އެލްނީނިއޯ: ހަނަފަސް ތަދުމަޑު ކަމެއްގެ އިންޒާރު

އެލްނީނިއޯގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ ހަނަފަސްކަމަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން، ބިމުގެ ފެން ފަށަލަ މަތިކުރުމަށްޓަކައި ބިމާއި ފެން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް އަވަސް މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމުމަށް މަހާރާޝްތުރާ ސަރުކާރުން އަމާޒު ހިފައިފިއެވެ. އެ ގޮތުން ޕޫނޭ ޑިސްޓްރިކްޓްގެ އަވަށްތަކުގައި ކުރިއަށްދާ ފެން ހިންދާ ތަންތަން މަރާމާތުކުރުމާއި، ކޯރުތައް ފުންކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދެއެވެ.

ފެނަށް ޖެހޭ މައްސަލައަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ހޯދުމަށްޓަކައި ބިމާއި ފެން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އިތުރު މަޝްރޫއުތައް ހިންގަންޖެހޭ ކަމަށް އެ ސަރުކާރުން ދެކެއެވެ. އާންމުންގެ ބައިވެރިވުމާއެކު، ކޯރުތަކުން ކިސަޑު ނެގުމާއި ފުންކުރުމުގެ މަސައްކަތަށް އިސްކަންދިނުމަށާއި ލިބެން ހުރި ފެން އިސްރާފު ނުކުރުމަށާއި، އިގްތިސާދީ ގޮތުން ބަލައިގެން ފެން ބޭނުންކުރުމަށް ދަނޑުވެރިންނަށް އިލްތިމާސްކުރެއެވެ. ވާރޭފެން ރައްކާކޮށް، އެ ފެން ބޭނުންކުރާނެ ގޮތުގެ ފުރިހަމަ ރޭވުމެއް އެކުލަވާލުމަށް ވެސް ލަފާދެއެވެ.

ސަރުކާރުގެ އެކި ސްކީމްތަކުގެ ދަށުން ފެން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް ހަލުވިކުރުމަށާއި، އާ މަޝްރޫއުތަކަށް ހުށަހެޅުންތައް ފޮނުވުމަށް ބާރު އަޅައެވެ. މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ ބިމުގެ ފެން ފަށަލަ މުއްސަނދިކޮށް، ކުރިމަތިވެދާނެ ހަނަފަސްކަމަކުން ސަލާމަތްވުމެވެ. ފެނަށް ޖެހިފައިވާ އަވަށްތަކަށް އިސްކަންދިނުމުގެ ގޮތުން ފެން ހޯދުމަށްޓަކައި ޓޭންކަރުތަކަށް ބަރޯސާވާންޖެހޭ އަވަށްތަކާއި، ބިމުގެ ފެން އިންތިހާއަށް މަދުވެފައިވާ ސަރަހައްދުތަކުގައި، ފެން ފަށަލަ މަތިކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމުމަށް ވަރަށް ބޮޑު އިސްކަމެއް ވަނީދީފައެވެ. 

ބޮޑު އިސްކަމެއް ދީގެން ދުރާލާ ސަލާމަތްވާން މަސައްކަތްކުރާ އެލްނީނިއޯއަކީ ކޮބައިކަން އެނގުން މުހިންމެވެ. 

އެލްނީނިއޯ

އެލްނީނިއޯ އަކީ ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ މެދުތެރެއާއި އިރުމަތީ ހިސާބުތަކުގެ ލޮނުގަނޑުގެ ހޫނުމިން އާދަޔާ ހިލާފަށް މަތިވުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ގުދުރަތީ މޫސުމީ ބަދަލެކެވެ. މިއީ އާންމު ގޮތެއްގައި ކޮންމެ 2 އަހަރާއި 7 އަހަރަކުން އެއްފަހަރު ދިމާވާ ކަމެކެވެ. އެލްނީނިއޯގެ ހާލަތު ގާތްގަނޑަކަށް 9 މަހާއި 12 މަހާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ދެމިގެން ދެއެވެ. އެލްނީނިއޯ ދެމިގެން ދިއުމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ ވައިގެ ދައުރުވުމާއި، މޫސުމީ އޮއިވަރާއި، ފިނިހޫނުމިނަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އާދެއެވެ.

މިކަން ހިނގާ ގޮތް:

• ވައިގެ ބާރު ދެރަވުން: އާންމު ހާލަތުގައި، އިކުއޭޓަރު ސަރަހައްދުގައި އިރުމަތިން ހުޅަނގަށް ބާރުގަދަ ވައި (ޓްރޭޑް ވިންޑްސް) ޖެހެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ހޫނު ފެންގަނޑު އޭޝިއާ އަދި އޮސްޓްރޭލިއާއާ ދިމާލަށް ކޮއްޕާލާއިރު، ދެކުނު އެމެރިކާގެ އައްސޭރިފަށުން ފިނި، މުއްސަނދި ފެންގަނޑު މައްޗަށް އަރައެވެ.
• ބަދަލު އައުން: އެލްނީނިއޯގެ ދުވަސްވަރު ވައިގެ ބާރު ދެރަވެ، ނުވަތަ ދިމާ އިދިކޮޅަށް ވައި ޖެހެން ފަށައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ހޫނު ފެންގަނޑު އަލުން އިރުމައްޗަށް، އިކުއެޑޯ އަދި ޕެރޫގެ އައްސޭރިފަށާ ދިމާލަށް ދަތުރުކުރެއެވެ.
• ދުނިޔެއަށް ކުރާ އަސަރު: ހޫނު ފެންގަނޑަށް އަންނަ މި ބަދަލުގެ ސަބަބުން 'ޖެޓް ސްޓްރީމް' ނުވަތަ މަތީގައި ދައުރުވާ ވައިގެ އޮއިވަރަށް ބަދަލު އާދެއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ދުނިޔޭގެ އެކި ހިސާބުތަކަށް ކުރާ ވިއްސާރައާއި، ތޫފާންތަކާއި، ފިނިހޫނުމިނަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އާދެއެވެ.

ދުނިޔެއަށް ކުރާ އާންމު އަސަރުތައް:

އެލްނީނިއޯގެ ކޮންމެ ހާދިސާއެއްގައި ކުރާ އަސަރު ތަފާތުވި ނަމަވެސް، ބައެއް ސަރަހައްދުތަކަށް ގަވާއިދުން ބަދަލުތައް އާދެއެވެ:

• އެމެރިކާ ބައްރު: އެމެރިކާގެ ދެކުނު ސަރަހައްދުތަކާއި ދެކުނު އެމެރިކާގެ ބައެއް ހިސާބުތަކަށް ބޯކޮށް ވާރޭވެހި ތޫފާންތައް ކުރިމަތިވާއިރު، މެދުތެރޭ އެމެރިކާއާއި ކެރީބިއަން ސަރަހައްދަށް ތަދުވެ، ހަނަފަސްކަން ކުރިމަތިވެއެވެ.
• އޮސްޓްރޭލިއާ އަދި ދެކުނު އިރުމަތީ އޭޝިއާ: މި ސަރަހައްދުތަކަށް އާންމުކޮށް ކުރިމަތިވަނީ ބޮޑު ހަނަފަސްކަމެވެ. ޖަންގަލިތަކާއި ވަލުތަކުގައި އަލިފާން ރޯވުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވެއެވެ.
• ދުނިޔޭގެ ފިނިހޫނުމިން: ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުން ޖައްވަށް މަތީ ދަރަޖައަކަށް ހޫނު ބޭރުކުރާތީ، އެލްނީނިއޯގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ އެވްރެޖް ފިނިހޫނުމިން އާންމުކޮށް މަތިވެއެވެ.

އިދިކޮޅު ހާލަތު: ލާނީނިއާ

އެލްނީނިއޯ އަކީ 'އެލްނީނިއޯ-ސަދަން އޮސިލޭޝަން' (ENSO) ކިޔާ މޫސުމީ ބޮޑު ބުރުގެ ހޫނު ދައުރެވެ. މީގެ އިދިކޮޅު ނުވަތަ ފިނި ދައުރަށް ކިޔަނީ 'ލާނީނިއާ' އެވެ. ލާނީނިއާގެ ދުވަސްވަރު ޓްރޭޑް ވިންޑްސް އާދަޔާ ހިލާފަށް ބާރުގަދަވެ، އިރުމަތީ ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުގެ ހޫނުމިން އާންމު މިންވަރަށް ވުރެ ދަށްވެއެވެ.