އަންނަން އޮތް ބިރެއް ނޫން | ކުރިމަތިވަމުންދާ ހަގީގަތެއް

ތުރުކީގައި ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ އދ.ގެ އަހަރީ މޫސުމީ ބައްދަލުވުމުގެ ކުރިން ފިޖީގައި ބޭއްވި 'ޕްރީ-ކޮޕް' ބައްދަލުވުމަކީ، މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ބޮޑު ސަރަހައްދަކަށް ލިބެމުންދާ ގެއްލުންތައް އަމަލީގޮތުން ދުނިޔެއަށް ދައްކާލުމަށް ޕެސިފިކް ސަރަހައްދަށް ލިބުނު މުހިންމު ފުރުސަތެކެވެ.

މި ބައްދަލުވުމުގެ ބައިވެރިން ފިޖީގެ އުތުރުން ގާތްގަނޑަކަށް 800 ކިލޯމީޓަރު (500 މޭލު) ދުރުގައި އޮންނަ، ތިރި ރަށެއް ކަމަށްވާ ތުވާލޫގައި އެއްދުވަސް ހޭދަކުރުމަށް ވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ.

ސައިންސްވެރިން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި، 2024 ވަނަ އަހަރު ކުރިމަތިވި ކަނޑުގެ ހޫނުމިން މަތިވުމުގެ ހާދިސާގައި، ތުވާލޫގެ ރަށްތައް އުފެދިފައިވާ މުރަކަތަކުގެ ގާތްގަނޑަކަށް 99.9 އިންސައްތަ ވަނީ މަރުވެފައެވެ.

މިދިޔަ އަހަރު އެ ރަށަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، ލިބިފައިވާ ގެއްލުންތައް ދިރާސާކުރެއްވި މެރިން ބަޔޮލޮޖިސްޓް އޮސްޓިން ބޯޑަން-ކާބީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެތަނުގެ ފަޅުތެރޭގައި އެތައް ގަޑިއިރަކު ފީނި ނަމަވެސް ފެންނަން ހުރީ ހުސް މަރުވެފައިވާ މުރަކަތަކެވެ.

"މި ރަށްތައް އުފެދުމުގެ އަސްލު ކަމުގައިވާ މުރަކައިގެ ދިރުންތައް މިވަނީ މަރުވެފައި. މިއީ ތަގައްޔަރުވުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ބޭނުންވާ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް މަސްވެރިކަން ކުރުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވި ކަމެއް ނޫން. މިއީ ސީދާ މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ނަތީޖާ،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމުގެ ސަބަބުން ތުވާލޫގެ ނުވަ ރަށުގެ ތެރެއިން ދެ ރަށެއް މިހާރުވެސް ވަނީ ބޮޑުބައެއް އަޑިއަށް ގޮސްފައެވެ. އަދި މި ގަރުނު ނިމޭއިރު މުޅި ގައުމަކީ މީހުންނަށް ދިރިނޫޅެވޭނެ ތަނަކަށް ވެދާނެކަމުގެ ބިރު ސައިންސްވެރިން ފާޅުކުރެއެވެ.

މިދިޔަ ހަފުތާގައި އދ. ގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން އެ ގައުމުގެ ބޮޑުވަޒީރު ފެލެޓީ ޓެއޯ އިންޒާރު ދެއްވި ގޮތުގައި، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމަކީ ކުރިމަގުގައި އޮތް ބިރެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ މިހާރު ކުރިމަތިވަމުންދާ ހަގީގަތެކެވެ.

ތުވާލޫގެ ސައިންސްވެރިއެއް ކަމަށްވާ ރަޖްނީލް ސިންގް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ނޭދެވޭ އަސަރު، ތުވާލޫގެ 10,600 މީހުންގެ އާބާދީ ބަރޯސާވެފައިވާ ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށް މިހާރުވެސް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.

"ކުރީގެ ދުވަސްވަރު ދޮށީ އުމުރުގެ މީހުންނަށް ރަތްމަހާއި އެ ނޫންވެސް ބާވަތްތައް ވަރަށް ގިނައިން ބޭނޭ،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ނަމަވެސް މިހާރު އެ ބާވަތްތައް ބޭނޭ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުވެ، ބޭނޭ މަހުގެ ސައިޒުވެސް ވަނީ ކުޑަވެފައި."

'ގަބޫލުކުރަން ދަތިވުން'

ކަނޑުގެ ދިރުންތަކުގެ ސައިންސްވެރިޔާ ޑރ. އައުސްޓިން ބޯޑަން-ކާބީ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ކަނޑުގެ ވަސީލަތްތަކަށް ބަރޯސާވެގެން ދިރިއުޅޭ ގައުމަކަށް، މަސްމަހާމެހި މަދުވުމާއި އޭގެ ސައިޒު ކުޑަވުމަކީ ކުރިމަތިވެފައިވާ ވަރަށް ސީރިއަސް މައްސަލައެކެވެ.

"ދިރިހުރި މުރަކަތަކަށް ބަރޯސާވާ ވަކި ބާވަތްތަކެއްގެ މަސްތައް އުޅޭ. އެ ބާވަތްތައް މިހާރު ވަނީ މުޅިންހެން ހުސްވެފައި. އެއީ ކާނާގެ ސިލްސިލާގެ ބިންގާ،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ސައިންސްވެރިން އެމީހުންގެ ހޯދުންތައް މިދިޔަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހު ތުވާލޫގެ ފިޝަރީޒް މިނިސްޓަރަށް ހުށަހެޅުމުން، އެކަންވީ ގަބޫލުކުރަން ދަތިވި ކަމަކަށެވެ. އެ ބައްދަލުވުމާ ގުޅޭގޮތުން ސިންގް ވިދާޅުވީ، އެކަން އޮތް ހާލަތު އެ ބޭފުޅުންނަށް ކުރިން އެނގިވަޑައިގެންފައި ނުވާ ކަމަށެވެ.

"އެ ހާލަތު އޮތް ގޮތުގެ ފޮޓޯތައް ބަލައި، އެ ވާހަކަތައް އަޑުއެހުމަކީ މިނިސްޓަރަށް ވަރަށް އުނދަގޫވި ކަމެއް،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

މުރަކަ އާލާކުރާ ނާސަރީއެއްގެ ސަބަބުން ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ އުއްމީދެއް ލިބި، ޕްލެންކްޓަން ކައިގެން އުޅޭ މަސްތައް އަލުން ފެންނަން ފަށާފައިވެއެވެ.

ބޯޑަން-ކާބީ ވިދާޅުވީ ތުވާލޫގެ ހަލާކުވެފައިވާ ހުރިހާ ފަރުތަކެއް އަލުން އާލާނުކުރެވުނު ނަމަވެސް، ހޫނަށް ކެތްކުރާ މުރަކައިގެ ބާވަތްތައް ހިމާޔަތް ކުރެވިދާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ކުރެވޭނީ ބޭނުންވާ މާލީ އެހީތެރިކަން ލިބިގެންނެވެ. އެކަމަށް ކަނޑައެޅި ބަޖެޓު ވަނީ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ނިޔަލަށް ހުސްވެފައެވެ.

ކުރިމަގުގެ މަންޒަރު

2018 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން މުރަކަ ހުދުވުމުގެ ސަބަބުން ގިނަ އަދަދެއްގެ މުރަކަ ވަނީ މަރުވެފައެވެ. އދ. ގެ 'ވޯލްޑް އޯޝަން އެސެސްމަންޓް' އިން އިންޒާރު ދީފައިވާ ގޮތުގައި، ދުނިޔޭގެ ހޫނުމިން ސިނާޢީ އިންގިލާބުގެ ކުރީގެ މިންވަރަށްވުރެ 1.5 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސް އަށް އުފުލިއްޖެނަމަ، ފަރުތަކުގެ 90 އިންސައްތަ ނެތިގެން ހިނގައިދާނެއެވެ.

ސައިންސްވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި ތުވާލޫއަށް ދިމާވެފައިވާ ހާލަތަކީ އެހެން ގައުމުތަކަށް އޮތް ފިލާވަޅެކެވެ. ވަނުއާޓޫ އާއި ސަމޯއާ އިން މިހާރު ވަނީ މުރަކަ ހުދުވުމުން ސަލާމަތްވުމަށް ފިޔަވަޅުތައް އަޅަން ފަށާފައެވެ. އަދި އޮސްޓްރޭލިއާގެ މަޝްހޫރު 'ގްރޭޓް ބެރިއަރ ރީފް' ހިމާޔަތްކުރުމަށް އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށް ދަނީ ބާރުއަޅަމުންނެވެ.

ބޯޑަން-ކާބީ ވަނީ އޮސްޓްރޭލިއާއިން ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުން މަރުވެފައިވާ ފަރުތައް އަމިއްލައަށް ބަލައިލުމަށް އެދިވަޑައިގެންފައެވެ. "ކުރިއަށް އޮތް 10 އަހަރު ދުނިޔެ އޮންނާނެ ގޮތް ބަލަން ބޭނުން ހެއްޔެވެ؟ ތުވާލޫއަކީ އޮސްޓްރޭލިއާގެ ކުރިމަގު ދައްކައިދޭ މިވަގުތުގެ މިސާލެވެ،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ފިޖީގައި ބާއްވާ ކޮޕް ގެ އިސްތިރާޖީ ބައްދަލުވުމަށް މަދު ލީޑަރުންތަކެއް ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށް ބެލެވުނު ނަމަވެސް، ތުވާލޫއަށް ޒިޔާރަތްކުރާނީ ވަރަށް މަދު ބޭފުޅެކެވެ. "މީގެ ސަބަބުން ހީވަނީ އެއްވެސް މީހަކު އަޅާނުލާހެން. މިއީ ވަރަށް ދެރަ ކަމެއް،" ސައިންސްވެރިޔާ ސިންގް ވިދާޅުވިއެވެ.

އަދި ޒިޔާރަތްކުރާ މަދު ބޭފުޅުންވެސް އާންމުކޮށް މަޑުކޮށްލަނީ ފޮޓޯއެއް ނެގުމަށްފަހު ފުރައިގެން ދާންދެންނެވެ. ސިންގް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ކަނޑަށް ފައިބައި، ހަގީގަތުގައި ހިނގަމުންދާ ކަންކަން ބަލާނެ މީހަކު ނެތެވެ. "ފަޅުމަތިން 10 މިނެޓުގެ ދަތުރެއް ކޮށްލުމަކުން ކަންކަން ސާފެއް ނުވާނެ. އެތަނުގައި ވަމުންދާ ކަންކަމާ މެދު ހޭލުންތެރިކަމެއް ނެތް،" ޓުވާލޫގެ ސައިންޓިސްޓް ސިންގ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރެއްވިއެވެ.