މީގެ އިތުރުން، ކާމިޔާބީގެ ރަންވަނަ ހޯދި ސްޕެއިން ވަނީ ކުޅުނު އަށް މެޗުގައި އެންމެ ލަނޑެއް ބައިކޮޅަށް ވަނަ ނުދީ، ކުރީގެ ޗެމްޕިއަނުން ބަލިކޮށް ތަށި އުފުލާލާފައެވެ. މިއާއެކު ސްޕެއިން ވެގެން ގޮސްފައިވަނީ އެއްވަގުތެއްގައި ފިރިހެން އަދި އަންހެން ވޯލްޑް ކަޕް ތަށި އަތުގައި އޮތް ފުރަތަމަ ގައުމަށެވެ.

އަނެއްކޮޅުން މުބާރާތް ފާހަގަވެގެން ދާނީ އާޖެންޓީނާގެ ފަރާތުން ފެނިގެންދިޔަ އަހުލާގީ ގޮތުން ދަށް އަދި ބޭއަދަބީ އަމަލުތަކެވެ. އާޖެންޓީނާ ޓީމުގެ ފަރާތުން ކުޅުމުގެ ތެރޭގައި ފެނުނު ހަރުކަށި އަމަލުތަކާއި މެޗަށްފަހު ފެނުނު ބޭއަދަބީ ސުލޫކުގެ ސަބަބުން އެ ޓީމުގެ އަބުރަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކޮށްފައެވެ.

އާޖެންޓީނާއިން ކެތްތެރިކަން އިސްކުރި ނަމަ، އެ ޓީމަކީ ހަތަރު ވޯލްޑް ކަޕްގެ ތެރެއިން ތިން ފައިނަލުގައި ކުޅުނު ބްރެޒިލް އަދި ޖަރުމަނު ފަދަ ދުނިޔޭގެ އެންމެ މޮޅު ޓީމުތަކުގެ ސަފުގައި ގުނާލެވޭނެ ޓީމެކެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މެޗަށް ފަހު ސަލާމްކުރުމުގެ ވަގުތު އެ ޓީމުގެ ބައެއް ކުޅުންތެރިން ބަދަލުކޮށްލީ ތަޅާފޮޅުމަކަށެވެ. އެގޮތުން އާޖެންޓީނާގެ މިޑްފީލްޑަރު ލިއަންޑްރޯ ޕަރެޑޭސް ވަނީ ސްޕެއިންގެ އެރިކް ގާސިއާގެ ކަރުގައި ހިފައި ބިމަށް ވައްޓާލުމުގެ ސަބަބުން ރަތް ކާޑެއް ހޯދާފައެވެ.

ވޯލްޑް ކަޕް ފައިނަލަކަށް ފަހު މިއީ ދެއްކި ފުރަތަމަ ރަތް ކާޑު ކަމަށް ބެލެވޭއިރު، މިއީ އެ ޓީމަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ހުތުރެކެވެ. ނަމަވެސް އެ ޓީމުގެ ކުޑަކުދިން ފަދަ އަމަލުތައް އެހިސާބުން ނިމުނީއެއް ނޫނެވެ. ސްޕެއިންގެ ޓީމުން ތަށި ބަލައިގަތުމަށް ޕޯޑިއަމްއަށް އެރި ވަގުތު، އާޖެންޓީނާގެ ކުޅުންތެރިން ތިބީ ފުރަގަސް ދީގެންނެވެ.

މެޗަށް ފަހު ގަޑިއެއްހާއިރު ފަހުން، ދުނިޔޭގެ އެންމެ މޮޅު ކުޅުންތެރިޔާގެ ލަގަބު ހޯދާފައިވާ ލިއޮނަލް މެސީ ވަނީ، މީޑިއާ އާއި ކުރިމަތިލުމުގެ ބަދަލުގައި ކުޅުންތެރިން ގޮވައިގެން ފަހަތު ދޮރުން ބަހަށް އަރައިގެން ގޮސްފައެވެ. މިއީ ފީފާގެ ގަވާއިދުތަކާ ހިލާފު، އަދި ކުޅިވަރުގެ ރޫހާ ނުގުޅޭ އަމަލެކެވެ. މީޑިއާއާ ވާހަކަދެއްކުން މަޖުބޫރު ނޫން ނަމަވެސް، ޓީމަށް ސަޕޯޓުކުރުމަށް ދަނޑަށާއި މަގުތަކަށް ނުކުމެ ތިބި އެތައް މިލިއަން ސަޕޯޓަރުންނަށް އެ ކުޅުންތެރިން ޖަވާބުދާރީވާން ޖެހޭނެއެވެ.

އާޖެންޓީނާގެ ކޯޗު ލިއޮނަލް ސްކަލޯނީ ބުނިގޮތުގައި، މޮޅުވާއިރު އުފާކުރާ ފަދައިން ބަލިވާއިރު އެކަން ބަލައިގަންނަން ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ. ސްކަލޯނީ މީޑިއާއާ ވާހަކަދައްކަމުން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކޮށް ރޮވިފައެވެ. އޭނާ ބުނީ ޑްރެސިން ރޫމުގައި އޭނާގެ ހުރިހާ ކަރުނައެއް ހުސްކޮށްލައިފި ކަމަށެވެ.

އާޖެންޓީނާގެ ފަރާތުން ފެނުނު ނުރަނގަޅު ކަންތައްތަކާ ހިލާފަށް، ސްޕެއިން ފެނިގެންދިޔައީ ކޮންމެ ގޮތަކުން ބެލިޔަސް ފުރިހަމަ ޓީމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މުޅި މުބާރާތުގައި އެންމެ ލަނޑެއް ބައިކޮޅަށް ވަނަ ނުދިނުމުގެ އިތުރުން، ފައިނަލް މެޗުގެ އިތުރު ވަގުތާ ހަމައަށް އާޖެންޓީނާއަށް ލަނޑެއް ޖަހާނެ އެންމެ ފުރުސަތެއްވެސް އެ ޓީމުން ނުދެއެވެ.

ސްޕެއިން މިހާރު ވަނީ ފިރިހެން އަދި އަންހެން ވޯލްޑް ކަޕްގެ އިތުރުން، ޔޫރަޕްގެ ޗެމްޕިއަންކަމާއި އޮލިމްޕިކް ރަން މެޑަލްވެސް އެއްވަގުތެއްގައި ހާސިލްކޮށް، ފުޓްބޯޅައިގެ ތާރީހުގައި މީގެ ކުރިން އެއްވެސް ގައުމަކަށް ހާސިލް ނުކުރެވޭ ފަދަ ކާމިޔާބީއެއް ހޯދާފައެވެ.

ސްޕެއިންގެ ކޯޗު ލުއިސް ޑި ލަ ފުއެންޓޭ ބުނިގޮތުގައި، މި ކާމިޔާބީގެ އަސްލަކީ ޓީމުގައި ތިބި ހުނަރުވެރި ކުޅުންތެރިންގެ އިތުރުން، އެ ކުޅުންތެރިންގެ ކިބައިގައި ހުރި ރަނގަޅު އަހުލާގީ ސިފަތަކެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، ރަނގަޅު އަހުލާގާއި އުސޫލުތައް ހިފަހައްޓާ ބަޔަކަށްވެސް ދުނިޔޭގެ އެންމެ މަތީ ވަނަ ހާސިލް ކުރެވިދާނެކަން ސްޕެއިން ޓީމުން ވަނީ ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ.

ސްޕެއިންގެ މި ކާމިޔާބީއަކީ ހަމައެކަނި ދަނޑުމަތީގައި ދެއްކި ހުނަރެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގިނަ އަހަރުތަކެއްގެ ބުރަ މަސައްކަތާއި، އެކަކު އަނެކަކަށް އިހުތިރާމްކުރާ، އަހުލާގީ ގޮތުން ވަރުގަދަ ޓީމެއް ބިނާކުރުމުގެ ނަތީޖާއެވެ. މިއަދު ސްޕެއިން އަކީ ފުޓްބޯޅައިގެ ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް ދުނިޔޭގެ ޗެމްޕިއަނުންނެވެ.

އެކަމަކު އާޖެންޓީނާއަށް އެ ގެއްލުނީ ހަމައެކަނި ވޯލްޑް ކަޕް ފައިނަލް މެޗާއި ތައްޓެއް ނޫނެވެ. ގައުމުގެ ކިބައިގައި ހުރި ތަހުޒީބީ އުޅުމާއި، އަދަބު އިހުތިރާމާއި މާތް ސިފަތައް ވެސް ވަނީ އެ ގައުމަށް ގެއްލިފައެވެ. ދުނިޔޭގެ އެތައް ލައްކަ ބައެއްގެ ހިތުން ޖާގަ ހޯދާފައިވާ ފުޓްބޯޅައިގެ ރަސްކަން މެސީއަށް ވެސް ގެއްލި ދިޔައީއެވެ.         

ތައުލީމީ ވަޒީރު ދަރުމެންދުރަ ޕްރަދާންގެ އިސްތިއުފާއަށް ގޮވާލައި އެތައް ހާސް ބަޔަކު ޕާލަމެންޓާ ދިމާލަށް މާރޗް ކުރަމުންދަނިކޮށް، ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތު ހާމަކުރައްވަމުން ސީނިއަރ މިނިސްޓަރަކު "ދަ އިންޑިއަން އެކްސްޕްރެސް" އަށް ވިދާޅުވީ، މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންގެ ޝަކުވާތައް އަޑުއަހާފައިވާ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް އެމީހުންގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް އެއްވެސް އިލްތިޒާމެއް ސަރުކާރުން ވެފައިނުވާނޭ ކަމަށެވެ.

ޕާލަމެންޓް ހައުސްގައި މިނިސްޓަރ ޕްރަދާން އާއި ބީ.ޖޭ.ޕީގެ ރައީސް ނިތިން ނަބީން ހިމެނޭހެން ވަޒީރުންގެ ގްރޫޕަކުން ބޭއްވި ބައްދަލުވުމަކަށްފަހު އޭނާ ވިދާޅުވީ، "މުޒާހަރާ މިހާރު ނިމިއްޖެ" ކަމަށެވެ. އަދި "ނައްޑާޖީ ބައްދަލުކުރެއްވީ ދަރިވަރުންގެ ވާހަކަތައް އަޑުއެހުމަށް... އެކަމަކު އެމީހުންގެ ހުށަހެޅުންތަކާ މެދު ސަރުކާރުން ވިސްނާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ޔަގީންކަމެއް ދީފައެއް ނުވާނެ" ކަމަށްވެސް އެ މިނިސްޓަރ ވިދާޅުވިއެވެ.

ބީ.ޖޭ.ޕީގެ މަސްދަރުތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި، މޮންސޫން ސެޝަންގެ ފުރަތަމަ ދުވަހު މަޝްރަހު ގޯސްވެ، ސަރުކާރުގެ އަގު ވެއްޓިދާނެތީ، މުޒާހަރާކުރާ ކުދިންނާ ބައްދަލުކުރުމަށް ސަރުކާރުން ނިންމީއެވެ. "ބޭރު ފުށުން ފެންނަ ފެނުމުގައި، މުޒާހަރާކުރާ ކުދިންގެ އިހުސާސްތަކަށް ސަރުކާރުން އަޅާނުލާ ކަމަށް ދެއްކުމަކީ ބޭނުންތެރި ކަމެއް ނޫން،" ކަމަށް ބަހަރަތިޔާ ޖަނަތާ ޕާޓީގެ ލީޑަރަކު ވިދާޅުވިއެވެ.

މިދިޔަ ހަފްތާގައި ނެރުނު ނީޓް-ޔޫޖީ އިމްތިހާނުގެ ނަތީޖާއަށް އިޝާރާތް ކުރައްވަމުން މިނިސްޓަރ ވިދާޅުވީ، "އަސްލު ކިޔަވާ ކުދިން" މުޒާހަރާ ނިންމައި ކްލާސްތަކަށް ގޮސްފައިވާ ކަމަށާއި، މިހާރު އިމްތިހާނުގެ ނަތީޖާވެސް ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ. "މިހާރު މުޒާހަރާ ކުރާ ތަނުގައި އެ ތިބީ މި ކަމުގެ ތެރެއިން ސިޔާސީ މަންފާ ހޯދަން އުޅޭ މީހުން. އެއީ ބާރުވެރިކަން ބޭނުންވެގެން އުޅޭ ބައެއް،" މިނިސްޓަރ ވިދާޅުވިއެވެ.

ޔޫނިއަން މިނސްޓަރ ޖޭޕީ. ނައްޑާ، ސީ.ޖޭ.ޕީގެ ތަރުޖަމާނުން ކަމަށްވާ ސައުރަވް ދާސް އަދި އަޝުތޯޝް ރަންކާ އާ ބައްދަލުކުރެއްވިއިރު، ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ދިޔައީ މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންނާ ދެކޮޅަށް ކަރުނަގޭސް ޖަހައި ބާރުގެ ބޭނުން ކުރަމުންނެވެ. އޭރު ބައެއް މުޒާހަރާވެރިން ވަނީ ޕާލަމެންޓާ ވަރަށް ކައިރިއަށް ގޮސްފައެވެ.

ސީނިއަރ މިނިސްޓަރުން ޕާލަމެންޓް ހައުސްގައި ހުންނަ ހޯމް މިނިސްޓަރ އަމިތް ޝާހްގެ އޮފީހުގައި މަޝްވަރާ ކުރަމުން ދިޔައިރު، ޕާލަމެންޓް ސެކިއުރިޓީން ވަނީ އިމާރާތުގެ ހުރިހާ ދޮރުތަކެއްހެން ބަންދުކޮށްފައެވެ. މިނިސްޓަރ ޕްރަދާން ގިނަ އިރުތަކެއް ވަންދެން ޝާހްގެ ކޮޓަރީގައި ހުންނެވިއިރު، ފަހުން ޖޭޕީ. ނައްޑާ އާއި ކިރެން ރިޖީޖޫ އަދި ޕިޔުޝް ގޯޔަލް ވެސް ވަނީ ބައިވެރިވެވަޑައިގެންފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ނަބީން ވެސް ޝާހްގެ އޮފީހަށް ވަޑައިގަންނަވަނިކޮށް ފެނިފައިވެއެވެ.

ޔޫނިއަން މިނިސްޓަރ ނައްޑާ ވިދާޅުވީ ސީ.ޖޭ.ޕީގެ މަންދޫބުންނާ ބައްދަލުކުރެއްވީ އެމީހުން އެކަމަށް އެދުމުން ކަމަށެވެ. "މިއަދު ހެނދުނު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންގެ ފަރާތުން ސަރުކާރާއެކު ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ހުށަހެޅުމެއް އައި. އަދި 11:50 އިން ފެށިގެން މަޝްވަރާތައް ދަނީ ކުރިއަށް،" ހަވީރު 4:37 ގައި އޭނާ އެކްސްގައި ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.

"ބައްދަލުވުން ކުރިއަށް ދިޔައީ އެކުވެރި މާހައުލެއްގައި. ވަފުދާއެކު ދިގުކޮށް އަނގަބަހުން މަޝްވަރާ ކުރެވުނު، އަދި ހަވީރު 4 ޖަހާކަންހާއިރު އެމީހުން ވަނީ ލިޔުމުން ޕެޓިޝަނެއް ހުށަހަޅާފައި. މުޒާހަރާ ނިންމާލައި، އާންމު ހާލަތަށް ރުޖޫއަވުމަށް އިދާރާތަކަށް އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް އަޅުގަނޑު ހުރިހާ މުޒާހަރާވެރިންނަށް އިލްތިމާސްކުރިން،" ނައްޑާ އިތުރަށް ލިޔުއްވިއެވެ.

ސީ.ޖޭ.ޕީގެ ތަރުޖަމާނު ސައުރަވް ދާސް ކުރި ޓްވީޓެއްގައި ބުނީ، މެންދުރު 12 ޖެހީއްސުރެ އޭނާ އާއި ރަންކާ ތިބީ ނައްޑާގެ ގޭގައި ކަމަށެވެ. "ދަރުމެންދުރަ ޕްރަދާން ވަގުތުން އިސްތިއުފާ ދިނުން ނުވަތަ މަގާމުން ވަކިކުރުން ހިމެނޭހެން އަހަރެމެންގެ ހުށަހެޅުންތައް ވަނީ ހުށަހަޅާފައި. އެކަމާ މެދު އެކަށީގެންވާ ފެންވަރުގައި މަޝްވަރާ ކުރައްވާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން މިނިސްޓަރ ދެއްވި. ނަމަވެސް އަދި މިހާތަނަށް އެއްވެސް އިލްތިޒާމެއް ވެފައެއް ނުވޭ. ޑިމާންޑްތައް ފުރިހަމަ ވަންދެން މުޒާހަރާ ކުރާ ފަރާތްތަކުން ހިމޭނަކުން ނުތިބޭނެ،" ދާސް ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.

ސީ.ޖޭ.ޕީގެ މައިގަނޑު ޑިމާންޑްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

• ސަރުކާރުން ހިންގާ ސަފްދަރުޖަންގް ހޮސްޕިޓަލުގައި ވަންގްޗުކް އޭނާގެ ނުރުހުމުގައި ބަންދުކޮށްފައި ހުރި ހުރުމުން މިނިވަންކުރުން،
• ނީޓް-ޔޫޖީ އިމްތިހާނުގެ ކަންކަމުގައި ހިނގި އިހުމާލުތަކާ ގުޅިގެން ތައުލީމީ ވަޒީރު މަގާމުން ވަކިކުރުން،
• އިމްތިހާނުގެ ސުވާލު ކަރުދާސް ލީކުވުމުގެ ސަބަބުން އަމިއްލައަށް މަރުވި ދަރިވަރުންގެ އާއިލާތަކަށް ކޮންމެ އާއިލާއަކަށް 1 ކްރޯޑް ރުޕީސްގެ ބަދަލެއް ދިނުން.

ސަރުކާރުގެ މަސްދަރުތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި މި ހުށަހެޅުންތަކަށް "ވަގުތުން ފިޔަވަޅެއް" ނޭޅޭނެއެވެ. "ވަޒީރު (ޕްރަދާން) އަވަސް މުސްތަގުބަލެއްގައި އިސްތިއުފާ ދެއްވާނެ ކަމަކަށް ނުބެލެވޭ. ކޮންމެ ކަމަކީވެސް ވަކި އިޖުރާއަތްތަކެއް އޮންނަ ކަމެއް. އެކަމަކު އަމިއްލައަށް މަރުވި ކުދިންގެ އާއިލާތަކަށް ބަދަލު ދިނުމުގެ މައްސަލާގައި ސަރުކާރުން ގޮތެއް ނިންމަފާނެ. އެއީ އެއްވެސް މީހެއްގެ މަރު ސަރުކާރުން އާދައިގެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ނުދެކޭތީ،" ޕާޓީގެ އިސް ލީޑަރަކު ވިދާޅުވިއެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް، އެހެން މިނިސްޓަރަކު ވިދާޅުވީ "މި ހުށަހެޅުންތައް ފުރިހަމަކުރުމުގައި ސަރުކާރަށް ދެވޭނީ ކިހާ ހިސާބަކަށްތޯ ބެލުމަށް ޕާޓީގެ ތެރޭގައާއި ސަރުކާރާއި އޮފިޝަލުންގެ މެދުގައި އިތުރު މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށްދާނެ" ކަމަށެވެ.

އީރާނުގެ ރޫހާނީ ލީޑަރު އާޔަތުއްލާ އަލީ ހާމަނާއި އަވަހާރަކޮށްލުމާ ގުޅިގެން، އޭނާގެ ޖަނާޒާގެ ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވި އެތައް ހާސް ބަޔަކު ވަނީ އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕާއި އިސްރާއީލާ ދެކޮޅަށް ބަދަލުހިފުމަށް ގޮވާލާފައެވެ. ތެހެރާނުގެ މަގުތަކުގައި ކުރިއަށްދިޔަ މި ހިނގާލުމުގައި އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުގެ ދިދަ އަންދައި، އެ ގައުމުތަކާ ދެކޮޅަށް އަޑުއުފުލާފައިވެއެވެ. ބައެއް ބޯޑުތަކުގައި ޓްރަމްޕާއި އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫއަށް ހަމަލާދޭނެ ކަމުގެ އިންޒާރުތައް ލިޔެފައިވެއެވެ.

އީރާނުގައި 37 އަހަރު ވަންދެން ވެރިކަން ކުރެއްވި ހާމަނާއި އަވަހާރަވީ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ފަހުކޮޅު އިސްރާއީލުން ދިން ހަމަލާތަކުގައެވެ. މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން އީރާނުގެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އުފެދިފައިވާ ހިތާމައަކީ ވަރަށް ފުން އަސަރުތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ ކަމެކެވެ.

އެމެރިކާ އާއި އިޒުރޭލް ގުޅިގެން އީރާނާ ކުރަންފެށި ހަނގުރާމައިގެ ކުރިން، އީރާނުގެ ސަރުކާރަށް އެތެރޭގެ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައިވެއެވެ. ޖެނުއަރީ މަހު ކުރި މުޒާހަރާތައް ހުއްޓުވުމަށް ބޭނުންކުރި ބާރުގެ ސަބަބުންނާއި، ކޮރަޕްޝަނާއި އިގްތިސާދީ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރު އޮތީ ނުރައްކަލެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް އެ ހަނގުރާމައިގެ ފަހުން ފެންނަނީ އީރާނުގެ ސަރުކާރަށް އާދަޔާ ހިލާފު އިތުބާރެއް ލިބިފައިވާ މަންޒަރެވެ.

ޖަނާޒާގައި އެތައް މިލިއަން ބަޔަކު ބައިވެރިވުމަކީ ހަމައެކަނި ހިތާމަ ފާޅުކުރުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އީރާނުގެ ވެރިކަން ބަދަލުކޮށް، އެ ގައުމުގެ ނިއުކްލިއާ އަދި މިސައިލް ޕްރޮގްރާމްތައް ނައްތާލުމަށް 40 ދުވަސް ވަންދެން ދިން ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކުން އެ ގައުމުގެ ލީޑަރުން ސަލާމަތްވިކަމުގެ ރަމްޒެކެވެ. އިގްތިސާދީ ދަތިތަކާއި ކޮރަޕްޝަނުގެ ސަބަބުން ވެރިކަން ވެއްޓިދާނެ ކަމަށް ބެލެވުނު ނަމަވެސް، އެ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ސަރުކާރުގެ މަގުބޫލުކަން އަލުން އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށް މުހައްލިލުން ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ.

އެމެރިކާއާއެކު މަޝްވަރާތައްކޮށް ޖޫން 17 ގައި ސޮއިކުރެވުނު އެއްބަސްވުމަކީ އީރާނުގެ ކާމިޔާބެއް ކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ހަކަތައިގެ ބާޒާރާއި ހޮރޮމޫޒް ކަނޑުއޮޅީގެ މައްޗަށް އޮތް ބާރުވެރިކަން އީރާނުން ދޫނުކުރާނެ އެނގިގެން ދިއުމަކީވެސް އީރާނަށް ކާމިޔާބެކެވެ. 

ސަރުކާރަށް ފާޑުކިޔާ އީރާނުގެ ބައެއް ރައްޔިތުން ދެކޭގޮތުގައި، އެ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ސަރުކާރު ވަނީ ކުރިއަށްވުރެ ބާރުގަދަވެފައެވެ. ތެހެރާނުގެ ޔުނިވާސިޓީ ދަރިވަރަކު ބުނިގޮތުގައި، ހަނގުރާމަ ފެށުނުއިރު ސަރުކާރު އޮތީ ވެއްޓުމުގެ މަގުމަތީގައެވެ. އޭނާ ހީކުރީ ބޭރުގެ ހަމަލާތަކާއެކު ސަރުކާރު ބަދަލުވާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ކަންތައް ވީ އޭގެ އިދިކޮޅަށެވެ. އޭނާ ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މި ކާމިޔާބީއަކީ ރައްޔިތުންނަށް ލިބުނު އުފާވެރިކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މީގެ ސަބަބުން ކޮރަޕްޝަން އިތުރުވެ، ގައުމުގެ ފައިސާ އަސްކަރީ ކަންކަމަށް ހޭދަވާލެއް އިތުރުވާނެއެވެ.

ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމުން އީރާނުގެ އާ ލީޑަރޝިޕުން މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައީ އިގްތިސާދީ މައްސަލަތަކަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށެވެ. އެމެރިކާ އާއި އެކުގައި ކުރި މަޝްވަރާތަކުގައި އިސްކޮށް ހުންނެވި މުހައްމަދު ބާގިރު ގާލީބާފް ވިދާޅުވީ، ހޯމްޒް ކަނޑުއޮޅިއަކީ އީރާނަށް ލިބިފައިވާ "އިލާހީ ނިއުމަތެއް" ކަމަށެވެ. އެއީ އީރާނުގެ އެންމެ ބޮޑު ބާރެވެ.

ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލާފައި ވީ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އީރާނަށް ތެޔޮ ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ލިބުމާއި، ހިފަހައްޓާފައިވާ 12 ބިލިއަން ޑޮލަރު ދޫކުރުމާއި، ގައުމު އަލުން ބިނާކުރުމަށް 300 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ފަންޑެއް ގާއިމުކުރުން ވެސް ހިމެނުނެވެ. އެއްބަސްވުން ދެމިއޮތް ނަމަ އެއީ އީރާނުގެ އިގްތިސާދަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކަށް ވީހެވެ.

އަނެއްކާވެސް ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ކަންތައްތައް މުޅިން ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. ޖެނުއަރީ މަހުގެ ހާދިސާތައް ހަނދާން ނުނެތުނު ނަމަވެސް އެ ހަނގުރާމައިގެ ބޮޑުކަމުން އެހެން ހުރިހާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އެކަން ބޮޑުވިއެވެ. އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލަށް އެމީހުންގެ އަސްކަރީ މަގްސަދުތައް ހާސިލެއް ކުރީފަހަރުވެސް ނުކުރެވުނެވެ. އެއާއި ހިލާފަށް އެއްބަސްވުން ދެމިއޮތް ނަމަ ދުނިޔެއަށް އޮތް ހަނގުރާމައިގެ ބިރު ކުޑަވެ، އެމެރިކާ އާއި އިރާނާ ގދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި އިތުބާރު އުފުލިގެން ދިޔަހީއެވެ.

ހަނގުރާމަ ހުއްތާލުމަށް ވީ އެއްބަސްވުމަށް ފަހު އީރާނުގެ އިޖުތިމާއީ ކަންކަމަށް ވެސް ބަދަލުތަކެއް އަންނަމުން ދިޔަކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ. ބުރުގާއެޅުން ފަދަ ކަންކަމުގައި އޮންނަ ހަރުކަށިކަން ކުޑަކޮށްލިތަން ފެނުނެވެ. ތެހެރާނުގެ މަގުމަތިން ބުރުގާ ނާޅާ އަންހެނުންނާއި ހުޅަނގުގެ ހެދުން އަޅާ މީހުން ފެނުމަކީ އާންމު ކަމަކަށް ވާން ވަނީ ފަށާފައެވެ.

އިސްރާއީލުގެ އިންޓެލިޖެންސް މާހިރެއް ކަމަށްވާ ޑެނީ ސިޓްރިނޯވިޗް ލިޔެފައިވާ ގޮތުގައި، އީރާނުގެ ވެރިކަން ވައްޓާލުމަށް ބޭރުން ދިން ފިއްތުންތަކުގެ ސަބަބުން، ހަގީގަތުގައި ވީގޮތަކީ އެ ވެރިކަން އިތުރަށް ވަރުގަދަވެ ސަލާމަތްވުމެވެ.

ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމުން ސަރުކާރުން ކާމިޔާބީ ފާހަގަކުރަމުން ދިޔައިރު، ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ހުރި ނުތަނަވަސްކަމަށް މުޅިން ހައްލެއް ނުލިބެއެވެ. އިގްތިސާދީ ހާލަތު ރަނގަޅުވެ، އިޖުތިމާއީ ހުރަސްތައް ކުޑަވެއްޖެނަމަ، ސަރުކާރާ ދެކޮޅު ރޫހު ކުޑަވެގެންދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ އުންމީދު ވަނީ ކެނޑިފައެވެ. ބައެއް މީހުން އިރާނު ސަރުކާރު ވެއްޓޭނެ ކަމަށް ކުރި އުންމީދު މިހާރު ވަނީ ކުޑަވެފައެވެ.

އެމެރިކާއާއިން ވީ އެއްބަސްވުން އުވާލާ އަލުން ހަނގުރާމަ ފެށުމަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ކުރިތިވި ގޮންޖެހުމެކެވެ. ކުރިއަށް ވުރެވެސް ގިނަ ރައްޔަތުން އިރާނުގެ ސަރުކާރާ ބައިވެރިވެ ދުޝަމަނުންނާ ދެކޮޅަށް އިރާނުން ހަށިފޮޅާލަން ލިބުނު ހިއްވަރެކެވެ. އީރާނުގެ މިހާރުގެ ވެރިކަން ކުރިއަށް އޮތް އެތައް އަހަރަކަށް ދެމިއޮތުމަށް ހޯދާދޭ ޔަގީންކަމެކެވެ.      

ފުޓްބޯޅަ ކުޅުންތެރިންނާއި ގުޅުވައިގެ އެ މީހުންގެ މުއްސަނދިކަމުގެ ވާހަކަ ވެސް ދެކެވޭލެއް މަދެއް ނޫނެވެ. އެ ގޮތުން މިފަހަރު މި ބަލައިލަނީ ދުނިޔޭގައި މިވަގުތު ތިބި އެންމެ މުއްސަދި ފުޓް ބޯޅަކުޅުންތެރިންނަށެވެ.

ފާއިގް ބޮލްކިޔާ

ރެކޯޑްތަކުން ދައްކާ ގޮތުން މިވަގުތު ހުރި ދުނިޔޭގެ އެންމެ މުއްސަނދި ފުޓްބޯޅަ ކުޅުންތެރިޔަކީ ފާއިގް ބޮލްކިޔާއެވެ. އޭނާގެ މިލްކިއްޔާތުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 20 ބިލިއަން ޑޮލަރު ހުރިކަމަށް ލަފާކުރެވޭއިރު، މިއީ އޭނާގެ ފުޓްބޯޅަ ކެރިއަރުން ހޯދާފައިވާ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ. އޭނާއަކީ ބުރުނާއީގެ ޝާހީ އާއިލާގެ މެންބަރަކަށް ވާތީ އެ މުއްސަނދި ކަމަކީ ވާރުތައިން ލިބިފައިވާ މުއްސަނދިކަމެކެވެ.

ނަމަވެސް، ފުޓްބޯޅަ ކުޅުމުން ލިބޭ އާމްދަނީ އާއި، އެކި ބްރޭންޑްތަކުގެ އިޝްތިހާރުތަކުން ލިބޭ ފައިސާއަށް ބަލާއިރު، ދުނިޔޭގެ އެންމެ މުއްސަނދި ކުޅުންތެރިންނަކީ ތިރީގައިވާ ކުޅުންތެރިންނެވެ:

ކްރިސްޓިއާނޯ ރޮނާލްޑޯ:

އޭނާގެ މިލްކިއްޔާތު ގާތްގަނޑަކަށް 1.4 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރައެވެ. މިހާރު ސައުދީގެ އަލް ނަސްރަށް ކުޅެމުން އަންނަ ރޮނާލްޑޯއަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ލިބޭ އެތުލީޓެވެ. އޭނާއަށް މި މުއްސަނދިކަން ލިބެނީ ފުޓްބޯޅަ ކޮންޓްރެކްޓްތަކުން ލިބޭ ބޮޑު މުސާރައާއި ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރު ބްރޭންޑްތަކާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކުންނެވެ.

ޑޭވިޑް ބެކަމް:

ފުޓްބޯޅަ ކުޅުމުން ރިޓަޔަރ ކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ބެކަމްގެ މިލްކިއްޔާތުގައި 1.2 ބިލިއަން ޑޮލަރު ހުރިކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. އޭނާގެ މި މުއްސަނދިކަމުގެ އަސްލަކީ އޭނާ ކުރާ އެކި ވިޔަފާރިތަކާއި، ބައިނަލްއަޤުވާމީ ބްރޭންޑް އެމްބަސެޑަރެއްގެ ގޮތުގައި ކުރާ މަސައްކަތުގެ އިތުރުން އިންޓަ މިއާމީ ކްލަބުގެ ހިއްސާދާރަކަށް ވުމެވެ.

ލިއޮނަލް މެސީ:

އޭނާގެ މިލްކިއްޔާތު 1 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. އިންޓަ މިއާމީއަށް ކުޅެމުން އަންނަ މެސީއަކީ އެޑިޑާސް، އެޕަލް ޓީވީ އަދި ކޮނާމީ ފަދަ ބޮޑެތި ކުންފުނިތަކާއެކު ފައިދާހުރި ވިޔަފާރީގެ ގުޅުންތައް ބާއްވަމުން އަންނަ ކުޅުންތެރިއެކެވެ.

ނޭމާ އެސް އެސް ޖރ

އޭނާގެ މިލްކިއްޔާތު ގާތްގަނޑަކަށް 450 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރައެވެ. ސައުދީގެ އަލް ހިލާލްއަށް ކުޅެމުން އަންނަ ނޭމާއަކީ ދަނޑުމަތީގައި ދައްކާ ކުޅުމުން ލިބޭ ބޮޑު މުސާރައިގެ އިތުރުން، އަމިއްލަ ގޮތުން ކުރާ ސްޕޮންސަރޝިޕް އެއްބަސްވުންތަކުން ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ހޯދާ ކުޅުންތެރިއެކެވެ.

ކީލިއަން އެމްބާޕޭ

ރެއާލް މެޑްރިޑްގެ ތަރި އެމްބާޕޭގެ މިލްކިއްޔާތު ގާތްގަނޑަކަށް 250 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރައެވެ. އޭނާއަކީ މިހާރުވެސް ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އަމިއްލަ ބްރޭންޑް ވަރުގަދަ ކުރަމުން އަންނަ ޒުވާން ކުޅުންތެރިއެކެވެ.

މިހާރު ނިމެމުންދާ 2026ގެ ވޯލްޑްކަޕާއި ގުޅުވައިގެންވެސް ގިނަ އަދަދެއްގެ ސަޕޯޓަރުންނާއި، ސޯޝަލް މީޑިއާގެ މަންސަތަކުގައި ދެކެވޭ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު، ފީފާއިން ބޭނުންވަނީ އާޖެންޓީނާ އާއި ލިއޮނަލް މެސީ ވޯލްޑް ކަޕް ކާމިޔާބު ކުރާށެވެ. އަދި ރެފްރީންނާއި އޮފިޝަލުން ތިބީ މިކަމަށް އެއްބަސްވެގެން ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރެއެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް ތަޖުރިބާކާރު ރެފްރީ ޑޭރެން އެތުހުމަތުތައް ދޮގުވުރައްވައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ "އަޅުގަނޑުމެން ރެފްރީންނަށް އަބަދުވެސް ކުރިމަތިލާންޖެހޭ އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ، ކޮންމެވެސް ރޭވުމެއްގެ ދަށުން ވަކި ބަޔަކަށް ކާމިޔާބު ހޯދައިދޭން އުޅޭކަމަށް ކުރެވޭ ތުހުމަތުތަކެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އެއްވެސް ހަގީގަތެއް އެކުލެވިގެންވާ ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ. މިކަން އަޅުގަނޑު ވަރަށް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްދޭން ބޭނުމެވެ.

އަޅުގަނޑަކީ 2010 އަދި 2014 ވަނަ އަހަރުގެ ވޯލްޑް ކަޕްގައި އެސިސްޓަންޓް ރެފްރީއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބުނު މީހެކެވެ. އެ ފަހަރު އަޅުގަނޑު ހިމެނުނީ މަޝްހޫރު ރެފްރީ ހަވަރޑް ވެބް އަދި މައިކަލް މުލާކީއާ އެކު އެއް ޓީމެއްގައެވެ.

އަޅުގަނޑުމެންނަކީ މިނިވަންކަމާއެކު އަމިއްލަ ނިންމުންތައް ނިންމި ބައެކެވެ. އަދި މިއަދުވެސް އެކަން އޮތީ ހަމަ އެގޮތަށްކަމުގެ ޔަގީންކަން އަޅުގަނޑު އަރުވަމެވެ.

ވޯލްޑް ކަޕްގެ ރެފްރީންނަކީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން، އެކި ފުޓްބޯޅަ އެސޯސިއޭޝަންތަކާއި ކޮންފެޑަރޭޝަންތަކުން ހޮވާލެވޭ ބައެކެވެ. ފީފާއިން އެމީހުންގެ ހިދުމަތް ހޯދަނީ ހަމައެކަނި މުބާރާތުގެ ހަ ހަފުތާއަށެވެ. އެމީހުން ތިބެނީ ފީފާގެ އޮފިޝަލުންނާ ވަކިން، ހާއްސަ ތަމްރީނު ކޭމްޕެއްގައެވެ.

ކޮންސްޕިރަސީ ތިއަރީތަކަށް ގަބޫލުކުރާ މީހުން މާޔޫސްކޮށްލަން ޖެހުނަސް ބުނަންޖެހެނީ، ފީފާގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއާއި ރެފްރީންނާ ދެމެދު ސިއްރު ބައްދަލުވުންތަކެއް ނުބާއްވާ ކަމަށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެފަދަ އެއްވެސް އޮފިޝަލަކާ ބައްދަލެއް ނުވެއެވެ.

އަޅުގަނޑުމެންގެ ދުވަސްތައް ހޭދަވަނީ ވަރަށް ބުރަކޮށެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކު ކަސްރަތު ކުރުމާއި، މެޗުތަކުގެ ވީޑިއޯ ކްލިޕްތައް ބަލައި ދިރާސާކުރުމާއި، ކުރީ ދުވަހުގެ މެޗުތަކާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާކުރުމުގައެވެ. ހުސްވަގުތެއް ނޯވެއެވެ. އެއް މެޗު ނިމުމާއެކު ދެން އޮންނަ މެޗަކަށް ތައްޔާރުވާން ޖެހެއެވެ.

މެސީ ފައިނަލަށް ގެންދިއުމަށް ރެފްރީން ރޭވުމެއްގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ ކަމަށް ބުނާ ވާހަކައަކީ ކަނޑައެޅިގެން ދޮގެކެވެ. އާޖެންޓީނާ އާއި ސްޕެއިން ފައިނަލަށް ގެންދަން ފީފާއިން ބޭނުންވާ ކަމަށްވެސް އަޑުތައް ފެތުރުނެވެ.

ހަގީގަތަކީ ލަމީން ޔަމާލް ތުއްތުއިރު މެސީއާއެކު ނަގާފައިވާ ފޮޓޯއެއް އޮތްކަންވެސް އަޅުގަނޑަށް އެނގުނީ މާ ފަހުންނެވެ. އަދި މި މުބާރާތުގައި ތިބި ގިނަ ރެފްރީންނަށްވެސް އެކަން އެނގޭނެ ކަމަކަށް އަޅުގަނޑު ނުދެކެމެވެ.

އެއްބަހެވެ. ރެފްރީންނަށް ކުށް ކުރެވިދާނެއެވެ. އެއީ އިންސާނީ ތަބީއަތެވެ. ބައެއް ފަހަރު ނިންމުންތައް ތިމާގެ ގައުމާ ނުވަތަ ކްލަބާ ދެކޮޅަށް ދާހެން ހީވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ވަރަށް ހަލުވިކަމާއެކު ކުޅެވޭ ކުޅިވަރެއްގައި، އިންސާނުން ނިންމާ ނިންމުންތަކެއްގެ ނަތީޖާއެވެ. ކުރިން ރޭވިފައިވާ ވަކި ނަތީޖާއެއް ނެރުމަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން އިރުޝާދެއް ނުދެއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެން ރެފްރީކަން ކުރަނީ ކުޅުންތެރިޔާގެ ޖާޒީގައި އޮންނަ ނަމަކަށް ބަލައިގެނެއް ނޫނެވެ.

ކުރީ އަހަރެއްގެ ޗެމްޕިއަންސް ލީގުގައި ބާސެލޯނާ އާއި ބަޔާން މިއުނިކް ބައްދަލުކުރި މެޗެއްގައި މެސީ ޕެނަލްޓީ އޭރިއާ ތެރެއަށް ވެއްޓުމުންވެސް އަޅުގަނޑުމެން ޕެނަލްޓީއެއް ނުދެމެވެ. ޖެހިގެން އައި ދުވަހު މެޗުގެ ވީޑިއޯ ބެލިއިރު، އެއީ ޕެނަލްޓީއެއްކަން އެނގުނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެ ފަހަރު ކުށެއް ކުރެވުނު ނަމަވެސް، އެ ނިންމުން ނިންމީ އިހުލާސްތެރިކަމާއެކުގައެވެ.

ދަނޑުމަތީގައި ނިންމުންތައް ނިންމާއިރު، އެއީ ކޮން ޓީމެއް ނުވަތަ ކޮން ކުޅުންތެރިއެއްތޯ ބަލާކަށް ވަގުތެއް ނުލިބެއެވެ. ފެންނަނީ ހަމައެކަނި ދެ ކުލައެއްގެ ޖާޒީ ލައިގެން ތިބޭ ކުޅުންތެރިންތަކެކެވެ.

މިފަދަ ދޮގު ތުހުމަތުތަކުގެ ސަބަބުން ރެފްރީންނަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކާއި ފުރައްސާރައާ ކުރިމަތިލާންޖެހެއެވެ. ފީފާގެ ރެފްރީންގެ އިސްވެރިޔާ ޕިއެރްލުއިޖީ ކޮލީނާއަށް ވެސް ވަނީ މިކަމާ ގުޅިގެން ރެފްރީންގެ ދިފާއުގައި ވާހަކަ ދައްކަވަން ޖެހިވަޑައިގެންފައެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް މިސްރުން އާޖެންޓީނާއާ ދެކޮޅަށް ކުޅުނު މެޗަށްފަހު ކުރި ތުހުމަތުތަކާ ގުޅިގެންނެވެ.

ދޮގު ވާހަކަތައް ފެތުރުމުގެ ސަބަބުން ރެފްރީންގެ އާއިލާތަކަށް ބިރުދެއްކުމުގެ ހާދިސާތައް ހިނގައެވެ. މިއީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

އަޅުގަނޑަކީ އިނގިރޭސިވިލާތަށް ތާއީދުކުރާ މީހަކަށް ވެފައި، އާޖެންޓީނާ އަތުން އިނގިރޭސިން ބަލިވުމުން ދެރަވިއެވެ. ނަމަވެސް، އިނގިރޭސިވިލާތް ކެޓީ ރެފްރީގެ ސަބަބުން ކަމަށް ބުނުމަކީ ހަގީގަތެއް ނޫނެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެހެން އެއްވެސް ވަޒީފާއެއްގައި، އެންމެ ސިކުންތެއްގެ ތެރޭގައި އެހާ ބޮޑު ނިންމުމެއް ނިންމަންޖެހޭ އަދި އެހާ ބޮޑު ފިއްތުންތަކެއް ކުރިމަތިވާ މީހަކު ހުންނާނެ ކަމަކަށް އަޅުގަނޑު ނުދެކެމެވެ. ދަނޑުމަތީގައި ކުށްތަކެއް ކުރެވިފައި ހުރެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ރޭވުމެއްގެ ދަށުން ކުރާ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ.

ފައިނަލް މެޗުގެ ރެފްރީކަން ކުރާނީ ސްލޮވީނިއާގެ ރެފްރީ އެވެ. އެއީ އޭނާގެ ކެރިއަރުގައި ލިބޭނެ އެންމެ ބޮޑު ޝަރަފެވެ. އޭނާ ބޭނުންވާނީ ހަމައެކަނި ރަނގަޅު ނިންމުންތަކެއް ނިންމައި، މެޗުގެ ނަތީޖާއަށް އަސަރުކުރާނެ ފަދަ ކުށެއް ނުލައި މެޗު ނިންމާލުމަށެވެ. މޮޅުވަނީ ކޮން ޓީމެއްތޯ ބެލުމަކީ އޭނާގެ މަގްސަދެއް ނޫނެވެ.

ކޮންސްޕިރަސީ ތިއަރީތަކަކީ އެއްވެސް އަސާސެއް ނެތް ފުލޯކު ވާހަކަތަކެކެވެ. ރެފްރީންގެ ހިތުގައި އޮންނާނެ ހަމައެކަނި ކަމަކީ އިންސާފުވެރިކަމާއެކު ރަނގަޅު ނިންމުންތައް ނިންމުމެވެ. 

އަމިތު ބަޓްނާގަރާއިއެކު އެތައް ބަޔަކު ހައްޔަރު ކުރުމުން 44605 ކްރޯޑް ރުޕީސްގެ ބޮޑު މަޝްރޫއާ ދެކޮޅަށް ދެ ހަފުތާ ވަންދެން ކުރިއަށްދިޔަ ހަރަކާތްތަކަށް ވަނީ ނިމުމެއް އައިސްފައެވެ.

ބަޓްނާގަރު ހައްޔަރުކުރީ، ކެން-ބެޓްވާ ލިންކް މަޝްރޫއަށް ބިން ނެގުމާއި، މީހުން އަލުން އާބާދުކުރުމުގެ އިތުރުން، ބަދަލު ދިނުމުގައި ހުރި ކަމަށް ބުނާ މައްސަލަތަކާ ދެކޮޅަށް އަޑުއުފުލައި، ކާބޯތަކެތިން ދުރުވެ 14 ދުވަސް ވަންދެން ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ހަޅުތާލެއްގައި ހުއްޓައެވެ. އޭނާއަކީ މި އިހުތިޖާޖުތަކުގެ އެންމެ ކުރީ ސަފުގައި ހުރި މައިގަނޑު ޝަހުސިއްޔަތެވެ.

ކެން-ބެޓްވާ ލިންކް ޕްރޮޖެކްޓަކީ އިންޑިއާގައި ކޯރުތައް ގުޅުވައިލުމަށް ހިންގާ މިފަދަ ފުރަތަމަ މަޝްރޫއެވެ. މި މަޝްރޫއުގެ ދަށުން "ކެން" ކޯރުގެ ފެން "ބެޓްވާ" ކޯރާ ގުޅުވައިލުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ ދައުދާން ޑޭމާއި ކެނަލްތަކުގެ ޒަރީއާއިންނެވެ.

ކެން-ބެޓްވާ ލިންކް ޕްރޮޖެކްޓްގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ މަދްޔަޕްރަދޭޝްއާއި އުއްތަރުޕްރަދޭޝްގެ ސަރަހައްދުތަކަށް ދަނޑުވެރިކަމަށާއި، ބޯފެނުގެ އިތުރުން ކަރަންޓު އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ ފެން ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. ނަމަވެސް، މި މަޝްރޫއުގެ ސަބަބުން ބައެއް އަވަށްތައް ފެނުގެ އަޑިއަށް ދާތީ، ގާތްގަނޑަކަށް 2000 އާއިލާ އެ ސަރަހައްދުތަކުން ބަދަލުކުރަން ޖެހުމަކީ މި އިހުތިޖާޖުތައް އުފެދެން މެދުވެރިވި މައިގަނޑު ސަބަބެވެ.

ފުލުހުންގެ ހާއްސަ ފައުޖުތަކުން ހަމަނުޖެހުންތައް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ހެދުމުގައި އިހުތިޖާޖު ކުރަމުންދިޔަ ސަރަހައްދަށް ދިޔައިރު، ބަޓްނާގަރާއި އެހެނިހެން މީހުން ވަނީ ފުލުހުންނާ ދުރަށް ޖެހުމަށްޓަކައި ކޯރުގެ ތެރެއަށް ފައިބާފައެވެ. ފުލުހުން އެ މީހުންނަށް ނަސޭހަތްތެރިވެ، އިހުތިޖާޖު ހުއްޓައިލުމަށް އެދިފައިވެއެވެ.

އޭނާ ބުނެފައިވަނީ " 18 ޖުލައި 2026 ވީ ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ރޭގަނޑު 10:49 ހާއިރު، ސުވިޒަލޭންޑުގެ ބާސެލްގައި އަޅުގަނޑު މަރާލުމަށް ދިން ވަރަށް ބޮޑަށް ރޭވިފައިވާ ނުރައްކާތެރި ހަމަލާއަކުން މާތްﷲގެ ރަޙްމަތްފުޅުން ސަލާމަތްވެއްޖެ" ކަމަށެވެ. 

"މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދު އަޑީގައި ހުންނަވައިގެން،  ކްރިމިނަލް ގޭންގް މެދުވެރިކޮށް ހިންގާފައިވާ ކަމެއް" ކަމަށް ސަންދާނު ލުތުފީ ބުނެފައިވެއެވެ. 

ސަންދާނު ލުތުފީގެ ނުރައްކާތެރި ތުހުމަތަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ރައީސް ނަޝީދު އަދި ވިދާޅެއްނުވެއެވެ. އެފަދަ ހާދިސާއެއް ހިނގައިގެން އެކަމުގެ ތަހުގީގު ސްވިޒަލޭންޑް ފުލުހުން ހިންގަމުންދާ ކަމެއްވެސް ސާފެއް ނޫނެވެ.             

ވޯލްޑް ކަޕްގެ ފައިނަލަށް އޮތް ތޮބައީ ބިރަކީ ޖަންގަލިތަކުގައި ރޯވާ އަލިފާނުގެ ދުމެވެ. އެމެރިކާ އާއި ކެނެޑާގެ ހުޅަނގުގެ ސަރަހައްދުތަކުގައި ރޯވަމުންދާ އަލިފާނުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ވިހަ ދުމުގެ ފަށަލަތައް އެމެރިކާގެ އިރުއުތުރުގެ ސަރަހައްދުތަކަށް ފެތުރި، އުޑުމަތި އޮރެންޖު ކުލައަށް ބަދަލުވެ، ވައިގެ ނުސާފުކަން ނުރައްކާތެރި މިންވަރަކަށް ވަނީ ގޮސްފައެވެ.

މިހާތަނަށް ލިބިފައިވާ މައުލޫމާތަށް ބަލާއިރު، މިފަދަ ހާލަތެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ ކަންތައް ކުރާނެ ފުރިހަމަ އިމަޖެންސީ ޕްލޭނެއް ފީފާއަކު ނެތެވެ. މިއީ ކުޅުންތެރިންނާއި ސަޕޯޓަރުންގެ ސިއްހަތަށް ބަލާއިރު ނުހަނު ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.

"ވައި ނުސާފުވުމަކީ ތިމާވެށީގެ ސަބަބުން ހިތުގެ ބަލިތަކަށް މަގުފަހިވާ އެންމެ ބޮޑު ކަންތައް. މީގެ ތެރެއިން ވެސް ޕީ.އެމް 2.5 އަކީ އެންމެ ނުރައްކާތެރި މާއްދާ،" ޑީ.އެމް.ސީ ހުރޮން ވެލީ-ސައިނާއީ ހޮސްޕިޓަލުގެ ކާޑިއޮލޮޖީ ޑައިރެކްޓަރު ޑރ. އަބީރު ބެރީ ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ އިތުރަށް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި ވައި ނުސާފުވުމަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި މީހުން މަރުވާ ހަތަރުވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ސަބަބެވެ.

ޖަންގަލިތަކުގެ އަލިފާނުން އުފެދޭ ދުމަކީ އާދައިގެ ދުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޕީ.އެމް 2.5 އާއި، އޯޒޯނާއި ނައިޓްރޯޖަން ޑައިޮކްސައިޑާއި ކާބަން މޮނޮކްސައިޑް ގެ އިތުރުން ވޮލަޓައިލް އޯގަނިކް ކޮމްޕައުންޑްތައް އެކުލެވޭ ވިހައިން މަހުނިވެފައިވާ ދުމެކެވެ. މީގެ ތެރެއިން 2.5 މައިކްރޯމީޓަރަށް ވުރެ ކުދި ޕާޓިކަލް (ޕީ.އެމް.2.5) އަކީ ސިއްހީ އެންމެ ބޮޑު ނުރައްކަލެވެ. މި ތަކެތި ކުދިކަމުން ހަށިގަނޑުގެ ގުދުރަތީ ދިފާއީ ނިޒާމު ފަހަނައަޅައި، ފުއްޕާމޭގެ ފުންމިނަށް ދަތުރުކޮށް، ލޭގެ ތެރެއަށް ވާސިލުވުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިގެންވެއެވެ.

މިޑްވެސްޓަން ޔުނިވަރސިޓީގެ ކުރީގެ އެސިސްޓަންޓް ކްލިނިކަލް ޕްރޮފެސަރ ޑރ. މުހައްމަދު އަލޯ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ވައި ނުސާފުވުމާއި ހިތުގެ ބަލިތަކާ ހުރި ގުޅުމަކީ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުން ކަށަވަރުވެފައިވާ ކަމެކެވެ. އިރުކޮޅަކުވެސް މިފަދަ ވައިގެ ތެރޭގައި އުޅުމަކީ ހިތް ހުއްޓުމާއި، ސްޓްރޯކް ޖެހުމާއި، ހިތުގެ ވިންދު ގޯސްވުން ފަދަ ކަންކަމަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ.

އަލޯ އިތުރަށް ތަފްސީލުކޮށްދެއްވި ގޮތުގައި، ދިގު މުއްދަތަކަށް މިފަދަ ނުސާފު ވައިގެ ތެރޭގައި އުޅުމުން އޭގެ ނުރައްކާ އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވެގެންދެއެވެ. އަދި އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، ވައިގައި ވިހަ މާއްދާތައް ހުންނަ މިންވަރު ކިތަންމެ މަދުވި ނަމަވެސް، އެއީ ސިއްހީ ގޮތުން ރައްކާތެރި މިންވަރެއް ކަމަށް ބެލެވެން ނެތް ކަމެވެ.

ޖަންގަލީގެ ދުމުގައި ހުންނަ ވިހަ ކެމިކަލްތަކާބެހޭ ގޮތުން "ނިއު އިންގްލެންޑް ޖާނަލް އޮފް މެޑިސިން" ގައި ޝާއިއުކޮށްފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ޖަންގަލިތަކުގެ އަލިފާނުން އުފެދޭ ޕީ.އެމް 2.5 އަކީ އާދައިގައި ސިޓީތަކުގެ ވައި ނުސާފުވުމަށްވުރެ މާ ނުރައްކާތެރި އެއްޗެކެވެ. ޖަންގަލީގައި ރޯވާ އަލިފާނުގެ ވިހަ ދުން ސިޓީތަކާ ހަމައަށް ފޯރާއިރު، އޭގެ ވިހަގަދަކަން އާދައިގެ ކުނިބުންޏާއި ދުމަށްވުރެ ފަސް ގުނަ އިތުރުވެގެންދެއެވެ.

ޑރ. ބެރީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިފަދަ ވިހަ ދުމުގެ ސަބަބުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުމާއި، ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވުމާއި، ހަށިގަނޑުގެ ކޮލެސްޓްރޯލް މިންވަރު ގޯސްވުން ފަދަ ސިއްހީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. މިއީ ހިތުގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.

ފުޓްބޯޅަ ކުޅުންތެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން، ވޯލްޑް ކަޕް ފައިނަލެއްގައި ކުޅުމަކީ ދެކެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު ހުވަފެނެއް ކަމުގައި ބުނަމުން އޭނާ ބުނީ ލިއޮނަލް މެސީއާ ދެކޮޅަށް ކުޅުމަކީ ވަރަށް ތަފާތު އާދަޔާ ހިލާފުކަމެއް ކަމަށެވެ. "އަހަރެން ތުއްތުއިރު އަހަރެން އުރާލައިގެން އަހަރެންގެ އުމުރުން އެންމެ ހަ މަހުގައި ނެގި އެ މަޝްހޫރު ފޮޓޯގައި ހުރި މީހާ އާ ދެކޮޅަށް ކުޅެން ޖެހުމަކީ، މިކަން އިތުރަށް އާދަޔާ ހިލާފު ކުރުވާ ކަމެއް." ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. 

"އަހަރެން ބޮޑުވަމުން އައީ ކޮންމެ ހަފުތާއަކު މެސީގެ ކުޅުން ބަލަމުން. އޭނާ ކުރާ ކޮންމެ ކަމެއް އަހަރެން ވަރަށް ގާތުން ދިރާސާކުރިން. އޭނާގެ ޑްރިބްލިންގްތަކާއި، ހަރަކާތްތަކާއި، އަދި ކުޅިވަރުގެ ތެރެއިން އޭނާ ހޯދާ އުފާވެރިކަން ކޮޕީ ކުރަން އަހަރެން މަސައްކަތް ކުރިން." ޔަމާލް ބުންޏެވެ. މިހާރު މި ތައްޔާރުވަނީ ފުޓްބޯޅައިގެ އެންމެ ބޮޑު މެޗުގައި އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ނުކުންނަން ކަމަށާއި ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަން ބަދަލުވެގެންދާ ގޮތް އަޖައިބަކަށް ނުވޭތޯ އޭނާ ސުވާލުކުރިއެވެ.

"އުމުރުން 39 އަހަރުގައި އޭނާ އެ ދައްކާ ކުޅުމަކީ ފުޓްބޯޅަ އާއިލާއިން ދެން ދުވަހަކުވެސް ނުފެނިދާނެ ފަދަ ކަމެއް. ގިނަ ލެޖެންޑުން މި އުމުރަށް ދިއުމުގެ މާ ކުރިން ކުޅުން ހުއްޓާލާ. ނަމަވެސް މެސީ އަދިވެސް މިދަނީ ވޯލްޑް ކަޕް މެޗުތަކުގެ ނަތީޖާ ބަދަލުކޮށް، ގޯލުތައް އުފައްދައިދީ، އާޖެންޓީނާ ޓީމު ލީޑުކޮށް، އޭނާއަކީ އަދިވެސް އެންމެން އެންމެ ބިރުގަންނަ ކުޅުންތެރިޔާކަން ސާބިތުކޮށްދެމުން" ކަމަށް ވެސް ޔަމާލް ބުނެއެވެ.

"އިނގިރޭސިވިލާތާ ދެކޮޅަށް އޭނާ ކުޅުނު މެޗު އަހަރެން ބެލިން. ތެދަށް ބުނާނަމަ އެއީ ބިރުވެރި މަންޒަރެއް. އާޖެންޓީނާ އޮތީ ބަލިވާން ގާތްވެފައި، ޕްރެޝަރު އޮތީ އިންތިހާއަށް. އެކަމަކު މެސީ ވަނީ އާދަޔާ ހިލާފު ދެ އެސިސްޓާއެކު މުޅި މެޗުގެ ނަތީޖާ މުޅިން ބަދަލުކޮށްލާފައި. އެއީ އޭނާ އެހެން އެންމެންނާ ތަފާތުވާ ސަބަބަކީ. ފުޓްބޯޅައިގައި ކަންކަން ކުރަން ނުކުޅެދޭ ހިސާބަށް ދިޔުމުން، އޭނާ ކޮންމެވެސް ގޮތަކުން އެކަމަށް ހައްލެއް ހޯދާނެ" ކަމަށް ޔަމާލު ބުނެއެވެ.

ލަމީން ޔަމާލު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މެސީއަކީ އަދިވެސް ދުނިޔޭގެ އެންމެ މޮޅު ކުޅުންތެރިޔާއެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ ނަމަވެސް އޭނާގެ ފުޓްބޯޅަ ވިސްނުމަކަށް، ދުރު ފެނުމަކަށް، ނުވަތަ ބޮޑެތި މެޗުތަކުގެ ނަތީޖާ ނެރުމުގެ ގާބިލުކަމަކަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ނާންނަ ކަމަށް ބުނަމުން ޔަމާލް ބުނީ އޭގެ ބަދަލުގައި އޭނާ މިހާރު ފެންނަނީ މާ ހަމަޖެހިފައިވާ، އަދި މާ ނުރައްކާތެރި ކުޅުންތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށެވެ.

"މިއީ ފުޓްބޯޅަ ދަނޑެއްގެ މަތީގައި އަހަރެން އޭނާއާ ކުރިމަތިލާ ފުރަތަމަ ފަހަރު. އަދި ވޯލްޑް ކަޕް ފައިނަލަށް ވުރެ ބޮޑު މައިދާނަކަށް އަހަރެން ނުވެސް އެދެން. އޭނާއަކީ އަހަރެން ނަމޫނާ ގަބޫލުކުރާ ކުޅުންތެރިޔާ ކަމަށްވާތީ އަހަރެން އޭނާއަށް އިހުތިރާމް ކުރާނަން. އެކަމަކު ރެފްރީގެ ކަށިގަނޑު ފުމެލާ ހިސާބުން، އަހަރެންގެ ގައުމަށްޓަކައި އަހަރެންގެ ހުރިހާ ހަކަތައެއް ނެރޭނަން" ޔަމީން ޔަމާލް ސާބިތުކަމާއެކު ބުންޏެވެ.

"އެއްދުވަސްވަރެއްގައި މެސީގެ އަތްމަތީގައި އޮތް ކުޑަ ފިރިހެން ކުއްޖާ، މިއަދު މިހުރީ ވޯލްޑް ކަޕް ފައިނަލެއްގައި އޭނާގެ ކުރިމަތީގައި. މިއީ އަހަރެން އަބަދުވެސް ފަހުރުވެރިކަމާއެކު ހަނދާން އާކުރާނެ ވާހަކައެއް. އެކަމަކު މެޗުގެ ނުވަދިހަ މިނެޓު ތެރޭގައި އެއްވެސް މީހަކީ ނަމޫނާއެއް ނޫން. އޭރު އޮންނާނީ ތާރީހު ލިޔުމަށްޓަކައި ހަނގުރާމަކުރާ ދެ ޓީމު." ޔަމާލު ނިންމާލަމުން ބުންޏެވެ.     

ހާދިސާގައި މަރުވެފައިވަނީ އުމުރުން 50 އަހަރުގެ ސާޖިދު އަލީ (ސައްޖު) އާއި، އޭނާގެ އަންހެނުން ރާބިއާ ބާނޯ (45 އަހަރު) އާއި، 20 އަހަރުގެ ދަރިފުޅު އިރުޝާދު އަލީގެ އިތުރުން ކުޑަ ދެ އަންހެން ދަރިންނެވެ. ފުލުހުން ބުނާ ގޮތުގައި، ސާޖިދު އޭނާގެ އަންހެނުންނާއި ދަރިންނަށް ޒަހަރު ދީ މަރާލުމަށްފަހު، އަމިއްލައަށް ދަންޖެހިގެން މަރުވީ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

ރައިޕޫރުގެ މީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަހައްދެއްގައި ހުރި މި ގެއިން މަރުވެފައިވާ މީހުން ފެނުނީ ހުކުރު ދުވަހުގެ ރޭގެ ވަގުތެއްގައެވެ. އެ އާއިލާގެ މީހުންނަށް ފޯނުން ގުޅައިގެން ހަބަރެއް ނުވުމާއި، ބަންދުކޮށްފައި ހުރި އެ ގެއިން ނުބައި ވަހެއް ދުވާތީ އަވަށްޓެރިންނާއި ގޭގެ ވެރިފަރާތުން ފުލުހުންނަށް މައުލޫމާތު ދިނެވެ. ފުލުހުން ގޮސް ދޮރު ވައްޓާލައިގެން އެތެރެއަށް ވަންއިރު، ސާޖިދު ފެނުނީ ސީލިންގުގައި ދަންޖެހިފައި ހުއްޓައެވެ. އަދި އޭނާގެ އަންހެނުންނާއި ތިން ދަރިންގެ ހަށިގަނޑު ފެނުނީ ގޭގެ ތަޅުންގަނޑުމަތީގައި އޮއްވައެވެ.

ތަހުގީގުގެ ފުރަތަމަ ހޯދުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، މި އާއިލާއަކީ އެ ގޭގައި ދިރިއުޅޭތާ އަށް މަސްވެފައިވާ ބައެކެވެ. އެމީހުން އެންމެ ފަހުން ފެނިފައިވަނީ ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ހަވީރުގެ ވަގުތެއްގައެވެ. ހުކުރު ދުވަސް އެއްކޮށް އެ ގެ ބަންދުކޮށްފައި ހުރުމުން، އެ ގޭގައި ދިރިއުޅޭ އެހެން ކުއްޔަށް އުޅޭ މީހަކު ގޭގެ ވެރިފަރާތަށް އެކަން އެންގިއެވެ.

ފުލުހުން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި، އާއިލާގެ މެންބަރުންނަށް ކާންދިން އެއްޗަކަށް ޒަހަރު އެއްކޮށްފައި ހުރެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، މަރުވި ސީދާ ސަބަބު ކަށަވަރުވާނީ ޕޯސްޓްމޯޓަމް ރިޕޯޓާއި ފޮރެންސިކް ތަހުލީލުތަކަށް ފަހު ކަމަށް ފުލުހުން ބުނެއެވެ. ސީނިއާ ފުލުހުންނާއި ފޮރެންސިކް ޓީމަކުން މިހާރު ދަނީ އެ ސަރަހައްދު ބަލައި ފާސްކޮށް، އިތުރު ތަހުގީގުތައް ކުރިއަށް ގެންދަމުންނެވެ.

 ފުލުހުން ބުނާގޮތުގައި ސަކޫޓޯ ޔަމަޝިތާ ނަމަކަށް ކިޔާ މި ކުއްޖާ ފެނުނީ ބުދަ ދުވަހުގެ މެންދުރުފަހު ކާރުގެ ފަހަތު ސީޓުގައި ހަރުކޮށްފައި ހުރި ކުޑަކުދިންގެ ރައްކާތެރި ގޮނޑީގައި އޮއްވައެވެ. ކުއްޖާގެ މަންމަ ފުލުހުންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ ގޮތުގައި، ކާރުގައި ގެއަށް އައުމަށްފަހު ގޭތެރޭގެ މަސައްކަތްތަކާއި އޮފީސް މަސައްކަތްތަކަށް އިސްކަންދެވުމުގެ ސަބަބުން، ގާތްގަނޑަކަށް 30 މިނެޓާއި ގަޑިއިރެއްހާއިރު ވަންދެން ކުއްޖާ ކާރުން ނުބާލައި ބޭއްވުނީއެވެ.

މެންދުރުފަހު 2:15 އެހާކަންހާއިރު މަންމަ އެނބުރި ކާރު ކައިރިއަށް ދިޔައިރު، ސަކޫޓޯ އޮތީ އެއްވެސް ހަރަކާތެއް ނެތް ހާލަތެއްގައެވެ. ވަގުތުން ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް ގުޅައިގެން ކުއްޖާ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދިޔައިރުވެސް ހިތް ހުއްޓިފައިވާ ކަމަށާއި، އޭގެ ކުޑަވަގުތުކޮޅެއް ފަހުން ކުއްޖާ މަރުވެފައިވާ ކަމަށް ޑޮކްޓަރުން ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ.

ކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑު ޕޯސްޓްމޯޓަމް ހެދުމުން އެނގުނު ގޮތުގައި، ކުއްޖާ މަރުވާން މެދުވެރިވީ ކާރުގެ ތެރޭގައި އިންތިހާއަށް ހޫނުގަދަވުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވި "ހީޓްސްޓްރޯކް" އެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.

ކުމަމޯޓޯގެ މޫސުމާބެހޭ އިދާރާއިން މައުލޫމާތުދޭ ގޮތުގައި، އެ ދުވަހުގެ މެންދުރުފަހު އެ ސަރަހައްދުގެ ފިނިހޫނުމިން ހުރީ 32.5 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސްގައެވެ. އަދި އެ ދުވަހަކީ ހޫނުގަދަވުމުގެ ސަބަބުން ސިއްހީ ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމުގެ އިންޒާރުވެސް އެ ސަރަހައްދަށް ނެރެފައިވާ ދުވަހެކެވެ.

ތައުލީމީ ނިޒާމުގެ ކަންކަން ގޯސްވެގެން އެކަންކަން ހަމަޔަކަށް އަޅުވަން ސޯނަމް ވަންޗުކް ބަނޑުހައި ހޫނު ކަމުގެ ހަޅުތާލެއް ކުރާތާ މިހާރު 21 ދުވަސް ވީއެވެ. ހަޅުތާލާއި ގުޅިގެން އެއްވެސް ހެޔޮބަދަލެއް ނާންނަތާ ކަންބޮޑުވުންތަކާ މެދު ވާހަކަ ދެއްކުމަށްވެސް ސަރުކާރުން ވިސްނާ ކަމުގެ އިޝާރާތެއް ވެސް ނުލިބެއެވެ. ކުޑަ މިނުން ތައުލީމީ ވަޒީރު އިސްތިއުފާވެސް ނުދިނެވެ. އެކަމަކު އެއީ މަހާތުމާ ގާނދީ ބިނާކުރެއްވި ޑިމޮކްރެޓިކް އިންޑިއާއެވެ. 

މަހާތުމާ ގާނދީއަކީ އިންޑިއާއަށްޓަކާ އެމަނިކުފާނުގެ ހަޔާތްޕުޅުގައި އެކި މަގުސަދުތަކަށްޓަކައި ގިނަގުނަ ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ހަޅުތާލުތަކެއް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިންދޫންނާއި މުސްލިމުންގެ އެއްބައިވަންތަކަމާއި، އިންސާނީ ކަރާމާތް ގެއްލޭފަދަ ނުރަނގަޅު އިޖުތިމާއީ އާދަކާދަތައް ނައްތާލުން ހިމެނެއެވެ. ގާނދީ އެންމެ ގިނަ ދުވަހު ކުރެއްވި ހަޅުތާލު ބަރާބަރު 21 ދުވަހަށް ދެމިގެންދިޔައެވެ. 

މަހާތުމާ ގާނދީ ކުރެއްވި ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ހަޅުތާލުތަކުގެ ތެރޭގައި 1932 ވަނަ އަހަރު ވަކިވަކި ހޮވާލެވޭ ބަޔަކަށް އިންތިހާބީ ދާއިރާތައް ކަނޑައެޅުމާ ދެކޮޅަށް 6 ދުވަހުގެ ހަޅުތާލު ފާހަގަ ކޮށްލެވެއެވެ. 1948 ވަނަ އަހަރު ދިއްލީގައި ސުލްހަ ގާއިމުކުރުމަށް ވެސް 5 ދުވަހުގެ ހަޅުތާލެއް ކުރެއްވިއެވެ. ގާނދީގެ ސިޔާސީ ހަޔާތްޕުޅުގައި މަދުވެގެން 15 އާއި 18 އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް ބޮޑެތި ހަޅުތާލުތައް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ހަޅުތާލުތަކުގެ ހެޔޮ ނަތީޖާ އިންޑިއާ ރައްޔިތުންނަށް މިހާރުވެސް ހުރީ ލިބިލިބިއެވެ.

ސުލްހަ މަސަލަސްކަން ގާއިމުކުރުމަށާއި، އިނގިރޭސި އިސްތިއުމާރާ ދެކޮޅަށް އަދި އިޖުތިމާއީ ބޭއިންސާފާ ދެކޮޅަށް ގާނދީ ޖުމްލަ ބޮޑު 17 ހަޅުތާލެއް ކުރެއްވިއެވެ. އެންމެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުރެއްވި 21 ދުވަހުގެ ހަޅުތާލެކެވެ. 

ގާނދީގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބައެއް ހަޅުތާލު

• އެންމެ ދިގު ހަޅުތާލުތައް (21 ދުވަސް):

• 1924 (ދިއްލީ): ހިންދޫންނާއި މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ހިނގި ނުރައްކާތެރި ހަމަނުޖެހުންތަކާ ގުޅިގެން އެއްބައިވަންތަކަން ގާއިމުކުރުމަށް ކުރެއްވި ހަޅުތާލު.
• 1933 (ޔެރްވަޑާ ޖަލު): " ދަލިތުން" ގެ ހައްގުތަކަށް ތާއީދުކޮށް، އެމީހުންނާ މެދު ކުރެވޭ ތަފާތުކުރުންތަކާ ދެކޮޅަށް ކުރެއްވި ހަޅުތާލު.
• 1943 (އާގާހާން ޕެލެސް): "ކުއިޓް އިންޑިއާ" ހަރަކާތުގެ ތެރޭގައި އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން މަޝްވަރާކުރަން ދެކޮޅު ހެދުމުން އެކަމާ ދެކޮޅަށް ކުރެއްވި ސިޔާސީ ހަޅުތާލު.

މުހިންމު ކުރު ހަޅުތާލުތައް

• 1918 (އަހުމަދުއާބާދު) – 3 ދުވަސް: މިއީ އިންޑިއާގައި މަހާތުމާ ގާނދީ ކުރެއްވި ފުރަތަމަ ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ހަޅުތާލެވެ. މިއީ ފޭރާން އުފައްދާ ފެކްޓަރީތަކުގެ މަސައްކަތްތެރިންގެ މުސާރަ ބޮޑުކުރުމަށް ކުރި އިހުތިޖާޖަށް ތާއީދުކޮށް ކުރެއްވި ކަމެކެވެ.
• 1932 (ޔެރްވަޑާ ޖަލު) – 6 ދުވަސް: ދަށް ފަންތީގެ މީހުންނަށް ވަކި އިންތިހާބީ ދާއިރާތަކެއް ކަނޑައެޅުމާ ދެކޮޅަށް ކުރެއްވި "މަރުވަންދެން ކުރެއްވި ހަޅުތާލު". މި ހަޅުތާލު ނިމުނީ ދަލިތުންނަށް އިންތިހާބީ ގޮނޑިތައް ކަށަވަރުކޮށްދިން "ޕޫނާ ޕެކްޓް" އެއްބަސްވުމާއެކުގައެވެ.
• 1947 (ކަލްކަތާ) – 73 ގަޑިއިރު: އިންޑިއާއަށް މިނިވަންކަން ލިބުނުތާ ކުޑަދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ބެންގާލްގައި ހިނގި ބިރުވެރި ދީނީ ހަމަނުޖެހުންތައް ހުއްޓުވުމަށް ކުރެއްވި ހަޅުތާލު.
• 1948 (ދިއްލީ) – 5 ދުވަސް: މިއީ ގާނދީގެ އެންމެ ފަހު ހަޅުތާލެވެ. މި ހަޅުތާލުގެ މަގުސަދަކީ ދިއްލީގައި ސުލްހަ ގާއިމުކުރުމާއި، ގައުމު ބައިކުރުމާ ގުޅިގެން ޕާކިސްތާނަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާ ދިނުމަށް އިންޑިއާ ސަރުކާރަށް ބާރުއެޅުމެވެ. މި ހަޅުތާލު ހުއްޓާލެއްވިތާ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި މަހާތުމާ ގާނދީ އަވަހާރަ ކޮށްލެވުނެވެ.         

އުމުރުން 59 އަހަރުގެ ވަންގްޗުކް ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ހަޅުތާލުގައި ހުންނަތާ މިއަދަށް 20 ދުވަސް ވެފައިވާއިރު، އޭނާ ކެއުމުގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންކުރަނީ ހަމައެކަނި ލޮނާއި ފެނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ބަރުދަނުން 9 ކިލޯއަށްވުރެ ބޮޑަށް ވަނީ ލުއިވެފައެވެ.

"ބޭރުފުށުން އަހަރެން ވަނީ ބަލިކަށިވެފައި، އެކަމަކު އެތެރެހަށިން އަހަރެން މިއީ ވަރަށް ވަރުގަދަ މީހެއް،" ދިއްލީގެ ޖަންތަރް މަންތަރްގައި އެއްވެފައި ތިބި މީހުންނާ މުހާތަބު ކުރަމުން ވަންގްޗުކް ބުންޏެވެ. އޭނާގެ މި ވާހަކަތަކާއެކު އެތަނަށް އެއްވެ ތިބި މީހުން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އަތްޖަހައި ހިތްވަރު ދީފައެވެ.

ވަންގްޗުކް މި ހަޅުތާލު ކުރިއަށްގެންދަނީ ތައުލީމީ ދާއިރާއަށް އިސްލާހީ ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަށް ގޮވާލައި އުފައްދާފައިވާ "ކޮކްރޯޗް ޖަންތާ ޕާޓީ" (ސީ.ޖޭ.ޕީ) އަށް ތާއީދުކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ.

ހުކުރު ދުވަހު ސީ.ޖޭ.ޕީގެ ރަސްމީ އެކްސް އެކައުންޓުން ވަނީ ވަންގްޗުކް މީހުންނާ ވާހަކަދައްކާ ވީޑިއޯއެއް ހިއްސާކޮށްފައެވެ. އެ ވީޑިއޯއިން ފެންނަ ގޮތުގައި އޭނާ ހުރީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލިކަށިވެފައެވެ. އަދި މައިކުން ވާހަކަދެއްކި ނަމަވެސް އޭނާގެ އަޑު ހުރީ ވަރަށް ބަލިކޮށެވެ.

އަންނަ ހޯމަ ދުވަހު ސީ.ޖޭ.ޕީން ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ އިހުތިޖާޖުގެ ހިނގާލުމުގައި ބައިވެރިވުމަށް އޭނާ ވަނީ ރައްޔިތުންނަށް ގޮވާލާފައެވެ.

"އަހަރެމެން އެންމެން އެކުގައި ސުލްހަވެރިކަމާއެކު ޕާލަމެންޓާ ހަމައަށް ހިނގާފައި ގޮސް، ޑިމޮކްރަސީގެ ނަމުގައި އަހަރެމެންގެ ޝަކުވާތައް ހުށަހަޅާނަން،" އޭނާ ބުންޏެވެ.

މީގެ އިތުރުން ވަންގްޗުކް ސަމާސާ ރާގަކަށް ބުނީ، އެ ހިނގާލުން ބޭއްވުމުގެ ކުރިން އޭނާ މަރުވި ނަމަވެސް، އޭނާގެ "ފުރާނަ" އެ ހިނގާލުމުގައި ބައިވެރިވާނެ ކަމަށެވެ.

މި މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިން އެދެމުންދަނީ އިންޑިއާގެ ތައުލީމީ ވަޒީރު ދަރުމެންދުރަ ޕްރަދާން އިސްތިޢުފާ ދެއްވުމަށެވެ. އެއީ މެޑިކަލް ދާއިރާއިން ކުރިއަށްދާން ބޭނުންވާ ދަރިވަރުންނަށް ބޭއްވި މުހިންމު އިމްތިޙާނެއްގެ ކަރުދާސްތައް ލީކުވުމާ ގުޅިގެން، މެއި މަހުގެ ކުރީކޮޅު އެ އިމްތިޙާން ކެންސަލްކުރަން ޖެހުމުންނެވެ. މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި މިކަމުގެ އަހުލާގީ ޒިންމާ ވަޒީރު އުފުއްލަވައި މަގާމުން ވަކިވާންޖެހެއެވެ.

ނަމަވެސް ވަޒީރު ޕްރަދާން ވަނީ ސީ.ޖޭ.ޕީ އާއި އެ ޕާޓީއަށް ތާއީދުކުރާ މީހުންނަކީ ގައުމު ހަލަބޮލިކުރަން އުޅޭ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވާފައެވެ. އަދި ބޮޑުވަޒީރު ނަރެންދުރަ މޯދީގެ ސަރުކާރުން މިހާތަނަށް މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންނާ އެއްވެސް މަޝްވަރާއެއް ކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ފަރާތްތަކާއި މަދަނީ ޖަމްޢިއްޔާތަކުން ދަނީ މުޒާހަރާގެ ބައިވެރިންނާ ވާހަކަދެއްކުމަށް ސަރުކާރަށް ބާރުއަޅަމުންނެވެ.

ބުރާސްފަތި ދުވަހު ދިއްލީގެ ކުރީގެ މުދީރު އަދި އާމް އާދްމީ ޕާޓީ (އޭ.އޭ.ޕީ) ގެ ލީޑަރު އަރުވިންދު ކެޖްރިވާލް ވަނީ ވަންގްޗުކްގެ ގާތަށް ޒިޔާރަތްކުރައްވާފައެވެ. ކެޖްރިވާލް ވަނީ ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް އިމްތިޙާން ކަރުދާސްތައް ލީކުވާ މައްސަލައިގައި ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށް، ދަރިވަރުންނާއި ވަންގްޗުކްގެ އަޑު އެހުމަށް ސަރުކާރަށް ގޮވާލާފައެވެ. އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ ޕްރަދާން މަގާމުން ވަކިކޮށް، އެ މަގާމަށް ވަންގްޗުކް އައްޔަންކުރަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ.

ޖައްމޫ އެންޑް ކަޝްމީރުގެ ޗީފް މިނިސްޓަރު އުމަރު އަބްދުއްލާ ވިދާޅުވީ، ސިޔާސީ ކަންކަމުގެ އިތުރުން އިންސާނިއްޔަތުކަމަށްވެސް ޖާގަ އޮންނަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އަދި ވަންގްޗުކްގެ ހުށަހެޅުންތަކަކީ "ސައްހަ" ހުށަހެޅުންތަކެއް ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ދިއްލީގެ ހައިކޯޓުން ވަނީ މި މައްސަލައިގައި ސަރުކާރުން އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށް އަންގާފައެވެ. އަދި ވަންގްޗުކްގެ ސިއްހީ ހާލަތު ގަވާއިދުން ބަލައި، ބޭނުންވާ ފަރުވާ ފޯރުކޮށްދިނުމަށްވެސް ކޯޓުން ވަނީ އަމުރުކޮށްފައެވެ. ރިޕޯޓްތައް ބުނާ ގޮތުގައި މިހާރު ސަރުކާރުގެ ތިން ހޮސްޕިޓަލަކުން ދަނީ ދުވާލަކު ދެ ފަހަރު އޭނާގެ ސިއްހީ ހާލަތު ބަލަމުންނެވެ.

ލިބުނު އާމްދަނީ އާއި ނުބައްދަލު ތަރައްގީ އެހެން ހަރުފަތަކަށް ގެންދިޔަ ބޮޑެތި މަސައްކަތްތައް ރައީސް ޔާމީނުގެ ދައުރުގައި ކުރިއެވެ. ކޮވިޑްގެ އާލަމީ ވަބާގައި 2 އަހަރެއްހާ ދުވަސް ފާއިތުވި ރައީސް ސޯލިހުގެ ވެރިކަމުގައިވެސް ރައްޔިތުން ހާލުގައި ނުޖެހި މުޅި ރާއްޖޭގައި ކުޑަރަށެއް ބޮޑު ރަށެއް ނުބަލާ ރަނގަޅު ފެންވަރުގައި އަސާސީ ހިދުމަތްތައް ގާއިމުކުރުމުގެ ކާމިޔާބު މަސައްކަތްތަކެއް ކުރިއެވެ. 

ކުރީގެ ދެ ސަރުކާރުގައި ވެސް ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކުން ވާރުތަވި ދަރަނި ހުއްޓެވެ. އެއިރަކު ދައްކަން އޮތް ލޯނެއް އެ ސަރުކާރުތަކުން ވެސް ވަނީ ދައްކާފައެވެ. ދަރަނި އަދާކުރުމަކީ ރައީސް މުއިއްޒު ސަރުކާރަށް އެކަނި އުފުލަން ޖެހުނު ބުރައެއް ނޫނެވެ. 

ގަބޫލު ކުރަމެވެ. ބިލިޔަނަކަށް ވުރެ ގިނަ ޑޮލަރ ދަރަނި އަދާކުރަން މުއިއްޒު ސަރުކާރުން މިހާތަނަށް ދައްކައިފިއެވެ. އެއްޔަކީ ކުޑަކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ގަބޫލު ކުރަންޖެހޭ އެހެން ހަގީގަތެއްވެސް އެބައޮތެވެ. ރާއްޖެއަށް ޑޮލަރުން ލިބޭ އާމްދަނީ ކުރީ ދެ ސަރުކާރަށްވުރެ މިހާރު މާމައްޗެވެ. 

ރައީސް މުއިއްޒު ސަރުކާރަށް މިވީ ދެއަހަރުގެ ތެރޭގައި 2550 މިލިޔަނަށްވުރެ ގިނަ ޑޮލަރު އާމްދަނީގެ ގޮތުގައިވަނީ ލިބިފައެވެ. ނިސްބަތުން އެއީ އަހަރަކު 1200 މިލިޔަނަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެކެވެ. އެހެން ކަމުން އަހަރަކު ކުރީން ލިބުނު ވަރުގެ ދެ ގުނައަށް ޑޮލަރުން އާމްދަނީ ލިބޭއިރު ކުރިން ކަޅުބާޒާރުގައި 16 ރުފިޔާއަށް ލިބުނު ޑޮލަރ 21 ރުފިޔާއަށް ވެސް ގަންނަން ނުލިބިގެން އުޅޭ ސަބަބެއް އޮންނަންވާނެއެވެ. 

ރައީސް މުއިއްޒުގެ ވެރިކަމުގައި ޑޮލަރުން ލިބުނު އާމްދަނީން އެއް ބިލިޔަން ދަރަންޏަށް ދެއްކިޔަސް ކާޑާއި ތެލާއި އާސަންދައަށް ހޭދަކޮށްފައި ވެސް ޑޮލަރުގެ ދަތިކަމެއް ނުހުންނަ ވަރަށް ސަރުކާރަށް ޑޮލަރު ލިބެއެވެ. ލިބޭހާ ޑޮލަރަށް ވަނީ ކިހިނެތްތޯ ރައްޔިތުން ސުވާލު ކުރަނީ އެހެން ވެގެންނެވެ. 

މާލީ އިދާރާއާއި އިތުބާރު ހުރި މަސްދަރުތަކުން ލިބިފައިވާ މައުލޫމާތަށް ބަލާލުމުން ދައުލަތަށް ލިބޭހާ ޑޮލަރަށް ވާގޮތް އެނގެއެވެ. ކޮންމެހެން ނުކޮށް ފަރުޖެހެން އޮތް ބޮޑެތި ހަރަދުތަކެއް ކުރީމާ ޑޮލަރަށް ޖެހޭނެއެވެ. އުނދަގޫ ވަގުތުގައި ކޮންމެހެން ކުރަންނުޖެހޭ ހަރަދުތަކެއް ކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަން ނުޖެހިއެއް ނުދާނެއެވެ.  

ރަސްމާލެ ހިއްކުމުގެ ނަމުގައި 700 މިލިޔަން ޑޮލަރު ހަރަދުކޮށްފިއެވެ. ދެ ބުރުމަތީން ޑްރޯން ގަންނަން 127 މިލިޔަން ޑޮލަރ ހޭދަކޮށްފިއެވެ. އަސްކަރީ ހަތިޔާރު ގަންނަން 182 މިލިޔަން ޑޮލަރ ހަރަދުކޮށްފިއެވެ. ގެއްލުނު ކަނޑު ހޯދާ ނަމުގައި 10 މިލިޔަން ޑޮލަރ ހޭދަކޮށްފިއެވެ. ބޭރަށް ކުރާ ދަތުރުތަކަށް މިހާތަނަށް 30 މިލިޔަން ޑޮލަރަށް ވުރެ ބޮޑު ހޭދައެއް ކޮށްފިއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ބޭރުގައި ގާއިމުކޮށްފައިވާ މިޝަންތަކަށް ދެ އަހަރު ތެރޭގައި 50 މިލިޔަން ޑޮލަރ ހަރަދުކޮށްފިއެވެ. މިވީ ދުވަސްކޮޅުގެ ތެރޭގައި ބިލިޔަނަކަށްވުރެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ މިކަހަލަ އިސްރާފުތަކުގެ ނަތީޖާއަކީ ޑޮލަރު ތާށިވެގެން ދިޔުމެވެ. 

މިލިޔަން ޑޮލަރުން ކުރެވޭ މިފާޑުގެ ޑީލްތަކުން ވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ދަނޑިމަތި އަނބުރާ މީހުނަށް ކަޓްގެ ގޮތުގައި އޭގެ ނާޖާއިޒު މަންފާ ލިބެމުން ދާކަމީވެސް އެންމެނަށް އެނގޭ ބޮޑު ސިއްރެކެވެ. އެހެން ކަމުން ޑޮލަރު ތާށިވެގެން އުޅެނީ ކުރީ ސަރުކާރުން ފައިސާ ޗާޕްކޮށްގެނެއް ނޫނެވެ. ދަރަނި ދެއްކުމަކުން ވެސް ނޫނެވެ. ބޮޑާ ކަމާއި މަވެތިކަން ބޮޑުކަމުން ގަދަކަން ދައްކަން އެތައް މިލިޔަން ޑޮލަރެއް ތަޅާލުމުންނެވެ.

އުމުރުން 29 އަހަރުގެ ޔަޝިންދަރު ކޯރު (އިންދަރު ކޯރު) ގެއްލިފައިވަނީ މިދިޔަ މެއި މަހުގެ 13 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އޭނާ ދުއްވި ކާރު ޕަންޖާބުގެ ލުދިއާނާ ކައިރީގައި އޮންނަ ކެނަލްއަކުން ފެނިފައިވާއިރު، އޭގެ ހަ ދުވަސް ފަހުން ފީނުންތެރިން ވަނީ އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ފެންމަތިކޮށްފައެވެ. ޕޯސްޓްމޯޓަމް ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުގައި އޭނާގެ ބޮލަށާއި މޭމައްޗަށް ވަނީ ބަޑިން ހަމަލާދީފައެވެ.

އިންދަރު ކޯރަކީ ސޯޝަލް މީޑިއާގައި މަގުބޫލު، އަދި ޕަންޖާބީ ފިލްމެއްގައި ވެސް މަސައްކަތް ކޮށްފައިވާ ފަންނާނެކެވެ. އޭނާ ދިރިއުޅެމުން ދިޔައީ ލުދިއާނާގައި އޭނާގެ ބޭބެއާއެކުގައެވެ. މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ފުލުހުން ވަނީ ތިން މީހަކު ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، ފުލުހުން ބުނާ ގޮތުގައި މި މަރުގެ މުގުލުގައި ހުރީ ކެނެޑާގެ ރެސިޑެންސީ އޮންނަ، އެ ދުވަސްވަރު ލުދިއާނާއަށް ޒިޔާރަތްކޮށްގެން އުޅުނު މީހެކެވެ.

ދިގު އިންތިޒާރަކަށްފަހު ފެށުނު ގުޅުމެއް

މި މައްސަލައިގައި މައިގަނޑު ތުހުމަތު ކުރެވެނީ މޯގާ އަށް ނިސްބަތްވާ، ނަމަވެސް ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ކެނެޑާގައި އުޅެމުންދާ އުމުރުން 37 އަހަރުގެ ސުކުވިންދަރު ސިންގް ބްރާރް އަށެވެ. އިންދަރުގެ އާއިލާއިން ބުނާ ގޮތުގައި ސުކްވިންދަރު އާއި އިންދަރުގެ މެދުގައި ފާއިތުވި ފަސް އަހަރު ވަނީ ގާތް ގުޅުމެއް އުފެދިފައެވެ. އަދި ދެމީހުން ކައިވެނި ކުރުމަށް ވެސް އޮތީ ރޭވިފައެވެ.

ނަމަވެސް، ފަހުން އާއިލާއަށް އެނގުނު ގޮތުގައި ސުކްވިންދަރު އަކީ ކެނެޑާގައި އަންބަކާއި ދަރިން ތިބި މީހެކެވެ. މިކަން ފަޅާއެރީ އިންދަރު ކެނެޑާއަށް ގުޅުމުން ސުކްވިންދަރުގެ އަންހެނުން ފޯނަށް ޖަވާބު ދިނުމުންނެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އިންދަރު ހުރީ ވަރަށް ބޮޑަށް ނަފްސާނީ ގޮތުން ބަލިވެ، ބޭސް ބޭނުންކުރަން ޖެހިފައެވެ.

މަރުވި ރޭގެ ހާދިސާ

މެއި 13 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭގަނޑު 8:30 ހާއިރު އިންދަރު ގެއިން ނުކުތީ ކާރުގައެވެ. އޭނާގެ ކޮއްކޮ ބުނި ގޮތުގައި، ފޯނުން ވާހަކަ ދައްކަމުން 10 ނުވަތަ 15 މިނެޓު ތެރޭގައި ގެއަށް އަންނާނެ ކަމަށް އިންދަރު ބުންޏެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ފަހުން އޭނާގެ ހަބަރެއް ނުވެއެވެ. ފޯނަށް ޖަވާބެއް ވެސް ނުދެއެވެ.

ލުދިއާނާ ފުލުހުންގެ އެސިސްޓަންޓް ކޮމިޝަނަރު އިންދަރުޖީތު ސިންގް ބޮޕަރާއި ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ހައްޔަރުކުރެވުނު މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ސުކްވިންދަރުގެ ބައްޕަ ވަނީ މި ކުށުގައި ސުކްވިންދަރު ބައިވެރިވި ކަމަށް އިއުތިރާފުވެފައެވެ. އަދި އިންދަރު ގެއްލުނުތާ ކުޑަވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ނޭޕާލް މަގުން ސުކްވިންދަރު އިންޑިއާއިން ބޭރަށް ގޮސްފައިވާ ކަމުގެ ހެކި ލިބިފައިވާ ކަމަށް ވެސް ފުލުހުން ބުނެއެވެ.

ކެނެޑާގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދުން

އިންދަރުގެ އާއިލާއިން މިހާރު ދަނީ ކެނެޑާ ސަރުކާރުގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދެމުންނެވެ. އެމީހުން ބޭނުންވަނީ ސުކްވިންދަރު ކެނެޑާއިން ޑީޕޯޓްކޮށް، އިންޑިއާގެ ގާނޫނުގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރުމަށެވެ. "އަހަރެމެންގެ އަތުގައި ބޭނުންވާ ހުރިހާ ހެއްކެއް އެބަހުރި. އޭނާ ވަގުތުން ގައުމަށް (އިންޑިއާއަށް) ފޮނުވާލަން ޖެހޭ،" އާއިލާގެ މެންބަރަކު ބުންޏެވެ.

މި މައްސަލައިގައި ކެނެޑާގެ ފުލުހުން ބުނެފައިވަނީ އަދި ރަސްމީކޮށް އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް ލިބިފައިނުވާ ކަމަށެވެ. އިންޑިއާގެ ގާނޫނު ބުނާ ގޮތުން ކުށުގެ ތަހުގީގު ނިންމައި ދައުވާ ކުރުމަށް ފަހު، އިންޑިއާގެ ފޮރިން މިނިސްޓްރީ މެދުވެރިކޮށް ކެނެޑާގެ އެހީތެރިކަމަށް ރަސްމީކޮށް އެދެވޭނެއެވެ.

އިންދަރުގެ މަންމަ ދަލްޖީތު ކޯރު ރޮމުން ބުނީ، އޭނާގެ ދަރިފުޅަށް އިންސާފު ބޭނުންވާ ކަމަށާއި، މި ހިތާމައިން އަދިވެސް އަރައިނުގަނެވޭ ކަމަށެވެ. އާއިލާގެ އުންމީދަކީ ކުށްވެރިޔާއަށް ހައްގު އަދަބު ލިބުމެވެ.

މުއިއްޒުގެ މުސާރަވެރިންނާއި ކުލީ ގަލަންތަކުން ރައްޔިތުންނަށް ކަންކަން ކިތަންމެ ވަރަކަށް އޮޅުވާލަން އުޅުނަސް ކަންކަން ގިނަ ރައްޔިތުންނަކަށް ނޯޅެއެވެ. އޮޅުނިއްޔާ އޮޅެނީ ނުވަތަ އޮޅުވާލަނީ އޮޅުވާލަންއުޅޭ ބައެއްގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށެވެ.

ކުރީ ސަރުކާރުން ވާރުތަވީ ދަރަނި ތަކެއް ހަލާސް ކުރެވިގެން ދަތްމައްޗަށް ތުންނާރާ ދަތްދިލުވާތީ އެބަފެނެއެވެ. މިއަހަރު ނުދައްކާ ވާންނެތް ބިލިޔަން ޑޮލަރުން އަބޫދާބީ ފަންޑަށް ދައްކަންޖެހޭ 100 މިލިޔަން ޑޮލަރ 2030 އަށް ލަސްކުރުމަކީ ދަރަނި ހަލާސް ކުރުން ހެއްޔެވެ. މާލިއްޔަތުގެ ފޫކަހާލައިގެން ސްކޫކާއި ސްވެޕް ދެއްކީ 325 މީލިޔަން ޑޮލަރގެ ސްވެޕެއް ބޮލުގައި އަޅައިގެން ކަމުން ދަރަނި ހަލާސް ކުރެވުނު ކަމަށް ވޭހެއްޔެވެ. މިސަރުކާރުން ހޯދި ހިދުމަތުގެ އަގާއި ތަކެތީގެ އަގުގެ ގޮތުގައި ދައްކަން ޖެހޭ ފައިސާ ބިލިޔަނުން އޮތް އިރު އެތެރޭން ނަގައިގެން އުޅޭ ސީދާ ދަރަނި ބިލިޔަނުން އޮތުމުން ދަރަނި ހަލާސްކުރެވުނު ކަމަށް ވޭހެއްޔެވެ. 

2025 ވަނަ އަހަރުގެ އެތެރޭގެ ދަރަނީ ހުރީ 90.8 ބިލިޔަން ދިވެހި ރުފިޔާގައެވެ. ޖީޑީޕީގެ ނިސްބަތުން އެއީ ބޮލަކަށް %71 އެވެ. 2026ގެ ނިޔަލަށް އެތެރޭގެ ދަރަނި 150 ބިލިޔަނަށް އަރާނެކަމަށް ދުނިޔޭގެ މާލީ އިދާރާތަކާއި މަރުކަޒީ ބެންކުން ދެކެއެވެ. ޖީއެސްޓީއާއި ޕްރޮފިޓް ޓެކްސް އާއި ގްރީން ޓެކްސް އާއި އެއަރޕޯޓް ޓެކްސް އާއި އެއަރޕޯޓް ޗާޖަސް ބޮޑުކޮށް ފުރާ މީހުންގެ ފީ ބޮޑުކޮށް ރިސޯޓްގެ ސައިޒުން މާރުކުރަން ޖެހޭ ޑޮލަރުގެ އަދަދު ގިނަ ކުރުމަކުން މާލީ ނިޒާމަށް ލިބުނު ލުޔެއް ނެތެވެ. 

އާމްދަނީއެއް ލިބޭ ސަރުކާރު ހުރިހާ ކުންފުންޏެއްހެން އޮތީ ބަނގުރޫޓް ހާލަތުގައެވެ. ޑޮލަރެއް ގަންނަން ލިބެނީ 21ރުފިޔާ އަށް ނުވަތަ އެއާ ގާތްކުރާ އަގެއްގައެވެ. ޑޮލަރު އަގު ބޮޑުވަނީ ވާދަވެރިން ޑޮލަރުނެތޭ ކިޔާތީކަމަށް ވަންޏާ 15.42 ގެ ރޭޓުން ބޭނުން ވަރަކަށް ޑޮލަރު ލިބޭގޮތް ހަދާނުދީ ތިބޭނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ. ކަޅު ބާޒާރުގެ އަގެއްގައި ގައުމީ ބޭންކުގައި ޑޮލަރުން އިންވެސްޓް ކުރުވަން އުޅެނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ. ވާދަވެރިންނާ ވާދައަށްވެސް 15.42 ގެ ރޭޓުގައި ގައުމީ ބެންކާއި ދެންވެސް ހުރި ތާކުން ޑޮލަރު ބޭނުން ވަރަކަށް ލިބޭނެގޮތް ހަދާނުދީ ތިބެނީ ކިއްވެފައި ހެއްޔެވެ. 

މުއިއްޒު ވެރިކަމަށް އަންނަން ދެއްކިހާ ވާހަކައާއި ކެނޑިހާ ބައިސާ ނާހާ މީހަކުނެތެވެ. ވެރިކަމުގެ ދައުރު ދެބައިވެ ފަހަށް އޮތްތަން ދެއަހަރަށް ކުރުވެގެން ދާއިރު ވީކަމެއް ހަރާމޭ ބުނާކަށް ނެތީމެވެ. އެކަމަކު މަތި މައްޗަށް ވީހާ ވައުދާ، ވާހާ ވައުދުން ފެން ހިފޭ ގޮތަކަށް ކަމެއް ކުރެވޭތީއެއް ނުފެނެއެވެ. އެހެނެއް ކަމަކު ކުރާކަންކަން އުނބަށް ޖަހާތަން ފެންނަލެއް މަދެއް ނޫނެވެ. ދައްކާ ވާހަކަ ވަރަށް ގިނައިން އެނބުރި އަނގަޔަށް ވަންނަކަން އެނގެއެވެ. ފޭލިވެއްޖެކަމަށް ގަބޫލުކޮށް ބަލާށެވެ. ވާދަވެރިން އަގުނޭރުވިޔަސް ނެތް ޑޮލަރެއް ނުލިބޭނެއެވެ.

ސަރުކާރުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 2024 ވަނަ އަހަރު އިންޑިއާގައި ރޭޕްގެ 29,536 މައްސަލަ ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ކުޑަކުދިންނަށް ކުރާ ޖިންސީ ގޯނާގެ މައްސަލަތައް ރެކޯޑް މިންވަރަކަށް، އެބަހީ 69,191 އަށް ވަނީ އަރާފައެވެ. މިކަމާ ގުޅިގެން އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކުން އިނގިލި ދިއްކުރަނީ ފުލުހުންގެ ނިޒާމަށާއި، ކޯޓުތަކަށާއި، މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި މިފަދަ ކަންކަމާމެދު ދެކޭ ގޮތަށެވެ.

މި ހިނގާ މަހުގެ ހޮނިހިރު ދުވަހެއްގެ ހަވީރު، އިންޑިއާގެ އިރުމަތީ ސަރަހައްދުގެ ކުޑަ ރަށެއްގައި އުޅޭ 11 އަހަރުގެ އަންހެން ކުއްޖަކު އޭނާގެ ރަހުމަތްތެރިއެއްގެ އުފަންދުވަހުގެ ހަފުލާއަކަށް ދިޔައީ އުންމީދުތަކަކާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް އެ ކުއްޖާ އެނބުރި ގެއަކަށް ނައެވެ. ފުލުހުންގެ ތަހުގީގުން ހާމަވި ގޮތުގައި، އެ ކުއްޖާ ވަނީ ވަގަށް ނަގައި، ގްރޫޕަކުން ރޭޕްކޮށް، ގޯންޏަކަށްލައި ބަނދެފައި، ދިރިހުއްޓާ ފެންގަނޑަކަށް އެއްލާލާފައެވެ.

މިއީ އިންޑިއާގައި އާންމުވެފައިވާ ރަހުމުކުޑަ ޖިންސީ އަނިޔާގެ އެންމެ ފަހުގެ ހިތާމަވެރި ހާދިސާއެވެ. ނޭޝަނަލް ކްރައިމް ރެކޯޑްސް ބިއުރޯގެ ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އިންޑިއާގައި ކޮންމެ ދުވަހަކު 80 އަށްވުރެ ގިނަ ރޭޕްގެ މައްސަލަ ފުލުހުންނަށް ރިޕޯޓުކުރެއެވެ. ނަމަވެސް، އަނިޔާ ލިބޭ މީހާ ކުށްވެރިކުރުމާއި ބަދުނާމުވުމަށް ބިރުން، މިއަށްވުރެ މާ ގިނަ މައްސަލަތައް ރިޕޯޓުނުކުރެވި ހުންނަކަމަށް އެކްޓިވިސްޓުން ބުނެއެވެ.

މުޖުތަމައުގައި އަށަގަނެފައިވާ ފިރިހެނުންނަށް އިސްކަންދޭ ނިޒާމާއި، އަންހެނުންނަށް ނަފުރަތުކުރުމުގެ ސަގާފަތާއި، ފުލުހުންގެ ފޯސް މަދުވުމުގެ އިތުރުން ޝަރުއީ ދާއިރާގައި މައްސަލަތައް ދިގުލައިގެން ދިއުމަކީ، ކުށްވެރިންނަށް އަދަބުން ސަލާމަތްވެވޭނެކަމުގެ އިހުސާސްކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ. މިފަދަ މައްސަލަތައް ހުއްޓުމެއްނެތި އިތުރުވަމުންދަނީ މި ސަބަބުތަކާ ހުރެ ކަމަށް މާހިރުން ދެކެއެވެ.

2012 ވަނަ އަހަރު ދިއްލީގައި ދަރިވަރަކު ގްރޫޕް ރޭޕްކުރި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ގާނޫނީ ބޮޑެތި އިސްލާހުތަކެއް ގެނެސް، ހަރުކަށި އަދަބުތަކާއި އަވަސް ނިޔާ ކޯޓުތައް އުފެއްދި ނަމަވެސް، އިންޑިއާގެ އިގްތިސާދު ކުރިއަރައި ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ގައުމުތަކުގެ ސަފަށް އެ ގައުމު އެރިއިރުވެސް، ޖިންސީ އަނިޔާގެ މައްސަލަތަކަށް އެދެވޭ ހައްލެއް ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ.

ބާރުއިޕޫރުގައި ގެއްލުނު 11 އަހަރުގެ ކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑު، ޒަހަމްތަކާއި ދަތްއަޅާފައި ހުރި ނިޝާންތަކާއެކު ފެންގަނޑަކުން ނެގި މަންޒަރު ބަލަން ކަރުނައާއެކު އެ ކުއްޖާގެ ބައްޕަ ހުއްޓެވެ. އޭނާ ރޮމުން ބުނީ "މިއަދު އަހަރެންގެ ސިކުނޑި މަސައްކަތެއް ނުކުރޭ، ވިސްނުމެއް ނެތް" ކަމަށެވެ.

މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ބޮޑުވަޒީރު ނަރެންދުރަ މޯދީގެ ބީޖޭޕީ ސަރުކާރަށް ވަނީ ބޮޑެތި ފާޑުކިޔުންތަކެއް އަމާޒުވެފައެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް، އަންހެނުންގެ ރައްކާތެރިކަމަކީ އެ ޕާޓީގެ އިންތިހާބީ ބޮޑު ވައުދަކަށް ވީއިރު، ހުޅަނގު ބެންގާލްގައި މިފަދަ ހާދިސާއެއް ހިނގުމުން ސަރުކާރުގެ ނާކާމިޔާބީ ހާމަވާކަމަށް އެކްޓިވިސްޓުން ބުނެއެވެ. އެމީހުން ދެކޭގޮތުގައި ހަމައެކަނި ސަރުކާރު ބަދަލުވުމަކުން މި މައްސަލައަށް ހައްލެއް ނާންނާނެއެވެ. މިކަމަށް ބޭނުންވަނީ މުޖުތަމައުގެ ވިސްނުމާއި، ފުލުހުންނާއި ފަނޑިޔާރުގެއަށް ޖިންސީ ހަމަހަމަކަމަށް ލޯހުޅުވިފައިވާ މީހުން އައްޔަންކުރުމެވެ.

ފާއިތުވި މަހެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަނިވެސް މުޅި ގައުމު ސިއްސުވާލި އެތައް ހާދިސާއެއް ހިނގާފައިވެއެވެ. ރާޖަސްތާނުގައި 12 އަހަރުގެ ކުއްޖަކު ވަގަށް ނަގައި، މަސްތުވާތަކެތި ދީގެން ހަތަރު ދުވަސް ވަންދެން އެކި ހޮޓާތަކުގައި ގްރޫޕް ރޭޕްކުރި މައްސަލައެއްގައި 22 މީހަކު ވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ. އަދި ގާޒިއާބާދުގައި 7 އަހަރުގެ ކުއްޖަކު ރޭޕްކޮށް މަރާލުމަށްފަހު، އިމާރާތްކުރަމުންދާ މޯލެއްގެ ތެރެއަށް އެއްލާލާފައި އޮއްވާ ވަނީ ފެނިފައެވެ.

މި މައްސަލަތަކާ ގުޅިގެން ގާނޫނީ މާހިރު ކަރުނާ ނުންދީ ވިދާޅުވީ، އެއްވެސް ސަރުކާރަކުން މި މައްސަލައިގެ އަސްލު ކަމުގައިވާ އަންހެނުންނަށް ދަށްކޮށް ހިތުމުގެ ސަގާފަތް ނައްތާލަން އިހުލާސްތެރި މަސައްކަތެއް ކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓު މަރުހަލާ ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން އާންމުންގެ މެދުގައި ނުތަނަވަސްކަން އުފެދި، ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބޭ ކުށްވެރިންނަށް ޝަރީއަތުން ބޭރުން ހަމަލާދީ މަރާލުމަށް (އެންކައުންޓާ) ތާއީދުކުރާ މިންވަރު ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. ބާރުއިޕޫރު ހާދިސާގައިވެސް ތުހުމަތުކުރެވޭ އެކަކު ވަނީ ފުލުހުންގެ ބަޑީގެ ހަމަލާއެއްގައި މަރުވެފައެވެ. ބީޖޭޕީގެ ވަޒީރުން މިކަމަށް ތާއީދުކުރެއްވި ނަމަވެސް، އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނަނީ މިފަދަ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމު ބަލިކަށިވެ، ފުލުހުންނަށް ބޭނުންހާ ގޮތަކަށް އަމަލުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިގެންދާ ކަމަށެވެ.

އިންޑިއާގެ ފުޑް އެންޑް ޑްރަގް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އެފް.ޑީ.އޭ) އިން ހާމަކުރި ގޮތުގައި، މި އަމަލު ހިންގާފައިވަނީ ދާރާޝިވް ޑިސްޓްރިކްޓުގައެވެ. ތަހުގީގުން އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި މިދިޔަ ހަ މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ކޮންމެ 100 ލީޓަރުގެ ސާފު ކިރަށް 10 ލީޓަރުގެ މަސްނޫއީ ކިރު އެއްކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި މިކަމަށްޓަކައި 230,000 ކިލޯއަށްވުރެ ގިނަ ދަށް ފެންވަރުގެ ހިކި ކިރު ބޭނުންކޮށްފައިވާ ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ.

ސިއްހީ މާހިރުން އިންޒާރު ދެއްވާ ގޮތުގައި، މިފަދަ ގޮތްގޮތަށް އުފައްދާ ކިރު ބޭނުންކުރުމަކީ ފުރަމޭ، ކިޑްނީ އަދި ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިދާނެ ކަމެކެވެ. މީގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުދިންނާއި، މާބަނޑު މީހުން އަދި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ވަކިން ބޮޑުކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

އެފް.ޑީ.އޭގެ ޑިރެކްޓަރު ތުކާރާމް މުންދޭ ވިދާޅުވީ، ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަމުގެ ގަވާއިދުތަކާ ހިލާފުވާ ފަރާތްތަކާ މެދު ހަރުކަށި ފިޔަވަޅު އަޅަމުންދާނެ ކަމަށެވެ. އަދި ކުރިއަށް އޮތް ބޮޑެތި މުނާސަބަތުތަކާ ދިމާކޮށް ކިރުގެ ބާވަތްތަކަށް އޮންނަ ޑިމާންޑް އިތުރުވާތީ، މިފަދަ ތަންތަން ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ މަސައްކަތް އިތުރަށް ވަރުގަދަ ކުރާނެ ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

މިއީ އިންޑިއާގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުގައި ފެންމަތިވަމުންދާ މިފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން އެއް މައްސަލައެވެ. މިއަހަރުގެ ކުރީކޮޅު ގުޖުރާތުން ވެސް މިފަދަ ގަވާއިދާ ހިލާފަށް މަސްނޫއީ ކިރު އުފައްދާ ތަނެއް ވަނީ އަތުލައިގަނެފައެވެ.

ރާއްޖޭގެ ސިއްހީ ހާލަތު ދިވެހި ތާރީހުގައި ނުދާހާ ދަށަށް ގޮއްސި ކަމަށް ބުނުމަކީ ދޮގަކަށް ނުވާނެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ނޫ ގާނޫނު އަސާސީއަކުން ފެހި ގާނޫނު އަސާސީއަށް ހިޖުރަކުރިއިރު ސިއްހީ ހިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ އަސާސީ ހިދުމަތެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. އަދި އެކި ސަރުކާރުތަކުން އާސަންދަ ކިޔާ ސިއްހީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ ނިޒާމެއް ކަނޑައެޅިއެވެ. އަދި ރާއްޖެއިން ނުލިބޭ ހިދުމަތްތަކަށް މަގުފަހި ކުރުމަށް އެންސްޕާ ކިޔާ ނިޒާމެއް ގާއިމު ކުރިއެވެ. މިއިން ކޮންމެ ނިޒާމަކީވެސް ސިޔާސީ ވެރިންނާއި ރައްޔިތުންނާއި ގުޅުވާދޭ ނިޒާމެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރެވޭ ނިޒާމެކެވެ. ސިޔާސީ ވިއަސް ކޮންމެ ހަމައަކުން ނަމަވެސް ހިދުމަތް ލިބުމަކީ ރައްޔިތުން ކުރާ އުންމީދެކެވެ. 

ވެރިކަންތަކަށް ފޫގަޅާލާ ސްޓޭޖުތަކުގައި ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު މި ރާއްޖޭގައި މިހާރު ފަރުވާ ނުލިބޭނެ ބައްޔެއް އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. އާސަންދަ އާއި އެންސްޕާގެ ހިދުމަތް ރާއްޖޭގެ އޮޅި ހުރަސްކޮށް އަވަށްޓެރި ގައުމު ތަކުން ހިދުމަތް ހޯދާތާ ޒަމާން ތަކެއް ވެއްޖެއެވެ. ރައީސް މުއިއްޒަކަށް އަވަށްޓެރި ގައުމުތަކުން އެކަނި ހިދުމަތް ބޭނުންކުރަން ދެކޮޅު ހެދިއެވެ.

ސިއްހީ ހިދުމަތް އަވަށްޓެރިންނާއި އެއްގޮތަށް ތައިލެންޑާއި ދުބާއިއާއި ހަމައަށް ޕޯޑިއަމް ތަކުގައި ދޭން ފެށިއެވެ. ފުލައިޓް ޓިކެޓާއި ހުރުމާއި ކެއުމާއި ހޮސްޕިޓަލްގެ ހަރަދު ތަކާއި އެކު އެހީތެރިންނަށްވެސް ދިވެހިމީހާގެ ވޮލެޓު ބޭނުން ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެކަމަށް ޕޯޑިއަމްތަކާއި ޓީވީ ޝޯވ ތަކުގައި ބުނަމުން ވޯޓު އެއްކުރަމުން ދިޔައެވެ. ވެރިކަމުގެ ތަހުތުވެސް ހޯދިއެވެ. ރާއްޖެއިން ލިބެނީ ފެންވަރުދަށް ސީ ކްލާސް ބޭސްކަމަށާއި ޔޫރަޕުބޭސް ދިވެހީންނަށް ހައްގު ކަމަށާއި އެ ބޭސް ޔޫރަޕުން އެތެރެ ކުރަން ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާކަމެއް ކަރުދާހުގައި ލިޔެ ލިބޭނެކަން ޔަގީން ކުރިއެވެ. 

ކެމްޕެއިންތައް ނިމި ހިދުމަތް ދޭން ފެށި ހިސާބުން ކަންކަމަށް އައީ ހިދުމަތުގެ ޒަލްޒަލާއެކެވެ. އާސަންދައާއި އެންސްޕާ ހައްގު މީހަކު ނެތްހާ މަދުވީއެވެ. ސިޔާސީ އިސް ފަރާތްތަކާއި ކުރިމަތިވާ ކޮންމެ ބައްޔެއްގެ ޝިފާ ވަނީ ހޯދިފައެވެ. ޔޫރަޕު ބޭސްވެސް އެ ފަންތިއަށް ލިބެއެވެ. ނަމަވެސް އާންމު ރައްޔިތު މީހާއަށް ލިބެނީ ހަމަ ޗޯކު ކުނޑިން ހަދާ ލޭބަލް ކޮށްފައިވާ ސީ ކްލާސް ބޭހެވެ. އެންސްޕާގެ ބަޖެޓު ދިޔައީ އެމްއެމްޓީވީ އަކަށް ކަމަށް ޓީވީ ތަކުން ގޮވައެވެ. އެންސްޕާ ހީނާ ސްޕާއަށް ބަދަލުވި ކަމަށްވެސް ކިޔެވެ.

އާސަންދަ ހުސްނުވާ ގޮތަށް އޮތީ ހިދުމަތް ނުލިބޭތީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. އާސަންދައިގެ ދަށުން  ބޭސްނަގާފައިވާ ބޭސް ފިހާރަތަކަށް ފައިސާ ނުލިބޭކަމަށް އެތަންތަނުން ބުނެއެވެ. ބޭހުގެ ހިދުމަތަކީ ވަކި ބައިގަނޑެއްގެ ހިތްހަމަޖެހުމަކަށްވެ ނިމިއްޖެއެވެ. ފުލުގައި ހުރީ ކުޅެވޭ ވަރަށްވުރެ ނުފޫޒު ގަދަ އަންހެނެއް ކަމަށް މީހުން ބުނެއެވެ. ހިދުމަތާއި ބޭސް ނުލިބޭ ކަމީ ހަގީގަތެވެ. 

ހެލްތު މިނިސްޓަރު އިއުލާނު ކުރީ ވޭތުވެދިޔަ ދެއަހަރާއި ބައި ތެރޭ 70،000 މީހުންނަށް ނަފްސާނީ ފަރުވާ ދީފިކަމަށެވެ. ހަމަ ރަނގަޅަށްވެސް ރައްޔިތުން މޮޔަވީ ބާވައެވެ. ނޫނީ ސަރުކާރުން މޮޔަގޮވަނީ ބާވައެވެ. ކޮންމެހެނެއް ވިޔަސް މާތްރަސްކަލާނގެ ރަހުމަތަށް އެދި ދުވާ ކުރަން ވެއްޖެއެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ރަހުމަތުން ދިވެހީން އިރާދަ ކުރެއްވިއްޔާ ބާކީއެއް ނުވާނެއެވެ.

140 އަށް ވުރެ ގިނަ މަޝްރޫއު ސިއްހީ ދާއިރާއިން ކުރިއަށް ދާކަމަށް ވަނީ އިއުލާނު ކޮށްފައެވެ. ކުރިއަށް މިހާރުދާ 140 މަޝްރޫއާއި ގުޅިގެން އައީ ކޮން ބަދަލެއް ތޯއެވެ. ހެޔޮ ބަދަލެއް އައީ ކޮންކަމަކަށްތޯއެވެ. ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ވަނީ ގޯސް ނޫންތޯއެވެ.

ސިއްހީ 140 މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ދާއިރު ސިއްހީ ދާއިރާގައި މިހާރު ހުރި އިދާރާތަކުގައި ވަސީލަތް ހަމަތޯ އަހާލާ ހިތްވެއެވެ. އަހަރެއްހާ ދުވަހަށް ދެމިގެންދާ ޑޮކްޓަރު ކިޔު ކުރުވެއްޖެ ތޯއެވެ. ޑޮކަޓަރުން ހަދަން އަންގާ ޓެސްޓުތައް ހަދާނެ ކެމިކަލް އެބަހުރި ތޯއެވެ. ޑޮކްޓަރު ލިޔެދޭ ބޭސް ލިބޭ ތޯއެވެ. އާސަންދަ އާއި އެންސްޕާގެ ހިދުމަތް ސިޔާސީ ވެރިންނާއި ނުލާ ހިނގާނެ ގޮތަށް އިންތިޒާމުވީތޯއެވެ. އޭ ކްލާސް ގެ ބޭސް ލިބޭތޯއެވެ. ޔޫރަޕުން ބޭސް ނުލިބެނީ އެތަންތަނުގައި މިހާރު ސިއްހީ އަސްލު ބޭސް ނުއުފައްދާތީ ނުގެނެވޭތީ ތޯއެވެ. ނޫނީ ބޭހުގެ ބަދަލުގައި ޔޫރަޕުން އަދި އެމެރިކާއިން އުފައްދަނީ ބަޑިބޭހަށް ވާތީ ތޯއެވެ.

ދައުލަތް ރައްޔިތުންގެ އަތުން ގެއްލުނީ ތޯއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ހައްލު އަދިވެސް އޮތީ ރައްޔިތުންގެ އަތުގައެވެ. ބާރުތައް ފެށި ދެމި އޮންނާނީ ރައްޔިތުންގެ އަތުގައެވެ. އަތުން ދާނީވެސް އެ ބާރުންނެވެ.

ބަވަނަވެތި މިޒަމާނުގައި ދުނިޔެ ދަންނަ ރައީސަކު ހުރުން ރާއްޖެއަށް ވަރަށްވެސް މުހިންމެވެ. ދުނިޔޭގެ މަސްރަޙަށް އަންނަ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކާއި އެކު ރަނގަޅު ނާރެހުގައި ގައުމު ހިފަހައްޓަން ދުނިޔެ ދަންނަ ލީޑަރެއް ގައުމުގެ ހުންގާނުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެކެވެ.

މުދަލުގެ އަގު އުފުލުމާއި، މުދާ އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދިޔުމުގެ ނިޒާމަށް ދިމާވެފައިވާ ގޮންޖެހުންތަކަށް ބަލާއިރު ބޭރަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ރާއްޖެފަދަ ގައުމަކަށް ވަރުގަދަ ހާރިޖީ ޝަހުސިއްޔަތެއް ގައުމުގެ ވެރިއަކަށް ބެހެއްޓުމުގެ ބޭނުންތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑެވެ.

ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުންތައް ގާއިމުކުރުމާއި ކިޔަވައިދޭނެ ސްކޮލަރޝިޕްތައް ހޯދުމާއި ބޭރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ރާއްޖެއަށް ގެނައުމުގައި އަލަށް ތައާރަފް ވާންނުޖެހޭ ވެރިއެއްގެ މުހިންމުކަން ވަކީން ބޮޑެވެ. ބޭރު ދުނިޔޭން ފަހި ފުރުސަތުތައް ލުއިފަސޭހަ ގޮތްތަކެއް ހޯދުމަކީ، ބައިނަލްއަގުވާމީ ދާއިރާގައި ގުޅުންތައް ވަރުގަދަ ބޭފުޅަކަށް ވަރަށް ފަސޭހައިން ކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ.

ތެދެކެވެ. ދުޅަހެޔޮ އިގްތިސޯދެއް ހޯދުމަކީ ރާއްޖެއަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވެފައިވާ ކަންތަކެވެ. އާއްމުންގެ ކެކުޅުންތަކުގެ ހައްލެވެ. ފުދުންތެރި ރައްޔިތުންގެ ގައުމަކަށް ރާއްޖެ ހެދުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި މަގެވެ. އެކަން ކުރެވޭނީ ރާއްޖޭގެ އިގުތިސޯދު އެންމެ ސިނާއަތަކަށް ހުއްޓިފައި އޮތް އޮތުން ބަދަލުކޮށް އަސްދަޑިން ބޭރަށް ރާއްޖޭގެ އިގްތިސޯދީ ހަރަކާތްތައް ނެރެވޭ ވަރުގެ މީހަކަށެވެ. 

އަބްދުއްލާ ޝާހިދަށް އެކަން ނުވާންވީ ސަބަބެއްނެތެވެ. ލިބި ވަޑައިގެން ހުންނެވި ސިޔާސީ ތަޖުރިބާއާއި ގާއިމުވެފައިވާ ބައިނަލް އަގުވާމީ ގުޅުންތަކާއި އިލްމީ ގާބިލުކަމަށް ބަލާއިރު ރާއްޖޭން އެވަރުގެ އެންމެ މީހަކު ހޯދަންޏާ ޝަހީދަށް ވުރެވަކީން އެކަށޭނަ މީހަކު ނެތޭވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ރައްޔިތުންނަށް ޝާހިދުގެ ފަރާތްޕުޅުން ލިބެންޖެހޭ ޔަގީންކަމަކާ އިތުބާރުތަކެއް އަދިވެސް ބައިވަރު އެބަހުއްޓެވެ. 

ރާއްޖެއަށް ވަންނަ ބޭރުފައިސާ އިތުރުކޮށް އަތްފޯރާފަށަށް ޑޮލަރުގެ އަގުތިރިކުރެވޭނެ ގޮތަކީ ކޮބައިކަން ބުނެދެވެން ޖެހެއެވެ. ސަރުކާރުން އާއްމު ވިޔަފާރީގެ ތެރެއަށް ނުވަދެ ރާއްޖޭގެ ޕަބްލިކް ސެކްޓަރ ވަރުގަދަކޮށް، މައިކްރޯ ކުދި އަދި މެދުފަންތީގެ ވިޔަފާރިތައް ފުޅާކޮށް އެމީހުންގެ ޖީބުކަނޑަން ނޫޅެ ދައުލަތް ހިންގާނެ ގޮތެއް ބުނެދޭން ޖެހެއެވެ. 

އަސާސީ ހައްގުތައް ކަށަވަރުކޮށް ދޭނެގޮތުގެ ދެމެހެއްޓެނިވި ނިޒާމަކަށް ރުޖޫއަވެވޭނެ ގޮތެއް ސާފުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. ރައްޔިތުން މުއްސަދިކޮށް ނުދީ ޓެކްސް ނަގައިގެން ދައުލަތް ހިންގުން ހުއްޓުވެން އޮތް ގޮތެއް ބުނެދޭން ޖެހެއެވެ. އަސާސީ ހިދުމަތް ދީގެން ފައިދާ ހޯދުމުގެ ވިސްނުމާ ސަރުކާރު ދުރަށް ދާނެ ގޮތެއް ކިޔާދޭން ޖެހެއެވެ. ދައުލަތުގެ ވިޔަފާރިތައް ރާއްޖޭގެ ތޮށިން ބޭރަށް ނެރެގެން ދައުލަތަށް ބޭރުފައިސާ ވައްދާދޭނޭ ޕްލޭނެއް އޮތްކަން އެގެންޖެހެއެވެ. 

ސަރުކާރުގެ ހިންގުމުގެ އޮނިގަނޑު ކުޑަކުރާނެ ގޮތަކާއި ކުރާނެ ވަރެއްވެސް މިހާރު ރައްޔިތުން ސާފުކުރަން ބޭނުންވެއެވެ. އިސްރާފާއި ކޮރަޕްޝަން ނައްތާލުމަށް އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތައް އޮޅުމެއް ނެތް ވަރަށް ހާމަ ކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. އާމްދަނީ ހޯދަން މަސައްކަތް ކުރާ އެކަނިވެރި މީހާވެސް ގާނޫނާއި އުސޫލުތަކުގެ ތެރޭގައި ތާށިވެ ކުރިއަށް ނުދެވޭވަރަށް ގަވާއިދުތައް ހަރުކަށިނުވެ ފަހި މާހައުލެއް ހޯދާދޭނެ ގޮތްތައް އޮޅުންފިލުވާ ދޭންޖެހެއެވެ. 

ދައުލަތުން ގެއްލިފައިވާ ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދާދިނުމަށް އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި ބޭރު މީހުންގެ މައްސަލަ ހައްލުކޮށް ރާއްޖޭގެ އުފެއްދުންތެރި ކަމުގެވެށީގައި ބޭރު މީހުން ބައިވެރިކުރާނެ ގޮތާއި މިންވަރު ސާފުކުރަންވެސް ބޭނުމެވެ. މާލެއަށް ބަރޯސާވުން ކުޑަކޮށް ރަށްފުށުގެ އާއްމު ހާލަތު ރަނގަޅުކުރުމުގައި އޮތް ޕްލޭނަކީ ކޮބައިކަންވެސް އެނގުން މުހިންމެވެ. ރާއްޖޭގެ ތޮބީއަތާއި އެއްގޮތަށް ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމުގެ ކަންކަން ހިންގުމުގައި ބާރުތައް ދޫކޮށްލާނެ މިންވަރަކާއި ކޮންމެ ސިޓީއަކާއި އަތޮޅެއްގެ އުމްރާނީ ތަރައްގީއާއި އިޖުތިމާއީ އަދާލަތުގެ ކަންކަން ހިންގާ ބެލެހެއްޓުން ލާމަރުކަޒު ކުރާނެ ވަރަކާއި ގޮތެއްވެސް ސާފުވާން ޖެހެއެވެ. 

ވެލްފެއަރ ސްޓޭޓެއްގެ ގޮތުގައި ސިއްހީ ހިދުމަތާއި އަސާސީ ހިދުމަތްތައް ކުރިއަށް ގެންދާނެކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ސާފުކޮށްދީ ރައްޔިތުން ދިރިތިބުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހައްގު ކަށަވަރުކޮށް ދިނުމުގައި ތަންފީޒުކުރާ ޕޮލިސީ އަކީ ކޮބައިކަންވެސް އެނގެންޖެހެއެވެ. ދިވެހީންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު އެހެން ލެވެލަކަށް އުފުލާލަާ، ފުދުންތެރި ދުޅަހެޔޮ އަމާން ރާއްޖެއެއް ދިވެހިންނަށް ހޯދާދިނުން ނޫން އެހެން އެޖެންޑާއެއް ނެތްކަށް ކަށަވަރު ކޮށްދުމުގެ މުހިންމުކަން އަދި މާބޮޑެވެ.  

"މިއީ ލަދުވެތި ނަތީޖާއެއް. ފްރާންސް ޓީމުގައި މިހާރު ތިބި ހުނަރުވެރި ކުޅުންތެރިންނަށް ބަލާއިރު، މިގޮތަށް މުބާރާތުން ވަކިވާންޖެހޭ އެއްވެސް އުޒުރެއް ނެތް." ކަމަށް ޒިދާނު ގަބޫލުކުރެއެވެ. ވަރަށް ބޮޑަށް މޮޅުވާން ބޭނުންވެފައި ތިބި ތަން ސްޕެއިނުން ފެނުކަމަށާއި އެމީހުން މާ ހިތްވަރާއެކު މަސައްކަތްކޮށް، މާ ބޮޑަށް ބުއްދީގެ ބޭނުން ހިފައިގެން ކުޅުނު ކަމަށް ޒިދާނު ބުންޏެވެ. ޒިދާން ބުނީ "ފްރާންސްގެ ކުޅުން އެއްގޮތަކަށްވެސް ރަނގަޅެއް ނޫން" ކަމަށެވެ.

ފްރާންސްގެ ސްކޮޑުގައި ހުރި ފެންވަރާ ބެހޭގޮތުން މީހުން ދައްކާ ވާހަކަ އަޑުއަހާ އަހާ މިހާރު ފޫހިވެއްޖެ ކަމަށް ބުނަމުން ޒިދާން ބުނީ އެންމެ މުހިންމު ވަގުތުގައި ކުޅުންތެރިންގެ ކިބައިން ހިތްވަރާއި ފަންވަރު ނުފެންނަނަމަ، އެ ފެންވަރުގެ އެއްވެސް ބޭނުމެއް ނެތް ކަމަށެވެ.

ވޯލްޑް ކަޕެއްގެ ސެމީ ފައިނަލަކީ މޮޅެތި ކުޅުންތެރިން އެމީހުންގެ ހަގީގީ ފެންވަރު ސާބިތު ކޮށްދޭން ޖެހޭ ވަގުތު ކަމަށާއި ފިލަންވީ ވަގުތެއް ނޫން ކަމަށް ޒިދާނު ބުންޏެވެ.

ސްޕެއިން މެޗުގެ ކޮންޓްރޯލް އަތުލީ ފްރާންސުން އެ ފުރުސަތު އެ މީހުންނަށް ދިނުމުން ކަމަށާއި މެޗުގެ ކުރިމަތިލުންތަކުގައި ފްރާންސް މާ ބޮޑަށް ބަލިކަން ޒިދާނު ފާހަގަކުރިއެވެ. މާ ފަސޭހައިން ބޯޅަ ގެއްލުވާލިކަމަށް ބުނަމުން ޒިދާން ބުނީ މުޅި ޓީމު އޮތީ އެންމެ ކުޅުންތެރިއަކު އެމީހުން ސަލާމަތްކުރާނެ ކަމުގެ އިންތިޒާރުގައި ކަހަލަ ގޮތަކަށް ކަމަށެވެ. އެއީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ބަލައިގަނެވޭނެ ފަދަ ވިސްނުމެއް ނޫން ކަމަށް ޒިދާނު ބުނެއެވެ.

"ފްރާންސްގެ ގައުމީ ޖާޒީގައި ކުޅޭއިރު، ތަމްސީލުކުރަނީ މުޅި ގައުމު. މިރޭ ވަރަށް ގިނަ ކުޅުންތެރިން އެ ޒިންމާ އަދާކުރުމުގައި ފެއިލްވެއްޖެ. ކުޅުމުގައި އެއްވެސް އަވަސްކަމެއް ނެތް، އެކަށީގެންވާ ވަރުގަދަ ސަހުސިއްޔަތެއް ނުފެނުނު، އަދި ބޭނުންވާ މިންވަރާ ގާތަށްވެސް ހިތްވަރެއް ނުދެއްކި" ޒިދާނު އަސަރާއެކު ބުންޏެވެ.

ނަސީބު ދެރައީއޭ ކިޔައިގެން ޝަކުވާ ނުކުރުމަށާއި ރެފްރީއަކަށް ނުވަތަ ޓެކްޓިކްސްއަކަށްވެސް ބަދުނާމު ނާޅުވާ، ކޮންމެ ކުޅުންތެރިއަކު އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ޒިންމާ ނަގަން ޖެހޭކަމަށް ޒިދާނު ބުނެއެވެ. ސްޕެއިން ފައިނަލަށް ދާން ހައްގުވީ އެމީހުން މާ މޮޅަށް ކުޅުނީތީ ކަމަށް ޒިދާނު ގަބޫލުކުރެއެވެ.

ޒިދާނު ބުނިގޮތުގައި މި ބަލިވުމުގެ އިހުސާސް ކޮންމެ ކުޅުންތެރިއަކަށްވެސް ކުރެވެންޖެހޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ އެމީހުން އެ ބޭކާރުކޮށްލީ ލިބުނު ވަރަށް ރަނގަޅު ފުރުސަތެކެވެ. މި ފެންވަރުގައި ހަމައެކަނި ހުނަރުން ވޯލްޑް ކަޕެއް ކާމިޔާބެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ކާމިޔާބު ލިބޭނީ ސާބިތުކަމާއި ވަރުގަދަ އަޒުމެއް އޮވެގެންނެވެ. ޒިދާނު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މި ފަހަރު ސްޕެއިން އެކަން ދައްކައިފިއެވެ. އެކަމަކު ފްރާންސަކަށް އެކަމެއް ނުވިއެވެ. 

އޭގެތެރެއިން ޖިންސީ ފުރައްސާރައިގެ ތުހުމަތުތަކެއް ކުރެވުނު އޭރުގެ ޓޫރިޒަމް މިނިސްޓަރ އަލީ ވަހީދަކީ އެއް ބޭފުޅެކެވެ. އެމްއެމްޕީއާރުސީގެ ހިޔާނާތާ ގުޅިގެން ވަގުތީ ގޮތުން މަގާމުން އެކަހެރިކުރެއްވި ވަޒީރު އަހުމަދު މަހުލޫފަކީ އަނެއް ބޭފުޅެކެވެ. އެ ދެބޭފުޅުންނަށް އެޅުއްވި ފިޔަޅާ ގުޅިގެން އެބޭފުޅުން އަމަލުކުރެއްވީ ވަރަށް ހުތުރުކޮށެވެ. 

ރާއްޖޭން ބޭރުގައި ހުންނަވައިގެން އަލީ ވަހީދު އެދުވަސްކޮޅު ލައްކަވަރުކޮށްލެއްވިއެވެ. މަހުލޫފު ވެސް މަގާމަށް އަނބުރާ އިޔާދަ ކުރައްވަންދެން އުޅުއްވީ ވަރަށް އައްޗިކޮންނެވެ. ސިޔާސީގޮތުން ސަރުކާރުން ވަޒީފާއެއް ދީފައިހުންނަ މީހެއްގެ މަގާމު ގެއްލުމަކީ ސަރުކާރަށް ފިސާރި ބޮޑަށް ކުނި ފުޅައާއި ބަދުނާމު ރައްދު ކުރާ ކަމެކެވެ. ވާދަވެރިންނާ ގުޅިގެން ސަރުކާރު ބަދުނާމުކުރުމުގައި އަވަދިނެތި އުޅޭ ކަމެކެވެ. 

އެކަމަކު ރައީސް މުއިއްޒުގެ ވެރިކަމުގައި ފެންނަ މަންޒަރު ވަރަށް ތަފާތެވެ. އިސް މަގާމުތަކުގައި ތިބި އެތައް ބަޔަކު ކަނޑާ އުކާލައިފިއެވެ. އެންމެ އަރިސްކޮށް ގެންގުޅުއްވި އާދަމް ރަމީޒާއި އަލީ އާރިފް މަގާމުން ވަކިކޮށްލި ހިސާބުން ވީތަނެއް ވެސް ނޭނގެއެވެ.

މުއިއްޒުގެ ފުރަތަމަ ޓޫރިޒަމް މިނިސްޓަރ އަދި ރޯލް މޮޑެލްގެ ދެލޮލުގެ ކޮއިފަދަ ދަރިފުޅު ފައިސަލް މަގާމުން ވަކިކޮށްލި ހިސާބުން ސަރުކާރު ރެދުލާ ފަޅިފަޅިވާނެ ކަމަށް ބެލެވުނެވެ. ރޯލް މޮޑެލް އަދުރޭގެ ބާރުތައް ނަގާ ސައިޒުކޮށް ތޯލާފުޅިއަކަށް ލުމުންވެސް ޗުއްޕުވެސް ނުބުނެ ހުންނަންޖެހުނީ ހަނެވެ. 

ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރ ޝަމްނާޒް ގާތްވާން ސިހުރު ހެދިކަމަށްވެ މަގާމުން ވަކިކޮށް ޖަލަށްލުމުން ވެސް ހުރީ އަނގަމަތީ ޓޭޕް އެޅިފައެވެ. ވައްކަމުގެ ބޮޑު ތުހުމަތެއްގައި މިނިސްޓަރ ފެންވަރުގެ އެމްޑީ ފަޒުލް މަގާމުން ވަކިކޮށް މުޅި އާއިލާގެ އަބުރުކަތިލާ ހެދީމާވެސް ހުރީ ހަނެވެ. ވަޒީރު ކަމުގައި ތިއްބާ މަޖުބޫރުކޮށްގެން އިސްތިއުފާ ހުށަހެޅުވި އެންމެންވެސް އެތިބީ އަނގަ ބަންދުކޮށްގެންނެވެ. ކުންފުނިތަކުގެ އެމްޑީން ގޮތުގައާއި އެނޫން އިސް މަގާމުތަކުގައި ތިއްބާ ވަކިކޮށްލި އެތައް ބަޔަކުވެސް ތިބޭތީ ފެންނަނީ ބަސް ހުއްޓިފައެވެ. 

އެންމެ ފަހުން ހުތުރު ގޮތަކަށް މަޖިލީހުގެ ނައިބު ރައީސް ކަމުން ވަކިކުރި ތަޖުރިބާކާރު ނުފޫޒުގަދަ ޕޮލިޓީޝަނެއް ކަމަށް ބުނާ އަހުމަދު ނާޒިމް ވެސް މުއިއްޒާ ޖެހުމުން އެހުރީ ކުޑަވެފައެވެ. އަދުރޭއެއް ނާޒިމެއް އެހެން މީހެއް ކިޔާނެކަމެއްނެތްތާއެވެ. އެތިބީ ސައިޒުވެ ތުން ބިމަށް ހަރައިގެންނެވެ.

އިމިގްރޭޝަން ކޮންޓްރޯލަރަކަށް ހުއްޓާ ހައްޔަރުކޮށް ޖަލަށްލީ ޝައްމާނު ބުނެލިވަރުގެ ބަހެއްވެސް ބުނެނުލާ އެންމެން އެތިބީކީ ވާ ލޯތްބަކުން ނޫނެވެ. މުއިއްޒު ކޮށްފާ ނުކުރާނެކަމެއް ނޯންނާނެކަން އެނގޭތީ ގަންނާ ކުރައްވާ ބިރުންނެވެ.  

މެޑިކަލް ރިޕޯޓްތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، އުމުރުން 59 އަހަރުގެ ވަންގްޗުކްގެ ލޭގެ ޕްރެޝަރާއި ހަކުރުގެ މިންވަރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ޑޮކްޓަރުންނާއި އޭނާގެ ސަޕޯޓަރުން ވަނީ ހަޅުތާލު ހުއްޓާލުމަށް އޭނާއަށް އިލްތިމާސްކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، ވަންގްޗުކް ހުންނެވީ އޭނާގެ ނިންމެވުމުގައި ސާބިތުކަމާއެކުގައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ، އިންޑިއާގެ ތައުލީމީ ނިޒާމު އިސްލާހުކޮށް، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތައް ޒިންމާދާރުކުރުވުމަށް އޭނާ ހުށަހަޅާފައިވާ ކަންކަމަށް އެދެވޭ ހައްލެއް ނުލިބެނީސް ހަޅުތާލު ހުއްޓާނުލައްވާނެ ކަމަށެވެ.

ޖަންތަރު މަންތަރުގައި ކުރިއަށްދާ މި އިހުތިޖާޖަކީ 'ކޮކްރޯޗް ޖަންތާ ޕާޓީ' (ސީ.ޖޭ.ޕީ) އިން އިސްނަގައިގެން ކުރިއަށްގެންދާ ހަރަކާތެކެވެ. މި ހަރަކާތުގެ މައިގަނޑު މަގްސަދަކީ 'ނީޓް-ޔޫޖީ' އިމްތިހާނުގެ ކަރުދާސްތައް ލީކުވި މައްސަލައިގައި، ތައުލީމީ ވަޒީރު ދަރުމެންދުރަ ޕްރަދާން މަގާމުން އިސްތިއުފާ ދެއްވުމަށް ގޮވާލުމެވެ.

ވަންގްޗުކްގެ ހާލަތު ގޯސްވަމުންދާތީ އެކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރުމަށް، ދަރިވަރުންނާއި، އެކްޓިވިސްޓުންނާއި އަދި އާންމު ފަރާތްތަކުން ހިމެނޭހެން އެތައް ސަތޭކަ ބަޔަކު ދަނީ އިހުތިޖާޖު ކުރާ ސަރަހައްދަށް އެއްވަމުންނެވެ. އިހުތިޖާޖު އިންތިޒާމުކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނެފައިވަނީ، ސަރުކާރުން މިކަމުގައި މަޝްވަރާ ނުފަށައިފިނަމަ، ޖުލައި 20 ވަނަ ދުވަހު ޕާލަމެންޓަށް މާޗް ކުރުމަށް ނިންމާފައިވާ ކަމަށެވެ.

ސޯނަމް ވަންގްޗުކް އަކީ ފެން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ މަޝްރޫއެއް ކަމަށްވާ "އައިސް ސްޓޫޕާ" އުފެއްދެވުމުގެ އިތުރުން، ބޮލީވުޑްގެ މަޝްހޫރު ފިލްމު "3 އީޑިއަޓްސް" ގެ 'ފުންސުކް ވަންގްދޫ' ގެ ކެރެކްޓަރަށް އިންސްޕިރޭޝަން ލިބުނު ފަރާތުގެ ގޮތުގައި މުޅި ދުނިޔެއަށް މަޝްހޫރު ބޭފުޅެކެވެ.

ޕެސިފިކާއި އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުތަކަށް އެލްނީނޯގެ ބިރުވެރިކަން އަންނަނީ ފެތުރެމުންނެވެ. ކަނޑުގެ މަތީ ފަށަލަ ހޫނުވެ ޖައްވު ހޫނުވުން އޮބި ނޯންނަ ހިސާބަށް ދާކަށް މާ ގިނަ ދުވަހެއް ނެތެވެ. ބިންތައް ހަނަފަސްވެ ދަނޑު ފަނގު މިލާ މޯޅިވެ ހިކި މަރުވަމުން ދަނީ ހިތައްވެސް ނާރާހާ ބާރަށެވެ. ޖަންގަލިތަކުގައި ރޯވުމާއި ނައަމްސޫފިތަކާއި ޖަނަވާރުތައް ހިކި އަނަރޫފަވެ މަރުވަމުން ދަނީ މަދެއް ސުމާރެއްކޮށް ނޫނެވެ. 

އިންސާނުނަށް ބާރު ނުފޯރާ ދަރަޖައަށް ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ ނުރައްކާ ދަނީ ބޮޑުވަމުންނެވެ. ދުރާލާ އަޅާނުލެވި ފަރުވާ ކުޑަކުރުމުގެ ނަތީޖާއެވެ. އިންސާނުންގެ ބޭނުން ތަކަށް ފުދޭ ވަރަށްވުރެ ވަސީލަތް މަދުވެ އިންސާނުން ގިނައެވެ. ދުނިޔޭގައި ދިރިއުޅޭ އިންސާނުންގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުންނަކީ ބަލިމަޑުކަމާއި ހައި ހޫނުކަމުގައި އުޅޭ މީހުންނެވެ. 

ހަނގުރާމައާއި ތަޅާފޮޅުމާއި ހުރެ ބިކަވެ ގޮތް ހުސްވެ ނުކުޅެދުންތެރިވެ ބަލިހާލާއި ހައިހޫނު ކަމުގައި އެތައް މިލިޔަން ބަޔަކު އެބައުޅެއެވެ. މި ހުރިހާ ކަމެއް ތަހައްމަލު ކުރަމުންވެސް އެފްރިކާގެ އެތައް ގައުމެއް ގުޅިގެން އެފްރިކަން ސަހަރާގައި ބައްރު ހުރަސްކޮށް ގްރޭޓް ގްރީން ވޯލެއް ނުވަތަ ގަސްތަކުގެ ބޮޑު ފާރެއް ބިނާ އެބަކުރެއެވެ. 1970ގެ އަހަރތަކުގެ މެދުތެރެއިން ފެށިގެން ބިނާކުރަމުން އަންނަ ގްރީން ވޯލްގެ ސަބަބުން އެ ސަރަހައްދަށް ފިނިކަން ލިބެން ފަށައިފިއެވެ. ދުވަހަކު ގަހެއްނެތް ސަހަރާގެ ބައެއް ގަހުން ފުރާލައިފިއެވެ. ބިންގަނޑުގެ ހަނަފަސްކަން ނެތި ދިރުން ހުރި ތާކަށް އެބަ ބަދަލުވެއެވެ. 

އަނެއްކޮޅުން ޗައިނާގައި ވެސް ފެހި ބޮޑު ފާރެއް ދަނީ ބިނާކުރަމުންނެވެ. އެންމެ ޒަމާނީ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން ޗައިނާގައި މިފަހަރު ބިނާކުރާ ބޮޑުފާރަކީ ހިލަޔާ ދަގަޑާ މައުދަނުގެ ބޮޑުފާރެއް ނޫނެވެ. ފެހިކަން ގަދަ ބޮޑެތިގަސްތަކުން ފުރާލެވިފައިވާ ބޮޑުފާރެކެވެ. ހަމައެހެންމެ އިންޑިޔާއިންވެސް ދުނިޔެ ހޫނުވުމުން ސަލާމަތްވާން ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ކުރަން ވަނީ ފަށަފައެވެ.

ހޫނުވުމާ ދެކޮޅަށް މުޅި ދުނިޔެ ތައްޔާރު ވާއިރު ރާއްޖެ އަދިވެސް އޮތީ ނިދާފައެވެ. ދޭތެރެއަކުން ނަމެއްގައި މިލިޔަނުން ގަސް އިންދުމުގެ ޕްރޮގްރާމެއް ފަށަނެއެވެ. ނަމެއްގައި ގަސްކޮޅެއް އިންދެނިކޮން ނިމުނީއެވެ. ހެއްދުމެއް ނޯވެއެވެ. އެންމެ ފަހުން ވެސް ފެށި ގަސް އިންދުމުގެ ޕްރޮގްރާމްގެ މިލިޔަން ގަސް އިންދާފައި ހުރީ ފްލާސްޓިކް ކުދި ގަސްމުށީގައި ސްޓެލްކޯ މަގުމަތީ ފާރުތަކުގެ ބިތުގައެވެ. އޭގެވެސް ބޮޑުބައެއްގެ ޖެހުނުތާ ލަކުނުވެސް މިހާރު ނެތެވެ. 

މީހަކު މެރުމާއި، މީހަކު މަރާލަން އުޅުމާއި، ހަމަނުޖެހުން ހިންގުމާއި، ގާނޫނާ ހިލާފަށް މީހަކު ހިފެހެއްޓުން ފަދަ ކުށްތަކުން އެ 14 މީހުން ކުށްވެރިވާ ކަމަށް ކަނޑައެޅީ ޖޫން މަހުގެ 12 ދުވަހުއެވެ. ސާބިތުވި ކުށްތަކާއި ގުޅިގެން އެ 14 މީހުނަށް އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލުހުކުމް އިއްވީ މަދްޔަ ޕްރަދޭޝް ސްޓޭޓްގެ ކޯޓެއްގެ އެޑިޝަނަލް ޑިސްޓްރިކްޓް އެންޑް ސެޝަންސް ޖަޖް ތަބައްސުމް ހާންއެވެ. ޖަޖް ތަބައްސަމް ހާނަކީ މުސްލިމެކެވެ.

އުމުރުން 50 އަހަރުގެ ނަޒީރު އަހުމަދު ނަމަކަށް ކިޔާ މީހަކު ރޭގަނޑު ވަގުތެއްގައި ގެރިތަކެއް އުފުލަނިކޮށް، "ގޯ ރަކްޝަކް" (ގެރި ހިމާޔަތްކުރާ މީހުން) ކަމަށް އަމިއްލައަށް ކިޔައިގެން އުޅޭ ބަޔަކު، ދަނޑިބުރިތަކާއި ދަގަނޑުބުރިތަކުން ހަތިޔާރު އަޅައިގެން އޭނާ ހުއްޓުވާ ބޮޑެތި އަނިޔާތައް ކުރުމުން ނަޒީރު މަރުވާން ދިމާވި ހާދިސާ ހިންގާފައިވަނީ 2022 ގައެވެ.

އެ މީހުން ވަނީ ނަޒީރު އަހުމަދާއި އޭނާގެ ދެ ބައިވެރިން އުޅަނދުން ނެރެ، ގެރި ވަގަށް ބޭރުކުރާ ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ވަރަށް އަނިޔާވެރިކޮށް ތަޅައިގަނެފައެވެ. އަނިޔާތަކަށް ފަރުވާ ދެމުން ދަނިކޮށް ނަޒީރު އަހުމަދު ވަނީ ނިޔާވެފައެވެ. އެކަމަކު އޭނާގެ ދެ ބައިވެރިން ވަނީ ސަލާމަތްވެ ކޯޓުގައި ހެކިބަސް ދީފައެވެ.

ހިންދޫންނަކީ ގެރި މުގައްދަސް އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭ ބައެކެވެ. އިންޑިއާގެ ގިނަ ސްޓޭޓްތަކެއްގައި ގެރި މެރުމަކީ މަނާ ކަމެކެވެ.

ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާންގެ ހުކުމުގައި ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، މިއީ ބަޔަކު ރޭވުންތެރިކަމާއެކު ހިންގާފައިވާ ރަހުމުކުޑަ ގޮތަކަށް މީހަކު މަރާލުމުގެ އަމަލެކެވެ.

ނަމަވެސް، މި ހުކުމާއެކު އެ ކަމަނާ ވަނީ ދީނީ ނަފްރަތުގެ އަމާޒަކަށް ވެފައެވެ. ހުކުމް އިއްވިތާ މާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވަނީސް، މުސްލިމް ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާނަށް ބަދުބަސް ބުނެ، އިންޒާރުދޭ ގިނަ ވީޑިއޯތަކެއް އިންޓަނެޓްގައި ފެންމަތިވާން ފެށިއެވެ. އެ ވީޑިއޯތަކުގައި ތުހުމަތުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އެ ކަމަނާ އެ މީހުންނާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އެޅީ އެއީ ހިންދޫންނަށް ވާތީއެވެ.

އާންމުކޮށް ކޯޓު ހުކުމްތަކަށް ފާޑުކިޔުން އަމާޒުވި ނަމަވެސް، ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާނަށް ދެމުންދާ ހަމަލާތައް އަމާޒުވެފައިވަނީ ގާނޫނީ ހަމަތަކަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަން އަމާޒުވެފައިވަނީ އެ ކަމަނާގެ ދީނަށެވެ. މި މައްސަލަ ބޮޑުވުމާ ގުޅިގެން ގާނޫނީ ދާއިރާގެ އިސް ޖަމިއްޔާތަކުން ވަނީ އެ ކަމަނާއަށް ތާއީދުކޮށް، ހިމާޔަތް ދިނުމަށް ގޮވާލާފައެވެ. އަދި މިހާރު އެ ކަމަނާއަށް ވަނީ ފުލުހުންގެ ސަލާމަތީ ރައްކާތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައެވެ.

ބަހުގެ ހަމަލާތައް ފެށުނީ ހުކުމް އިއްވިތާ ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ކުށްވެރިވި މީހުންގެ އާއިލާތަކުން ކޯޓު ބޭރަށް އެއްވެ، ހުކުމާ ދެކޮޅަށް އިހުތިޖާޖުކޮށް، ކުށްވެރިން ޖަލަށް ގެންދިޔުމަށް ހުރަސްއެޅިއެވެ. އެއްވި މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި، އެ 14 މީހުންނަށް އަދަބު ދެވުނީ "ގެރި ސަލާމަތްކުރުމުގެ" މަސައްކަތް ކުރާތީއެވެ.

އޭގެ ފަހުން، ހިންދޫ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މީހުން އިންޓަނެޓްގައި ބޮޑު ކެމްޕޭނެއް ފެށިއެވެ. އެ މީހުން ވަނީ ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާނަށް ދީނީ ގޮތުން ފުރައްސާރަކޮށް، ޖިންސީ އަނިޔާދިނުމާއި މަރުގެ އިންޒާރުދީ ވީޑިއޯތައް އާންމުކޮށްފައެވެ. އެއް ވީޑިއޯއެއްގައި ބުނެފައިވަނީ 10 ދުވަސް ތެރޭގައި އެ މީހުން މިނިވަން ނުކޮށްފިނަމަ މުޅި ގައުމުގައި "ލޭއޮހޮރުވުމެއް" ހިންގާނެ ކަމަށެވެ. މި ވީޑިއޯތައް އާންމުކުރި މީހުންގެ މޫނާއި މައުލޫމާތު ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުރިއިރު، އެތައް ހާސް ބަޔަކު ވަނީ އެ ވީޑިއޯތަކަށް ތާއީދުކޮށްފައެވެ.

ކަނާތު ފިޔައިގެ ހިންދޫ ނޫސް ޗެނަލެއް ކަމަށްވާ 'ސުދަރުޝަން ނިއުސް' ގެ އެންކަރަކު ވެސް ވަނީ ކުށްވެރިންގެ އާއިލާތަކަށް ހިތްވަރުދީ ވާހަކަދައްކާފައެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި، ގެރިތައް ސަލާމަތްކުރުމަށް ހުރިހާ އެއްޗެއް ގުރުބާންކުރި ބަޔަކު ޖަލަށް ދާންޖެހިދާނެ ކަމަށް އެ މީހުން ދުވަހަކުވެސް ހީނުކުރާނެއެވެ. އަދި ގެރި ހިމާޔަތްކުރާ މީހުންގެ ހައްގުގައި ތެދުވުމަށް އޭނާ ބެލުންތެރިންނަށް ގޮވާލިއެވެ.

ޖޫން 22 ވަނަ ދުވަހު، ޕަންޖާބު ސްޓޭޓްގައި "ގޯ ރަކްޝާ ޕަރިޝަދު" އިން ބޭއްވި މުޒާހަރާއެއްގައި ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާންގެ ސިފަޖެހޭ ބުދެއް ހަދައި، އެއަށް އަނިޔާކޮށް އަންދާލާފައިވެއެވެ. އޭގެ ތިން ދުވަސް ފަހުން، އުއްތަރު ޕްރަދޭޝްގައި ބޭއްވި މުޒާހަރާއެއްގައި ވެސް ވަނީ އެ މީހުން މިނިވަންކުރުމަށް ގޮވާލާފައެވެ.

ކުރީގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު މާކަންޑޭ ކަޓްޖޫ 'އެކްސް' ގައި ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ހަމަލާތަކަކީ ހަމައެކަނި ހުކުމަށް ފާޑުކިޔުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ފަނޑިޔާރުގެ ދީނީ އައިޑެންޓިޓީ ބޭނުންކޮށްގެން އެ ކަމަނާގެ ގާނޫނީ ބާރުވެރިކަން ނަގާލަން ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ. "ކޯޓު ހުކުމްތައް ބަލަންޖެހޭނީ ގާނޫނީ ދަލީލުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެ ހުކުމް އިއްވި މީހެއްގެ ދީނުގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ،" އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.

ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާން ވަނީ ކަޓްޖޫއަށް މެސެޖެއް ފޮނުއްވައި ޝުކުރު އަދާކުރައްވާފައެވެ. އެ ކަމަނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ފުރައްސާރަތަކުގެ ސަބަބުން ނަފްސާނީ ގޮތުން ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، ހުކުމް އިއްވުމަކީ ކުށެއް ކުރެވުން ފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވޭ ކަމަށެވެ.

ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ބާ އެސޯސިއޭޝަން ގެ ރައީސް ވިކާސް ސިންގް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ފަނޑިޔާރަކަށް އިންޒާރު ދިނުމަކީ ޑިމޮކްރަސީގެ ބިންގަލަށް ނުރައްކާވާ ފަދަ ސީރިއަސް މައްސަލައެކެވެ. "މިފަދަ ކަންކަމަށް ފުރުސަތު ދީފިނަމަ، އެއްވެސް ފަނޑިޔާރަކަށް އިންސާފު ގާއިމެއް ނުކުރެވޭނެ،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ފުލުހުން ބުނާ ގޮތުގައި، މި މައްސަލައިގައި މިހާތަނަށް ދެ މީހަކު ވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ. އަދި ފިތުނަ އުފައްދާ ވީޑިއޯތައް ފަތުރާ މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ސައިބަރ ކްރައިމް ޔުނިޓުން ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.

ނަމަވެސް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ވަކީލު ސަންޖޭ ހެގްޅޭ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާންގެ ސަލާމަތްތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ދައުލަތުންނާއި ޖުޑީޝަރީން މިއަށްވުރެ ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރަންޖެހެއެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ފަނޑިޔާރަކަށް ދޭ ރައްކާތެރިކަމަކީ އެ މީހެއްގެ މަގާމަށް ނުވަތަ ދީނަށް ނުވަތަ އެ ވަގުތެއްގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ބަލައިގެން ދޭންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.

މިދިޔަ ހަފްތާގައި، މަދްޔަ ޕްރަދޭޝްގެ ހައިކޯޓުން ވަނީ ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާންގެ ހިމާޔަތުގައި އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތަފްސީލު ހުށަހެޅުމަށް އިސް އޮފިޝަލުންނަށް އަމުރުކޮށްފައެވެ. އަދި އެ ކަމަނާއަށް ދީފައިވާ ފުލުހުންގެ ސަލާމަތީ ރައްކާތެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ވެސް އެކޯޓުން އަމުރުކޮށްފައި ވެއެވެ.

މުއިއްޒުގެ ވެރިކަން ގެންނަން އެންމެ ބުރަކޮށް މަސައްކަތް ކުރި އެކަކު ވެއެވެ. ރައީސް ޔާމީނުގެ ނަން ނިވާފަތްގަނޑަކަށް ދައްކައިގެން ހިނގާދިޔަ ކަންކަމުގެ އިސް މޭސްތިރިއަކުވެސް ވާނެއެވެ. މާދުރާލާ ރާވައިގެން ރައީސް ޔާމީން ސިޔާސީ ހަރަކާތް ތަކުން އެކަހެރި ކުރީ ކަމަށް ފާޅުގައި ޖަގަހަ ޖަލްސާއެއްގައި އެ މީހާ ބުނާތީ އެހީމެވެ. ހަމަ އެ މޭރުމުން "އެ ބޭފުޅާގެ ދަރިކަލުންވެސް" އެ ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. ރައީސް ޔާމީނަށް ނިސްބަތްކޮށް އެ ބުނީ މިހާރު ޔާމީނު ހުންނާނީ ސިޔާސީ މައިދާނުން އެކަހެރި ކޮށްފައި ކަމަށެވެ.

ވަރަށް ވިސްނުން ތޫނު ހިސާބު ޓީޗަރެކެވެ. ރައީސް ޔާމީން ވެރިކަމުގައި ފުލައިޓު ޗާޓަރ ކޮށްގެން އޭރުގެ ވަޒީރު މޫސާ ޒަމީރާއި އެކު ލ. ފޮނަދޫއަށް ދިވެހި ކުކުޅު ރިހަ ކާލަން މަހަކު ދެ ފަހަރު ދިޔަ މީހެކެވެ. ބައެއް މީހުން ހިސާބު ޓީޗަރޭވެސް ކިޔައެވެ. އަދި ޓިނު ކޮންމެވެސް އެއްޗެކޭވެސް ކިޔައެވެ. އެމީހަކީ ކާކުކަން މީހަކަށް ނޯޅޭނެއެވެ. އެ ދުވަސްވެސް ދުށީމެވެ.

ދެން އޮތީ މިއަދެވެ. ޕީއެންސީގެ އެތެރޭގެ އިންތިހާބު ނިމި އުފާފާޅުކުރަންވީ ކަމެއް ހިތާމައިގެ އައު ބާބެއްގެ ފެށުމެއް ކަމެއް އެ ޕާޓީގެ މެމްބަރުންނަކަށްވެސް ޕާޓީގެ އިސް މީހުންނަކަށް ނޭގުނެވެ. ޕީއެންސީގެ އެތެރެ ކޮއިލުގެ މީހަކު ބުންޏެވެ. “މަގުސަދެއް ނެތި އޭނާ އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރާނެ”އެވެ. އޭނާ އިތުރަށް ބުންޏެވެ. “ ޕީޕީއެމް ޕީއެންސީގެ އެތެރޭގޭ އިންތިހާބު ތަކުގައި ކަންހިނގާ ދިޔަ ގޮތް ދުށީމެވެ. ތިޔަ ކަން ކުރަން ހުރީ ހަމަ އެ އަދުރޭއެވެ. އޭނާ ބޭނުން ނޫން ގޮތަކަށް އެއްވެސް ކަމެއް ނުނިމޭނެ އެވެ.

ބުނި މީހަކު އެބުނި ވާހަކައަށް ހަވާލާދީ އެމްޕީއަކު ބުނިގޮތުގައި “މިހާރު ސަރުކާރެއް ނެތް. އޮތީ އަމިއްލަ ސަލާމަތް ހޯދުން. މުއީޒަށް ދެވަނަ ދައުރެއް ހޯދުމަކީ ރައްޔިތުންގެ ބޮލަށް ގަރުދިޔަ އެޅުން ކަމަށް ނޫނީ ނުވާނެ. ރުހުމުގައި ބަލާލާނެ މީހަކު ނެތް. ދޮގު އިންތިހާޔަށް، ވައްކަން ހަމަ ބޯކޮށް ކުރޭ.”އެވެ. އެހެން ވީމަ އޮތީ އަމިއްލަ ސަލާމަތް ހޯދުމެވެ. އަދުރޭ އެ ޔަގީންކަން އެބަދެއެވެ. “މުއިއްޒަށް ފަހު ވެރިކަމަށް ހަވާލުވާން ޖެހޭނީ އަދުރޭ ކަމަށް ގިނަ އެމްޕީން އިއްތިފާގު ވޭ، އޭނާ ހެޔޮވާނެ” ކޮފީ މޭޒުދޮށުގައި އިނދެ ޕީއެންސީގެ އެ އެމްޕީ ބުނެލިއެވެ. 

ޕީއެންސީގައި ވެރިކަން ބޭނުން ގިނަ ބަޔަކު ތިބި ކަމީ އޮޅުވާލެވެން ނެތް ހަގީގަތެކެވެ. މިނިސްޓަރު ސައީދަކީވެސް ވެރިކަމުގެ ހުވަފެން ކުލަކޮން ބަލައިގެން ހުރި މީހެކެވެ. އާދަމް ޝަރީފަކީވެސް މަގާމުގެ ވާދަ ވެރިއެކެވެ. މިނިސްޓަރ ޝަހީމުވެސް ހުރީ މުލީއާގޭގެ ހަތަރު ފާރު ތެރޭގައި ދެ އަނބިން ގޮވައިގެން އުޅެލަން ބޭނުން ވެފައެވެ. ޝިޔާމުވެސް ދެ އަނބިން ވައްދަން ބޭނުންވަނީ ރިޔާސީ ގަނޑުވަރަށެވެ. އެންމެ ވާދަވެރި މަސައްކަތެއް ކުރަމުން ދަނީ އަދުރޭ ކަމަށާއި ޕާޓީ ތެރޭގެ އެންމެ ނުފޫޒު ގަދަ މީހަކީ އޭނާ ކަމަށް ބުނެއެވެ. 

މީހުން ބުނެ އުޅެއެވެ. ހިޔަޅަށް އަނިޔާވީމާ އެ ސޮރުވެސް ރޮމުންގޮސް ވަދެ އޮންނަނީ އެސޮރުގެ ކިއްލާއަކަށެވެ. އެއީ މަރަށް އިންތިޒާރު ކުރަނީކީ ނޫނެވެ. ޒަހަމްތަކަށް ޝިފާ ލިބި އަލުން ހަމަލާއަށް ތައްޔާރު ވާށެވެ.

ކުޅިބައި އޮތީ އަދުރޭ އަތުރާ ނިންމާފައެވެ. އިންތިހާބުގެ ބޮޑު ބައެއް ކާމިޔާބު ކުރީ އަދުރޭގެ މީހުންނެވެ. ޕާޓީގެ ކައުންސިލުން ދެން ނިމޭނީ އަދުރޭ ބޭނުން ކަމެކެވެ. މުއިއްޒު މިއަދު އެ ހުރީ ތޯލާ ފުޅިއެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މުއިއްޒާ އެކުގައި ތިބީ މަދު އެމްޕީން ކޮޅަކާއި ޕީއެންސީގެ ކައުންސިލް ގެ ދެތިން ކެނައެވެ. ވަޒީރުންގެ ތެރެއިންވެސް ދެތިން މީހެކެވެ. ބާކީ ތިބީ މުއިއްޒުގެ އައްޔާޝީއާއި ދޮގާއި މަކަރާއި ހީލަތް ދެކެ ފޫހިވެ ރުޅިއައިސްފައިވާ ބައެކެވެ.

2023 ގެ ކުރިން މުއިއްޒުވެސް ހިމެނޭހެން ޓީވީއަށް އަރާ ރައީސް ޔާމީނު ނޫން ގޮތެއް ނެތްކަމާއި ސާބިތު ކަމާއި އެކު ފަހަތުގައި ތިބި ވާހަކަ ގޮވި އަރުޝީފުތަކުގެ ސަފުހާތަކެއް ވެއެވެ. އެ ގޮތަށް މިހާރުވެސް މުއިއްޒަށް ތާއީދު އޮތް ވާހަކަ ބުނެއެވެ. ކޮން ފަދަ އިއްތިފާގެއްތޯއެވެ. ކަމެއް ނެތްނަމަ އެ ގޮވެލި ގޮވުމުގެ ބޭނުމެއް ކޮބާތޯއެވެ.

ފުރަތަމަ މި ފެންމަތިވީ އަދުރޭއެވެ. ދުނިޔޭގައި ތިބި ބަޔަކަށް ކުޅި މަޖާ ފެންނާނެއެވެ. މަރިޔަބާއެކު ކޮށި ދަނޑުވެސް މުއިއްޒަށް ގެއްލެނީއެވެ. ފޮށިތަންމަތި ބަންނަންޖެހޭ ދުވަސް ގައިދޮށްވެ ނިމެނީއެވެ. 

ކެތަން އަގަރްވާލް އާއި ރާޖާ ރަގުވަންޝީގެ މަރުގެ ހާދިސާގައި އެއްގޮތް ކަންތައްތަކެއް ހުރިކަން ފުލުހުންނަށް ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. މި ދެ ހާދިސާގައިވެސް މަރުވި މީހުން ވައްޓާލާފައި ވަނީ ފަރުބަދަމަތީގެ އުސް ހިސާބަކުން ތިރިއަށެވެ. ނަމަވެސް، ތަހުގީގު ކުރާ ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، ސިޔާ ގޯޔަލް އާއި އޭނާއަށް އެހީތެރިވި ޗޭތަން ޗައުދަރީ ވަނީ ސޯނަމް ރަގުވަންޝީގެ މައްސަލައިގައި ހެދުނު ގޯސްތަކުން އިބުރަތް ހާސިލްކޮށްފައެވެ. މި ދެމީހުން ވަނީ ކުށުން ބަރީއަވުމަށް ވަރުގަދަ އުޒުރުތަކެއް ދައްކައި، ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު މި ޖަރީމާ ހިންގާފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ތަހުގީގަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވިއެވެ.

ތަހުގީގުގައި ބައިވެރިވި އޮފިސަރަކު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި މަރު ހިންގާފައިވަނީ ސިޔާ ރޭވި ގޮތަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ނައިސް ސީދާ އެގޮތަށެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑަށް ރޭވިގެން ހިންގި ކުށެއްތޯ ސުވާލުކުރުމުން އޮފިސަރު ވިދާޅުވީ، މިއީ އަމިއްލަ ގުޅުންތަކާއި އޭނާގެ ވިސްނުން ހުރިގޮތުން، މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި މަގަކީ މިއީ ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވިގެން ކުރި ކަމެއް ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން އާއިލާތަކުގެ މެދުގައި އޮތް މުއާމަލާތްތަކާއި އިޖުތިމާއީ ގަބޫލުކުރުންތަކަކީވެސް މިކަމަށް މަގުފަހިވި ސަބަބުތަކެއް ކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

ފުލުހުން ބުނާ ގޮތުގައި، ސިޔާ އާއި ޗޭތަންއާ ސުވާލުކުރެވުނު އިރު، ކެތަންގެ މަރާމެދު އެއްވެސް ވަރެއްގެ ދެރަވުމެއް ނުވަތަ ހިތާމައެއް އެމީހުން ފާޅެއް ނުކުރެއެވެ. ތަހުގީގުން ހާމަވާ ގޮތުގައި، ކެތަން ފަރުބަދަމަތިން ތިރިއަށް ވައްޓާލާފައިވަނީ ދެމީހުން އެކުވެގެންނެވެ. އެއީ އެކަނި އެކަން ކުރަން އުޅެފިނަމަ ކެތަން ތިރިއަށް ނުވެއްޓިދާނެ ކަމުގެ ބިރު އޮތުމުންނެވެ.

މައްސަލައިގައި ޑިޖިޓަލް ހެކިތަކަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ސިޔާގެ ފޯނުގެ ބްރައުޒިން ހިސްޓްރީން ފެނުނު ގޮތުގައި، އޭނާ ވަނީ މޭގަލަޔާގައި ހިނގި ރާޖާ ރަގުވަންޝީގެ މަރުގެ މައުލޫމާތު ހޯދާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ފުލުހުންގެ ބަންދުގައި ތިބޭއިރު އަންހެނުންނަށް އަނިޔާ ކުރޭތޯއާއި، އަންހެން ކުށްވެރިންނަށް ލިބިދޭ ގާނޫނީ ހައްގުތަކަކީ ކޮބައިތޯވެސް އޭނާ އިންޓަނެޓުން ހޯދާފައިވެއެވެ. ސިޔާގެ ގެއިން ފެނުނު އިތުރު ފޯނެއް މިހާރު ވަނީ ފޮރެންސިކް ތަހުގީގަށް ފޮނުވާފައެވެ.

މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ރާޖާ ރަގުވަންޝީގެ މަންމަ، އުމާ ރަގުވަންޝީ ބުނީ، ކެތަންގެ މަރުގެ ހާދިސާއިން އޭނާގެ ދަރިފުޅުގެ މަރު ހަނދާންވެގެން ދިޔަ ކަމަށެވެ.

23 މޭ 2025 ގައި، އިންޑޯރަށް ނިސްބަތްވާ އަލަތު ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅުނު ރާޖާ އާއި ސޯނަމް މޭގަލަޔާއަށް ހަނީމޫނަށް ގޮސް އުޅެނިކޮށް ގެއްލުނެވެ. ރާޖާގެ ހަށިގަނޑު ފެނުނީ ޖޫން މަހުގެ 2 ވަނަ ދުވަހު ފުން އަޑިގަނޑަކުންނެވެ. މޭގަލަޔާ ފުލުހުން މިހާރު ދަނީ ހާއްސަ ތަހުގީގު ޓީމެއް އެކުލަވާލައިގެން އެ މައްސަލަ ބަލަމުންނެވެ.

މީގެ ކުރިން "ފިއުރިއޯސާ" އަދި ކުރިއަށް އޮތް "ޑޫން: ޕާޓް ތްރީ" އިން އޭނާ ފެނިގެންދިޔައީ މިފަދަ މާހައުލަކުންނެވެ. މިހާރު އޭނާ ފެންނަނީ އެޕަލް ޓީވީގެ ކްރައިމް ތުރިއްލާ "ލަކީ" އިންނެވެ. ކެލިފޯނިއާގެ ގަދަ އަވީގައި ކުޅެފައިވާ މި ސިލްސިލާގައި، އޭނާގެ ހިތްގައިމު ސޫރަ ލެއިން ތަތްތެޅިގެންދާއިރު، ނުލަފާ މީހުންނާ ކުރިމަތިލައި ހަނގުރާމަކުރާ މަންޒަރުތައް ފެނިގެންދެއެވެ.

"ބަލާބަލަ، މިހާރު އަހަރެން ސަހަރާގައި އުޅެވުނު އަދަދެއް ވެސް ނޭނގެ. އަހަރެންގެ ސިފަ ސަހަރާއެއްގައި އުޅޭ މަހްލޫގަކާ ނުގުޅުނަސް، އަބަދުވެސް މި ހުންނަނީ އެކަހަލަ ތަންތަނުގައި. އެކަމަކު އަހަރެން އެކަމާ ވަރަށް ގަޔާވޭ،" ޓޭލާ-ޖޯއި ބުންޏެވެ. "މީހުން ބޭނުންވަނީ އަހަރެން ތަހައްމަލުކުރާ މަންޒަރު ބަލަން، އަދި އެކަމުން ސަލާމަތްވާތަން ދެކެން. ނަސީބަކުން އަހަރެން ވެސް އެކަންކަން ކުރަން ބޭނުންވޭ."

މަރީސާ ސްޓޭޕްލީގެ ނޮވެލްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އުފައްދާފައިވާ މި ސިލްސިލާގައި އޭނާ ކުޅެނީ މަކަރާއި ހީލަތުން ކަންކަން ކުރާ އަންހެނެއްގެ ރޯލެވެ. ހޮޓަލެއްގެ ކޮޓަރިއެއްގައި ހޭލެވޭއިރު، އޭނާއަށް އެންމެ އިތުބާރުކުރެވޭ މީހާ އޭނާއަށް ދޯކާދީފައިވާކަން އެނގުމުން، ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި ދުވަން މަޖުބޫރުވެއެވެ.

ގެއްލިފައިވާ 10 މިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ މައްސަލައިގައި އެފްބީއައި އާއި ނުލަފާ ގޭންގް ލީޑަރެއް ވެސް ދަނީ އޭނާ ހޯދަން މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. އޭނާގެ ބައްޕައަކީ އޭނާއަށް ކުށްކުރަން ދަސްކޮށްދިން މީހާ ނަމަވެސް، މިހާރު ޖަލުގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން އެހީތެރިވެވެނީ ހަމައެކަނި ފޯނުން ދޭ އިރުޝާދުތަކުންނެވެ.

އެގްޒެކެޓިވް ޕްރޮޑިއުސަރު ލޯރެން ނިއުސްޓެޑްޓާ ބުނި ގޮތުގައި، މި ސިލްސިލާ ފެށޭއިރު "ލަކީ" ހުރީ އޭނާގެ ހަޔާތުގެ މުހިންމު ނިންމުމެއް ނިންމަން ޖެހިފައިވާ ހިސާބެއްގައެވެ. އަމިއްލަ މުސްތަގުބަލު ބައްޓަންކޮށް، ދިރިއުޅުން ކުރިއަށް ގެންދާނެ ގޮތް އޭނާ އަމިއްލައަށް ނިންމަން ޖެހެއެވެ.

ހަތް އެޕިސޯޑުގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ މި ސިލްސިލާ ބުދަ ދުވަހު ދައްކަން ފަށާފައިވާއިރު، ފުރަތަމަ އެޕިސޯޑުގައި ވެސް ކާރެއްގެ ޑިިކީ ތެރެއިން ސަލާމަތްވާން އޭނާ ކުރާ މަސައްކަތާއި، ނުލަފާ މީހެއްގެ ކަރަށް އިސްކުރު އަނބުރާ ކަށި (ސްކްރޫޑްރައިވަރު) ހަރާލައި، ސަހަރާގެ ތެރޭގައި އެކަނިވާ މަންޒަރު ފެނެއެވެ. "މިހާ ކުޑަކުޑަ އަންހެން ކުއްޖަކު މިހާ ބޮޑު މުސީބާތަކަށް ވީ ކިހިނެއް؟" އެކަކު ސުވާލުކުރާ އަޑު އިވެއެވެ.

ނިއުސްޓެޑްޓާ އިތުރަށް ބުނި ގޮތުގައި، މި ސިލްސިލާގައި ލަކީގެ ޝަހުސިއްޔަތު ބަދަލުވަމުންދާ ގޮތް ފެނިގެންދާނެއެވެ. މަކަރު ހެދުމުން ފެށިގެން، އޭނާގެ ދިރިއުޅުން ބަދަލުވެގެންދާ ގޮތަކީ މި ސިލްސިލާގެ އެންމެ ހާއްސަ އެއް ސިފައެވެ.

މި ސިލްސިލާގައި އާންޔާގެ އިތުރުން އެނެޓް ބެނިންގް، ޑްރޫ ސްޓާކީ އަދި ޓިމޮތީ އޮލިފަންޓް ފެނިގެންދެއެވެ. މި ސިލްސިލާގެ މިއުޒިކަކީ ވެސް އަންހެން ފަންނާނުންގެ ހުށަހެޅުންތަކުން ފުރިގެންވާ ހިތްގައިމު މަސައްކަތެކެވެ.

ބެނިންގް ކުޅެނީ ވަރުގަދަ ގޭންގް ލީޑަރެއްގެ ރޯލެވެ. އޭނާގެ ރޯލަކީ އަމިއްލަ ދަރިފުޅު ސަލާމަތްކުރުމާއި، ކުރީގެ ލޯބިވެރިޔާ އަދި ނުލަފާ ބޮސްއާ ދެމެދު ތާށިވެފައިވާ މީހެއްގެ ރޯލެވެ. އޭނާގެ ކެރެކްޓަރަކީ އަނިޔާ ލިބިފައިވާ، އަދި ހަމައެހެންމެ އަނިޔާވެރި މީހެއްގެ ސިފަތައް އެކުލެވޭ ރޯލެކެވެ.

ރީސް ވިދަރސްޕޫންގެ "ހެލޯ ސަންޝައިން" ކުންފުނިން އާންޔާއަށް މި ފުރުސަތު ހުށަހެޅީ ހަމައެކަނި ބަތަލާއެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. އޭނާގެ ފުރަތަމަ "އެގްޒެކެޓިވް ޕްރޮޑިއުސަރު" ގެ މަގާމު ވެސް މި ސިލްސިލާއިން ވަނީ އޭނާއަށް ދީފައެވެ. އާންޔާ ބުނި ގޮތުގައި، މި ވާހަކައަށް އޭނާގެ ހިތް ލެނބި، މި މަޝްރޫއުގައި ޕްރޮޑިއުސަރެއްގެ ގޮތުން ހިއްސާވުމަކީ އޭނާ ވަރަށް ބޭނުންވި ކަމެކެވެ.

ޖޮނަތަން ޓްރޮޕާ އާއި ކެސީ ޕެޕަސް އުފައްދާފައިވާ މި ސިލްސިލާއަކީ ކްރައިމް ތުރިލާއެއް ނަމަވެސް، މީގެ މައިގަނޑު އަސާސަކީ އާއިލީ ގުޅުމެވެ. އާއިލީ ތަރުބިއްޔަތުގެ ސަބަބުން އިންސާނާގެ މުސްތަގުބަލަށް ކުރާ އަސަރާއި، އެ މަގު ބަދަލުކޮށް އާ ހަޔާތެއް ފެށުމަށް ކުރާ މަސައްކަތް މީގައި ދައްކުވައިދެއެވެ.

ލަކީ ބޮޑުވީ އޭނާގެ ބައްޕައާ އެކު މީހުންނަށް އޮޅުވާލައިގެން ފައިސާ ހޯދުމުގައެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރު އޭނާ ބޭނުންވަނީ އެ ހުނަރުތަކުގެ ބޭނުންކޮށްގެން އަމިއްލަ ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށް، ރަނގަޅު ދިރިއުޅުމެއް ހޯދުމަށެވެ.

ޓޭލާ-ޖޯއި ބުނި ގޮތުގައި، ކެމެރާގެ ކުރިމަތީގައި ނުރައްކާތަކާ ކުރިމަތިލުމުގެ އިތުރުން، ކެމެރާގެ ފުރަގަހުގައި ކާސްޓުން ހޮވުމާއި ސިލްސިލާގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ އޭނާއަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު އުފަލެކެވެ. "އަހަރެމެން މި މަސައްކަތް ކުރީ ވަރަށް އުފަލާއެކު. އެކަން ސިލްސިލާ ބަލާއިރު އިހުސާސް ކުރެވޭނެ،" ހިނިތުންވުމާއެކު އޭނާ ބުންޏެވެ.

ޓްރާންސްޕޯޓް މިނިސްޓްރީއެއް ހުންނައިރު ޓްރެފިކްގެ ކަންކަން ތަރުތީބުކޮށް ހިންގަން އިތުރު އިދާރާއެއް އުފެއްދުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. ޓްރާންސްޕޯޓް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ޓްރެފިކްގެ ގައުމީ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުކުރުމަށް ކައުންސިލްތަކާއި ޕޮލިހުން އެބަތިބެއެވެ. ޕޮލިހުންނާއި ކައުންސިލްތައް ގުޅިގެން ކޮންމެ ސަރަހައްދެއްގެ ޓްރެފިކްގެ މައްސަލަ ހައްލުކުރެވޭނެއެވެ. 

މާލެ ސިޓީގެ މެޖޯރިޓީ ސަރުކާރު ހިންގާ ޕާޓީއަށް ނެތުމަކީ ކައުންސިލްގެ ގާނޫނީ ޒިންމާތައް ސަރުކާރުގެ ސީދާ ބާރުގެ ދަށަށް ގެންދިއުމަށް ސަރުކާރުން އައު އިދާރާއެއް އުފައްދަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުން ސަރުކާރާއި ކައުންސިލް އިންތިހާބުކުރަނީ ރައްޔިތުންނަށް ހިދުމަތްކުރާށެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއް ބައެއްގެ ދާއިރާއަށް އަރައިގަނެ ގަދައީ ކޮންބައެއްތޯ ބަލާކަށް ނޫނެވެ. 

މާލެ ސިޓީގައި ހައްލުކުރަން ހުރި ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ބައިވަރެވެ. ކޮންމެ ކަމަކަށް ސަރުކާރުން ވަކި އޮފީހެއް ހަދަންޖެހެންޏާ ހަދަން ހުރީ އެއް އޮފީހެއް ދެ އޮފީހެއްނޫނެވެ. ޒާތްޒާތުގެ އޮފީސް ހަދައިގެން ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ގާނޫނީ ބާރުގެތައް ސަރުކާރަށް ނަގައިގެން ސަރުކާރުގެ ބުރަ ބޮޑުކުރަން އުޅުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. ސަރުކާރުން ވީހާވެސް ބޮޑަކަށް އެހެން ފަރާތްތަކަށް ޒިންމާތައް މަތިކޮށްގެން ކަންކަން ވިލަރެސް ކުރަން އުޅެފިނަމަ ނަތީޖާ މާރަނގަޅުވާނެއެވެ. 

ކައުންސިލްތަކުން ކުރަންޖެހޭ ކޮންމެ ކަމެއް ސަރުކާރުން ކުރަން އުޅުމަކީ ކައުސިލްތައް އޮތުމުގެ ބޭނުން ކެނޑިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. ސިޔާސީ ފިކުރު ދިމާވިޔަސް ނުވިޔަސް ރައްޔިތުންނަށް ހިދުމަތްކުރުމަށް އެބަޔަކަށް ލިބިފައި އޮތް އިހުތިސޯސުން ބޭރަށް އެއްބަޔަކުވެސް ދިޔުމަކީ ދައުލަތް ހަރާބުވާނެކަމެކެވެ. މާލޭ ސަރަހައްދުގެ ޓްރެފިކްގެ ކަންކަމަށް ހާއްސަ އޮފީހެއް ސަރުކާރުން އުފައްދާ ހިންގުމުން އެހެން ނޫނީ ނުވާ އެތައް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ދައުލަތާ ރައްޔިތަށް ވެގެން ދާނެއެވެ، 

އަލަށް އުފެއްދި އޮފީސް ހިންގުމަށް އެތައް ބަޔަކަށް މުސާރަ ދޭން ޖެހޭނެއެވެ. އިދާރީ ހިންގުމަށް ލައްކަ ލައްކައިން ކޮންމެ މަހަކު ހަރަދުވާނެއެވެ. ހަމައެޔާއެކު ޓްރެފިކްގެ ކަންކަމުގައި އުޅޭ ފުލުހުންނަށް ކުރަންޖެހޭ ހޭދަވަކީން ކުޑައެއް ނުވާނެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ސިޓީ ކައުންސިލުން ވެސް ހަމަ އެގޮތުގައި ކުރާ ހޭދަތައް ކުރަމުންދާނެއެވެ.

އާހިރުގައި ހުރިހާ ބުރައެއް އޮންނާނީ ދައުލަތާ ރައްޔިތުންނަށެވެ. އަނެއްކޮޅުން މުއައްސަސާތަކުގެ ކޯޅުމުގައި މާލެސިޓީގެ ޓްރެފިކްގެ ކަންކަން ހައްލުނުވެ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ވާނީ ގޯހެވެ. 

ރާއްޖޭގެ އަބާދީގެ ބޮޑު ބަޔަކަށް އަދިވެސް އެއުޅެނީ އަތުގައި އޮންނަ ސްމާޓް ފޯނު ބޭނުންކޮށްގެން އަމިއްލަ އެކައުންޓުން ޓްރާންސެކްޝަނެއް ހަދާލަން ނޭނގިގެނެވެ. ބަޔަކަށް ލައްކައެކޭ ހީވިޔަސް ރާއްޖެ އަދި އޮތިއްޔަކީ އެ ހިސާބަކު ނޫނެވެ. އެހެނެކޭ ކިޔާފައި ޑިޖިޓަލައިޒް ކުރެވޭތޯ އުޅުމަކީވެސް އެއްވެސް މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. 

މައްސަލައަކީ ޑިޖިޓަލައިޒޭޝަނަކީ ރައީސް މުއިއްޒަށް ދެވަނަ ދައުރެއް ކަށަވަރުކުރަން ކޮށާ މަގަކަށް ވުމެވެ. މުޅި ދައުލަތުގެ ނަޒާހަތްތެރިކަމާ ދޭތެރޭ މިހާބޮޑަށް ސުވާލު އުފެދުނު ޒަމާނެއް ރާއްޖެ ނުދެކެއެވެ. ކިތަންމެ ރަނގަޅަށް ކަމެއްކުރިޔަސް އިތުބާރު ނުކުރެވޭ ވަރަށް އިތުބާރު ގެއްލިފައިވާ ޒަމާނެއްގައި ޑިޖިޓަލައިޒޭޝަނެއް ކަމަކު އިތުބާރެއް ނުކުރެވެއެވެ. އިންސާނީ އަތްތަކާ ނުލާ އެކަންކަން ނުކުރެވޭތީއެވެ. 

ރައީސް މުއިއްޒުގެ ސަރުކާރަކީ ނިޒާމުގެތެރެއިން ފާޅުގައި ވައްކަން ކުރާކަން ބޭޒާރުވެފައިވާ ސަރުކާރެކެވެ، އައިޑީ ކާޑުން ވައްކަންކޮށްގެން އެތައް ހާސް ބަޔަކު ޕާޓީއަށް ވައްދާ ޕާޓީ ބޮޑުކުރި ސަރުކާރެކެވެ. ހާމަކަން ބޮޑު އެ ބިޔަ ވައްކަން ބަލާ ފިޔަވަޅު ނޭޅުނު ސަރުކާރެވެ، ހިނގަހިނގާ ހުންނަ ކުންފުނިތައް ޝެއަރ ހޯލްޑަރުންނަށް ނޭނގި ހިއްސާދާރުން ބަދަލުކޮށްލާ ސްމާޓްވެރިން ހިމެނޭ ސަރުކާރަށް އިތުބާރު ކުރާނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ.

އޭތި މީތި ކިޔައިގެން 2.0 ގާނޫނު ފާސްކޮށްގެން ކުރާން އުޅޭކަމަކީ ރިޔާސީ އިންތިހާބު ވަގަށް ނެގުން ކަމަށް ބުނެއުޅެއެވެ، އެ މަންޒަރު އަންނަނީ ތިލަވަމުންނެވެ. ސަރުކާރުގެ ކުންފުންޏެއްގައި ހުރި ރަތްލާޖެހި ޕީއެންސީ މެންބަރަކު އެކުންފުނީގެ އެމްޑީކަމުން ވަކިކޮށް ޕާޓިން ކަނޑާލުމަށް ފަހު އިލެކްޝަން ކަމިޝަންގެ މެންބަރަކަށް ހަޖައްސާ ނިންމާލީ އިއްތިފާގަކުން ނޫނެވެ. 

ރަތްލާޖެހި ޕީއެންސީ މެންބަރަކަށް އިލެކްޝަން ކޮމިޝަންގެ ރައީސްކަން ދީގެން ޖަހަން އުޅޭ ސަކަރާތަކީ ކޮބައިކަން ނޭނގިގެން ބަޔަކު ނޫޅެއެވެ. މަގާމަށް އައްޔަނު ކުރުމާއެކު އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނަރ ދެއްކި ވާހަކައިން ވެސް އީސީ (ޕީއެންސީ) ރައީސް ޝަކީލާ މުއިއްޒު ހަވާލު ކޮށްފައިވާ ޓާސްކަކީ ކޮބައިކަން ވަރަށް ސާފެވެ. އާއްމު އިންތިހާބުތަކުގައި ޑިޖިޓަލް ވޯޓަށް ދިޔުމުގެ ހުރަހެއް ނެތްކަން މަގާމަށް ލޮނުވެލި ނުހިކެނީސް ޝަކީލަށް އެނގިއްޖެއެވެ. 

އަނެއްކޮޅުން އިންތިހާބުތައް އެއްކުރަން ރައްޔިތުން ނޫނެކޭ ބުނެފައިވަނިކޮށް އެކަމާ ދިމާ ދެކޮޅަށް އިސީގެ ރައީސް ވާހަކަ ދެއްކުމުން ވާން މިއުޅެނީ ކީއްކަން އެގޭހާވެއެވެ. އިންތިހާބުތައް އެއްކުރަން ވިސްނުމަށް މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންނަށް ޕީއެންސީ އެކްޓިވިސްޓް އީސީ ޝަކީލް ގޮވާލުމުން އިންތިހާބުތައް އެއްކޮށްގެން އީވޯޓްގެ ތެރެއިން އިންތިހާބުތައް ހިލާލުމުށް އަމާޒު ހިފާފައިވާކަން ކަށަވަރު ވެއެވެ.

އީސީ ޝަކީލު އެހުރީ އެކަން ކޮށްދޭން މުއިއްޒާ ބައިއަތު ހިފައިގެންކަމަށް ގިނަބަޔަކު ދެކެއެވެ. ރެޔަކާ ދުވާލުން ސިޔާސީ ފިކުރުނެރެ އެއްލައިލިކަމަށް ދެއްކިގެން ހުރި ރަތްލާޖެހި ޕީއެންސީ އެކްޓިވިސްޓަކު އިލެކްޝަންސް ކަމިޝަނުގެ ރައީސް ކަމުގައި ކޮށްފާ ނުކުރާނެ ކަމެއް ނުއޮންނާނެއެވެ. 

ޖޫން މަހުގެ 21 ވަނަ ދުވަހު ޔޫއެސްއޭގެ މޮންރޯ ކައުންޓީގެ ޝެރިފް އޮފީހުގެ ފަރާތުން އެ ގެއަށް ދިޔައީ، ނަން ހާމަކޮށްފައިނުވާ ފުރާވަރުގެ އަންހެން ކުއްޖަކު އޭނާ ރަހީނުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބުނެ ފޯނުން ގުޅުމުންނެވެ. ފުލުހުން އެތަނަށް ދިޔައިރު، އެ ކުއްޖާ ފެނިފައިވަނީ ހެދުން ހިއްކާ މެޝިނެއްގެ ތެރޭގައި އޮއްވައެވެ. އެ ކުއްޖާއަށް ލިބިފައިވާ އަނިޔާތަކަށް ފަރުވާ ދިނުމަށްޓަކައި ވަނީ ހޮސްޕިޓަލަށްވެސް ގެންގޮސްފައެވެ.

ތަހުގީގަށް އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި، ކްރިސްޓޮފަރ މައިކަލް ވައިޓް ވަނީ އެ ކުއްޖާއާ އެކު ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާފައެވެ. އަދި އެ ކުއްޖާ އެތަނުން ދާން ބޭނުންވުމުން، އޭނާ ވަނީ އެ ކުއްޖާ ހިފަހައްޓައި، ފޯނު އަތުލުމަށްފަހު ހިއްކާ މެޝިނަށް ލާފައި ކަމަށް ފުލުހުންނާ ހަވާލާދީ ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އެ މައްސަލައިގެ ހެކި ހޯދުމަށް ފުލުހުން އެ ގެ ބަލައި ފާސްކުރިއިރު، އެތަނުން ސައްހަ ނޫން ފައިސާ (ވަގު ނޫޓު) ފެނިފައިވާތީ، އެމެރިކާގެ ސީކްރެޓް ސާވިސްއަށް ވެސް އެކަން ވަނީ އަންގާފައެވެ.

ރިޕޯޓް ލިބޭގޮތުގައި އެ ކުއްޖާއަކީ އެހެން ސްޓޭޓަކަށް ނިސްބަތްވާ ކުއްޖެކެވެ. އަދި އެ ކުއްޖާއާ އެ މީހާއާ ދިމާވީ ކިހިނެއްކަން އަދި ސާފެއް ނުވެއެވެ.

ވައިޓް ހައްޔަރުކޮށްފައި ވަނީ ހަމަ އެ ދުވަހުއެވެ. އޭނާގެ މައްޗަށް ކުޑަކުއްޖަކު ރަހީނުކުރުމާއި، ކުޑަކުއްޖެއްގެ ބެލެނިވެރިކަމަށް ހުރަސްއެޅުމާއި، އަދި ކުޑަކުއްޖަކާ އެކު ގައިރު ގާނޫނީ ޖިންސީ އަމަލު ހިންގުމުގެ ދައުވާ ވަނީ އުފުލާފައެވެ. މި މައްސަލައިގެ ތަހުގީގު ކުރިއަށްދާ ވަރަކަށް އިތުރު ދައުވާތައް ކުރެވޭނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

65 އަހަރުވުމުން މަސައްކަތް ހުއްޓާލާ އެހެން ބައެއްގެ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުގައި ތިބެންޖެހޭ ކަމަށް ގަބޫލު ކުރުމަކީ ބަލި މަޑުކަމަށް ހުށަހޮޅި އުމުރު ކުރުވާ ކަމެކެވެ. ކަންނެތްވެ ނާއުންމީދު ވާކަމެކެވެ. 65 އަހަރު ވުމަކީ ބަލި އެނދުގައި ހޮޅިތައް ގުޅައިގެން އޮތުމުގެ އުމުރުފުރާ ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވުމަކީ ވަރަށް ދެރަކަމެކެވެ. މިގޮތަށް ގަބޫލުކުރަނީ ހަމައެކަނި 65 މަތިވާ މީހުން އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. އާއްމުކޮށް ދިވެހި ހުރިހާ އުމުރު ފުރައެއްގެ މީހުންވެސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި 65 އަހަރުވުމުން އެ މީހަކު އެހުރީ ނިމިފައެވެ. 

އުމުރު 60އިން މައްޗަށް ދިޔުމުން މުޖުތަމައުގައި އެމީހަކު އެހުރީ ބޭކާރުވެފައިކަމަށް ދެކެނީ މަދު ބަޔަކު ނޫނެވެ. ސިޔާސަތު ކަނޑައެޅުމާއި މުސްތަގުބަލަށް ރޭވުމުގައި 65 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންގެ ބޭނުމެއް އޮންނަންވާނެ ކަމަކަށް ގިނަ ބަޔަކު މިހާރު ގަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ. މުޅި މުޖުތަމައުގެ ނިޒާމް ތަރުތީބުވެ ބައްޓަންވަމުން ދަނީ މުސްކުޅިކުރުމާއި ބާކީ ކުރުމާ ދިމާލަށެވެ. 

އުފެއްދުންތެރި ތަޖުރިބާކާރު އިލްމީ އެތައް ބަޔަކު އިޖުތިމާއީ ހިދުމަތުން މިއަދުވެސް ތިބީ ބޭރުކޮށް ލެވިފައެވެ. ރިޓަޔަރ އުމުރަށް ދާމީހެއްގެ ހިޔާލާ ފިކުރުވެސް މުސްކުޅިވެ މުޖުތަމައުން އެމީހާ ބަލައެއް ނުގަނެއެވެ. މުޖުތަމައުގައި މުސްކުޅިންނަކީ ބަލި އެނދުގައި ނުވަތަ ޑޭކެއަރ ސެންޓަރު ތަކެއްގައި ތިބެން ޖެހޭ ބައެއް ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރުމުން ގައުމީ ހިދުމަތުން ޖީލެއް ބާކީ ކޮށްލެވެނީއެވެ. 

އަނެއްކޮޅުން މުޖުތަމައާއި އާއިލާ އުފުލަންޖެހޭ ބުރަޔަކަށް މުސްކުޅިން ވެގެން ދަނީއެވެ. ދައުލަތުގެ ވެލްފެއަރ ނިޒާމަށް އޮތް ބުރައަކަށް އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުން ވެދެއެވެ. ރިޓަޔަރ ކުރުމުން މުޖުތަމައުން ބާކީކުރާ ވިސްނުން އަށަގެންފައި ވާވަރުން 65 ފަސް އަހަރުވުމުން އަމިއްލައަށް ބާކީވެ ގަންނަ ހީވާގި ހަރަކާތްތެރި މީހުން ވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. 

އަމިއްލަ ކަންކަމަށް ބޭނުންވާ ހަރަދު ބަރަދު ހަމަޖައްސަން ދައުލަތަށް ނުވަތަ އެހެން ބަޔަކަށް ބަރޯސާވުމާއި ދަރިންނަށް ބަރޯސާވުން ވަނީ އާއްމުވެފައެވެ. ކުރެވޭވަރުގެ ކަންކަން ކުރުމަކީ ވެސް ނުކުރެވޭ ކަމަކަށްވެ މަރުވާން ދުވަސް ގުނާލަ ގުނާލާ ތިބުން އާއްމުވެއްޖެ ކަހަލައެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ދުޅަހެޔޮކަމާއި ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ދަމަހައްޓަން ހަރަކާތްތެރިވުމުގެ އުންމީދެއް ވެސް ނެތް ކަހަލައެވެ.

އަނެއްކޮޅުން ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅި ހުންނަގޮތުން އުމުރުން 40 އަހަރު ނުވަނީސް ގިނަ މީހުން ކޮންމެވެސް ބައްޔަކަށް ދާއިމީ ބޭސް ކައެވެ. އެހެން އެކަން އޮތުމުން ހަގީގަތުގައި ވެސް 65 އަހަރު ނުވަނީސް ވެސް ގިނަ ދިވެހިންނަށް ދިރިއުޅުމުގެ އުންމީދު ކެނޑެއެވެ. ގިނަ ބަޔަކަށް އަބަދުމެ ޖެހެނީ ފާޑުފާޑަށް ހޮޅިގުޅައިގެން އެނދުމަތިވެ އޮންނާށެވެ.

ރާއްޖޭގައި އޮންނަ މުސްކުޅިކުރުމުގެ ވިސްނުމާއި ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ދިރިއުޅުމުގެ އުންދު އެކީ އެކައްޗަކަށް ކަނޑުވާލައެވެ. 65 އަހަރުވުމަކީ މީހެއްގެ ހަޔާތުގެ ނިމުން ކަމަށް މުސްކުޅިކުރެވޭ މީހާއި މުޖުތަމައުން ގަބޫލު ކުރެވެއެވެ. އެ ވިސްނުން ބަދަލުވާން ޖެހެއެވެ. ރިޓަޔަރ ކުރުމުން ނުވަތަ 65 އަހަރުވުމުން ހަރާކާތްތެރިކޮށް އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެގެން އުޅޭ ދުޅަހެޔޮ ބަޔަކަށް އެ އުމުރުފުރާ ހަދަން ޖެހެއެވެ. ފުރަތަމަ ޖެހެނީ ދެކޭގޮތް ބަދަލުކޮށްލާށެވެ. 

65 އަހަރުން މަތީގެ މީހުންނާ މެދު ވިސްނާ ވިސްނުން ސޯޝަލް ވެލްފެއަރއާއި ބޭސްފަރުވާއާއި ޑޭކެއަރ ސެންޓަރތަކާ ހަމައިން ނިންމޭކަށް ނެތެވެ. ހަރަކާތްތެރި މުރާލި އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެ ތިބޭ ދުޅަހެޔޮ އުމުރުފުރައަކަށް 65 މަތީގެ މީހުން ހެދުމަށް ފަހި މުޖުތަމައަކަށް ދިވެހި މުޖުތަމައު ވާންޖެހެއެވެ. ސިޔާސަތުތަކާއި ގަވައިދުތަކާއި ގާނޫނުތަކާއި އެކު ވަށާޖެހޭ އަވަސް އަމަލީ ފިޔަވަޅުތަކެއް ކޮންމެހެން ބޭނުމެވެ. ދުވަސްވީ މީހުންނަކީ ބޭކާރު ބަޔަކަށްވެ ދައުލަތަށް އޮތް ބުރައަކަށް ނުވާނޭ ގޮތަށް ކަންކަން ތަރުތީބު ވާން ޖެހެއެވެ. 65 އަހަރުވުމަކީ ދިރިއުޅުން ނިމުމުގެ ލައިސަންސް ކަމަށް މުޖުތަމައު ގަބޫލުކުރާ ކުރުން ބަދަލުވާން ޖެހެއެވެ.   

ގިނަ މީހުން ބޭނުންވަނީ އެމީހުންގެ ހިތުގެ ޝަކުވާތައް މީހަކަށް ކިޔައިދޭށެވެ. އެމީހުން ތަހައްމަލު ކުރަމުންދާ ރިހުންތަކާއި، ކުރިމަތިވި މާޔޫސްކަމާއި، ނިދި ނަގައިލާ ބިރުވެރިކަމުގެ ވާހަކަ ހިއްސާކުރާށެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެމީހުން ހިމޭނުން ތިބެނީ އެހެން މީހުންނަށް އެކަން ދޭހަ ނުވެދާނެތީ ނުވަތަ އެހެން މީހަކަށް އުނދަގުލަކަށް ވެދާނެތީއެވެ.

ބައެއް ފަހަރު، ގާތް ރަހުމަތްތެރިޔަކު "ހަގީގަތުގައިވެސް ކިހިނެއް ހެއްޔޭ؟" އަހާލާނެ ވަގުތަކަށް އިންތިޒާރު ކުރެވެއެވެ. ލޯބިވާ މީހުންގެ ފަރާތުން ހިތްހަމަޖެހުން ހޯދަން ބޭނުންވި ނަމަވެސް، ދިރިއުޅުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި އަމިއްލަ ކަންކަމުގައި އެންމެން ބުރަކޮށް އުޅޭތީ އެކަން ކާމިޔާބު ނުވެދެއެވެ. ގާތް މީހުންގެ ހިތުގައި ލޯތްބާއި އަޅާލުން އޮތް ނަމަވެސް، އެމީހުންގެ ގާތުގައި ހުރި މީހަކު ހިމޭންކަމާއެކު އެހީއަށް އެދި ރޮމުންދާކަން އަބަދަކު އެމީހުންނަށް އިހުސާސެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.

މީގެ ނަތީޖާއަކީ ބަސްތަކުން ބަޔާންކުރަން ދަތި، ހިތުގެ ފުންމިނުގައި އުފެދޭ ރިހުމެކެވެ. ނަމަވެސް، އިސްލާމްދީން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދެނީ ވަރުގަދަ އުއްމީދެކެވެ. އެއީ މުއުމިނަކު ދުވަހަކުވެސް ހަގީގީ މާނައިގައި އެކަނި ނުވާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަމެވެ.

އެހެން މީހުންނަށް އިހުސާސްތައް ބަޔާންކޮށްދޭނެ އެކަށީގެންވާ ބަސްތަކެއް ނުފެންނަ ހިނދު، އަބަދުވެސް ހައްދަވާ ގެންގުޅުއްވާ އިލާހުގެ ހަޒްރަތަށް އެނބުރި ދެވިދާނެއެވެ. ހިތުގެ ފުންމިނުގައި ފޮރުވިފައިވާ ކޮންމެ ސިއްރަކާއި، އެހެން މީހުންނަށް ނުފެނި ވެއްޓޭ ކޮންމެ ކަރުނަ ތިއްކަކާއި، ހިމޭންކަމާއެކު ކުރެވޭ ކޮންމެ ދުއާއެއް އެކަލާނގެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ.

ކީރިތި ގުރުއާނުގައި ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ."އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެއާމެދު ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުން ކަލޭގެފާނާ ސުވާލުކޮށްފިނަމަ، (ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ!) ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއީ (އެއަޅުންނާ) ކުއްތަންވެ ވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހަޒްރަތަށް ދުއާކޮށްފިނަމަ، ދުއާކުރި މީހާގެ ދުއާ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިޖާބަކުރައްވަމެވެ." (ސޫރަތުލް ބަގަރާ: 186)

މި އާޔަތުން މުއުމިނުންނަށް ލިބިދޭ އެންމެ ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމަކީ، ކޮންމެ އިހުލާސްތެރި ދުއާއެއް އައްސަވައިވޮޑިގަތުމުގައި އަބަދުމެ ކައިރިވެވޮޑިގެންވާކަމުގެ ޔަގީންކަމެވެ. އެކަލާނގެ ހަޒްރަތަށް ދުޢާ ދެންނެވުމަށް ވަކި ވަގުތެއް ކަނޑައަޅައި އެޕޮއިންޓްމަންޓެއް ހަދާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އަދި ކިއޫއެއްގައި މަޑުކުރާކަށްވެސް ނުޖެހެއެވެ. އަދި ތިމާގެ ދުއާ އިޖާބަ ނުވެދާނެކަމުގެ ބިރުވެރިކަމެއްވެސް ނެތެވެ. އަޅަމެންނަށް އަމިއްލަ ނަފްސު އެނގޭ ވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް އަޅަމެން ދަންނަވޮޑިގެންވާ މަތިވެރި އިލާހު، ކޮންމެ ދުޢާއެއްމެ އައްސަވައިވޮޑިގަނެއެވެ.

އަޅަކާއި ހައްދަވާ ގެންގުޅުއްވާ އިލާހާއި ދެމެދު އޮންނަ އެންމެ ގާތް އަދި އެންމެ ހާއްސަ ވަގުތަކީ ސަޖިދައިގެ ވަގުތެވެ. އެއީ އެއްވެސް ޖެހިލުމެއްނެތި، ހިތުގެ އުދާސްތައް ބޭރުކޮށްލުމަށް ލިބޭ އެންމެ ފުރިހަމަ ފުރުސަތެވެ. ކަރުނަ އަޅައި، އިހުސާސްތައް ބަންޑުންކޮށްލައި، ހިތުގެ ހުރިހާ ބުރައެއް، ހުރިހާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ހަޒްރަތަށް ދޫކޮށްލެވޭ ވަގުތެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ހަދީސް ކުރައްވާފައިވެއެވެ."އަޅަކު އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ އެންމެ ކައިރިވާ ވަގުތަކީ އޭނާ ސަޖިދައިގައި އޮންނަ ވަގުތެވެ. ފަހެ، އެވަގުތުގައި ދުއާކުރުން ގިނަކުރާށެވެ." (ސަހީހު މުސްލިމް)

ހިތްދަތިކަމާއި ތަދުތައް ސިއްރުކޮށްގެން އުޅޭ މީހަކަށް، ސަޖިދައަކީ ހަމައެކަނި ނަމާދުގެ ރުކުނެއް ނޫނެވެ. އެއީ ނަފްސަށް ލިބޭ ޝިފާއެކެވެ. އުންމީދާއި ހިތްހަމަޖެހުމުގެ މަޞްދަރެކެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ދަތި އުނދަގޫ ހާލަތްތަކަކީ ދާއިމީ ކަމެއް ނޫންކަން ކީރިތި ގުރުއާން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހަނދާންކޮށްދެއެވެ."ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، އުނދަގޫކަމާއެކު ފަސޭހަކަންވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އުނދަގޫކަމާއެކު ފަސޭހަކަންވެއެވެ." (ސޫރަތުއްޝަރަޙް: 5-6)

މި އާޔަތްތަކުން ލިބޭ ޔަގީންކަމަކީ، ކޮންމެ ދަތިކަމަކަށްފަހު ނިމުމެއް އަންނާނެކަމާއި، ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ވަގުތުގައި ލުއިފަސޭހަކަން ލިބޭނެ ކަމެވެ.

ތިމާ އެކަނިވެފައިވާކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވުމަކީ، ހައްދަވާ ގެންގުޅުއްވާ އިލާހު އަޅާ ދޫކޮށްލެއްވީ ކަމަށް ދެކިގެން ނުވާނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ އެކަލާނގެއާ އޮންނަ ގުޅުން އިތުރަށް ބަދަހިކުރުމަށް ލިބޭ ރަން ފުރުސަތެކެވެ.

ދުނިޔަވީ ކަންކަމުގެ މަޝްގޫލުކަން ފިލައިގޮސް، ހިތް ހަމަޖެހުމަށް އެދި ގޮވާލާ ހިނދު، ހަގީގީ އުފަލާއި ހަމަޖެހުން ވަނީ މީސްތަކުންގެ ސަމާލުކަމުގައެއް ނޫންކަން އިހުސާސްވެގެންދެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ހައްދަވާ ގެންގުޅުއްވާ އިލާހު ހަނދުމަކުރުމުން ލިބޭ މަތިވެރި ނިއުމަތެކެވެ.

އެ ކަލާންގެ ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ:

"ހަމަކަށަވަރުން، އައްލާހު ހަނދުމަކުރުމުން ހިތްތަކަށް ހަމަޖެހުން ލިބެއެވެ." (ސޫރަތުއް ރައުދު: 28)

ގިނަ ބަޔަކު އެކަނިވެރިކަމުގެ ހިތްދަތިކަން ހިމޭންކަމާއެކު ތަޙައްމަލުކުރަމުންދާ މި ދުނިޔޭގައި، މުސްލިމުންނަށް ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމަކީ، މީހުންނަށް ތިމާގެ ވޭން ނޭނގުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، މާތް އައްލާހު އެކަން ދެނެވޮޑިގެންވާކަމެވެ. އެކަލާނގެއީ ސިއްރުން ކުރާ ކޮންމެ ދުޢާއެއް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، އޮހޭ ކޮންމެ ކަރުނަފޮދެއް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ، އަދި ދުލުން ބޭރުކޮށްލުމުގެ ކުރިން ކޮންމެ އިޙްސާސެއް އެންމެ ފުރިހަމައަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.

މީސްތަކުންގެ ފަރާތުން އެދޭ އަޅާލުމާއި ހަމަޖެހުން ލިބުން ލަސްވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، މާތް އައްލާހު ރަހުމަތްވަނީ އަބަދުވެސް އަޅުތަކުންނާ އެންމެ ގާތުގައެވެ. އިހުލާސްތެރި ނަމާދާއި، ހިތުގެ އަޑިން ކުރާ ދުއާތަކާއި، އަދި އެކަލާނގެ ހިކުމަތްވަންތަކަމަށް ކުރާ ފުރިހަމަ އިތުބާރުގެ ސަބަބުން، އެންމެ އެކަނިވެރި ހިތްތަކަށްވެސް އުންމީދާއި، ފަރުވާއާއި، ދާއިމީ ހަމަޖެހުން ލިބިގެންދެއެވެ.

ރައްޔިތުން ސަރުކާރާއިމަތި ކުރަނީ ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކާއި ވަސީލަތްތަކުގެ އެހީގައި ދައުލަތާއި ރައްޔިތުންގެ މަންފާއަށް ހަދަން ޖެހޭ ގާނޫނުތަށް ހެދުމާއި، ޓެކްސް ނެގުމާއި، ލޯނު ނަގަންޖެހޭ ހާލަތްތަކުގައި ލޯނު ނެގުމާއި، ދައުލަތުގެ މުދާތައް ހިމާޔަތްކޮށް ބެލެހެއްޓުމާއި، ގައުމުގެ ސިޔާދަތު ރައްކާތެރި ކުރުމާއި އަސާސީ ގޮތުން ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭން ލާޒިމު ކުރާ ހިދުމަތްތަކާއި ވަސީލަތްތައް ހަމަހަމަ ކަމާއި އިންސާފުވެރިކަމާއި އެކު ގާނޫނީ ހަމަތަކާއި އެއްގޮތަށް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ. 

މި ޒިންމާ އަދާކުރުމަށް ކަނޑައެޅޭ ފަރާތަކީ ދުސްތޫރީ ގޮތުން ހޮވާފައިވާ ދައުލަތުގެ މުދަލާއި ފައިސާ އާއި ވަސީލަތްތައް ގާނޫނީ ހަމަތަކާއި އެއްގޮތަށްބެލެހެއްޓުމުގެ ޒިންމާ އާއި ހަވާލުވާ ފަރާތެވެ. މި މަގާމުގެ ސައްހަކަން ބިނާވަނީ ދުސްތޫރީގޮތުން ނުވަތަ ގާނޫނުގައި އެކަން އޮތީތީއެއް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު އެކަމުގައި ޝާމިލުވާތީއެވެ. ރައްޔިތުންގެ މި އިތުބާރުގެ އަސާސަކީ ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން ވެރިކަން ކުރާ ފަރާތާއި ހަވާލު ކުރާ މަގުސަދެވެ. އެ ވެރިމީހާއާއި ރައްޔިތުން ހަވާލު ކުރި ޒިންމާ ތެދުވެރިކަމާއި، ޒިންމާދާރުކަމާއި ގައުމީ މަސްލަހަތު އިސްކޮށްގެން ކުރާނެކަމުގެ އުންމީދެވެ. 

ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރަކީ ގާނޫނަކުން ލާޒިމުކޮށްގެން ލިބޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އަދި އެ އިތުބާރަކީ ކިތަންމެ ބޮޑު މެޖޯރިޓީއެއް އޮތް މަޖިލީހަކުންވިޔަސް ރައްޔިތުންނަށް އަމަލުކުރުމަށް ލާޒިމްކޮށް ފާސްކުރެވޭނެ އަދި ގާނޫނަކުންވެސް ހޯދޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެ އިތުބާރަކީ ސިޔާސީ މަގުބޫލުކަމާއި ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަމާއި އިންތިހާބު ތަކުން ހޯދާ ކުރި ހޯދުމަކުން ދެމިއޮންނަ އެއްޗެއްވެސް ނޫނެވެ. އެ އިތުބާރަކީ އިހްލާސްތެރިކަމާއި، އަމާނާތްތެރިކަން، ހަމަހަމަކަން، ހާމަކަން ބޮޑުކަމާއި، ޖަވާބުދާރީ ވުމުގެ ރޫހު ދެމެހެއްޓުމާއިއެކު އިދާރީ ހިންގުން ފުރިހަމަކޮށް، ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކުގެ ނަތީޖާއެވެ. 

ސަރުކާރާއި ދައުލަތުން ނިންމާ ކޮންމެ ނިންމުމަކުންވެސް  އާންމު ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ސަރުކާރުގެ މައްޗަށް އިތުރުވުން ނުވަތަ ދަށަށް ދިޔުން ހިމެނެއެވެ.

ގާނޫނު އަސާސީގެ އިންތަކާއި މިންތަކަށް ތަބާވުން، ނިންމުންތައް ފާޅުކަން ބޮޑުކޮށް ހާމަކޮށް، އާންމު މުދަލާއި ފައިސާ ޒިންމާދާރުކަމާއި އެކު ބެލެހެއްޓުމާއި، ހަރަދުތަކުގެ ތަފްސީލުތައް ހާމަކުރުމާއި، އެންމެންނާއި ދޭތެރޭ ހަމަހަމަކޮށް އިންސާފުވެރިކޮށް އަމަލުކުރުމާއި، ގާނޫނުގެ ބާރު ދެމެހެއްޓުމާއި، އަދި ވެރިކަން ކުރަނީ ސަރުކާރުގެ ނުވަތަ ވަކިވަކި މުވައްސަސާތަކުގެ މަސްލަހަތަށް ވުރެ ގައުމުގެ މަސްލަހަތަށް އިސްކަން ދިނުމަކީ ރައްޔިތުން އެސަރުކާރެއް ބަލައިގަނެ އިތުބާރު އާލާވާނެ ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް ހާމަކަން ކުޑަ ފޮރުވުން ބޮޑުވެ، ސާފުކުރަން ބޭނުންވާ މައުލޫމާތު ދިނުމުގައި ފަސްޖެހުމުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ އިތުބާރު ގެއްލުމެވެ. 

ދައުރުގެ މެދުތެރޭގައި ބޭއްވުނު އިންތިހާބަކީ މި އިތުބާރަށް ބަލިކަށި ކަމެއް ލިބިފައިވާކަން ރަމްޒު ކޮށްދޭ އިންތިހާބެކެވެ. ދައުލަތުގެ އެތަށް ވަސީލަތެއް ބޭނުން ކުރުމުންވެސް އެދެވޭ ނަތީޖާއަކަށް ވާސިލު ނުވެވުމަކީ ވަރުގަދަ އިންޒާރެކެވެ. 

ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރަކީ ހަމައެކަނި  ދުސްތޫރުގައި ވާތީ ލިބިފައި އޮންނަކަމެއްކަމަަށް ބަލައިގެން ނުވާނެއެވެ. އެއީ ހޯދަން ލާޒިމު ކަމެއް ކަމަށް ދެކެންޖެހެއެވެ. އިތުބާރު ގަދަވެ އާލާވާނަމަ ގާނޫނަށް ތަބާވުން އިތުރުވާނެއެވެ. ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތައް ބަދަހިވާނެއެވެ. އިޖުތިމާއީ ގޮތުންނާއި އިގުތިސޯދީ ގޮތުން އިތުބާރު އިތުރުވާން މަގުފަހި ވާނެއެވެ. އިންވެސްޓްމަންޓްތަކަށް މަގު ފަހިވެ، އިންވެސްޓްތައް ހޯދުމަށް  އެހީއަކަށްވާނެއެވެ. އަދި ގައުމާއި ކުރިމަތިވާ ކަންކަމުގައި ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ސަރުކާރަށް އިތުރުވެގެން ދާނެއެވެ. 

ދައުލަތާއި ސަރުކާރުތައް ގާނޫނީ މަގުން ކަސިޔާރުވެ ދުސްތޫރީ ހަމަތަކާއި ހިލާފަށް، ގާނޫނީ ތަރަހައިން ބޭރުން ކަންކަން ނިންމުމުގެ ސަގާފަތެއް އިތުރުވާނަމަ ރައްޔިތުން ސަރުކާރަށާއި މުވައްސަސާތަކަށް ކުރާ އިތުބާރު ދަށަށް ދާނެއެވެ. އެ އިތުބާރުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ މުވައްސަސާތަށް ބަލިކަށި ވުމެވެ. މުޖުތަމައު ބައިބައިވާނެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުން ސަރުކާރާއި މުއައްސަސާތަކަށް ގެއްލޭނެއެވެ. ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކަށް ކުރާ އިތުބާރު ދަށްވާނެއެވެ.

އެހެނީ ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރަކީ ގައުމު ހިންގުމުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ރައުސުލް މާލެވެ. ގައުމުގެ ކުރިމަގަށް ބިނާ ކުރެވޭ އިމާރާތްތަކާއި އެއްފަދަ ކަމަކެވެ. މި ކަމަކީ ގާނޫނީ މުއައްސަސާތައް ފަދަ މުހިންމު ރައުސުލްމާލެއް ކަމަށް ގަބޫލު ކުރަން ޖެހެއެވެ. އެ ރައުސުލްމާލު ރައްކާތެރިކޮށް، ބަދަހިކަމާއި އެކު އިތުރު ކުރަން މަސައްކަތްކުރުމަކީ ކޮންމެ ސަރުކާރެއްގެވެސް ދުސްތޫރީ ޒިންމާއެކެވެ.

ރައްޔިތުންގެ  އިތުބާރަކީ ކުއްލިއަކަށް ލިބޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެ އިތުބާރު ހޯދުމަށް ކޮންމެ ދުވެހެއްގެ އަމަލުތައް ސީދާވާން ޖެހޭނެއެވެ. އިހުލާސްތެރިވާން ޖެހޭނެއެވެ. އަމާނާތްތެރިވާން ޖެހޭނެއެވެ. ޒިންމާދާރު ވާންޖެހޭނެއެވެ. އަދި ޒިންމާދާރު ވެރިކަމަކުން ކޮންމެހެންވެސް ހޯދަން ލާޒިމު ކުރާ ދައުލަތެއްގެ އެންމެ އަގު ބޮޑު މުދަލަކީވެސް އެ އިތުބާރެވެ. ދައުރުގެ ފަހުކޮޅުގައި ބާއްވާ އިންތިހާބުން ނޫނީ ލިބޭނީ %7 އެވެ.

ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ކުއްލި ހާލަތުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ގިނަ އަދަދެއްގެ ޓީމުތަކުން މީހުން އެ ސަރަހައްދަށް ގޮސްފައިވެއެވެ. އަލިފާން ނިއްވާ މީހުންނާއި ސަލާމަތީ ހިދުމަތްތަކުން އަލިފާންގަނޑު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔައިރު، އެމްބިއުލާންސްތައް ވެސް ވަނީ ތައްޔާރީ ހާލަތަކަށް ގެނެވިފައެވެ.

ހާދިސާގެ ކުރީކޮޅު ލިބުނު މައުލޫމާތުތަކަށް ބަލާއިރު، ގިނަ ބަޔަކު އިމާރާތުގެ ތެރޭގައި ތާށިވެފައި ނުވަތަ ވީނުވީއެއް ނޭނގި ގެއްލިފައިވާ ކަމަށްވެއެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ދައުރުވަމުންދިޔަ ވީޑިއޯތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި، އިމާރާތުގައި ބޯކޮށް ދުން ފެތުރި އަލިފާންގަނޑު ބޮޑުވަމުން ދިޔަ ވަގުތު ބައެއް މަސައްކަތްތެރިން ތިބީ ސަލާމަތް ނުވެވި އިމާރާތުގެ ފުރާޅުމަތީގައެވެ. ހާދިސާގެ ނުރައްކާތެރިކަން ހުރި ގޮތުން، ފުރަތަމަ ކޮޅު ސަލާމަތީ ހިދުމަތްތަކަށް ފެކްޓްރީގެ ބައެއް ސަރަހައްދުތަކަށް ވަނުމަށް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވިއެވެ.

ޗައިނާގެ މިނިސްޓްރީ އޮފް އިމަޖެންސީ މެނޭޖްމަންޓާއި ނޭޝަނަލް ފަޔަރ އެންޑް ރެސްކިއު އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން ވަނީ، މީހުން ސަލާމަތް ކުރުމާއި ހާދިސާ ތަހުގީގު ކުރުމުގެ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމަށް ހާއްސަ ޓީމެއް އެ ސަރަހައްދަށް ފޮނުވާފައެވެ.

މި އަލިފާނުގެ ހާދިސާ ހިނގަން މެދުވެރިވި ސަބަބު ދެނެގަތުމުގެ ތަހުގީގު ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.

އެއްވެސް ނިޒާމަކީ ހުރިހާ ގައުމަކަށް ބިންވަޅުނަގާ ބަރާބަރު ނިޒާމެއް ކަމުގައި ނުބުނެވިދާނެއެވެ. އަދި ބައެއް ވެރީންނާއި ދިމާވުމުން ބައެއް ނިޒާމުތައް ކަމުދާމިންވަރު ރަގަޅު ވުމާއި ގޯސްވުން ހިމެނެއެވެ. ނިޒާމުތައް ގައުމުތަކުން ބަލައިގަންނަނީ އެ ގައުމެއްގެ ރައްޔިތުންނެވެ. އެ ރައްޔިތުންގެ ކުރީގެ ޖީލުތަކުގެ ގުރުބާނީއާއި ލެޔާއި ދަލުގެ ނަތީޖާއެވެ. 

ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ވެސް ރަސްކަމާއި ރިޔާސީ ނިޒާމު ތަޖުރިބާކޮށްފައިވާ ގައުމެކެވެ.  އަދުގެ ޖީލްތަކާއި ހަމައަށް ވާސިލުވިއިރު ފުރިހަމަވެފައިވާ ރިޔާސީ ނިޒާމެއް ކަމަށް ދިވެހީން ގަބޫލުކުރާ ނިޒާމަކަށް މަރުހަބާ ކިޔައިގެން ތިބި ގައުމެކެވެ. ނިޒާމުގެ ދުޅަހެޔޮކަން ފެންނާނީ މި ނިޒާމު ބަލައިގެން އަހުލުވެރިން މި ނިޒާމުގެ އަސްލުތައް ދަމަހައްޓަން ކުރާ މަސައްކަތެއްގެ އަލީގައެވެ.

ރިޔާސީ ޑިމޮކްރަސީ ތަކަކީ އަދި ބަރުލަމާނީ ޑިމޮކްރަސީ ތަކަކީވެސް ރައްޔިތުން ބާރުވެރި ކުރުވާ ނިޒާމުތަކެކެވެ. މިނިޒާމުތަކުގެ އެންމެ އަސާސީ އެއްސިފައަކީ ދައުލަތުުގެ ވެރީންނަކީ ރައްޔިތުންކަމެވެ. މި ނިޒާމުތައް ރައްޔިތުންގެ ނިންމުންތަކަށް އިހުތިރާމް ކުރެއެވެ. އަދި ރައްޔިތުންވެސް މި ނިޒާމުތަކަށް އިހުތިރާމް ކުރެއެވެ. 

ރައްޔިތުންނަށް މި ނިޒާމްތައް ދޫކުރަނީ ވަރަށް ބޮޑެތި މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. އެ ނިޒާމުތައް ފުރިހަމަކުރުމަށް ކަނޑައަޅާ މަންދޫބުންނާއި ވެރީންނަކީ ކަމަށް ގާބިލު މީހުންކަމުގައި ހަދާ ދިނުމުގެ މައްސޫލިއްޔަތެވެ. މި ޑިމޮކްރަސީތައް އުފެދި އަމަލުކުރަނީ ގިނަ ބައެއްގެ ބައިވެރިވުން ލާޒިމުކުރާގޮތަށެވެ.

އެހެންކަމުން ޑިމޮކްރަސީ ތަކުގެ ދުސްތޫރުގައި ބޮޑެތި މިންގަނޑުތަކާއި ޝަރުތުތަކެއް ރައްޔިތުންގެ މަންދޫބުންނާއި ވެރިން ކަނޑައެޅުމުގައި ހިމަނާފައި ނުހުރެއެވެ. އެބައިގެވެސް ވެރީންނަކީ ރައްޔިތުންނެވެ. 

ދައުލަތުގެ މުހިންމު މަގާމު ތަކަކީ ޝަރަފުވެރިކަން ހޯދުމަށް ނުވަތަ އިނާޔަތްތަކެއް އޮތަތީ ވާދަކުރާ މަގާމުތަކަށް ވުމަކީ ގައުމުގެ މިސްރާބު ކަސިޔާރުވާ ކަމެކެވެ. އަދި ޑިމޮކްރަސީގައި އެ ފާހަގަކުރާ ބާރުތަކުގެ ބޭނުމާއި މިނިވަންކަން ކިލަނބުވާނެ ކަމެކެވެ.

ނިޒާމުގައި ޝަރުތުތައް ކަނޑައަޅާފައި ނުހުންނަނީ ރައްޔިތުންނަށް ކުރާ އިހުތިރާމަކުން ކަމުގައި ވުމަކީ އެ މަގާމުތަކުގެ ޝަރުތެއް ނެތުމެއް ނޫނެވެ. ގިނަ ފަންނުތަކާއި ތަޖުރިބާ ނިޒާމުތައް ފައްކާ ކުރުމަށް ބޭނުން ވުމެވެ. 

ދިވެހި ދައުލަތުގެ ވެރި މީހާގެ ޝަރުތަކީ ދިވެއްސަކަށް ވުމާއިއެކު ހައްދެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށެއް ކޮށްފައިވާ މީހެއް ކަމުގައި ނުވުމެވެ. މޮޔައެކޭ ކަނޑައެޅިގެން ލިޔެފައި ނެތްކަމުގައި ވިޔަސް ބުއްދީގެ ސަލާމަތުގެ ވާހަކަ ޝަރުތަކަށް އޮވެއެވެ.

މަޖިލިސް މެމްބަރަކަށް ވެސް އޮންނަނީ ވެރި މީހާ ހޮވުމަށް އޮންނަ ޝަރުތެވެ. މި ޝަރުތުތަކުގެ ޒިންމާ ތަފާތެވެ. މަސްއޫލިއްޔަތު ބޮޑެވެ. ރައްޔިތުންގެ އުންމީދު އަދި މާބޮޑެވެ. ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރުމަކީ ބަހުސަކަށް ކުޑަ ގޮހޮރާއި ހަވާލު ކޮށްލާން ޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. ސޫލާސަރާބު ތައްޓަކުން ބާރު ލިބި ހެޔޮ ހިސާބަކަށް ބަހުސް ހިނގައިދާނެއެވެ. 

ދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ އޮފީހުގެ ވެރިޔާއަށް ވުމަކީ ހަމައެކަނި ފަހުރަކާއި ޝަރަފެއް ނޫނެވެ. އެ ފަހުރާއި ޝަރަފުގެ ފަހަތުގައި އޮންނަނީ ހަތަރު ފަރާތުން ބަނދެވިފައިވާ ޒިންމާ އެކެވެ. މައްސޫލިއްޔަތެކެވެ. ރައްޔިތުންނަށް ވެވިފައިވާ ވައުދުތަކެކެވެ. އުޑުތަކާއި ބިންތަކުގެ ވެރި ރަސްކަލާންގެ ގަންދީ ކޮށްފައިވާ ހުވައެކެވެ. އަމާނާތްތެރި ވުމަށެވެ. ހައްގުތައް ތަފާތު ކުރުމެއް ނެތި އަދާކުރުމަށެވެ. ދައުލަތް ކުރިއެރުވުމަށެވެ. ރައްޔިތުންގެ ބަލަދުވެރި ބަފައަކަށް ވުމަށެވެ. އަސާސީ ކަންކަން ފުރިހަމަ ކޮށް ދިނުމަށެވެ. 

ރައްޔިތުންގެ މަންދޫބުންގެ ބޮޑު ލަޝްކަރެއް ރައްޔިތުން ހޮވަނީ ވެރިމީހާ ކުރާ ކަންކަން ބަލަހައްޓާ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ގެންގުޅުމަށެވެ. މި ޒިންމާ އަކީވެސް ހުވައެއްގެ މަތީގައި އަދާ ކުރާ ޒިންމާއެކެވެ. 

ޑިމޮކްރަސީ ދަންނަނީ މަގާމުތަކަކާއި ބާރުތަކަކާއި ޒިންމާތަކަކާއި އެކު އަމަލު ކުރުމެކެވެ. މަގާމުތަކަށް ހޮވާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅަނީ ރައްޔިތުންނެވެ. ނިޒާމު ބުނަނީ އެ ނިޒާމުތަކުގެ އަސާސީ މަގާމުތަކަށް ގާބިލު ތަޖުރިބާ ހުރި މީހުން ހޮވާ ދިނުމަށެވެ. އެ ނިޒާމު ފައްކާ ކޮށްދޭން ޖެހެނީ ރައްޔިތުންނެވެ. އެ މައްސޫލިއްޔަތު ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ރައްޔިތުން ދޫކޮށްލަނީ ދައުލަތުގެ ވެރީންގެ އަތްމައްޗަށެވެ.

އެއްވެސް ވަކި ނިޒާމަކީ ކަމުނުދާ ނިޒާމެއްކަމުގައި ދެކުމުގެ ފުރުސަތެއް ނޯވެއެވެ. އަދި ވަކި ނިޒާމަކީ އެންމެ ފުރިހަމަ ނިޒާމެއް ކަމުގައި ބަލައިގަތުމުގެ ފުރުސަތެއް ވެސް ނޯވެއެވެ. ކޮންމެ ނިޒާމެއްވެސް ފުރިހަމަވަނީ އެ ނިޒާމު ހިންގަން ތިބޭ ބައެއްގެ ގާބިލުކަމާއި ކުޅަދާނަކަމުންނެވެ. އެ ބައެއްގެ ތައުލީމާއި ތަމްރީނާއި ތަޖުރިބާއާއި ތަރުބިއްޔަތުގެ މައްޗަށެވެ.  

ނިޒާމުތަކުގެ އިސް މަގާމުތަކުގައި ތިބޭ މީހުންނަކީ ވެރީންނެވެ. އެ ވެރީންނަކީ ރައްޔިތުންގެ ހާދިމުންނެވެ. ވެރީންގެ ވެރީންނަކީ ރައްޔިތުންނެވެ. އަޑުގަދަވުމާއި، ލަދު ކުޑަވުމަކީ އަދި ހަމައެކަނި ވެރި މީހައަށް ސަނާ ކިޔާ، ޅެން ހަދާ، ވަފާތެރިކަން ދެއްކުމަކީ މަގާމުގެ ޒިންމާ އަދާ ކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ރައްޔިތުން ހަވާލުކުރި ޒިންމާއަށް ގައްދާރު ވުމެވެ.

ވެރިންގެ މިސްރާބު ސީދާ ކުރަން ޖެހޭނީ ރައްޔިތުންނާއި ދިމާލަށެވެ. ދައުލަތާއި ދިމާލަށެވެ. އެކަން އެގޭނީވެސް ތައުލީމާއި ތަމްރީން، ތަޖުރިބާއާއި ތަރުބިއްޔަތު ހުރެގެންނެވެ. ގައުމު ހަމަ މަގުގައި ބޭއްވޭނީ ވެސް ރައްޔިތުންނަށެވެ. އެއީ ނާއިންސާފާއި އަނިޔާވެރިކަމަށް ނޫނެކޭ ބުނެ، ނޫނެކޭ ބުނަން ކެރިގެންނެވެ. ގައުމާއި ރައްޔިތުން ތަނަވަސް ވާނީވެސް އޭރުންނެވެ. ގައުމު ސަލާމަތުން ބޭއްވޭނީވެސް އޭރުންނެވެ. އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ފަހުރުވެރި، ދުޅަހެޔޮ ރާއްޖެއެއް ފޯރު ކޮށްދެވޭނީ އޭރުންނެވެ.

މަސްކަރާ ބޭނުންކުރުމަކީ ހީވާހާ ފަސޭހަ ކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގައި ހެދޭ ކުދިކުދި ގޯސްތަކުގެ ސަބަބުން މީހާގެ ސިފައަށް ނޭދެވޭ ބަދަލުތަކެއް އަތުވެދާނެއެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް އަހަރެމެން މަސްކަރާ ޖަހަނީ ކުޑައިރުއްސުރެ އާދަވެފައިވާ ގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް އުމުރުން ދުވަސްވަމުންދާ ވަރަކަށް، ސިފައަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ އެއްގޮތަށް މޭކަޕް ކުރާ އުކުޅުތަކަށްވެސް ބަދަލު ގެންނަންޖެހެއެވެ.

ސެލެބްރިޓީ މޭކަޕް އާޓިސްޓް ކެރޮލައިން ހެނާންޑޭޒް މިވަނީ މަސްކަރާ ބޭނުންކުރުމުގައި ހެދޭ އާންމު ގޯސްތަކާއި، އެކަންކަން ރަނގަޅުކުރާނެ ގޮތްތައް ހިއްސާކޮށްފައެވެ.

• އެސްފިޔަ ކާލް (ލަންބާލުން) ނުކުރުން

މަސްކަރާ ޖެހުމުގެ ކުރިން އެންމެ މުހިންމު ފިޔަވަޅަކީ އެސްފިޔަ ކާލްކުރުމެވެ. މިއީ ގިނަ ބަޔަކަށް ދޫކޮށްލެވޭ ކަމެކެވެ. އެސްފިޔަ ކާލްކުރުމުން ލޯ ބޮޑަށް ހުޅުވިފައި ހުރި ކަމަށް ދައްކުވައިދީ، ވަރުބަލިކަން ފިލުވައިދެއެވެ. ހެނާންޑޭޒް ލަފާދޭ ގޮތުގައި، އެސްފިޔައިގެ ބުޑުން ފަށައިގެން ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ކާލްކޮށްލުމުން، މަސްކަރާ ނުޖަހާއިރުވެސް ލޮލަށް ޒުވާންކަމާއި ތާޒާކަން ގެނެސްދެއެވެ.

• ގަނޑުވެފައި ހުންނަ ގޮތަށް މަސްކަރާ ޖެހުން

ގިނައިން މަސްކަރާ ޖެހުމަކީ އެސްފިޔަ ފުރިހަމަވާނެ ކަމެއް ކަމަށް ހީވިޔަސް، މިއީ ހެދޭ ގޯހެކެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވާ ވަރަކަށް އެސްފިޔަތައް ތުނިވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ގިނަ އަދަދަކަށް މަސްކަރާ ޖެހުމުން އެސްފިޔަތައް ބަރުވެ، ތަތްވެ، ލޯ ކުޑަކަމަށް ދައްކުވައިދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ލޯ ކައިރީގައި ހުންނަ ރޫތައް ބޮޑަށް ފާހަގަވާން މެދުވެރިވެއެވެ. މަޝްހޫރު މޭކަޕް އާޓިސްޓް ވޭން ގޮސް ލަފާދެނީ، މަޑުމަޑުން މައްޗަށް ފިރުމާލާ ގޮތަށް، އެސްފިޔަތައް ވަކިވަކިން ހުންނާނެހެން މަސްކަރާ ޖެހުމަށެވެ.

• މާ ގިނަ ދުވަސްވީ މަސްކަރާ ބޭނުންކުރުން

މަސްކަރާ ބޭނުންކުރަން ފަށާތާ ތިން މަސްވުމުން ބަދަލުކުރަން ޖެހެއެވެ. މިއީ ސިއްހީ ގޮތުންނާއި ރީތިވުމުގެ ގޮތުންވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މާ ގިނަ ދުވަސްވުމުން އޭގައި ޖަރާސީމު އުފެދި ލޮލަށް ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. އަދި މަސްކަރާ ހިކުމުގެ ސަބަބުން އެސްފިޔައިގައި ރީތިކޮށް ހަރެއް ނުލާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ކޮންމެ ތިން މަހަކުން އައު މަސްކަރާއެއް ބޭނުންކުރުމަކީ އެންމެ އެދެވިގެންވާ ގޮތެވެ.

• މާ ބޯކޮށް މަސްކަރާ ޖެހުން

ލޯ ކައިރި ކަޅުވެފައި ހުންނަ ނަމަ، މާ ގިނައިން ނުވަތަ ބޯކޮށް މަސްކަރާ ޖެހުމުން އެކަން އިތުރަށް ފާހަގަވެއެވެ. އަދި ލޯ ކައިރީގައި ހުންނަ ދުޅަކަމާއި ރޫތައްވެސް ބޮޑަށް ފާޅުވާނެއެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ މަސްކަރާގެ އެންމެ ފަށަލައެއް ލުމަށްފަހު، އެސްފިޔަތައް ރީތިކޮށް ފުނާ އަޅާލައި، ގުދުރަތީ ސިފައެއްގައި ބެހެއްޓުމެވެ.

• މާ ގަދަ ކުލައެއް ބޭނުންކުރުން

ގިނަ މީހުން ބޭނުންކުރަނީ "ޖެޓް ބްލެކް" ނުވަތަ އެންމެ ގަދަ ކަޅު ކުލައެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ބައެއް ފަހަރު ލޮލުގެ ވަށައިގެން ހުންނަ އަނދިރިކަން ބޮޑަށް ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. މީގެ ބަދަލުގައި ގަދަ މުށި ކުލައެއް ބޭނުންކުރުމުން، ލޮލަށް ބޭނުންވާ ފުރިހަމަކަން ލިބުމާއެކު، މޫނުމަތިން މަޑުމޮޅި އަދި ޒުވާން ސިފައެއް ފެންނާނެއެވެ.

މަސްކަރާ ބޭނުންކުރުމުގައި މަދު މިންވަރަކަށް، ސާފުތާހިރުކަމާއެކު، އަދި ރަނގަޅު އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރުމުން މޫނުމައްޗަށް އުޖާލާކަމާއި ޒުވާންކަން ގެނެސްދޭނެއެވެ.

ޓެނެސީގެ ވިލިއަމްސަން ކައުންޓީގައި ހިނގި މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން، އުމުރުން 57 އަހަރުގެ ޑަގްލަސް "ކާކް" ރޯލްގެ މައްޗަށް ވަނީ ގަސްތުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ދައުވާ އުފުލާފައެވެ.

ޖުލައި މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހު ޑަގްލަސް 911 އަށް ގުޅައި، އޭނާގެ އުމުރުން 52 އަހަރުގެ އަނބިމީހާ އެލިސަން "ޗޭ ޗޭ" ރޯލް މަރާލި ކަމަށް ބުނެފައިވާ ކަމަށް ރިޕޯޓްތައް ބުނެއެވެ.

"ލޯ އެންޑް ކްރައިމް" އިން ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އަނބިމީހާގެ ގަޔަށް ބަޑިޖެހީ ކީއްވެގެންތޯ ސުވާލުކުރުމުން، އޭނާ ބުނީ "އަސްލުވެސް އަހަންނަށް ހީވީ އެއީ ޝައިތާނެއް ކަމަށް، އަދި އަހަންނަކީ ކަލާނގެ ދަރިއެއް ނުވަތަ އީސާގެފާނު ކަމަށް" ހީވީ ކަމަށެވެ.

އަނބިމީހާ އަދިވެސް ނޭވާލާތޯ ޑިސްޕެޗަރު ސުވާލުކުރުމުން ޑަގްލަސް ބުނެފައިވަނީ، "ނޫން، އޭނާ އޮތީ ތެލުލި ކުކުޅެއްހެން މަރުވެފައި" ކަމަށެވެ.

ފުލުހުން އެ ސަރަހައްދަށް ދިޔައިރު، ޑަގްލަސް ހުރީ ގޭގެ ބޭރުގައި އޭނާގެ އަންނައުނު ބާލާށެވެ. ފުލުހުންގެ އަމުރަށް ކިޔަމަންނުވުމުން، "ޓޭޒާ" ބޭނުންކޮށްގެން އޭނާ ވަނީ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންގޮސްފައެވެ.

ހަބަރުތައް ބުނާގޮތުގައި އެލިސަން ފެނުނުއިރު އޭނާގެ ހަށިގަނޑަށް ބަޑީގެ ހަމަލާތަކެއް ވަނީ އަރާފައެވެ. އަދި އޭނާ ވަނީ ހާދިސާ ހިނގި ތަނުގައި މަރުވެފައެވެ.

ވިލިއަމްސަން ކައުންޓީގެ ޝެރިފް އޮފީހުން ޑަގްލަސް ހައްޔަރުކުރިކަން އިއުލާންކުރީ ޖުލައި 2 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އޭނާ ހައްޔަރުކުރި ވަގުތު ނިތްކުރިއަށް ލިބުނު އަނިޔާތަކަށް ފަރުވާދީފައިވާ ކަމަށްވެސް ފުލުހުން ބުނެއެވެ.

މައްސަލައިގެ ތަހުގީގަށް ޑަގްލަސް ދީފައިވާ ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވަނީ، އޭނާ ސޯފާގައި ނިދާފައި އޮއްވައި އަނބިމީހާ އައިސް ހޭލެއްވުމުން ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި ޒުވާބެއް ހިނގި ކަމަށެވެ. އަދި އޭނާ އަނބިމީހާގެ ގައިމައްޗަށް އަރައި އޭނާގެ ބޯ ހަށިގަނޑާ ވަކިކުރަން މަސައްކަތްކުރި ކަމަށާއި، އެކަން ކާމިޔާބު ނުވުމުން މޭގެ އެކި ތަންތަނަށް ބަޑިޖެހީ ކަމަށްވެސް އޭނާ ބުނެފައިވެއެވެ.

އޭގެއިތުރުން، އެއީ ހަގީގަތުގައި ހިނގި ކަމެއްކަން ޔަގީން ނުވާތީ، އަދިވެސް އެއީ ޝައިތާނެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭތީ، އަނބިމީހާގެ ހަށިގަނޑުން ބައެއް ކާން މަސައްކަތްކުރި ކަމަށްވެސް އޭނާ އިއުތިރާފުވެފައިވެއެވެ.

ޑަގްލަސްއަކީ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފާމަސިސްޓެކެވެ. އެމީހުންގެ އަވަށްޓެރިއެއް ކަމަށްވާ އެނާ ބޯލްޑްވިން ބުނި ގޮތުގައި، އެލިސަން މަރުވުމުގެ ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއް ކުރިން އޭނާއާ ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. އަދި އެ ގޭތެރޭގައި ގެވެށި އަނިޔާގެ ކަންތައްތަކެއް ހިނގަމުންދާ ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭ ކަމަށްވެސް ބޯލްޑްވިން ބުންޏެވެ.

ބޯލްޑްވިން އިތުރަށް ބުނިގޮތުގައި އެ ގޭތެރޭގައި ކޮންމެވެސް އާދަޔާ ހިލާފު ކަންތައްތަކެއް ހިނގާކަން އެނގެއެވެ. އެލިސަން އޭނާގެ މަންމައާ ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް ބާއްވައި، އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގެ ބައެއް ސިއްރުތައް ހިއްސާކުރި ކަމަށްވެސް ބޯލްޑްވިން ބުންޏެވެ.

ކޯޓުން މިހާރު ވަނީ ޑަގްލަސްގެ ޕެރޯލަށް 2.5 މިލިއަން ޑޮލަރު ކަނޑައަޅާ ބަންދުކޮށްފައެވެ. މި މައްސަލައިގެ ތަހުގީގު އަދިވެސް ދަނީ ކުރިއަށެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެންމެ މުއްސަނދި މަހުޖަނުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އަދާނީގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ދައުވާތައް ދޫކޮށްލަން ސަރުކާރުން ނިންމީ، އޭނާ އެމެރިކާގައި ބިލިއަނުން އިންވެސްޓް ކުރާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވާތީ އެކަމަށް ބަލައިގެން ނޫން ކަމަށް ސަރުކާރުން ބުނެއެވެ.

ޕްރިންސިޕަލް އެސޯސިއޭޓް އެޓާނީ ޖެނެރަލް ޓްރެންޓް މެކޯޓާ ފޮނުއްވި ސިޓީއެއްގައި ވިދާޅުވީ، އިންވެސްޓްމަންޓުގެ ވާހަކަ ދެކެވުމުގެ ކުރިންވެސް އެ މައްސަލަ ކުރިއަށް ނުގެންދިއުމަށް ސަރުކާރުން ނިންމާފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި އެ މައްސަލައަކީ "ދިފާއު ކުރެވޭނެ އެއްވެސް ބުރަދަނެއް ހުރި" މައްސަލައެއް ނޫން ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

"އިންވެސްޓްމަންޓުގެ ވާހަކައެއް ދެކެވުނަސް ނުވަތަ ނުދެކެވުނަސް، އަދި މަދަނީ މައްސަލައެއް ނިމުމަކަށް އައި ކަމުގައި ވިޔަސް، އަޅުގަނޑު މި މައްސަލަ ދޫކޮށްލުމަށް އެދޭނަން،" އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.

އަދާނީ އާއި އެހެން ބައެއް ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް 2024 ވަނަ އަހަރު ނިއުޔޯކްގެ ބްރޫކްލިންގައި ދައުވާ އުފުލީ ބޮޑެތި މަކަރާއި ހީލަތުގެ އިތުރުން ރިޝްވަތުގެ މުއާމަލާތްތަކެއް ހިންގާފައިވާ ކަމަށް ތުހުމަތުކޮށް ފެޑަރަލް ޕްރޮސެކިއުޓަރުންނެވެ. ޕްރޮސެކިއުޓަރުން ބުނާ ގޮތުގައި، އިންޑިއާގެ އެންމެ ބޮޑު ސޯލާ ޕަވަރ ޕްލާންޓް ތަރައްގީ ކުރުމުގެ ބިޑް ކާމިޔާބު ކުރުމަށްޓަކައި އިންޑިއާ ސަރުކާރުގެ އޮފިޝަލުންނަށް ރިޝްވަތުގެ ގޮތުގައި 250 މިލިއަން ޑޮލަރު އަދާނީ ދީފައިވެއެވެ.

އަންދާޒާ ކުރެވޭ ގޮތުގައި އެ ކޮންޓްރެކްޓްތަކުން 20 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 2 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ފައިދާ ލިބޭނެއެވެ. ޕްރޮސެކިއުޓަރުން ތުހުމަތު ކުރި ގޮތުގައި، އިންޑިއާގެ  އޮފިޝަލުންނަށް ފައިސާ ދިންކަން ސިއްރުކޮށް، އަދާނީ ވަނީ އެމެރިކާގެ އިންވެސްޓަރުންނަށް އޮޅުވާލާފައެވެ.

އިންޑިއާގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަރެންދްރަ މޯދީއާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ އަދާނީ، މި ދައުވާތަކާ ގުޅިގެން ދުވަހަކުވެސް ހައްޔަރުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ޝަރީއަތަށް އެމެރިކާއަށް ހާޒިރުކޮށްފައެއްވެސް ނުވެއެވެ.

އަދާނީގެ ވަކީލު ރޮބަޓް ޖޭ. ޖިއުފްރާ ޖޫނިއާ މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން އެއްވެސް އެއްޗެއް ބުނަން އިންކާރު ކުރިއެވެ. ނަމަވެސް، ޖަސްޓިސް ޑިޕާޓްމަންޓާއެކު މަސްތަކެއް ވަންދެން ކުރެވުނު މަޝްވަރާތަކާއި، ހުށަހެޅުނު ލިޔެކިޔުންތަކާއި، ތަޖުރިބާކާރުންގެ ހެކިބަހަށްފަހު މައްސަލަ ދޫކޮށްލަން ސަރުކާރުން ނިންމީ ކަމަށް އޭނާ ކުރިން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

ޔޫ.އެސް ޑިސްޓްރިކްޓް ޖަޖް ނިކޮލަސް ގަރައުފިސްއަށް ފޮނުއްވި ސިޓީގައި މެކޯޓާ ވިދާޅުވީ، މިއީ ބޭރު ގައުމެއްގެ މައްސަލައެއް ކަމަށާއި، މި މައްސަލާގައި ހިމެނޭ ކަންކަމަކީ އިންޑިއާ ބަޔަކު އެ ގައުމުގެ އެހެން ބަޔަކަށް ރިޝްވަތު ދޭން އުޅުމުގެ މައްސަލައެއް ކަމަށެވެ. އަދި މައްސަލައިގެ ލިޔެކިޔުންތަކުގައި 200 އަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު "އިންޑިއާ" މި ނަން އައިސްފައިވާކަން އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

"ދުނިޔޭގެ ފުލުހުންގެ ދައުރު އެމެރިކާއިން އަދާކުރަން އުޅުމަކީ ހާރިޖީ ގުޅުންތަކަށް ބުރޫއަރާނެ ކަމެއް. އަދި އެއީ ގައުމުގެ އެތެރޭގެ ކަންކަމަށް ހޭދަކުރަން ހުރި ވަސީލަތްތައް ބޭކާރު ކުރުމެއް،" މެކޯޓާ ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. "ބްރޫކްލިން ނުވަތަ ވޮޝިންގޓަންގެ ޕްރޮސެކިއުޓަރުންނަށްވުރެ ރަނގަޅަށް އިންޑިއާގެ ދާހިލީ ކަންކަން އެ ގައުމަށް ބެލެހެއްޓޭނެ." ކަމަށް ވިދާޅުވަމުން އޭނާ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، ޕްރޮސެކިއުޓަރުން މި ދައުވާ އުފުލަން ބޭނުންކުރި މުއާމަލާތްތަކުގެ ސަބަބުން އެމެރިކާގެ އެއްވެސް އިންވެސްޓަރަކަށް "ލޯލާރިއެއްގެ" ގެއްލުންވެސް ވެފައި ނުވާ ކަމަށެވެ.

މެއި މަހުގެ ތެރޭގައި ސަރުކާރުން ވަނީ މި ދައުވާތައް ދާއިމީކޮށް ބާތިލުކޮށްދިނުމަށް އެދިފައެވެ. އެ އިދާރާއިން ބުނީ، މައްސަލަ ދިރާސާކުރުމަށްފަހު، ވަކިވަކި ފަރުދުންގެ މައްޗަށް ކުރާ މި ޖިނާއީ ދައުވާތަކަށް އިތުރު ވަގުތާއި ވަސީލަތްތައް ހޭދަނުކުރުމަށް ނިންމާފައިވާ ކަމަށެވެ. ހުށަހެޅުމުގައި މެކޯޓާގެ އިތުރުން ބްރޫކްލިންގެ ޔޫ.އެސް އެޓާނީ ޖޯސެފް ނޮސެލާ ސޮއިކުރައްވާފައިވީ ނަމަވެސް، މި މައްސަލާގައި އަމަލީގޮތުން އުޅުއްވި ޕްރޮސެކިއުޓަރުން ސޮއިކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ.

މަސް ދުވަސް ފަހުން، ޑިމޮކްރެޓިކް ސެނެޓަރުން ކަމަށްވާ އެލިޒަބަތު ވޮރެން އާއި ރިޗަޑް ބްލޫމެންތަލް ވަނީ އެކްޓިން އެޓާނީ ޖެނެރަލް ޓޮޑް ބްލާންޗަށް ސިޓީއެއް ފޮނުއްވާފައެވެ. އެ ސިޓީގައި އެ ބޭފުޅުން ވަނީ މި މައްސަލަ ދޫކޮށްލުމުގައި "މުއާމަލާތީ ސިފައެއް" އެކުލެވޭ ކަމަށް ބުނެ ސުވާލު އުފައްދަވާފައެވެ.

ސެނެޓަރުން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އިންވެސްޓްމަންޓް ކުރާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވާ ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން، ރައީސް ޓްރަމްޕްގެ ދައުރުގައި ކޮރަޕްޝަންގެ އަމަލުތައް ހިނގާފައިވާ މިންވަރާއި، ޖަސްޓިސް ޑިޕާޓްމަންޓުގެ ނިންމުމަށް އަދާނީގެ ހުށަހެޅުމުގެ ނުފޫޒު ފޯރާފައިވާ މިންވަރާ މެދު ސީރިއަސް ސުވާލުތަކެއް އުފެދެއެވެ.

ޖަސްޓިސް ޑިޕާޓްމަންޓުގެ މި ހުށަހެޅުމަށް ފަނޑިޔާރު ގަރައުފިސް އަދި ވަކި ގޮތެއް ނިންމަވާފައެއް ނުވެއެވެ.   

އީރާނުގެ ރޫހީ ލީޑަރ އާޔަތުއްލާ ހާމަނާއީގެ ޖަނާޒާގައި ރާއްޖޭން ބައިވެރިނުވީ ނުވާން ވެގެންނެވެ. ވާން ބޭނުން ނެތިގެންނެވެ. އެމެރިކާއާއި އިޒުރޭލް ދެކެ ގަންނާ ކުރައްވާ ބިރުން ޖަނާޒާގައި ބައިވެރި ނުވިއްޔޭ ބުނެބަލާށެވެ. 

އިސާލާމީ ދައުލަތެއްގެ އެންމެ މަތީވެރިޔާގެ ޖަނާޒާގައި ސަފީރުން ފެންވަރުގައި ވެސް ރާއްޖޭން ބައިވެރިވާން ނިންމާފާ ނުވާކަން ވަރަށް ސާފެވެ. ކޮންމެވެސް ގައުމެއްގައި ހުންނަ ކޮންމެވެސް ސަފީރެއް ފޮނުވަން ނިންމީއޭ ސަރުކާރުގެ ތަރުޖަމާނު ބުނި ހިސާބުން މާ ރަނގަޅަށްވެސް އެ ޖަނަޒާގައި ރާއްޖޭން ބައިވެރިވާން ނެތްކަން އެނގުނެވެ.

ނޫސްވެރިންގެ ސުވާލުތަކަށް ތަރުޖަމާނު ދިން ޖަވާބު ހަލާލުކުރަން ހާރިޖިއްޔާއިން ބަޔާނެއް ނެރުނަސް އޭރު ގެރި މަރުވެއްޖެއެވެ. ފެންގަނޑު ކުނި ވެއްޖެއެވެ. ސަރީރޭ ޕްރޮޓްކޯލޭ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރޭ ފަހުގެ ތާރީހޭ އިޜާނުގެ ލަފައޭ ކިޔައިގެން މަތި އޮމާން ކުރާކަށް އުޅޭނެ ކަމެއް ނެތެވެ. 

ފެށުނީއްސުރެ މުއިއްޒު ސަރުކާރުގެ އަމަލުތައް ހުރި ގޮތުން މުއިއްޒު ސަރުކާރަކީ ޔަހޫދީންގެ ބައިވެރިއެއްކަން ރައްޔިތުންނަށް ވަރަށް ސާފެވެ. އިޒްރޭލް ޕާސްޕޯޓް ބޭން ކުރުމުގެ ކަންތަކުގައި ގެންގުޅުނު އިޔަހޫދީ ގޮތް ގަނޑުން އެކަނިވެސް އެއްޗެއް ރައްޔިތުންނަށް ވިސްނޭނެއެވެ.

އިޒްރޭލާއި އެމެރިކާ ގުޅިގެން އީރާނަށް ހަމަލާ ދިނުމުން ރާއްޖޭގެ ސަރުކާރުގެ އަމަލުތައް ހުރިގޮތްވެސް އޮތީ ފެންނާށެވެ. އީރާނުގެ އެތައް ސަތޭކަ ކުޑަކުދިންނާއި ރޫހީ ލީޑަރ ހާމަނާއީ ޝަހީދުކޮށްލުމުން މުއިއްޒު ސަރުކާރުން ކަންތައް ކުރިގޮތް ވެސް ފެންނަން އެ އޮތީއެވެ.

ތައުޒިޔާގެ މެސެޖެއް ފޮނުވާނުލާތާ ބައިދަނޑިއަށް ދިދަވެސް ތިރިކޮށްލަން ނުކެރުނެވެ. ގައިރު މުސްލިމު ގައުމުތަކުގެ ވެރިން އަވަހާރަވުމުންވެސް ބައިދަނޑިއަށް ތިރިކުރާ ދިދައެއް ހާމަނީ ޝަހީދު ކޮށްލުމުން ތިރިކޮށްލަން ނުކެރުނެވެ. 

ރައްޔިތުންގެ ޕްރެޝަރ ބޮޑުވެ ގޮތް ހުސްވެގެން ވެސް ހަނގުރާމަ ކުއްވެރިކުރީ އިޒްރޭލާއި އެމެރިކާގެ ނަންގަނެލަން ނުކެރި ހުރެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން އަރަބި ގައުމު ތަކުގައި ހުރި އެމެރިކާގެ ބޭސްތަކަށް އީރާނުން ދިން ހަމަލާތައް މުއިއްޒު ކުއްވެރިކުރީ އީރާނުގެ ނަންކިޔާފައެވެ.

އެހާވަރަށް މުނާފިގުކަން ފާޅުކުރި ސަރުކާރަކުން ހާމަނާއީގެ ޖަނާޒާގައި ބައިވެރި ނުވާނެކަމީ ޝައްކެއްނެތް ކަމެކެވެ. ހާމަނާއީގެ ޖަނާޒާގައި ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕާއި ނަތަންޔާހޫ ބައިވެރިވި ނަމަވެސް މުއިއްޒަށް ބައިވެރިވާކަށް ނުކެރޭނެއެވެ. މުއިއްޒަކީ ދީން އައްޑަނައަކަށް ހަދައިގެންއުޅޭ ޔަހޫދީ އެޖެންޓެކޭވެސް މީހުން ކިޔައެވެ.  

އިންޑިއާގެ ޓެލަންގާނާއަށް ނިސްބަތްވާ ސޮފްޓްވެއަރ އިންޖިނިއަރު އަވިނާޝް ނާރްނޭގެ އަންހެނުން، އުމުރުން 27 އަހަރުގެ ރާޖިތާ ސައްބިނޭނީ މަރުވެފައި އޮއްވާ ފެނުނީ 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. ފުލުހުން ކުރި ފުޅާ ދިރާސާތަކުން އެނގުނު ގޮތުގައި، އަވިނާޝް މި މަރު ހިންގާފައިވަނީ ދުރާލައި ރާވައިގެންނެވެ. އަދި އޭނާ އިންޑިއާގެ އެހެން އަންހެނަކާ ސިއްރު ލޯބީގެ ގުޅުމެއް ބާއްވަމުންދިޔަ ކަމުގެ ހެކިވެސް ވަނީ ފެނިފައެވެ.

ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔެކިޔުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، ރާޖިތާ މަރުވިތާ އެއްދުވަސް ފަހުން، އޭނާގެ ހަށިގަނޑުގެ ފޮޓޯއެއް އަވިނާޝް އޭނާގެ ލޯބިވެރިޔާއަށް ފޮނުވި ކަމަށް އަމިއްލައަށް ވަނީ އިއުތިރާފުވެފައެވެ. މިހާރު އޭނާ ހުރީ 5 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ކަފާލާތެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައެވެ. ކުށް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، ވޮޝިންގްޓަންގެ ގާނޫނުގެ ދަށުން އޭނާއަށް އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އަންނާނެއެވެ.

ފާހާނާ ތެރެއިން ފެނުނު ހަށިގަނޑު

އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ރޭގަނޑެއްގައި ބެލްވިއު ފުލުހުންނަށް ރިޕޯޓް ލިބުނީ، އަންހެނަކު ފާހާނާގައި ތަޅުލައިގެން އުޅޭ ކަމަށާއި އެއްވެސް ޖަވާބެއް ނުދޭ ކަމަށެވެ. ފުލުހުން ގޮސް ފާހާނާގެ ދޮރު ހަލާކުކޮށްލައިގެން ވަންއިރު، ރާޖިތާ އޮތީ ބިމަށް ވެއްޓިފައެވެ. އޭނާ މަރުވެފައިވާކަން އެތަނުން ކަށަވަރުވިއިރު، އެމީހުން ކައިވެނި ކުރިތާ އޭރު ވީ އެންމެ ހަ މަސް ދުވަހެވެ.

ނަމަވެސް، ޕޯސްޓްމޯޓަމް ރިޕޯޓުން ދެއްކި ގޮތުގައި ރާޖިތާ މަރުވީ ކަރުގައި ހިފުމުގެ ސަބަބުން ނޭވާ ހާސްވެގެންނެވެ. އެއާއެކު މި މައްސަލައަކީ ގަސްތުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ފުލުހުން ކަނޑައެޅިއެވެ.

ތަހުގީގުގެ ތެރޭގައި އަވިނާޝް ބުނެފައިވަނީ، އަންހެނުން މަރުވި ދުވަހު އޭނާ ބޭރަށް ދިޔައީ ބައެއް ކަންކަން ނިންމާލުމަށް ކަމަށާއި، އެނބުރި އައިއިރު ފާހާނާ ހުރީ ތަޅުލާފައި ކަމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެޕާޓްމަންޓްގެ ސެކިއުރިޓީ ސިސްޓަމާއި ސްމާޓް ލޮކްގެ ރެކޯޑްތަކުން އެނގުނު ގޮތުގައި، އަވިނާޝް ބޭރުގައި އުޅުނު ވަގުތު އެއްވެސް އިތުރު މީހަކު އެ ގެއަށް ވަދެފައެއް ނުވެއެވެ.

ފަޅާއެރި ސިއްރު ގުޅުން

ފުލުހުން އަވިނާޝްގެ ފޯނާއި މުއާމަލާތްތައް ތަހުގީގު ކުރިއިރު، އޭނާ އިންޑިއާގައި ހުރި އަންހެނަކާ ސިއްރުން ގުޅުން ބާއްވަމުންދިޔަ ކަން ފަޅާއެރިއެވެ. މި ގުޅުމަކީ ރާޖިތާއާ ކައިވެނި ކުރުމުގެ ކުރިން ފެށިގެން އޮތް ގުޅުމެއް ކަމަށާއި، އެ އަންހެން މީހާ އެދެމީހުންގެ ކައިވެނީގެ ހަފުލާގައި ބައިވެރިވި ކަމަށްވެސް ފުލުހުން ބުނެއެވެ.

ރާޖިތާ މަރުވި ދުވަހުވެސް އަވިނާޝް އެ އަންހެން މީހާއަށް ހަތަރު ފަހަރެއްގެ މަތިން ގުޅާފައިވެއެވެ. ތަހުގީގަށް މައުލޫމާތު ދެމުން އޭނާ ފާހާނާގެ ދޮރު ހުޅުވަން މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔަ ވަގުތުކަމަށް ބުނި ވަގުތަކީވެސް ސިއްރު ލޯބިވެރިޔާ އާއި ގުޅައިގެން ހުރި ވަގުތެއްކަންވެސް ތަހުގީގަށް ވަނީ ސާބިތުވެފައެވެ.  

ހިތި ބުއިންތައް

ތަހުގީގަށް ލިބުނު މެސެޖުތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، މަރުވުމުގެ ހަފުތާތަކެއް ކުރިން ފެށިގެން ރާޖިތާ ދިޔައީ ފިރިމީހާ ތައްޔާރުކޮށްދޭ ބުއިންތަކުގައި މާބޮޑަށް ހިތި ރަހައެއް ހުންނަ ކަމަށް ބުނެ ޝަކުވާ ކުރަމުންނެވެ. މަރުވި ދުވަހުވެސް، އަވިނާޝް ތައްޔާރުކޮށްދިން "ސްމޫތީ" އެއްގައި ބޭސް ރަހަ ނުވަތަ ކޮފް ސިރަޕް ރަހަ ހުރި ކަމަށް އޭނާ ބުނެފައިވެއެވެ.

ފުލުހުން އެ ގެއަށް ދިޔަ ވަގުތު، އަވިނާޝް ވަނީ އޭނާގެ އަންހެނުން ބަލިވެ އުޅޭ ކަމަށާއި، ކޮފް ސިރަޕް ބުއިމުގެ ސަބަބުން ހޭނެތުނީ ކަމަށް ބުނެ ފުލުހުންނަށް އޮޅުވާލަން މަސައްކަތް ކޮށްފައެވެ.

އަށް މަސް ދުވަހުގެ ދިގު ތަހުގީގަކަށްފަހު، އެކަށީގެންވާ ހެކި ލިބުމުން ބެލްވިއު ފުލުހުން މިހާރު ވަނީ އަވިނާޝް ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ. ޖުލައި 1 ވަނަ ދުވަހު ކޯޓުން ވަނީ އޭނާގެ މައްޗަށް ފުރަތަމަ ދަރަޖައިގެ ގަސްތުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ދައުވާ ރަސްމީކޮށް އުފުލާފައެވެ.

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް އިންތިހާބާ ދިމާކޮށް ތިލަވި ކުއްލި މެގަ ޕަރޮޖެކްޓެއްގެ ގޮތުގައި 2025ގެ އެޕްރީލް މަހު ބަޔަކާ އެ މަސައްކަތް ހަވާލުކުރިއެވެ. ސޯލަރ ސިޓީ މެގަ ޕްރޮޖެކްޓްގައި ރަސްމީކޮށް ސޮއިކޮށް ބަޔަކާ ހަވާލުކުރީ މީގެ 1 އަހަރު ކުރީން 1 ޖުލައި 2025 ގައެވެ. 

ކެނެޑާގެ "އެބްރަކްސަސް ޕަވަރ" އާއި އެކު ސަރުކާރުން ސޮއިކުރި ފަހުން ވެސް އަހަރަކަށްވުރެ ގިނަވެއްޖެއެވެ. 100 މެގަ ވޮޓްގެ ހަކަތަ އުފެއްދޭނެ ނިޒާމެއް ސޯލާސިޓީގައި ގާއިމު ކުރުމަށް ވަނީ އެއްބަސްވެފައެވެ. މާލެ އާއި ކައިރި ފަޅެއްގައި ތަރައްގީ ކުރަން އެއްބަސްވެ ސޮއިކޮށްފައިވާ ސޯލަރ ސިޓީގެ ހިލަން އެއްބަސްވުމަށް އަހަރުވެގެން ދިޔައިރުވެސް ނުވެއެވެ. 

ޕްރޮޖެކްޓުގެ ދަށުން އުފައްދާ ހަކަތަ ސްޓެލްކޯގެ ނެޝަނަލް ގްރިޑާ ގުޅައިލާނެ ވާހަކައާއި ރާއްޖެއިން ތެލަށް ކުރާ ހަރަދުން 45 މިލިޔަން ޑޮލަރ އަހަރަކު ސަލާމަތް ކުރާނެކަމަށް ބުންޏެވެ. 

އެވްރެކް މެގަ ޕްރޮޖެކްޓް: އެބްރެކްސަސް ޕަވަރ ހިންގާ ޕްރޮޖެކްޓެއް 

އެގްރިމަންޓްގައި ސޮއިކުރި އިރުވެސް ހަދާނިމިފައި އޮތް މާސްޓަރ ޕްލޭނާއި ސްޓެލްކޯގެ ނެޝަނަލް ގްރިޑާ ގުޅާލުމަށް ބޭނުންވާ ރޭވުންތައް ނިމިފައި އޮތް ސޯލަރ ސިޓީ މެގަ ޕްރޮޖެކްޓް ފެނުން ތޮޅެލާތަންވެސް ނުފެނެއެވެ. އީއައިއޭ ހަދާނިމި 2025ގެ ނޮވެމްބަރ މަހު ހިއްދަދީފައިވާ ފަޅުގެތެރެއަށް ސޯލަރ މެގަ ސިޓީ ގިރި ހުސްވެ ހުދުކާފޫރަށްވެ ނިމުނީ ހެއްޔެވެ.

ކުޑަ ބަޑޮހުގެ ކުރި މަތީގައި އެއޮތް ފަޅުގައި ހަރަކާތެއް ހިނގާތީއެއް ނުފެނެއެވެ. ހަމަ ގައިމު ކުޑަވެސް ކަމެއް ހިނގާނަމަ ރައީސްގެ ލަފާފުޅާއި އިރުޝާދުފުޅުގެ ދަށުން ކުރެވޭ މޮޅުކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކުލީ ގަލަންތަކާއި ރީލޯޑް ބޮޓުން އެ ވާހަކަ ނުދައްކައެއް ނުތިބޭނެއެވެ. 

ކުރިން ޕޯޗުގީޒުންގެ އިސްތިއުމާރުގެ ދަށުގައި އޮތް އެ ގައުމު އެކުލެވިގެންވަނީ ހެޔޮވަރުގެ 10 ރަށާއި ފަސް ކުޑަކުޑަ 5 ރަށުގެ މައްޗަށެވެ. މީގެ ތެރެއިން ތިން ރަށް ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ ރަށަކީ ފަރުބަދަ ގިނަ ރަށްތަކެކެވެ. މި ޖަޒީރާ ގައުމު އޮންނަނީ އެފްރިކާގެ ހުޅަނގު އައްސޭރިން ގާތްގަނޑަކަށް 500 ކިލޯމީޓަރު ބޭރުގައެވެ. އެއްދުވަސްވަރެއްގައި މި ގައުމަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ އަޅުންގެ ވިޔަފާރީގެ މުހިންމު މަރުކަޒެކެވެ.

20 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި ކުރިމަތިވި ނުރައްކާތެރި ހަނަފަސްކަމުގެ ސަބަބުން 200000 މީހުން މަރުވެ، ގިނަ ބަޔަކު ގައުމު ދޫކޮށް ހިޖުރަކުރިއެވެ. މިއަދު އެ ގައުމުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށްވުރެ ބޭރު ގައުމުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ކާބޯ ވަރޑޭގެ ދަރިކޮޅުގެ މީހުންގެ އަދަދު އިތުރެވެ. ބޭރުގައި އުޅޭ މީހުން ގައުމަށް ފޮނުވާ ފައިސާއަކީ ގައުމުގެ އިގްތިސާދަށް ބޭނުންވާ ބޭރު ފައިސާ ހޯދުމަށް އޮތް މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ.

ރެޕަބްލިކް އޮފް  ކާބޯ ވަރޑޭ

މުހިންމު މައުލޫމާތު

• ވެރިރަށް: ޕްރާޔާ
• ބޮޑުމިން: 4,033 އަކަކިލޯމީޓަރު
• އާބާދީ: 561900
• ބަސް: ޕޯޗުގީޒް، ކާބޯ ވަރޑިއަން ކްރިއޯލް
• އުމުރުގެ ނިސްބަތް: ފިރިހެނުން 69 އަހަރު، އަންހެނުން 77 އަހަރު
• ވެރިޔާ: ރައީސް

ހޯޒޭ މާރިއާ ނޭވޭސް

2021 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހު ބޭއްވި އިންތިހާބު ކާމިޔާބު ކުރެއްވީ ކެންޑިޑޭޓް ހޯޒޭ މާރިއާ ނޭވޭސް އެވެ. މިއާއެކު، އޭގެ ކުރިން 10 އަހަރު ވަންދެން ވެރިކަން ކުރި އެމް.ޕީ.ޑީ ޕާޓީގެ ދައުރު ނިމުމަކަށް އައެވެ.

ރައީސް ނޭވޭސް އަކީ 2000 އިން 2016 އަށް އެ ގައުމުގެ ބޮޑުވަޒީރުކަން ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާގެ އެންމެ ބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތަކީ ކޯވިޑް-19 އާ ގުޅިގެން ކުރިމަތިވި އިގްތިސާދީ ހީނަރުކަމަށްފަހު، ފަތުރުވެރިކަމަށް ބިނާވެފައިވާ އެ ގައުމުގެ އިގްތިސާދު އަލުން ކޮޅަށް ޖަހައި ހަމަޖެހުން ގާއިމުކުރުމެވެ.

1975 ވަނަ އަހަރު ޕޯޗުގީޒުންގެ ކިބައިން މިނިވަންކަން ލިބުނީއްސުރެ، އެ ގައުމުގެ ސިޔާސީ މައިދާނުގައި އެންމެ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކުރަމުން އަންނަނީ ޕީ.އޭ.އައި.ސީ.ވީ އަދި އެމް.ޕީ.ޑީ ޕާޓީއެވެ. 1992 ވަނަ އަހަރު ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ ޑިމޮކްރަސީ ތައާރަފުވީއްސުރެ، މި ދެ ޕާޓީ ދަނީ ބަރާބަރަށް ވެރިކަން ބަދަލުކުރަމުންނެވެ.

މީޑިއާ

ރިޕޯޓަރސް ވިތައުޓް ބޯޑާސް އިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ނޫސްވެރިންނަށް އޮތް ގާނޫނީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ގޮތުން ކާބޯ ވަރޑޭ އަކީ އެ ސަރަހައްދުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ގައުމެކެވެ. އަދި ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން ގާނޫނުއަސާސީން ވަނީ ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.

ގައުމުގެ ގިނަ މީޑިއާތަކަކީ ދައުލަތުން ހިންގާ ވަސީލަތްތައް ނަމަވެސް، އަމިއްލަ ނޫސްތަކާއި ބްރޯޑްކާސްޓަރުން ވެސް ހަރަކާތްތެރިވެއެވެ. އެ ގައުމުގައި ފަސް ޓީވީ ނެޓްވޯކާއި ގާތްގަނޑަކަށް 10 ރޭޑިއޯ ސްޓޭޝަން ހުރެއެވެ.

ތާރީހީ ވަގުތުރޮނގު:

• 1462 - ޕޯޗުގީޒުން ސަންޓިއާގޯއަށް ފޭބިއެވެ. ޔޫރަޕްގެ މީހުން އައުމުގެ ކުރިން މި ޖަޒީރާތަކުގައި އެއްވެސް ބަޔަކު ދިރިއުޅެފައެއް ނުވެއެވެ. ކޭޕް ވާޑް ވެގެންދިޔައީ ދަރާއި ރަމް (ރަލުގެ ބާވަތެއް) އަދި ފޭރާން ފަދަ އަގުހެޔޮ މުދަލުގެ ވިޔަފާރިކުރާ މަރުކަޒަކަށެވެ. އަދި އެޓްލާންޓިކް ކަނޑުގެ އަޅުންގެ ވިޔަފާރީގައި މި ގައުމު މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރިއެވެ.
• 1495 - ޕޯޗުގީޒް ރަސްކަމުގެ ދަށުގައި އޮތް އިސްތިއުމާރީ ރަށަކަށް ބަދަލުވިއެވެ.
• 1956 - ކޭޕް ވާޑްގެ ރަށްވެއްސެއް ކަމަށްވާ އަމިލްކާރު ކަބްރާލް، ގިނީ-ބިސާއޫގައި "އެފްރިކަން ޕާޓީ ފޯ އިންޑިޕެންޑެންސް އޮފް ގިނީ އެންޑް ކޭޕް ވާޑް" އުފެއްދުމުގައި ބައިވެރިވިއެވެ.
• 1960 - ގިނީ-ބިސާއޫގައި ޕޯޗުގީޒުންގެ އިސްތިއުމާރާ ދެކޮޅަށް ކުރި މިނިވަންކަމުގެ ހަނގުރާމައިގައި ކޭޕް ވާޑްގެ ގިނަ ބަޔަކު ބައިވެރިވިއެވެ. މި ހަރަކާތް ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ PAIGC އިންނެވެ.
• 1975 - ކޭޕް ވާޑަށް މިނިވަންކަން ލިބި، ގިނީ-ބިސާއޫއާ އެކު އެއް ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތުމަށް މަގުފަހިވާ ގޮތަށް ގާނޫނުއަސާސީ އެކުލަވައިލިއެވެ.
• 1980 - ގިނީ-ބިސާއޫއަށް އައި ބަގާވާތަކާ ގުޅިގެން، އެ ގައުމާ ގުޅުމަށް ކޭޕް ވާޑުން ރޭވި ރޭވުންތައް ދޫކޮށްލިއެވެ.
• 1981 - "އެފްރިކަން ޕާޓީ ފޯ ދަ އިންޑިޕެންޑެންސް އޮފް ކޭޕް ވާޑް" އުފެދި، އެއީ ގައުމުގެ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ޕާޓީ ކަމުގައި ހަމަޖެހުނެވެ.
• 1992 - އައު ގާނޫނުއަސާސީއަކާއެކު ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ ސިޔާސީ ނިޒާމެއް ތައާރަފުކުރިއެވެ.
• 2007 - ދުނިޔޭގެ ވިޔަފާރި ޖަމްއިއްޔާ ގެ ކައުންސިލުން، އެ ޖަމްއިއްޔާގެ މެންބަރަކަށް ވުމަށް ކޭޕް ވާޑުން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުން ފާސްކުރިއެވެ.
• 2013 - އެހެން ބަސްބަހުން ގައުމުގެ ނަން ބޭނުންކުރާއިރު ވެސް، ގައުމުގެ ރަސްމީ ނަމުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ޕޯޗުގީޒް ބަހުން ކިޔާ ނަން ކަމަށްވާ "ކާބޯ ވަރޑޭ" ބޭނުންކުރުމަށް އެ ގައުމުގެ ސަރުކާރުން އެދުނެވެ.    

ޕާކިސްތާނުގެ އެއާޕޯޓްސް އޮތޯރިޓީން މައުލޫމާތު ދޭ ގޮތުގައި، ޔުނައިޓެޑް އެރަބް އެމިރޭޓްސްގެ ޝާރިޖާ އިން ފުރައިގެން ކަރާޗީއަށް ދަތުރުކުރި އަމިއްލަ ކުންފުންޏެއްގެ މި ބޯޓު ރޭޑާ އިން ގެއްލުމުގެ ކުރިން، ބޯޓުގެ ނެވިގޭޝަން ސިސްޓަމަށް މައްސަލައެއް ދިމާވެފައިވާ ކަމަށް ވަނީ ރިޕޯޓްކޮށްފައެވެ. އަންގާރަ ދުވަހުގެ ރޭ އިރުއޮއްސުނު ވަގުތު މި ބޯޓު ވަރަށް ބާރަށް ތިރިއަށް ފައިބަމުން ދިޔަކަން ރޭޑާ އިން ދެއްކި ކަމަށް ވެސް އެ އިދާރާއިން ބުނެފައިވެއެވެ.

ހިތާމަވެރި މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ބޮޑުވަޒީރު ޝަރީފް ނެރުއްވި ބަޔާނެއްގައި، ބޯޓުން ދަތުރުކުރި ފަސް ފަޅުވެރިންގެ އާއިލާތަކަށް ތައުޒިޔާ ފޮނުއްވައި، މި ދަނޑިވަޅުގައި އާއިލާތަކަށް ކެތްތެރިކަން ދެއްވުން އެދިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. އަދި ސިވިލް އޭވިއޭޝަނާއި، ކަނޑުގެ ސިފައިންނާއި ވައިގެ ސިފައިން ގުޅިގެން، ލިބެން ހުރި ހުރިހާ ވަސީލަތްތަކެއް ބޭނުންކޮށްގެން ބޯޓު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް އިތުރަށް ވަރުގަދަކުރުމަށް ވަނީ އިރުޝާދު ދެއްވާފައެވެ.

ގެއްލުނު ބޯޓާއި އޭގެ ފަޅުވެރިން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް މިހާރުވެސް މެދުކެނޑުމެއް ނެތި ދަނީ ކުރިއަށެވެ.

އެމްޑީޕީއަށް މާލެސިޓީ ކައުންސިލްގެ ސްޕަރމެޖޯރިޓީ ދިނީ މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގައި ހިންގާފައިވާ ޖަރީމާތައް ބަލާ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށެވެ. އެމްޑީޕީގެ މޭޔަރަކު އެކަނި ހުރެގެން ޕީއެންސީ ކައުންސިލަރުން ހުރަސް އަޅާތީ ކައުންސިލުން ކަރަޕްޝަންގެ މައްސަލަތައް ބެލޭނެ ގޮތް ހެދުމަށެވެ.

މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ މޭޔަރ ކަމުގައި ޑރ. މުއިއްޒު ހުންނެވި އިރު ހިންގާފައިވާ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވުނު ކޮރަޕްޝަންތައް ރައްޔިތުންނަށް ނިކަން ރަނގަޅަށް ސާފުވާން ބޭނުންވެއެވެ. ބަލާ ފިޔަވަޅު ނޭޅުނަސް ކުޑަމިނުން އެކަން ކަމުގެ ހަގީގަތް ހާމަކޮށް އެނގެން ބޭނުންވެއެވެ.

ކުރިން ބުނަމުން އައީ އެމްޑީޕީއަށް ނިސްބަތްވާ މޭޔަރަކު އެކަނި ހުރުމުން އެކަން ނުވެެގެން އުޅެނީ ކަމަށެވެ. ޕީއެންސީ މެޖޯރިޓީ އޮތް ކައުންސިލެއް އޮވެގެން އެކަންކަން ވިޔަ ނުދެނީ ކަމަށް އޭރު ބުނަމުން ދިޔައެވެ. 

މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ކޮންމެ މައްސަލައެއް ވެސް ހިފެހެއްޓުމެއް ނެތި ބެލޭގޮތަށް އެމްޑީޕީއަށް މިހާރު އޮތީ ސްޕަރ މެޖޯރިޓީ ދީފައެވެ. ބޭނުން ގޮތަކަށް މައްސަލަތައް ބަލާ ހާމަ ކުރުމަކަށް އެއްވެސް ހުރަހެއް މިހާރަކު މާލޭސިޓީ ކައުންސިލަކަށް އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. ބަހަނާ ދައްކާކަށް މިހާރަކު ފުރުސަތެއް ނެތެވެ.

ރައީސް މުއިއްޒު މޭޔަރކަމުގައި ހިންގާފައިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ބޮޑެތި ކޮރަޕްޝަންތައް ރައްޔިތުންނަށް ރަނގަޅަށް ސާފުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. ރައްޔިތުން އެެއްވާނަކަށް ނިކުމެ މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލަށް އެމްޑީޕީ މެންބަރުން ހޮވީ ގައުމީ މަސްލަހަތޭ ބުނެ ކަންކަން ސިއްރުކުރާކަށް ނޫނެވެ. 

މުއިއްޒު ގެ މޭޔަރކަމުގައި މާލޭން ވިއްކި ޕާކިން ސްލޮޓްތަކާއި އެތެރެކުރި ކަދުރު ރުކުގެ ޑީލާއި އާސަހަރާ މިސްކިތުގެ ކޮރަޕްޝަނާއި ގަސްވިއްކި ހިޔާނާތާއި ވަގު ބިޑްތަކާއި ބިންތައް ދޫކޮށްގެން ހިންގާފައިވާ ވައްކަންތަކުގެ ތެދު ހަގީގަތް ރައްޔިތުންނަށް އެނގެން ބޭނުމެވެ. ސާބިތުވުމާ ނުވުމާއި އަދަބު ލިބުމާއި ނުލިބުމަކީ މުޅިން އެހެން ކަމެކެވެ. 

ދައުލަތުގެ މާލީ މަސްލަހަތު ހިމާޔަތް ކުރުމުގެ ނަމުގައި މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލުން ތިޔަ ހިމާޔަތް ކޮށްދެނީ މޭޔަރ މުއިއްޒެވެ. ހަމަތެދެކެވެ. އިންތިހާބު ކޮށްދިން ރައްޔިތުންގެ މޫނުގައި ކޮރަޕްޝަންތައް ފޮރުވާ ދީގެން ތަފާލެއް ޖެހުން ބަލައެއް ނުގަނެވެއެވެ. މިހާ އަވަހަށް މަގާމަށް ހޮވި މަގުސަދު އޮޅި މުއިއްޒުގެ ޖަރީމާތައް ފޮރުވާ ދިނުމުގައި މާލެ ސީޓގެ އެމްޑީޕީގެ ކައުންސިލް ޕީއެންސީއަށްވުރެ ޕީއެންސީއެވެ. 

މި ދައުވާތަކަކީ އެމެރިކާ، ކެނެޑާ އަދި ޔޫރަޕްގެ ތަންފީޒީ އިދާރާތައް ގުޅިގެން ހިންގި ބޮޑު އޮޕަރޭޝަނެއްގެ ބައެކެވެ. މި އޮޕަރޭޝަނުގައި އިންޑިއާގެ ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖިނާއީ ތިން ނެޓްވޯކަކަށް ނިސްބަތްވާ 37 މީހަކަށް ތުހުމަތުތައް ކޮށްފައިވެއެވެ. މި ގްރޫޕްތަކަކީ މީހުން ރަހީނުކުރުމާއި، ފޭރުމާއި، ބިރުދެއްކުމާއި، ހަތިޔާރުގެ ވަގުވިޔަފާރިއާއި، މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރީގެ އިތުރުން މީހުން މެރުމުގެ އަމަލުތައް ހިންގާ ބައެއް ކަމަށް އެމެރިކާގެ އެޓާނީ ބިލް އެސައިލީ ވިދާޅުވިއެވެ.

އެމެރިކާގެ އެޓާނީ ބިލް އެސައިލީ އެ ވާހަކަދެއްކެވީ އޮޕަރޭޝަނާ ގުޅޭ މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރެއްވުމަށް ލޮސް އެންޖެލިސް ފުލުހުންނާއި، އެފް.ބީ.އައި އަދި ކެނެޑާގެ ފުލުހުންގެ އިސް އޮފިޝަލުންނާ އެކު ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައެވެ.

މައްސަލާގައި ހިމެނޭ މީހުންގެ ތެރެއިން އެމެރިކާގައި އުޅޭ 7 މީހަކާއި، އިންޑިއާގައި އުޅޭ 2 މީހަކާއި، ޔޫރަޕްގައި އުޅޭ އެކަކު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް އަދިވެސް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.

އެފް.ބީ.އައިގެ ލޮސް އެންޖެލިސް އޮފީހުގެ އެސިސްޓަންޓް ޑައިރެކްޓަރ ޕެޓްރިކް ގްރޭންޑީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ގްރޫޕްތަކުގެ ސަބަބުން ކެލިފޯނިއާ އާއި އެހެނިހެން ގައުމުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އިންޑިއާ ދަރިކޮޅުގެ މީހުންގެ މެދުގައި ބިރުވެރިކަމާއި ނުތަނަވަސްކަން ވަނީ އުފެދިފައެވެ.

2023 ވަނަ އަހަރު ކެނެޑާގެ ފައްޅިއެއްގެ ބޭރުގައި ސިކުންގެ މިނިވަންކަމަށް މަސައްކަތްކުރާ ހަރުދީޕް ސިންގް ނިޖާރް އަވަހާރަކޮށްލުމުގެ މާސްޓަރ މައިންޑުންނަކީ އުމުރުން 33 އަހަރުގެ ލޯރެންސް ބިޝްނޯއީ އާއި އޭނާގެ ރަހުމަތްތެރިޔާ ސަޓިންދަރުޖީތު ސިންގް ކަމަށް ވަނީ ތުހުމަތުކޮށްފައެވެ.

މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ކެނެޑާގެ ބޮޑުވަޒީރު ޖަސްޓިން ޓްރޫޑޯ ވަނީ ނިޖާރްގެ މަރާ އިންޑިއާ ސަރުކާރާ ގުޅުމެއް އޮތް ކަމުގެ "އިތުބާރު ހުރި ހެކި" ލިބިފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ދެ ގައުމުގެ ގުޅުން ވަރަށް ބޮޑަށް ގޯސްވިއެވެ. ބިޝްނޯއީ މިހާރު ހުރީ ބަންދުގައެވެ. ނަމަވެސް ސިންގް އަދި އަތުލައިގަނެވިފައެއް ނުވެއެވެ. ބިޝްނޯއީގެ ޖަމާއަތަކީ ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ފައިސާ ހޯދުމަށްޓަކައި ދީނީ، އިޖުތިމާއީ އަދި ސިޔާސީ އިސް ފަރާތްތަކަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާދޭ ބައެއް ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

އުމުރުން 45 އަހަރުގައި އަވަހާރަވި ނިޖާރަކީ "ހާލިސްތާން" ގެ ނަމުގައި ސިކުންގެ ވަކި ދައުލަތެއް އުފެއްދުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ހަރަކާތުގެ އިސް މެންބަރެކެވެ. އޭނާ ދިޔައީ "ސިކްސް ފޯ ޖަސްޓިސް" ޖަމާއަތާ ގުޅިގެން އެކަމާ ގުޅޭ ރެފަރެންޑަމެއް ބޭއްވުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. އިންޑިއާގައި އުފަންވި ނަމަވެސް ކެނެޑާގެ ރައްޔިތެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި ނިޖާރަކީ އިންޑިއާގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ހޯދަމުންދިޔަ މީހެކެވެ.

ކެނެޑާއަކީ އިންޑިއާއިން ބޭރުގައި އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް ސިކުން ދިރިއުޅޭ ގައުމެވެ. ސިކުންގެ ހަރަކާތްތަކުގެ ސަބަބުން އިންޑިއާ އާއި ކެނެޑާގެ ގުޅުން ގޯސްވެފައި އޮންނާތާ އަހަރުތަކެއް ވެއްޖެއެވެ. "ޓެރަރިސްޓުންނާއި ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މީހުންނަށް" ކެނެޑާއިން ފުރުސަތުދޭ ކަމަށް އިންޑިއާއިން ތަކުރާރުކޮށް ތުހުމަތުކުރެއެވެ. މި މައްސަލައިގެ ތެރޭގައި ދެ ގައުމުން ވެސް ވަނީ އެއް ގައުމުން އަނެއް ގައުމަށް ކަނޑައަޅާފައި ތިބި ޑިޕްލޮމެޓުން ބޭރުކޮށްލާފައެވެ.

ދެ އަހަރު ދުވަހުގެ ތަހުގީގަށްފަހު، މިފަދަ ޖިނާއީ އަމަލުތައް ހިންގާ އިތުރު ދެ ޖަމާއަތެއްގެ ނަން ވެސް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ވަނީ ހާމަކޮށްފައެވެ. މި ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖަމާއަތްތަކުގެ މެންބަރުން އެމެރިކާ، ނިއުޒީލަންޑް، އޮސްޓްރޭލިއާ، ޕޯޗުގަލް އަދި އިނގިރޭސިވިލާތުގައި އުޅެމުންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެހެން ޖިނާއީ ގްރޫޕްތަކުން ގިނަ އަދަދެއްގެ މަސްތުވާތަކެތި ވަގަށް ނަގައި، އެތަކެތި އެމެރިކާ އާއި ކެނެޑާގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ވިއްކާ ކަމުގެ ތުހުމަތު ވެސް މި މީހުންގެ މައްޗަށް ކުރެވެއެވެ.

ދައުވާގެ ލިޔުންތަކުގައިވާ ގޮތުން، ތުހުމަތުކުރެވޭ ބައެއް މީހުން އިންޑިއާގެ ކޮރަޕްޓް އޮފިޝަލުންގެ ބޭނުންކޮށްގެން އެމީހުންގެ ވާދަވެރިންނަށް އަދަބުދީ، ބިރުދައްކާފައިވެއެވެ. އަދި އެކަކު އިމިގްރޭޝަން ބަންދުގައި ހުރެގެން ވެސް ޖިނާއީ އަމަލުތައް ރާވައި ހިންގާފައިވާ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

ބިޝްނޯއީގެ ވަކީލެއްގެ މައުލޫމާތު އަދި ހާމަވެފައެއް ނުވެއެވެ.

ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ބުނި ގޮތުގައި މި އޮޕަރޭޝަނަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި ގައުމުތަކުން ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމުގެ ރީތި ނަމޫނާއެކެވެ.

"އެމެރިކާ، ކެނެޑާ، ޔޫރަޕް އަދި އޭޝިއާގެ ތަންފީޒީ އިދާރާތައް ގުޅިގެން، މިފަދަ ޖިނާއީ ޖަމާއަތްތައް ހިންގާ ކޮންމެ ތަނެއްގައި ވެސް އެބައިމީހުން ހޯދައި، އެ ނެޓްވޯކްތައް ނައްތާލުމަށް އަޅުގަނޑުމެން މިތިބީ ސާބިތުކަމާއެކު،" އެސައިލީ ވިދާޅުވިއެވެ.

ކޮވިޑްގެ އާލަމީ ވަބާއާއި ގުޅިގެން ދެ އަހަރެއްހާ ދުވަހު ގައުމަށް އާމްދަނީ ލިބުން މުޅިންހެން ހުއްޓުނެވެ. ނަމަވެސް ރައްޔިތުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށް ބަނޑަށް ޖެހުނަނުދީ ހިފެހެއްޓުމަކީ ސަރުކާރެއް އޮތުގެ ބޭނުމެވެ. ކިތަންމެ ދަތި ހާލެއްގައިވެސް ރައްޔިތުންނަށް ވެފައިވާ ވައުދުތައް ފުއްދޭތޯ ބެލުމަކީވެސް ސަރުކާރަށް ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.

ކޮވިޑްގެ ރިލީފް އެއިޑްގެ ގޮތުގައި ލިބުނު މަދު ފައިސާކޮޅަކާއި ހޯމްސްޓޭ ހިދުމަތުން ލިބުނު ކުޑަކުޑަ އާމްދަނީއެއް ފިޔަވައި ލިބުނު އެއްޗެއްނެތި ކުރީ ސަރުކާރުގެ ވެރިކަމުގެ މުއްދަތުން ދެ އަހަރު ދިޔައެެވެ. އާމްދަނީ ލިބުނަސް ނުލިބުނަސް ރައްޔިތުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށް ބަޑަށްޖެހުނަނުދީ ރައްޔިތުންގެ ކަންކަން މެނޭޖުކޮށް ބެލެހެއްޓުމަކީ އޭރަކު އޮންނަ ސަރުކާރަކަށް ލާޒިމުކަމެކެވެ.

ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށްދީ ބަޑަށް ޖެހުނަ ނުދިނުމަކުން ނުނިމެއެވެ. ބޭނުންވާ ކަންކަން ފުއްދާދެވެން އޮތް ގޮތެއް ހޯދައިގެން ރައްޔިތުންގެ ބޭނުންތައް ފުއްދާ ދިނުމަކީ ދޫކޮށްލެވޭކަށް އޮތްކަމެއް ނޫނެވެ. އާމްދަނީ ދަށްވުމަކީ ރައްޔިތުންގެ ކަންކަން ނުކޮށްދީ ފަރުޖެއްސޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ވެވެން އޮތް ގޮތެއް ހޯދައިގެން ރައްޔިތުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކޮށްދީ ހާލުގައި ޖެހުނަނުދީ ބައިތިއްބައިގެން ބޭނުންތައް ފުއްދާދެވެންޖެހެއެވެ. އެކަންކަން ކުރުމަށް އޭރު އޮތް ސަރުކާރަށް އޮތްހާވެސް ގޮތަކީ ލޯނު ނެގުމާއި ފައިސާ ޗާޕްކުރުމެވެ. 

ރައްޔިތަކަށް ލުޔެއް މޮޅެއް ވާނެ އެއްވެސް ކަމެއްކޮށް ނުދީ ވެރިކަމުގެ ލައްޒަތާއި އިއްޒަތުގައި ދައުލަތް ދަވާލަން މުއިއްޒު ސަރުކާރަށް އެބަ އޮވެވެއެވެ. މުއިއްޒު ސަރުކާރަށް މިއަދު އޮވެވެނީ ކުރީ ސަރުކާރުން ލޯނުނަގާ ފަައިސާ ޗާޕް ކޮށްގެންވެސް ގައުމާއި ރައްޔިތުން ނަގަހައްޓާ ދެމެހެއްޓީތީއެވެ. 

ބޮޑެތި ދަރަނިތައް ހުރިކަމާއި އެދަރަނިތައް އަދާކޮށް ދައުލަތް ހަމަ މަގަށް އަޅުވަން އިތުރު ދައުރެއް ދިނުމަށް ރައްޔިތުންގެ ކިބައިން އެމްޑީޕީން އެދުނެވެ. ކުރުމުއްދަތެއްގައި ފަތުރުވެރިކަން އަނބުރާ އިޔާދަކުރިހެން ދަރަނިތައް އަދާކޮށް އިގުތިސޯދުކޮޅަށް ޖަހަން ވަގުތު ދޭން ތަކުރާރުކޮށް އެދުނެވެ.

ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމަކީ އެމްޑީޕީއަށް ނުކުރެވިގެން ކަމުންރެކި މުއިއްޒު ބޮލުގައި ގަދަކަމުން އެޅުވި ކަމެއްނޫނެވެ. ދަރުވާލާފައި ދިޔައީއޭ ބުނެ އެމްޑިޕީ ބަދުނާމް ކުރުމުގެ ހައްގެއް މި ސަރުކާރަކަށް ނެތެވެ. 

އެހެން ނޫނަސް ވެރިކަން ކޮށްދޭށޭ ކިޔާ ޑރ. މުއިއްޒުގެ ދެފައިމައްޗަށް ވެއްޓި ދިވެހިރައްޔިތުން އާދޭހެއް ނުކުރެއެވެ. ހެއްދެވިހާ ބޮޑެތި ދޮގު ވައުދުތައްވެ ހުސްގޮނޑިއަކާއި ފޮޓޯގަނޑެއް ދައްކައިގެން ރައްޔިތުންގެ ފަހަތުން ހިނގާ ރޮއި ހޭރިގެން ވެރިކަން ހޯދީ މުއިއްޒު ބޭނުންވެގެންނެވެ. ވެރިކަމަކީ ވެރިކަމަށް ބަނޑުކެޑިފައި ހުރިވަރުން ދިއްލިފައިހުރި ކަމަށް ބުނި ފެހިސގްނަލްތަކެއް ދައްކާ ބައެއްގެ ލޮލުގައި ޖާދޫގެ އަދުނެއް އަޅުވައިގެން ހޯދިވެރިކަމެކެވެ. 

އެހެން ކަމުން އެމްޑީޕީގެ ސަރުކާރުތަކުން ވެރިކަން ކުރިގޮތޭ ކިޔައިގެން ސައީދެއްކަމަކު މިހާރަކު ވާހަކަ ދައްކާކަށް ތާހިރެއް ނޫނެވެ. އާނއެކެވެ. ހުވާކުރި ތަނުން އަޒުލްކޮށް މުއިއްޒުގެ ވެރިކަން ވަޢްޓާ ލެވުނުނަމަ ރައްޔިތުން މި ހާލަކު ނުޖެހުނީހެވެ.  

ދައުލަތް ހިންގުމުގެ އޮނިގަނޑު މުތާލިޔާ ކުރުމުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ އިއްޔެއަށްވުރެ ފާގަތި މިއަދެއް ހޯދާދީ މާދަމާގެ ޖީލުތަކަށް މިއަދަށް ވުރެ ފާގަތި، ތަނަވަސް، އެކުވެރި، އުފާވެރި މާހައުލެއް ބިނާކޮށް ދިނުމެވެ. ދައުލަތުގެ އިސްތިރާޖީ ބިނާތަކާއި، ވަސީލަތްތަކަކީ ވެރީންނާއި ވެރީންގެ ވަށައިގެންވާ މީހުންގެ ހިތްހަމަޖެހުމަށް ބޭނުންކުރަން ހުންނަ ވަސީލަތާއި ތަކެއްޗެއް ނޫނެވެ.

ދައުލަތް ހިންގުމަށް ހޮވޭ ބޭބޭފުޅުންނަކީ ދައުލަތުގެ ތިޖޫރީތަކުގެ ވެރީންނެއް ނޫނެވެ. ދައުލަތުގެ ތިޖޫރީތަކުގެ ހަގީގީވެރިންނަކީ ރައްޔިތުންނެވެ. އެ ފައިސާއަކީ ރައްޔިތުންގެ ވޮލެޓެކެވެ. އެ ވޮލަޓުގައިވާ ފައިސާ ހަރަދު ކުރަންޖެހޭނީ ރައްޔިތުންނާއި ގައުމުގެ މުސްތަގުބަލަށެވެ. ވެރީންގެ ހިތްހަމަޖެއްސުމަކަށް ނޫނެވެ. އަދި ވެރީންނަށް ފައިދާ ވާނެ ކަންކަން ފުއްދުމަކަށްވެސް ނޫނެވެ. އެ ފައިސާ އަކީ ވެރިންގެ މިލްކިއްޔާތެއް ކަމަަށް ބަލައިގެން ކަންކަން ކުރުމަކީ ދުސްތޫރީ ހަމަތަކުން ބެލިނަމަވެސް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. 

ދައުލަތުގެ މާލީ ހިސާބުތަކާއި ތަރައްގީއަށް ކުރާ ކަމެއްވާނަމަ އެކަމެއްގެ މައުލޫމާތުތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ހިސާބުތައް ހާމަކުރުމަކީ ގާނޫނު އަސާސީ އަންގާ އަމުރުކުރާ ކަންކަމެވެ. މި މައުލޫމާތުތައް ހާމަ ކުރަނީ ރައްޔިތުންގެ މައުލޫމާތަށެވެ. 

ކޮންމެ ސިފައަކުން ބެލިނަމަވެސް ދައުލަތާއި ހަވާލުވާ ބަޔަކު މަގާމު ތަކާއި ހަވާލުވަނީ ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅައިގެންނެވެ. ނަމަވެސް ދައުލަތް ދެމި އޮންނާނެއެވެ. ރައްޔިތުންތަކެއް ދެމި ތިބޭނެއެވެ. ދައުލަތުގެ އަސާސީ މުއައްސަސާތައް ދެމި އޮންނާނެއެވެ. 

ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކަކީ ދުސްތޫރުގައި ބަޔާންކުރާ ހަމައިގެ މަތިން އަމަލު ކުރަން ހުންނަތަންތަނެވެ. އެ މުއައްސަސާތަކުގެ ޒިންމާއަކީ ފަހަރެއްގައިވެސް ވެރިމީހާ ވަށާ ވެރިމީހާގެ ދިފާއަށް ހުންނަ ތަންތަނެއް ނޫނެވެ. ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކުގެ އެންމެ އަސާސީ ސިފައަކީ ސަރުކާރުން ކުރާ ކަންކަމަކީ ދައުލަތާއި ރައްޔިތުންގެ މަންފާއަށް ކުރެވޭ ކަންކަންކަން ކަށަވަރު ކުރުމެވެ. 

ބަޔަކު މީހުން ވެރިކަމެއް ކުރުމުގެ މާނައަކީ ދައުލަތުގެ ހަޒާނާއާއި މުއައްސަސާތަކުގެ ބޭނުން ހިފާ ވެރިފަރާތްތަކުގެ މަސްލަހަތަށް ގައުމުގެ ތަނަވަސްކަން ގުރުބާން ކުރުމެއް ނޫނެވެ. ޒިންމާދާރު ކަމާއި އެކު ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާ ބަލަހައްޓާ ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތައް މެދުވެރިކޮށް ގައުމުގެ މިސްރާބު އަންނަންއޮތް ޖީލުތަކަށް މިސްރާބު ކުރުމަކީ ދައުލަތާއި ވަގުތީ ގޮތުންހަވާލުވާ ބައެއްގެ ބޮލުގައި އެޅިފައިވާ އެންމެ އެންމެ ބޮޑު އަސާސީ ޒިންމާއެވެ. އެއީ މާތްރަސްކަލާނގެ ގަންދީ ހުވާ ކުރުމުގެ އަސްލުވެސް މެއެވެ.

ހުވަޔަށް އިހުތިރާމް ކުރަންޖެހޭނެއެވެ. ގައުމަކީ ވެރީންގެ އަތްމައްޗަށް އަރާ ރައްޔިތުންގެ އަމާނާތެކެވެ. އަމާނާތަށް ހިޔާނާތްތެރިވުމަކީ އަޒާބުބޮޑު ކަމެކެވެ. މާދަމާއަށް ގައުމު ތައްޔާރު ކުރުމަކީ ވެރީންގެ ޒިންމާއެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ މާދަމާއަށް ވެރިންވެސް ތައްޔާރުވުމުގައި އަމާނާތަށް ހުރުމަތްތެރިވުމާއި ހުވަޔަށް ކިޔަމަންވާންޖެހޭނެއެވެ.

ޕެރަގުއޭގެ ލިބަރަލް ރެޑިކަލް ޕާޓީއަށް ނިސްބަތްވާ ސެނެޓަރު ސެލެސްޓޭ އަމަރިއްލާ، އެކްސް (ކުރީގެ ޓްވިޓާ) މެދުވެރިކޮށް މި މެސެޖުތައް އާންމުކުރީ ވޯލްޑް ކަޕްގެ ގަދަ 16 ގައި ފަރަންސޭސިވިލާތް އަތުން ޕެރަގުއޭ ބަލިވި މެޗަށް ފަހުގައެވެ.

މިކަމާ ގުޅިގެން އެމްބާޕޭ ދިން ރައްދުގައި ބުނެފައިވަނީ، ސެލެސްޓޭ އަމަރިއްލާއަކީ ދަށު ދަރަޖައިގެ، އަދި އޭނާ ފުރަމުންދާ ފަދަ ޝަރަފުވެރި މަގާމަކަށް އެއްވެސް ވަރަކަށް ކުފޫ ހަމަވާ ބޭފުޅެއް ނޫން ކަމަށެވެ.

"ކަމަނާއަކީ ޕެރަގުއޭ ތަމްސީލުކުރާ މީހެއް ނޫން. އެ ގައުމުގެ ކުޅުންތެރިން މުޅި މުބާރާތުގައި ދެއްކީ ނުހަނު ފޯރިއާއި ޝަރަފުވެރި ކުޅުމެއް،" އެމްބާޕޭ ބުންޏެވެ. "ކަމަނާގެ ވިސްނުންކުޑަ އަދި ބޭއަދަބީ ނަސްލީ ތަފާތުކުރުމުގެ ސަބަބުން، ޕެރަގުއޭގެ ކުޅުންތެރިން މި ވޯލްޑް ކަޕްގައި ކުރި ތާރީހީ މަސައްކަތާއި ހޯދި ކާމިޔާބީގެ މަތިން މުޅި ދުނިޔެ މިހާރު ވަނީ ހަނދާން ނެތިފައި. އޭގެ ބަދަލުގައި މިއަދު ދުނިޔެއަށް ފެންނަނީ ގައުމުގެ އަގު ވައްޓާލާ، ގާބިލުކަމެއް ނެތް އަންހެނެއް. ކަމަނާ ފަދަ މީހުންނަށް ދުނިޔޭގައި ނަފުރަތާއި ނަސްލީ ތަފާތުކުރުން ފެތުރުމުގެ ފުރުސަތެއް އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް ނުދޭނަން."

މިދިޔަ ހޮނިހިރު ދުވަހު ކުޅުނު ފޯރިގަދަ މެޗުގެ ފަހު ދެބައިގައި އެމްބާޕޭ ކާމިޔާބުކުރި ޕެނަލްޓީއާއެކު، ފަރަންސޭސިވިލާތް ވަނީ ކުއާޓާ ފައިނަލަށް ދަތުރުކޮށްފައެވެ. މިހާތަނަށް ހަތް ލަނޑު ޖަހައިގެން އެމްބާޕޭ އުޅެނީ މުބާރާތުގެ އެންމެ ގިނަ ލަނޑު ޖެހި ކުޅުންތެރިންގެ ތެރޭގައެވެ.

ސެނެޓަރު އަމަރިއްލާގެ އިތުރުން، ޕެރަގުއޭގެ ކުރީގެ މަޝްހޫރު ގޯލްކީޕަރު ހޯސޭ ލުއިސް ޗިލާވެޓް ވެސް ވަނީ ފަރަންސޭސި ޓީމަކީ "އެފްރިކާގެ ޓީމެއް" ކަމަށް ބުނެ ފުރައްސާރަކޮށްފައެވެ. މިކަމާ ގުޅިގެން ފަރަންސޭސި ފުޓްބޯޅަ ފެޑެރޭޝަނުގެ ރައީސް ފިލިޕް ޑިއާލޯ ވިދާޅުވީ، ޗިލާވެޓްގެ ވާހަކަތަކަކީ ފުޓްބޯޅައިގެ ރޫހާއި، އިހުތިރާމާއި، އަދި އެކުވެރިކަމުގެ އަގުތަކާ މުޅިން ހިލާފު، ލަދުވެތި އަމަލެއް ކަމަށެވެ. އަދި ޗިލާވެޓަކީ އެއްއިރެއްގައި މޮޅު ކުޅުންތެރިއަކަށް ވިޔަސް، މިއަދު އޭނާގެ އަގު މުޅިން ވެއްޓިފައިވާ ކަމަށް ޑިއާލޯ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

އިންޓަޕޯލްއިން އިސްނަގައިގެން "އޮޕަރޭޝަން ގްލޯބަލް ޗެއިން" ގެ ނަމުގައި ހިންގި މި އޮޕަރޭޝަނުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އަމާޒުކޮށްފައިވަނީ ޖިންސީ ފުރައްސާރައާއި، މަޖުބޫރުން މަސައްކަތް ކުރުވުމާއި، ކުށްކުރުވުމުގެ އިތުރުން މަޖުބޫރުން ސަލާން ޖެއްސުވުމަށް މީހުން ބޭނުންކުރާ ނެޓްވޯކްތަކަށެވެ.

މި އޮޕަރޭޝަނުގެ ތެރެއިން، ކެމްބޯޑިއާގައި އޮންލައިންކޮށް މަކަރާއި ހީލަތުން ފައިސާ ހޯދުމުގެ މަސައްކަތްތަކުގައި މީހުން ބޭނުން ކުރަމުންދިޔަ ނެޓްވޯކަކާއި، ސޯޝަލް މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް ކުޑަކުދިން ހޯދައިގެން ޔޫރަޕްގައި ޖިންސީ ވިޔަފާރިކުރުވަމުންދިޔަ ނެޓްވޯކެއް ވަނީ ރޫޅާލާފައެވެ.

ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި އޮޕަރޭޝަނުގައި އިންސާނީ ވަގުފާރީގެ ޝިކާރައަކަށްވެފައިވާ 2070 މީހުން ދެނެގަނެވިފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ގިނައީ އަންހެނުންނެވެ. ހައްޔަރުކުރި މީހުންގެ ތެރެއިން 334 މީހުންނަކީ ސީދާ އިންސާނީ ވަގުފާރީގެ ކުށުގައި ހައްޔަރުކުރި މީހުންނެވެ. ބާކީ ތިބި 690 މީހުން ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ އެއާ ގުޅުންހުރި އެހެނިހެން ކުށްތަކުގައެވެ.

އިންޓަޕޯލްއާއި ޔޫރަޕްގެ ފުލުހުންގެ އިދާރާ (ޔޫރޯޕޯލް) އަދި ބޯޑަރު ބަލަހައްޓާ އެޖެންސީ (ފްރޮންޓެކްސް) ގުޅިގެން ހިންގި މި މަސައްކަތުން އެނގުނު ގޮތުގައި، އިންސާނީ ވަގުފާރި ކުރާ ފަރާތްތަކުން ދަނީ އައު މަގުތަކާއި އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރަމުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް، ލެޓިން އެމެރިކާގެ މީހުން ޔޫރަޕަށް ގެންގޮސް މަޖުބޫރުން މަސައްކަތް ކުރުވުމުގެ އައު އޮއިވަރެއް ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ކަމަށް އެ އިދާރާތަކުން ބުނެއެވެ.

މި އޮޕަރޭޝަނުގެ ތެރެއިން ކޮލަމްބިއާގައި ވަނީ ބޭރު ގައުމުތަކުން ލިބޭ އޮޅުވާލުން ބޮޑު ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތަކަށް އާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުވުމުގެ ކެމްޕޭނެއް އެއަރޕޯޓްތަކުގައި ފަށާފައެވެ. އަދި ކެމްބޯޑިއާއަށް ބްރެޒިލްގެ ފެޑްރަލް ފުލުހުން ފޮނުވައިގެން އޮންލައިންކޮށް މަކަރާއި ހީލަތް ހިންގުމުގައި ބޭނުން ކުރަމުންދިޔަ 406 މީހަކު ވަނީ ސަލާމަތްކޮށްފައެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އާޖެންޓީނާގެ ފުލުހުން ވަނީ ފިހާރައެއްގައި މަޖުބޫރުން މަސައްކަތް ކުރުވަމުންދިޔަ ބޮލީވިއާގެ ދެ ކުޑަކުދިން ސަލާމަތްކޮށްފައެވެ. އަދި ބެލްޖިއަމްގައި ސޯޝަލް މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް އަންހެނުން ހޯދައި، އެ މީހުން ބަންދުކޮށްގެން ފަރަންސޭސިވިލާތާއި ބެލްޖިއަމްގައި ހަށިވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުވަމުންދިޔަ 17 މީހަކު ވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ.

ޖޫން މަހުގެ 8 އިން 12 އަށް ކުރިއަށްދިޔަ މި އޮޕަރޭޝަނުގައި އެފްރިކާ، އެމެރިކާ، އޭޝިއާ އަދި ޔޫރަޕްގެ 40000 ފުލުހުން ބައިވެރިވިއެވެ. މި އޮޕަރޭޝަނުން ދެއްކި ގޮތުގައި، ގިނަ މީހުން އިންސާނީ ވަގުފާރީގެ ޝިކާރައަކަށް ވަނީ ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން ފުއްދުމަށެވެ.

އިންޓަޕޯލްގެ ސެކްރެޓަރީ ޖެނެރަލް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އިންސާނީ ވަގުފާރިއަކީ އަހަރަކު އެތައް ބިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ ނަފާ ހޯދާ، އިންސާނިއްޔަތާ ހިލާފު ބޮޑު ކުށެކެވެ. މިފަދަ ކުށްތަކުގެ ސަބަބުން މީހުންނަށް އުމުރަށް ދެމިގެންދާ ފަދަ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބޭ ކަމަށާއި، މިފަދަ ކުށްވެރި ނެޓްވޯކްތައް ހުއްޓުވޭނީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި އެންމެން ގުޅިގެން ކުރާ މަސައްކަތުން ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.