މުލީއާގެއިން ދޭ 50،000ރ. ހޯދަން ދުވާ މެންބަރަކަށް ހިތަދޫ އުތުރު ދާއިރާގެ މެންބަރު ވެގެން ނުވާނެ ކަމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު އަސްލަމް ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ. ހިތަދޫ އުތުރު ދާއިރާގެ މެންބަރުކަން ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ކުރެއްވި އޮނަރަބަލް އަސްލަމް އެހެން ވިދާޅުވީ ހިތަދޫ އުތުރު ދާއިރާގެ މެންބަރކަމަށް ވާދަކުރައްވާ އަަބްދުއްލާ ސޯދިގު (ސޯބެ)ގެ ކެންޕޭން ނިންމުމަށް ބޭއްވި ޖަލްސާދައި ރޭގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުންނެވެ. 

ސޯބެގެ ކެމްޕެއިން ޖަލްސާގައި އަސްލަމް ވިދާޅުވީ ފައިސާގެ މުއާމަލާތުގައި ސޯބެ އެއްވެސް މީހެއް ކައިރިއަށް ސަލާމުގެ މަގުގައި ވަޑައިނުގަންނަވާނެ ކަމަށެވެ.  ސޯބެއަކީ ވިކޭނެ ބޭފުޅެއް ނޫންކަމަށާއި ގަނެވޭނެ ބޭފުޅެއް ނޫން ކަމަށް އަސްލަމް ވިދާޅުވިއެވެ. ކެމްޕެއިނަށް ފައިސާ ހޯދުމުގެ ގޮތުން އެއްވެސް މީހެއް އަތުން ސޯބެ ފައިސާ ދިނުމަށް އެދިފައި ނުވާކަން ޔަގީން ކަމާއެކު އަސްލަމް ފާހަގަކުރައްވިއެވެ. 

ވޯޓުގަތުމާއި ވޯޓުވިއްކުމަކީ އެމްޑީޕީގެ ފަލްސަފާގައި ހިމެނޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށާއި ވޯޓުން ވިޔަފާރިކުރުމަކީ އެމްޑީޕީން ގަބޫލުކުރާ ކަމެއް ނޫންކަމަށްވެސް އަސްލަމް ވިދާޅުވެއެވެ. ރާއްޖޭގެ އިސްލާހުކުރުމުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން ވޯޓުގަތުމާއި ވޯޓު ވިއްކުމަކީ ރާއްޖެއިން މުޅިން ނައްތާލަންޖެހިފައިވާ ކަމެއް ކަމަށްވެސް އަސްލަމް ވިދާޅުވިއެވެ. 

" އަޅުގަނޑުމެން މިކުރާ އިސްލާހުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން ވޯޓު ގަތުމާއި ވިއްކުަމަކީ މުޅިން ނައްތާލަންޖެހޭ ކަމެއް،" އަސްލަމް ވިދާޅުވިއެވެ. ވޯޓު ވިއްކައިގެން ހޮވާ މެންބަރަކާ ގުޅިގެން ފަހުން ނުކުންނަ ނަތީޖާއާމެދުވެސް ވިސްނަން ޖެހޭ ކަމަށްވެސް އަސްލަމް ވިދާޅުވިއެވެ. 

ވޯޓު ވިއްކުމާއި ގަތުން ގާނޫނުން މަނާކުރި ނަމަވެސް އެކަން ރާއްޖޭގައި ތަންފީޒު ނުވާ ކަމަށްވެސް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކުރީގެ ރައީސް ވިދާޅުވިއެވެ. ރިޝްވަތުގެ ގޮތުގައި މުލީއާގެއިން ދޭ 50،000ރ. ހޯދަން ދުވާ މެންބަރަކަށް ހިތަދޫ އުތުރު ދާއިރާގެ މެންބަރު ވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކާ ވެސް ހިތަދޫ އުތުރު ދާއިރާއިން ސޯބެ ހޮވަންޖެހޭ ކަމަށް ހިތަދޫ އުތުރު ދާއިރާގެ ކުރީގެ މެންބަރ މުހައްމަދު އަސްލަމް ވިދާޅުވިއެވެ. 

ވެދުން ސަލާމަށް ފަހު ދަންނަވަމެވެ.

2026 ވަނައަހަރު އެމެރިކާއާއި މެކްސިކޯގައި ކުޅުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ފީފާ ވޯލްޑް ކަޕް ފުޓުބޯޅަ މުބާރާތް އޮންނާނެ ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެނީ ރޭގަނޑާއި މެންދަމާއި ފަތިހުގެ ވަގުތު ތަކުގައެވެ. މި ގަޑިތަކުގައި މެޗުތަކަށް އިންސާފު ކޮށް އޮފީސްތަކުގެ މަސައްކަތަށް ހެނދުނު ހާޒިރު ވުމަކީ ވަރަށް ބޮޑު ތަކުލީފަކަށް ވާނެއެވެ.  އަދި އޮފީހަށް ވަގުތަށް ހާޒިރުވި ނަމަވެސް މާ ބިނާކުރުވަނިވި މަސައްކަތަކަށް ސިކުނޑި ހުޅުވާލުމަކީ އިންސާނީ ކުޅެދުން ތަކަށް ބަރުދާސްތު ކުރެވޭނެ ވަރުގެ ތަކުލީފަކަށް ނޫނީ ނުވާނެއެވެ.

މަނިކުފާނަކީވެސް ފައިން ބޫޓު ނެއްޓޭ ބޭފުޅެއް ނަމަވެސް ފުޓުބޯޅައަށް ވަރަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވާ ބޭފުޅެއްކަން މުޅި ދިވެހި ދައުލަތް ގަބޫލު ކުރެއެވެ. ކަން މިހެން އޮތުމާއި ސަރުކާރުގެ ހަރަދުތައް ކުޑަ ކުރުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ނަމަވެސް ވޯލްޑް ކަޕުން ލިބިގަންނަ އުފާ ހާސިލު ކުރުމަށް މެޗްތައް އޮންނަ ރޭތަކާއި ވިދިގެން އަންނަ ދުވަސް ތަކަކީ ބަންދު ދުވަސް ތަކެއް ކަމުގައި ހަމަޖައްސަވާ ދެއްވުން އެދި ދަންނަވަމެވެ.

މި މުހުތާދު ފުއްދާދިނުމުގައި ދަތިކަމެއް ވާނަމަ ފީފާ އާއި އެމެރިކާއަށް ގުޅާލައިގެން ނަމަވެސް މެޗުތައް ކުޅޭ ގަޑިތަކަށް ބަދަލު ގެންނެވުމަށް އެފަރާތް ތަކަށް އަންގާ އަމުރު ކޮށްދެއްވުން އެދޭ ވާހަކަވެސް ދެންނެވީމެވެ. 

މަނިކުފާނަކީ ރައްޔިތުން އެދޭ ގޮތަށް ރަނުން ރަނަށް ކަންކަން ކޮށްދެއްވަމުން ވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެއް ކަމުން އަޅުގަނޑުމެންގެ މި އެދުން ފުރިހަމަ ކޮށްދެއްވުން އެދި ދެންނެވީމެވެ. 

ސޯބެއަކީ އައްޑޫ ސިޓިގެ ފުރަތަމަ މޭޔަރެވެ. ހޮނިހިރު ދުވަހު އޮންނަ ބައިއިލެކްޝަންގައި ސޯބެ އާއި ވާދަކުރަނީ ވެރިކަން ކުރާ ޕާޓީ، ޕީޕަލްސް ނެޝަނަލް ކޮންގްރެސް (ޕީއެންސީ) ގެ އަހްމަދު ސައީދެވެ. ކުރީގެ ދެރައީސުން ކަމުގައިވާ ރައީސް ސޯލިހާއި ރައީސް ނަޝީދު ސޯބެގެ ކެމްޕޭނިގައި އަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވެ ވަޑައިގެން މަސައްކަތް ކުރައްވަމުންދާއިރު ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީން ވެސް ވަނީ ސޯބެއަށް ތާއީދުކުރައްވާކަން ހާމަކުރައްވާ، އެންމެން ސޯބެއަށް ވޯޓު ދެއްވުމަށް އެދިވަޑައިގެންފައެވެ. 

ކެމްޕެއިން ނިންމާލުމުގެ ގޮތުން ހިތަދޫ ސްކޫލްގައި ބޭއްވި ޖަލްސާގައި ވާހަކަ ދައްކަވަމުން ސޯބެ ވިދާޅުވީ ދެކޮޅަށް އިންތިހާބުގައި ވާދަކުރައްވާ ކެންޑިޑޭޓަށް ބަލާލިއަސް، އިންތިހާބު ބޮޑުތަނުން ކާމިޔާބުކުރެވިފައިވާކަން އެނގޭ ކަމަށެވެ. އިންތިހާބު ބޮޑުކޮށް ސޯބެއަށް ކާމިޔާބު ވާނެކަން އެނގޭ އަނެއް ހެއްކަކީ ރައީސް މުއިއްޒަށްށް އައްޑޫއަށް ވަޑައިގަންނަވަން ކެރިވަޑައިނުގަތުން ކަމަށްވެސް ސޮބެ ވިދާޅުވިއެވެ.

"އަދި އެންމެ ބޮޑަށް ޔަގީންވާ ކަމަކީ، ރައީސް މުއިއްޒުއަށް ނުކުރެނު މި ރަށު ވަޑިފަތި ޖޯއްޔެއްގައި އިށީންނަން އަންނަންވެސް މި އިންތިހާބު ކާމިޔާބުކޮށްދޭން. އެހެންވީމަ މި ބުނަނީ މި އިންތިހާބު މި ތިބީ ބޮޑުތަނުން ކާމިޔާބުކޮށްގެންނޭ،" ސޯބެ ވިދާޅުވިއެވެ. 

އިންތިހާބު ކާމިޔާބުކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރެވުނު ކަމުގެ ހިތްހަމަޖެހުންވެސް ސޯބެ ފާޅުކުރެއްވިއެވެ. ހިތަދޫ އުތުރު ދާއިރާގެ ހުރިހާ ގެއަކާއި ކެފޭތަކަށް ވަދެ ރައްޔިތުންނާ ބައްދަލުކުރެއްވި ކަމަށާއި މާލެ އާއި ހުޅުމާލޭގައި ތިބި ދާއިރާގެ ރައްޔިތުންނާވެސް ބައްދަލުކުރެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. 

އިންޑިއާއިން ކަރަންސީ ސްވެޕް މިފަހަރުވެސް ނުދިންނަމަ ހެދޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް މުއިއްޒަކަށް ނެތެވެ. ކޮންމެ މަސްލަހަތެއްގައި ނަމަވެސް އިންޑިއާއިން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށް ނުދިންނަމަ ޗާޕްނުކުރަމޭ ހިކުމަތު އަމަލޭ ވާރުތަ ދަރަންޏޭ ކިޔައިގެން ފޮނުއަރުވާކަށް ފުރުސަތެއް ނުލިބުނީހެވެ. ފިޗް ރޭޓިންގ ހަގީގަތް އެނގޭ އެކަކުވެސް ހިތްހަމަ ޖައްސާލެވޭވަރުގެ ކުރިއެރުމެއް ރާއްޖެއަކަށް ނުލިބެއެވެ. 

ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީނު ވިދާޅުވާހެން ފިޗްގެ ރޭޓިންގައި ސީ ގިނަ ވުމަކީ ރޭޓިން ކުރިއަށް ޖެހުންކަމަށް ޕީއެންސީއަށް ހީވިޔަސް ދަރަނި ދެއްކުމުގެ ހިރާސް ނެތިދިޔުމެއް ނޫނެވެ. ދަރަނި އަދާ ނުކުރެވިދާނެ ކަމުގެ ބިރު އަދިވެސް ވަރަށް ބޮޑަށް އެބައޮތެވެ. ފިޗުން ފާހަގަ ކުރާހެން އަވައްޓެރި އެހީދޭ ގައުމުތަކުން އަޅާ ނުލައިފިނަމަ ދަރަނި އަދާކުރެވޭހެ ގޮތެއް އަދިވެސް ނެތެވެ.

ރާއްޖޭގެ ތަޖުރިބާ ކާރު އޮޑިޓަރ އިސްމާއީލް ޒަރިޔަންދު ވެސް ވަނީ ރާއްޖޭގެ ބަޖެޓްގެ ހާލަތު 2023 އިން 2026 އޮތްގޮތް ރަސްމީ ތަފާސް ހިސާބުތަކާ ހަވާލާދެއްވާ މީހަކަށް އެއްޗެއް ވިސްނޭނެ ވަރަށް ހާމަކޮށް ދެއްވާފައެވެ.   

ޒަރިޔަންދު ހާމަ ކުރައްވާފައިވާ 2023 އިން 2026 ގެ ބަޖެޓް  ހަގީގަތް: 

⬅️އާމްދަނީ/އެހީ: 145.5 ބިލިއަން 

⬅️ހަރަދު: 180.1 ބިލިއަން 

⬅️ޑެފިސިޓް: 34.6 ބިލިއަން 

⬅️ދަރަނި އަދާކުރަން : 23.2 ބިލިއަން 

⬅️ނެގި ދަރަނި: 66.9 ބިލިއަން 

ދަރަނީގެ ހާލަތު:

ބަޖެޓުގެ ހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި 1 ޖެނުއަރީ 2024 އިން 31 ޑިސެމްބަރު 2026 ގެ ނިޔަލަށް، މި ސަރުކާރުން ދައުލަތުގެ ދަރަނި އިތުރުކުރާ މިންވަރު 57.5 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާނެކަމަށް ޒަރިޔަންދު ވިދާޅުވެއެވެ.

ދަރަނި އަދާނުކުރެވިދާނެ ކަމުގެ ބިރު އިންތިހާ ދަރަަޖައަށް އޮއްވާ މުއިއްޒުގެ ވެރިކަމުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރޭޓިން މައްޗަށް ޖެހެލުމުން ފޮނިކަނޑާ އޮޅުވާލަން ރައްޔިތުންގެ ލޮލުގައި އަނދުން ނާޅުވާށެވެ. ބޭރުން އޮފުކުރިޔަސް އެތެރެ ފޮރިބޮއެ ހުސްވެފައިވާ އެއްޗެއް ޗިސްޗިސް ވާނީ ކުއްލިއަކަށެވެ. ޢެރަކުން ކުރާނެކަމެއް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނުއޮންނާނެއެވެ. މިހާރުވެސް ރާއްޖެ ބަނގުރޫޓްނުވެ ހިފެހެއްޓެނީ މުއިއްޒުގެ މޮޅުކަމަކުންނޫނެވެ. އިންޑިއާގެ ހެޔޮކަމުންނެވެ.  

ބޮލީވުޑްގެ މަޝްހޫރު އެކްޓަރު ރަންވީރު ސިންގް، ކުރިއަށް އޮތް ފިލްމު "ޑޮން 3" އިން ވަކިވި ކަމަށް ބުނެ އުފެދުނު މައްސަލައާ ގުޅިގެން 'ފެޑަރޭޝަން އޮފް ވެސްޓަން އިންޑިއާ ސިނޭ އެމްޕްލޯއީސް އިން އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ނެރެފައިވާ "ނޮން-ކޯޕަރޭޝަން" ނުވަތަ އެއްބާރުލުން ނުދިނުމުގެ އަމުރު މިހާރު ވަނީ ބާތިލުކޮށްފައެވެ. މި އަމުރު ކުރިން ނެރެފައިވަނީ، މި މައްސަލައިގައި ޔޫނިއަނުން ތަކުރާރުކޮށް އޭނާއާ ބައްދަލުކުރަން އެދުމުންވެސް އެކަމަށް އިޖާބަދީފައި ނުވާތީއެވެ.

މި މައްސަލައިގެ ސަބަބުން، ބޮޑެތި ފިލްމުތަކުން އެކްޓަރުން ކުއްލި ގޮތަކަށް ވަކިވުމުން ޕްރޮޑިއުސަރުންނަށް ލިބޭ މާލީ ގެއްލުމާއި ތާވަލުތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ މެދު އިންޑަސްޓްރީގައި ބޮޑެތި ކަންބޮޑުވުންތަކެއް އުފެދުނެވެ. އެހެންކަމުން، މި މައްސަލަ ހައްލުވަންދެން ރަންވީރު ސިންގްއާ އެކު އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ނުކުރުމަށް FWICE އިން އޭގެ މެންބަރުންނަށް ކުރިން އިލްތިމާސްކުރިއެވެ.

ނަމަވެސް، 'އިންޑިއަން މޯޝަން ޕިކްޗާ ޕްރޮޑިއުސާސް އެސޯސިއޭޝަން' އާއި ފިލްމީ ދާއިރާގެ އިސް ފަރާތްތަކުން މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކޮށް ކުރި މަޝްވަރާ ތަކަކަށް ފަހު، ދެ ފަރާތުން ވަނީ ސުލްހަވެރިކަމާއެކު މި މައްސަލަ ނިންމުމަށް އެއްބަސްވެފައެވެ. އެއާއެކު، FWICE އިން ވަނީ ވަގުތުން އަމަލުކުރާ ގޮތަށް އެ އަމުރު އުވާލާފައެވެ.

ފިލްމީ ދާއިރާގެ މާހިރުން މި ނިންމުމަށް މަރުހަބާ ކިޔާފައިވާއިރު، މިއީ ކުރިމަތިލުންތަކުގެ ބަދަލުގައި ވާހަކަދައްކައިގެން މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް ލިބުނު ނަމޫނާއެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ސިފަކޮށްފައެވެ. އަދި މި ހާދިސާއާއެކު، ފިލްމީ ދާއިރާގައި ސޮއިކުރާ އެއްބަސްވުންތަކަށް އިހުތިރާމްކުރުމާއި، ޒިންމާދާރުވުމުގެ އިތުރުން މައްސަލަތައް ހައްލުކުރާނެ ނިޒާމުތަކާ ގުޅޭގޮތުން އަނެއްކާވެސް ވަނީ ބަހުސްތައް ފެށިފައެވެ.

މި ނިންމުމާއެކު، ރަންވީރު ސިންގް މިހާރު ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކާއި ކުރިއަށް ހުރި ޕްރޮޖެކްޓްތަކަށް އޮތް ހުރަސްތައް ނެތިގޮސް، ފަންނާނުންނާއި ޕްރޮޑިއުސަރުން އަދި ޔޫނިއަންތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުން އަލުން ބަދަހިވެގެންދާނެއެވެ.

އީރާނުގެ ޖޯގުރަފީ އޮތްގޮތުން، އެއީ ބޭރުގެ އަސްކަރިއްޔާއަކަށް އަރައިގަނެ، އެ ގައުމު ހިފުމަށް ދުނިޔޭގައި އޮތް އެންމެ އުނދަގޫ ސަރަހައްދުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ގައުމެކެވެ. 1.4 މިލިއަން އަކަ ކިލޯމީޓަރަށް ފެތުރިފައިވާ މި ގައުމަކީ ދުނިޔޭގެ 17 ވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ގައުމެވެ.

އެ ގައުމުގެ ގުދުރަތީ މާހައުލު އެކުލެވިގެންވަނީ ގިނަ ފަށަލަތަކެއްގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ދިފާއީ އައްޑަނައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ފަރުބަދަ ބަރިތަކާއި، ހަނަފަސް ސަހަރާތަކާއި، ލަފާކުރަން ދަތި އައްސޭރިފަށުގެ ސަބަބުން، އަރައިގަންނަ ބާރުތަކުގެ އަސްކަރީ ކުރިއެރުންތައް ހުއްޓުވައި، އެ ފަރާތްތަކުގެ ބާރު ކަނޑުވާލުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.

ފަރުބަދަތަކުގެ އައްޑަނަ

އީރާނަކީ އުސް ސަރަހައްދުތައް ގިނަ ގައުމެކެވެ. އެގޮތުން 2،000 މީޓަރަށްވުރެ އުސް 390 އަށްވުރެ ގިނަ ފަރުބަދަ އާއި، 4،000 މީޓަރަށްވުރެ އުސް 92 ފަރުބަދަ އެ ގައުމުގައި ހުރެއެވެ. ގައުމުގެ މެދުތެރޭ ސަރަހައްދު ވަށާލާފައިވަނީ ވަރުގަދަ ދެ ފަރުބަދަ ބަރިއަކުންނެވެ.

ޒަގްރޯސް ފަރުބަދަ ބަރި: އިރާގާއި ތުރުކީއާ ގުޅޭ ހުޅަނގު ބޯޑަރުގައި އޮންނަ މި ފަރުބަދަ ބަރިއަކީ ހުޅަނގުން އެއްގަމު މަގުން އަރައިގަންނަ ކޮންމެ ބާރަކަށްވެސް އޮތް ވަރުގަދަ ހުރަހެކެވެ. މި ސަރަހައްދުގެ ގޮތުން، ހަމަލާދޭ ފަރާތްތަކަށް މަޖުބޫރުވަނީ ހަނި މަގުތަކުން ދަތުރުކުރުމަށެވެ. މީގެ ސަބަބުން ފިލާ ތިބެ ހަމަލާދޭ ފަރާތްތަކަށް ބޮޑު ފުރުސަތެއް ލިބިގެންދެއެވެ.

އަލްބޯރްޒް ފަރުބަދަ ބަރި: އުތުރު ފަރާތް ދިފާއުކޮށްދޭ މި ފަރުބަދަ ބަރީގެ ސަބަބުން ގައުމުގެ އެތެރެވަރި ވަކިކޮށްދީ، ވެރިރަށް ތެހެރާން ފަދަ މުހިންމު ސަރަހައްދުތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ.

ބިމުއަޑީގެ ރައްކާތެރިކަން

މި ފަރުބަދަތަކުގެ ވަރުގަދަކަމުގެ ސަބަބުން، އީރާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއަށް ވަނީ ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ތެރޭގައި އެ ގައުމުގެ އެންމެ މުހިންމު އަސްކަރީ ވަސީލަތްތައް ބިމުގެ އަޑީގައި ވަރަށް ފުންކޮށް ވަޅުލައި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިފައެވެ.

އީރާނުގެ މުހިންމު ނިއުކްލިއަރ މަރުކަޒުތަކާއި، މިސައިލް ރައްކާކުރާ ސަރަޙައްދުތަކުގެ އިތުރުން އަސްކަރީ ކޮމާންޑް އޮނިގަނޑުތައް ބިނާކޮށްފައިވަނީ ހަރު ހިލަ ފަރުބަދަތަކުގެ އަޑީގައެވެ. މީގެ ސަބަބުން، އެމެރިކާ އާއި އިސްރާއީލުން ހަފުތާތަކެއް ވަންދެން ދޭ ވައިގެ ހަމަލާތަކުން ސަލާމަތްވުމުގެ ވަރުގަދަ ދިފާޢީ ގާބިލުކަމެއް އެ ތަންތަނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

މިޑްލް އީސްޓް އިންސްޓިޓިއުޓްގެ ސީނިއަރ ފެލޯ، އަލެކްސް ވަޓަންކާ 'މިޑްލް އީސްޓް އައި' އަށް މަޢުލޫމާތު ދެއްވަމުން ވިދާޅުވީ، އީރާނަކީ ފަރުބަދަތައް ގިނަ ގައުމެއް ކަމަށާއި، އެ ގައުމުގެ އަސްކަރީ ވަސީލަތްތައް ބިމުގެ އަޑީގައި ގާއިމުކުރުމަށް އީރާނުގެ ސަރުކާރުން ގިނަ އަހަރުތަކެއް ހޭދަކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، މިފަދަ ހާލަތަކަށް އީރާނުން ތައްޔާރުވަމުން އަންނަތާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވެފައިވާ ކަމަށާއި، 2003 ވަނަ އަހަރުވެސް ސައްދާމް ހުސައިންގެ ސަރުކާރަށް ވުރެ މިފަދަ ކަންކަމާ ކުރިމަތިލުމުގެ ގާބިލުކަން އީރާނުގެ މާ ބޮޑު ކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

މެދުތެރޭގެ ސަހަރާތައް

ފަރުބަދަތަކުގެ ފުރަގަހުގައި އޮންނަނީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި އަދި ދިރިއުޅެން ދަތި ދެ ސަހަރާ ކަމަށްވާ 'ދަޝްތޭ ކަވީރު' އާއި 'ލޫތު' ސަހަރާ ހިމެނޭ މެދުތެރޭގެ އުސް ބިންތަކެވެ. އީރާނަށް އަރައިގަންނަ ލަޝްކަރަކަށް ބަލާއިރު، މި ސަހަރާތަކަކީ ޖިއޮގްރަފީ ގޮތުން ކުރިމަތިވާ ވަރަށް ބޮޑު ހުރަހެކެވެ. މި ސަރަޙައްދުތަކަކީ ނިވާވާނެ ތަނެއް ނެތް، ހޫނުމިން އިންތިހާއަށް މަތި، އަދި އަސްކަރީ ސާމާނާއި ކާބޯތަކެތި ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި (ލޮޖިސްޓިކްސް) ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވާނެ ސަރަޙައްދުތަކެކެވެ.

އީރާނަކީ ބިޔަ ބޮޑު ގައުމަކަށް ވާތީ، ދުޝްމަނުންނަށް ފަސޭހައިން އަމާޒުކުރެވޭނެ ފަދަ މަދު މަރުކަޒުތަކަކަށް އެ ގައުމުގެ ފައުޖުތައް ޖަމާކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އީރާނުގެ ބޮޑު ސަރަޙައްދުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން، އެކި ތަންތަނަށް ދަތުރުކުރެވޭ ފަދަ މޮބައިލް ހަތިޔާރުގެ ނިޒާމުތައް ފޮރުވައި، އެކި ސަރަޙައްދުތަކަށް ބަހާލުމުގެ ފުރުޞަތު އެ ގައުމަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

ވޮޝިންޓަން އިންސްޓިޓިއުޓްގެ އެނަލިސްޓެއް ކަމަށްވާ ފަރްޒީން ނަދީމީ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، އީރާނުގެ ޖިއޮގްރަފީގެ ސަބަބުން، ވައިގެ ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކެއް އަމާޒުވަމުން ދާއިރުވެސް 'ލިކުއިޑް ފިއުލް' ބޭނުންކުރާ މިސައިލްތައް ފޮނުވުމުގެ ގާބިލުކަން އެ ގައުމަށް ލިބިފައިވެއެވެ. މިފަދަ މިސައިލްތައް ފޮނުވުމަށްޓަކައި ހާމަ ތަންތަނުގައި ތައްޔާރުކުރަންޖެހޭ ބިޔަ ލޯންޗަރުތައް ބޭނުންވެއެވެ. އީރާނަކީ ބޮޑު ސަރަޙައްދެއް އޮތް ގައުމަކަށް ވުމުން، މިކަން ކުރެވޭނެ ފުރުޞަތު އެބައޮތް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި ކަމަށް 'މިޑްލް އީސްޓް އައި' އިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ.

ދެކުނު އައްސޭރިފަށާއި ރަށްތައް

އީރާނުގެ ދެކުނު ބޯޑަރު 'ޕާޝިއަން ގަލްފް' ނުވަތަ ފާރިސީ ކަނޑުއޮޅީގެ އައްސޭރިފަށުގައި 1،800 އަށްވުރެ ކިލޯމީޓަރަށް ބޮޑަށް ދެމިގެންވެއެވެ.

ހޮރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިއާއި އޮމާން ކަނޑުގެ އައްސޭރިފަށަކީ ތޫނު ހިލަގަނޑުތަކާއި، ފުންމިން އެހާމެ ތިލަ ބެދިފައިވާ އޮއިވަރެއް އެކުލެވޭ ސަރަހައްދެކެވެ. މި ގުދުރަތީ ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުން، ކަނޑުމަގުން އެއްގަމަށް އަރައިގަންނަ އަސްކަރީ އުޅަނދުތަކަށް އެ ސަރަހައްދަށް ވާސިލުވުމުގައި ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ.

ރަށްތަކުގެ މަޅި

އީރާނުން މި ސަރަހައްދުގެ އިސްތިރާތީޖީ 42 ރަށެއް ކޮންޓްރޯލް ކުރެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ގޭޝްމް، ހޮރްމުޒް އަދި ލާރަކް ފަދަ ރަށްތައް ހިމެނެއެވެ. އެމެރިކާ ފަދަ ޒަމާނީ އަސްކަރިއްޔާއަކަށް، އެމީހުންގެ ކަނޑުގެ ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެން މި ރަށްތައް ހިފިދާނެ ކަމަށް ފެނުނަސް، އެ ތަންތަން ދިފާއުކޮށް ހިފަހައްޓައިގެން ތިބުމަކީ މުޅިން ތަފާތު ކަމެކެވެ.

އަސްކަރީ މާހިރުން އިންޒާރު ދޭ ގޮތުގައި، އީރާނުގެ މައި ބިމާ މި ރަށްތައް ކައިރިވުމަކީ (މިސާލަކަށް ގޭޝްމް އޮންނަނީ އެންމެ 2 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައެވެ) އެ ރަށްތައް ބޮޑު މަޅިއަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ފުރުސަތު އީރާނަށް ލިބޭ ކަމެކެވެ. އީރާނުން 'އެސިމެޓްރިކް' ހަނގުރާމައިގެ އުކުޅުތަކާއި، ޑްރޯން އަދި ބޮޑުބަޑީގެ ހަމަލާތައް ބޭނުންކޮށްގެން، އައްސޭރިފަށުގައި ތިބެ ހިފާފައިވާ ސަރަހައްދުތަކަށް މެދުނުކެނޑި ހަމަލާދީ އިދިކޮޅު ލަޝްކަރުތަކަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދެވޭނެއެވެ.

ޔޫ.އެސް.އެފް ގްލޯބަލް އެންޑް ނޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީ އިންސްޓިޓިއުޓްގެ ރިސާޗް ފެލޯއެއް ކަމަށްވާ އަރްމާން މަހްމޫދިއަން "މިޑްލް އީސްޓް އައި" (MEE) އަށް ދެއްވި ބަސްދީގަތުމެއްގައި ވިދާޅުވީ، އެ ރަށްތަކުގައި އެމެރިކާއާ ހަނގުރާމަކޮށް މޮޅުވުމުގެ ފުރުސަތު ކުޑަކަން އީރާނަށް އެނގޭ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން، އެމެރިކާ ސިފައިން އެ ރަށްތަކަށް އެރުމަށް ފުރުސަތު ދިނުމަށްފަހު، އެ ތަނުގައި ތިބޭ ސިފައިންނަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާދިނުމަކީ އީރާނުގެ އުކުޅަކަށް ވެދާނެއެވެ.

ހޮރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިއާއި ރަށްތަކުގެ ކޮންޓްރޯލް

ހޮރްމުޒް ކަނޑުއޮޅިއަކީ މިހާރު އެންމެ ނުފޫޒުގަދަ އެއް ސަރަހައްދެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ކުރިން، ދުނިޔެއަށް ބޭނުންވާ ތެލުގެ ފަސްބައިކުޅަ އެއްބައި، ނުވަތަ ދުވާލަކު ގާތްގަނޑަކަށް 20 މިލިއަން ފީފާ ތެޔޮ މި މަގުން ދަތުރުކުރެއެވެ.

އީރާނާ ދެކޮޅަށް އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން ކުރަމުންދާ ހަނގުރާމަ ފެށުނު ފަހުން، ތެހެރާނުން ވަނީ އެ ސަރަހައްދުގެ ކަނޑުމަގުގެ ދަތުރުފަތުރަށް ހުރަސްއަޅައި، ބައެއް އުޅަނދުތަކަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާދޭން ފަށާފައެވެ. ބައެއް ރިޕޯޓްތައް ބުނާ ގޮތުގައި އަމާންކަމާއެކު ދަތުރުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ދެނީ ވަކި އުޅަނދުތަކަކަށް ފީއެއް ނެގުމަށްފަހުގައެވެ.

މި ހަލަބޮލިކަމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ހަކަތައިގެ އަގު އުފުލި، ކަނޑުމަގުގެ ދަތުރުފަތުރުތައް އަލުން އާންމު ހާލަތަކަށް ގެނައުމަށް ވޮޝިންގްޓަނަށް ކުރިމަތިވާ ފިއްތުންތައް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައެވެ.

ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އީރާނުގެ ޖޯގުރާފީ އޮތްގޮތުން ދުޝްމަނުން "ހަނގުރާމަ ފުޅާކުރުމުގެ މަޅިއެއްގައި" ޖެހުމަށް މަޖުބޫރުވެއެވެ. އަރައިގަންނަ ލަޝްކަރަކުން އެމީހުންގެ އަސްކަރީ ހަރަކާތްތައް ހަމައެކަނި އައްސޭރިފަށުގެ ސަރަހައްދުތަކަށް ނުވަތަ މަދު ރަށްތަކަކަށް ހަނިކުރަން އުޅުނު ނަމަވެސް، ގައުމުގެ އެތެރެވަރިން އަންނަ މެދުކެނޑުމެއްނެތް ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެއެވެ. އެ ހަމަލާތައް ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި، އެ ލަޝްކަރަށް މަޖުބޫރުވަނީ ގައުމުގެ އެތެރެއަށް އިތުރަށް ވަދެގަތުމަށެވެ. މިގޮތުން ދާންޖެހެނީ ނުރައްކާތެރި ފަރުބަދަވަލްތަކާއި ސަހަރާތަކުގެ ތެރެއަށެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ އަތުގައި ހުރި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުންތަކުގެ ބޭނުން ނުހިފޭ، އަދި އެ ބާރުތައް ކެނޑިގެންދާ ފަދަ އުނދަގޫ ބިމެކެވެ.

މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ 05 ވަނަ ދައުރުގެ 02 ވަނަ ރަސްމީ އާންމު ޖަލްސާގައި މި ގޮތަށް ނިންމާފައިވަނީ، ރަށްވެހީންގެ ރަޖިސްޓްރީ ހަދައި ދިނުމަށްފަހު، އެއްވެސް ސަބަބަކާ ހުރެ ކުލި ނުދެއްކިގެން ކުއްޔަށް ދީފައިވާ ފަރާތަށް ފްލެޓް މިލްކު ނުވާހާލަތެއްގައި، އެވަގުތަކު ރައްވެހިންގެ ރަޖިސްޓްރީގައި ތިބި ފަރާތްތަކާ މެދު އަމަލު ކުރާނެ އުސޫލެއް ކަނޑައެޅުމަށް ކައުންސިލްގައި ކުރެވުނު މަޝްވާރައަށް ފަހުގައެވެ.

މޭޔަރ އާދަމް ޢާޒިމް ވިދާޅުވަނީ ފަހި ދިރިއުޅުން ކޯޕަރޭޝަން އިން ފްލެޓް ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ރަށްވެހިންގެ ރަޖިސްޓްރީ ހަދައިދިނުމަކީ މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ޒިންމާއެއް ކަމަށެވެ. ރަށްވެހިންގެ ރަޖިސްޓްރީގައި މީހަކު ޖެއްސުމަށްފަހު އެމީހާ ވެގެންދާނީ މާލެ ސިޓީއަށް ނިސްބަތްވާ މީހަކަށް ކަމަށްވެސް މޭޔަރ ވިދާޅުވިއެވެ. ނަމަވެސް ފްލެޓް މިލްކު ނުވާހާލަތެއްގައި، އެވަގުތަކު ރައްވެހިންގެ ރަޖިސްޓްރީގައި ތިބި ފަރާތްތައް އެ ހާލަތުގައި ކޮންމެވެސް ތަނެއްގައި އެމީހުން ރަޖިސްޓްރީ ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ވެސް މޭޔަރ ވިދާޅުވިއެވެ.

"ފަހި ދިރިއުޅުން ކޯޕަރޭޝަން އިން ފްލެޓް ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ރަށްވެހިންގެ ރަޖިސްޓްރީ ހަދާދޭން ޖެހޭ. މިނިސްޓްރީ ވެސް އޮތީ އަންގާފަ. ދެން އޮތީ ކުލި ނުދެއްކިގެން ވިއްކާލާ ހާލަތުގައި ދެން ވާނީ ކިހިނެތް ހެއްޔޭ؟ މި ވަރަށް ރެއަރ ކޭސް އެއް. މިފަދަ ހާލަތުގައި އެ ތަނެއްގެ ރަށްވެހި ރަޖިސްޓްރީގައި ތިބި މީހުންނަށް ކޮންމެވެސް ގޮތެއް އޮންނަން ޖެހޭނެ" މޭޔަރ އާޒިމް ވިދާޅުވިއެވެ.

ކަމަކީ މިހާރު ވެސް މަދުމަދުން ދިމާވަމުން އަންނަ މައްސަލައެއް ކަމަށާއި، މިކަމަށް ކޮންމެވެސް އިދާރާއަކުން ހައްލު ހޯދާދޭން ޖެހޭނެ ކަމަށް އާޒިމު ދެކިވަޑައިގަންނަވައެވެ.

ހުޅުމާލެ އުތުރު ދާއިރާގެ ކައުންސިލަރު ފާތިމަތު ޒަހިއްޔާ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި މިއީ އެކަމަނާގެ ދާއިރާގެ ވަރަށް ގިނަ ރައްޔިތުންގެ މަސްލަހަތު އޮތް ކަމެއް ކަމަށާއި، މިކަމާ ބެހޭގޮތުން ފްލެޓް ލިބުނު ފަރާތްތަކާއި، ފަހި ޔޫނިއަންގެ ބޭފުޅުންނާއި އެކު މަޝްވަރާކޮށް ހިޔާލު ހޯދަންޖެހެއެވެ. އަދި މާލޭގެ ދަފްތަރަކީ ހަމަ މާލެގެ ރައްޔިތުން ކަމަށާއި މިކަމަށް ވިހާވެސް އަވަސް ހައްލެއް ހޯދުމަށް އެކަމަނާ އެދިވަޑައިގަންނަވައެވެ.

ހުޅުމާލެ މެދު ދާއިރާގެ ކައުންސިލަރ އަޙްމަދު ސަނީހް ހަނީފް އިސްލާހެއްވެސް ހުށަހެޅުއްވިއެވެ. އެ އިސްލާހުގައި ވަނީ  ދަފްތަރުގައި ޖައްސާ މީހުންގެ ތެރެއިން ފްލެޓް ލިބުނު ފަރާތާއި، އެތަނުގައި އިތުރަށް ރަށްވެހިކަމުގެ ރަޖިސްޓްރީވާ އެހެން ފަރާތްތައް ފާހަގަ ކުރެވޭނެހެން އުސޫލެއް ގެންގުޅުން މުހިއްމު ކަމަށެވެ. އެމީހުންނަކީ ފްލެޓް ލިބިފައިވާ ފަރާތާއި އެއް ހަމައެއްގައި ބޯހިޔާވަހިކަން ކަށަވަރުވެފައިވާ ބަޔަކަށް ނުވާތީ ފްލެޓް ލިބޭ ފަރާތް އެނގޭނެހެން ދަފްތަރު އެކުލަވާލުމަށް އޭނާ ހުށަހެޅިއެވެ.

އިބްރާހީމް ހަލީމަކީ 50 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއްގައި ދައުލަތަށް ހިދުމަތް ކުރެއްވި ހާދިމެކވެ. ރައީސް ސޯލިހު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ހަލީމް ދައުލަތަށް ހިދުމަތް ކުރެއްވި 50 އަހަރު ތެރެއިން، 40 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަދުވަހު، ދެމި ހުންނެވީ 2 ވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފުރަތަމަ 6 ރައީސުންނަށް ހިދުމަތް ކުރެއްވުމުގައި މުލީއާގޭގައެވެ.

މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކުރެއްވި ކަމަކީ ސުފުރާމަތި ބެލެހެއްޓެވުން ކަމަށާއި ރައީސް ސޯލިހު މުލީއާގޭގައި އުޅުއްވި އިރުވެސް އެ ހިދުމަތުގައި ދެމި ހުންނެވިކަން ރައީސް ސޯލިހު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

ކޮންމެ ދުވަހަކުހެން ދޮންނަ އާއި ބައްދަލުވެވަޑައިގަންނަވާ ކަމަށް  ރައީސް ސޯލިދާޅުވިއެވެ.

6 ރައީސުންގެ ދުވަހުގެ ޒާތީ އެތައް ކަމެއް ދޮންނައަށް ފެނިލައްވާފައި ހުންނާނެ ކަމަށްވެސް ރައީސް ސޯލިހު ވިދާޅުވިއެވެ.

ރައީސް ސޯލިހު ވިދާޅިވީ ހަލީމްއަކީ ވަރަށް ތެދުވެރިކަމާ، އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު ހިދުމަތް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކަމަށެވެ.

މަރުހޫމް ހަލީމްގެ ފުރާނައަށް ސުވަރުގޭގެ ދާއިމީ ނިއުމަތް މިންވަރު ކުރައްވާ، އާއިލާއަށް ކެތްތެރިކަން މިންވަރު ކުރައްވުމަށް ރައީސް ސޯލިހު ދުއާ ދަންނަވައެވެ. 

އިސްރާއީލުން ހިފާފައިވާ އިރުމަތީ ގުދުސްގައި ހުންނަ އަލްއަޤްޞާ މިސްކިތުގެ ހުރުމަތް ކަނޑައި، އިސްރާއީލުގެ ވަޒަންވެރިން އެތަނަށް ވަދެގަންނަމުންދާ ދިއުން ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާއި އިތުރު ހަތް އިސްލާމީ ގައުމަކުން ހަރުކަށި އިބާރާތުން ކުށްވެރިކޮށްފިއެވެ. ސައުދީ އަރަބިއްޔާ، އުރުދުން، ޔޫއޭއީ ،ގަޠަރު، އިންޑޮނޭޝިއާ، ޕާކިސްތާން، މިޞްރު އަދި ތުރުކީގެ ހާރިޖީ ވަޒީރުން ގުޅިގެން ނެރުއްވި ބަޔާނެއްގައި، މި އަމަލުތަކަކީ ފުރައްސާރައެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވައި، މިއީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކާއި އެތަނުގެ ތާރީހީ ހައިބަތާ ހިލާފު ކަމެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

ޚާރިޖީ ވަޒީރުން ވަނީ، އިރުމަތީ ގުދުސްގެ ތާރީހީ، ގާނޫނީ އަދި އާބާދީގެ ސިފަ ބަދަލުކުރުމަށާއި، އިސްލާމީ އަދި މަސީހީ ދީނުގެ މުގައްދަސް ބިނާތަކުގެ ހުރުމަތް ކަނޑާލުމަށް އިސްރާއީލުން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކެއް ކަމަށް ތުހުމަތުކުރައްވާފައެވެ. އަދި އަލްއަގުސާ މިސްކިތަކީ ހަމައެކަނި މުސްލިމުން އަޅުކަންކުރުމަށް ހާއްސަ ތަނެއްކަން ބަޔާންކުރައްވައި، އެތަން ބެލެހެއްޓުމުގައި އުރުދުންގެ އިސްލާމީ އިދާރާތަކުން އަދާކުރާ ދައުރުގެ މުހިންމުކަން އެ ބޭފުޅުން ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

މި ގައުމުތަކުން ވަނީ އިސްރާއީލުގެ ގައިރު ގާނޫނީ އަދި ފުރައްސާރައިގެ އަމަލުތައް ވަގުތުން ހުއްޓާލުމަށް ގޮވާލާފައެވެ. އަދި މިފަދަ އަމަލުތައް ތަކުރާރުވަމުންދާނަމަ، ސަރަޙައްދީ ހަމަނުޖެހުން އިތުރުވެ، ނުތަނަވަސްކަން ބޮޑުވެދާނެ ކަމުގެ އިންޒާރުވެސް ވަނީ ދީފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ފަލަސްޠީނުގެ ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތަކަށް ތާއީދުކުރާކަން އައުކުރައްވައި، 1967 ގެ ބޯޑަރުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ، އަދި އިރުމަތީ ގުދުސްއަކީ ވެރިރަށް ކަމުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ މިނިވަން ފަލަސްޠީނުގެ ދައުލަތެއް ގާއިމުކުރުމަށް އެ ގައުމުތަކުން ތާއީދުކުރާކަން ހާމަކުރެއްވިއެވެ.

މާތްކަލާކޯއެވެ. ނޫސްވެރިން ކުރިމައްޗަށް ނިކުމެ ހުރެ ތިޔަ ދެއްކެނީ ތިމާ ޑެސްޕަރޭޓްވެފައި ހުރިވަރެވެ. ދިހަބާރަ މިނިޓް ކީއްކުރަން ހެއްޔެވެ. ގަޑިދެގަޑިރުވެސް މޫނަށް ރުލެއްވެސް އަރުވާނުލާ ހުރެ ދޮގުމައްޗަށް ދޮގުހަދަނީ ކާކުކަން އެންމެ ތުއްތު ކުއްޖާއަށްވެސް އެނގެއެވެ. 

ވަކަރުކޭ ކުއްޖެކޭ ރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއޔާއެކޭ އެއްވެސް ތަފާތެއް ނެތެވެ. ދައުލަތުގެ އެންނެ އިސްވެރިޔާގެ ބަސްމަގު ހުންނަގޮތުން ދިވެއްސަކަށްވީތީ ލަދުގަނެއެވެ. އެއްކޮޅަސް ދެކޮޅަސް ކޮންމެ ރައްޔިތަކީ ރައީސްގެ ކުރިމަތީގައި އިހުތިރާމް ލިބިގެންވާ މީހެއް ކަމުގެ އިހުސާސް ވާހެނެއް ހިޔެއް ނުވެއެވެ. އަމިއްލަ ރައްޔިތުންނަށް ނިސްބަތްކޮށް ރަތްމަހަށް ނުގޮވާ އެއްޗެހި މުއިއްޒު އެބަގޮވައެވެ. 

އަޖައިބެއް ނުވާނެހެއްޔެވެ. ތަނެއްގައި މުއިއްޒަކު ހުރެގެން އެ މީހަކާ އަޅައިގަނެގެން މީހަކު ނޫޅެއެވެ. ފާރަވެރިވެ ފާޑުކިޔާ ތުހުމަތުތައް ކުރަނީ އަނބި ދަރިންނަށް ދާންދެން ރައްޔިތުންގެ މާލިއްޔަތުން ބޮޑު މުސާރައާއި އިނާޔަތާއި ގެދޮރާއި ރައްކާތެރިކަން ދީފައި ހުންނަ ރައްޔިތުން ވޯޓުދީގެން ހޮވާފައި ހުންނަ ވެރިމީހާއަށެވެ. ރައްޔިތުންގެ ބަތާ ކައިގެން ހުންނަ މީހާގެ ޒާތީ ދިރިއުޅުމަކީވެސް ރައްޔިތުން ފާރަވެރިވާނެކަމެއްކަން ނޭގުމަކީ ކުފޫ ހަމަ ނޫންކަމެވެ. 

މަތިމައްޗަށް ދޮގުހެދުމުގެ ރެކޯޑް އޮތް މުއިއްޒު އެހެން މީހުން ދޮގު ހަދަނީކަމަށް ބުނެ ކަމުން ރެކެން އުޅުނަސް އެކަމެއް ނުވާނެއެވެ. މުއިއްޒު ދޮގެކޭ ބުނާ ކޮންމެ ކަމަކީ ތެދަކަށް ނުވާނެއެވެ. ކަށިނެތް ދުލެއް އޮތީމާ އަނގަތެރޭގައި ތެޅުވިދާނެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި ފާޅުކަން ބޮޑު އެތައް ސަތޭކަ ދޮގެއް މުއިއްޒުވަނީ ހަދާފައެވެ. މިއުޅެނިއްޔަކީ އެ ދޮގުތަކުގެ ލިސްޓް ލިޔާކަށް ނޫނެވެ. މުއިއްޒާއެކު މީހަކު ވަކިތަނެއްގައި ވަކިކަމެއް ކުރިވާހަކަ ބުނުމުން އެކަމެއް މުއިއްޒު ދޮގުކުރުމުން ހަގީގަތް ބަދަލެއް ނުވާނެއެވެ.

މިސާލަކަށް އީޝާ މުއިއްޒާއެކު ކުރީމޭ ބުނިކަމެއް މުއިއްޒު ނުކުރަމޭ ބުނުމުން އޭގެން ތެދުހަދަނީ ކާކުކަމެއް ނޭގެއެވެ. އީޝާގެ ވާހަކަ ދޮގުކޮށް މުއިއްޒުގެ ވާހަކަ ތެދުކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވޭނީ ދުވަހަކުވެސް ދޮގެއް ހެދިކަން ނުވެ އޮތް ނަމަތާއެވެ. މުއިއްޒަކީ ދޮގުމައްޗަށް ދޮގުހަދާކަމަށް މަޝްހޫރުވެފައިވާ ވެރިއެކެވެ. ނިތްކުރިއަށް ރުލެއްވެސް އަރުވާނުލާ އެހެން މީހުން ބުހުތާން ދޮގުހަދާކަމަށް ބުނެ އަނގަހުޅުވަން މުއިއްޒު ލަދުނުގަންނަ ކަމެވެ. 

އުޅެވުނު ގޮތަކުން ބޮލަށް ބިންދާލި ރާޅެއްގެ ބޮޑުކަމުން ސަލާމަތްވާން އުޅުނުއުޅުނުހެން ތިޔަހެރެވެނީ ގަނބެވެ. ޑިސްޕަރޭޓްވެ ވާނުވާ ނޭގޭ ހިސާބަށް ތިޔަ ހުރެގެން ދަނީއެވެ. ވެރިކަމަކީ މުއިއްޒުފަދަ ދެސްޕަރޭޓްވާ މިހަކާ އެކަށޭނަކަމެއް ނޫނެވެ، އަވަހަށް ފައިބާށެވެ.

އައްޑޫ ސިޓީއަށް ހަގީގީ ކުރިއެރުން ހޯދައިދިނުމަށް ބޭނުން ވަނީ ސާބިތުކަން ދައްކާފައިވާ އިހުލާސްތެރި ވަރުގަދަ ލީޑަރެއް ކަމަށް ޝާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ. އެގޮތުން ހިތަދޫ އުތުރު ދާއިރާއަށް އެންމެ ރަނގަޅު ބޭފުޅަކީ ސޯބެ ކަމަށްވެސް ޝާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ.

ދާއިރާގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި، ސޯބެގެ ތަޖުރިބާ އާއި، ތަަސައްވުރާއި، އިހުލާސްތެރިކަމަށް އިތުބާރު ކުރައްވައި، ޖޫން 6 ގައި ކެންޑިޑޭޓު ނަމްބަރު 2 އަށް ވޯޓު ދެއްވަން ޝާހިދު އެދިވަޑައިގަންނަވައެވެ. 

އިންތިހާބުގެ ވޯޓުލުން އޮންނަނީ މިމަހުގެ 6 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. ވޯޓުލުން ކުރިއަށްދާނީ އެ ދުވަހު ހެނދުނު 8 ން ހަވީރު 4 ޖަހަންދެނެވެ.

އައްޑޫ ހިތަދޫ އުތުރު ދާއިރާގެ މެންބަރ ހޮވަން ބާއްވާ ބައި އިލެކްޝަނުގައި ޖުމްލަ 7 ފޮށި ވޯޓުލާން ބަހައްޓާނެއެވެ. އެއީ އައްޑޫ ސިޓީގެ ހިތަދޫގައި ބަހައްޓާ 5 ފޮއްޓާއި މާލޭގައި ބަހައްޓާ 2 ފޮއްޓެވެ.

ޕިނަސް ލޮންގޭވާ" ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ މި ގްރޭޓް ބޭސިން ބްރިސްޓްލްކޯން ޕައިން އަކީ ދުނިޔޭގައި ހުރި އެންމެ ދުވަސްވީ އިންފިރާދީ ގަހުގެ ގޮތުގައި ކަށަވަރުކުރެވިފައިވާ ބާވަތެވެ. މި ބާވަތުގެ ގަސްތައް ހެދެނީ ހަމައެކަނި ކެލިފޯނިއާ، ނެވާޑާ އަދި ޔޫޓާގެ އުސް ސަރަހައްދުތަކުގައެވެ. މި ބާވަތުގެ ގަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ "މެތޫސެލާ" އެވެ. މި ގަހުގެ އުމުރު ދެނެގަތުމަށްޓަކައި 1957 ވަނަ އަހަރު ސައިންސްވެރިޔާ އެޑްމަންޑް ޝޫލްމަން ވަނީ ދިރާސާކޮށްފައެވެ. މިހާރު ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި މި ގަހުގެ އުމުރު 4،850 އަހަރަށް ވުރެ ގިނައެވެ. މިއީ މީލާދީ ސަނަތުގެ 2833 އަހަރު ކުރިން ފަޅާފައިވާ ގަހެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އެކި ކަހަލަ ގެއްލުންތަކުން މި ގަސް ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި، އެމެރިކާގެ ފޮރެސްޓް ސާވިސްއިން މި ގަސް ހުރި ސީދާ ތަން ވަނީ ސިއްރުކޮށްފައެވެ.

ހަމަ އެ ސަރަހައްދުން ފެނުނު ދެވަނަ ބްރިސްޓްލްކޯން ގަހަކީ 5،000 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ ގަހެއް ކަމަށް ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. ނަމަވެސް މި ދަޢުވާއަކީ ވަރަށް ބަލިކަށި ދަޢުވާއެކެވެ. ސަބަބަކީ އެ ގަހުގެ އުމުރު ބެލުމަށް ނެގުނު އަސްލު ސާމްޕަލްތައް، އެ ދިރާސާކުރި ސައިންސްވެރިޔާ 2013 ވަނަ އަހަރު މަރުވި ފަހުން ފެނިފައި ނުވާތީއެވެ. އަދި އެހެން އެއްވެސް މިނިވަން ދިރާސާ ޓީމަކަށް އެ ގަހުގެ އުމުރު މިހާތަނަށް ކަށަވަރުކޮށްދެވިފައެއް ނުވެއެވެ. 

ގިނަ ސައިންސްވެރިން އަދިވެސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، ފުރިހަމައަށް ރެކޯޑު ކުރެވިފައިވާ އެންމެ ދުވަސްވީ ގަހަކީ 'މެތޫސަލާ' އެވެ. މީގެ އިތުރުން މަޝްހޫރުވި ތިންވަނަ ޕައިން ގަހެއް ކަމަށްވާ 'ޕްރޮމެތިއަސް' އަކީ މެތޫސަލާއަށް ވުރެ ވެސް އުމުރުން ދުވަސްވީ ގަހެކެވެ. އެ ގަހުގެ އުމުރު ބެލުމަށް ހެދި ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، އޭގައި މަދުވެގެން 4،862 އުމުރުފުރާގެ ބުރު ހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް އެ ގަސް މިހާރު ދުނިޔެއަކު ނެތެވެ. 1964 ވަނަ އަހަރު ނެވާޑާގެ ވީލާ ޕީކުން ސާމްޕަލެއް ނެގުމުގެ ތެރޭގައި، ގްރެޖުއޭޓް ދަރިވަރަކަށް އޮޅިގެން އެ ގަސް ބުރިކޮށްލެވުނެވެ. މިއީ މި ދާއިރާގައި ހިނގާފައިވާ އެންމެ ހިތާމަވެރި އަދި އިބުރަތްތެރި އެއް ހާދިސާގެ ގޮތުގައި މިއަދުވެސް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެ ސަރަހައްދަކީ މިހާރު ގްރޭޓް ބޭސިން ނޭޝަނަލް ޕާކުގެ ބައެކެވެ.

ބްރިސްޓްލްކޯން ޕައިން ގަސްތަކަށް މިހާ ދިގު އުމުރެއް ލިބެނީ، އެ ގަސްތައް ދިރިހުންނަ މާހައުލުގެ ނުތަނަވަސްކަމާއި އުނދަގޫކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ގަސްތައް ހެދެނީ މޫދު ސަތަހައަށް ވުރެ 10،000 ފޫޓު އުސް ފެންމަދު ފިނި އަދި ގަދަވައި ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ގަސް ހެދެނީ ވަރަށް ލަހުންނެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އެ ގަސްތަކުގެ ލަކުޑި ވަރަށް ބާރުވެފައި، ގިނަ އަދަދަކަށް 'ރެސިން' އުފައްދައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ސޫފިތަކާއި، ފަންގަސް އަދި ކުނިވުމުން ގަސް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. ގަސް މަރުވުމަށްފަހުވެސް، އޭގެ ބޮޑު ގަސްގަނޑު އެތައް ހާސް އަހަރެއް ވަންދެން ނުވެއްޓި ހުރެއެވެ.

މިހުރިހާކަމެއް މިގޮތައް ދިއުމުގައި އެންމެ ބޮޑު ޒިންމާއެއް ނަންގަވަންޖެހެނީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ހަށިވިއްކާ ބޭފުޅުންނެވެ. މިއަދު މިނިސްޓަރ އިހުސާނަށް ކޯޓުގެ އިހުތިރާމް ކަނޑާތަނާއި މަގުމަތީގެ އަހުލާގު ނެތިގޮސް އަނެކުންނަށް އިހުތިރާމް ކުޑަކުރާތަން ތިޔަފެނިވަޑައިގަތީ މަނިކުފާނު ވެރިކަމުގެ ކޮއިލުގަ ނުފޫޒުގަދަ ސިޔާސީ މަގާމެއް ބައްލަވައި ގަނެގެން އެފަދަ މަގާމެއްގައި ހުންނެވުމުމާއި މަނިކުފާނު ނިސްބަތްވެ ވަޑައިގަންނަވާ ވެރިކަން ކުރާ ޕާޓީ އަށާއި ދައުލަތުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާއާއި ވެރިކަމުގައި ތިއްބެވި އިސްފަރާތްތަކަށް ބަހުގެ ހަމަލާތައް ރައްދުވާތީ ކަމަށް ދެންނެވުމަކީ ދޮގަކަށް އަދި ކުށަކަށްވެސް ނުވާނެއެވެ.

ހަގީގަތަކީ ރައްދުވާ ބަސްތަކުން ރެކެވޭނެ މިންވަރަށް ވުރެ ސަރުކާރުތެރޭގެ ނުރަނގަޅު ކަންކަން އިތުރުވީއެވެ. ދޮގުތައް އިތުރުވީއެވެ. އައްޗި ކަންކަން އިތުރުވީއެވެ. އައްޗި ފޮޓޯތައް ފޮނުއްވަނީ ކީއްކުރަންތޯއެވެ. އެވަރަށް ރޭގަނޑު އުދަގޫ ކުރަނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ. މި ފޭރާން ހަލާކުވީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންގެ ފުށުންނެވެ. 

ސަރުކާރުގެ އިސް މަގާމް ތަކުގައި އިއްޒަތްތެރި އެއްވެސް ބޭފުޅަކުނެތޭ ބުނުމަކީ ދޮގަކަށް ވާނެބާއެވެ. ރައްޔިތުންގެ  މަޖިލިސް އިން ފަށަމާތޯއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ސުވާލަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް މިއަދު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަކަށް ވޭތޯއެވެ. ނުވަތަ އެއީ ސަރުކާރުގެ މަޖިލީހަކީ ތޯއެވެ. އެންމެ ގިނައިން އިއްޒަތްތެރި މިބަހުން މުހާތަބު ކުރައްވާ އަޑު އިވެނީ އެ މަޖިލިހުގެ ތަޅުމުންނެވެ.

މަޖިލިހަށް ބަލާލާއިރު މަޖިލިހުގެ ބައެއް މެންބަރުންގެ ވީޑިއޯ ކްލިޕްތައް ޓިކްޓޮކްގައި ދަނީ މަޝްހޫރުކަމާއި މަގުބޫލުކަން ހޯދަމުން ވައިރަހެއްހެން ފެތުރެމުންނެވެ. އެއްބަޔަކު އުފަލާއި އެކު އެ ވީޑިއޯތައް ފަތުރަމުން، ހިއްސާ ކުރަމުން ދާއިރު އަނެއްބަޔަކު އެކަމާ ނުރުހުމުގެ ބަސްތައް ދަނީ އިއްވަމުންނެވެ. ނަމަވެސް އެ ވީޑިއޯ ތަކުގެ ހަގީގަތައް ބަލަނީ ކިތައް މީހުންތޯއެވެ.

ކުރި ގުރުނޑުވެފަ ހުރި ރުކެއް ކިތަންމެ ރީތި ބަގީޗާއެއްގައި އިންދާ އެއީ މާފުރިހަމަ ރުކެއް ކަމުގައި ދައްކަން އުޅުނަސް އެގުރުނޑު ކަމެއް ނުފިލާނެ ދޮގެއްތޯއެވެ. އެގޮތައް އެރުކާ ގުޅިގެން ވާހަކަ ދައްކާބަޔަކު އެވާހަކަ ދައްކާ ސަބަބަކީ ކުރި ގުރުނޑުވެފައި ހުރި ރުކެއް އެބަގީޗާގައި އިންދީމަ ނޫންތޯއެވެ. އެހެންވީމަ މިތަނުން ގޯސްވާންވީ އެރުކުގެ ގުރުނޑު ކަމުގެ ވާހަކަ ދައްކާ ބަޔަކުތޯ ނުވަތަ އެފަދަ ގުރުނޑު ރުކެއް އެބަގީޗާގައި އިންދިމީހާތޯ މިއީ ވިސްނާލާ ފައިސަލާ ކޮށްލާންޖެހޭ ކަމެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ. މި ކަމުގައި ހަމަ އިހުސާނު ހިމެނޭހެން އިހުސާނު ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުން ހިމެނެވެ.

ދެން އޮތީ ކޯޓުގެ ހުރުމަތް ކެނޑުމުގެ ވާހަކައެވެ. މިއީ ވަރަށް ގިނައިން އިވޭ އަޑެކެވެ. އެތަނެއްގައި އަދުލުއިންސާފު ނެތް ތަނެއްގައި ކޯޓުތަކާއި މެދު ރައްޔިތުންގެ އޮންނާނީ ކޮން އިތުބާރެއްތޯއެވެ. އެހެނީ ކޯޓުތަކުން ގާނޫނުގެ ބާރު ދަމަހައްޓާނެ ވާހަކަ އިއުލާނު ކުރުމުން އެކަނި ނުފުދޭތީއެވެ. ތަންފީޒު ކުރާ މަންޒަރުވެސް ގާނޫނީ ހަމަތަކުން ހަމަހަމަކަމާއި އެކު ކަންކަން ކުރާތަން ވެސް ފެނުން ލާޒިިމް ކުރާތީއެވެ. އެހެން ކަމުން ކޯޓުތަކުން އެ މަންޒަރު ނުފެންނަ ނަމަ އެ ތަނަށް ކުރާނީ ކޮން އިހުތިރާމް އެއްތޯއެވެ. ކޯޓުތަކަށް ކުރާ އިހުތިރާމް ނެތި ދިއުމާއި ހުރުމަތް ކެޑުންވެސް ގުޅިފައިވަނީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނާއެވެ.

މައުމޫން އަބުދުލް ގައްޔޫމް ގެ ވެރިކަމުގައި ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހިމް ނާސިރަށް ދައުވާ ތަކެއް އުފުލާ ގައިރު ހާޒިރުގައި ހުކުމް ތަކެއް އިއްވާ އެމަނިކުފާނުގެ ގެދޮރާއި މުދާ ދައުލަތަށް ނެގިއެވެ. ވެލާނާ ބިލްޑިންގް އަކީ އެފަދަ އެއްތަނެވެ. އެއިރު ސަރުކާރުގެ އެއްބާރުން ލިބިގެން އެތައް މަޒާހިރާ ތަކެއް ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި މިފަދަ ގޮތަކަށް  މުޒާހިރާ ކުރުމުގެ ފެށުމެވެ. މި މުޒާހިރާ ތަކުގައިވެސް ބޭނުން ކުރަމުން ދިޔަ ބަސްތަކާއި ކިޔަމުން ދިޔަ ލަވަތަކުގެ ވާހަކަ ދައްކާކަށް ނެތީމުއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާމުން ނިއުޅެންފެށި  ފުރަތަމަ ރޮއްޖެވެ. މިއީވެސް ނުހައްގުން ކޮއްފައިވާ ސިޔާސީ ދަޢުވާތަކެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެ ވާހަކަފުޅު ދައްކަވާ ކޯޓުތަކުގެ ހުރުމަތް ކެނޑޭ ގޮތައް ވާހަކަފުޅު ދައްކަަވާފައިވަނީވެސް ހަމަ މިރާއްޖޭގެ އިހުސާނު ފަދައިން ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވެ ދައުވާކުރާ ބޭފުޅުންނެވެ. 

ދެން އައީ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދުގެ ވެރިކަމެވެ. އެމަނިކުފާނުންގެ ވެރިކަމުގައިވެސް ގާޒީއަކު ހައްޔަރު ކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ އިތުރުންވެސް ސިޔާސީ ބައެއް ބޭފުޅުން ހައްޔަރު ކުރެއްވުމާއި ބައެއް ބޭފުޅުންނަށް ކޯޓުތަކުން ހުކުމް ކުރިއެވެ. އެކަންތައްތަކާއި ގުޅިގެންވެސް ސިޔާސީ ބޭފުޅުން އިސްކޮށް ތިއްބަވައިގެން މުޒާހިރާތައް ކުރެއްވިއެވެ. މަގުމަތީގެ އަދަބުތަކާއި ބަސްމަގުގެ ފެންވަރުގެ ވާހަކަ ދައްކާކަށް ނެތީމެވެ. މި މުޒާހިރާތަކާއި އެއްވުންތައްވެސް ކުރިޔަށް ގެންދެވީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ އިހުސާންތެރި ކަމެއް ނެތް ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނެވެ.

މި ދެންނެވި މުޒާހިރާތައް ދިގުދެމި އެންމެފަހުން އޭރުގެ އިދިކޮޅު ފަރާތްތައް އިސްކޮށް ތިބެ މަގުމަތީގެ ހާލަތު ހަލަބޮލި ކޮށްލިއެވެ. އާއްމު ރައްޔިތުން ކުރިއަށް ނެރެ ވެރިކަމުގެ ތަނބު ކަނޑާ ވައްޓާލިއެވެ. އެ އެއްވުން ތަކުން ހުދު އިހުސާނު ވެސް ފެނިގެންދިޔައެވެ. އަސްކަރީ ޔުނީފޯމެއްގައެވެ. ނަމަވެސް މާރިވެތި އަހުލާގެއް ހިފެހެއްޓެވި އެކޭ ދަންނަވާކަށް ނުކެރޭނެއެވެ. މާ ނަޒާހަތްތެރި ބޭފުޅެކޭ ދެންނެވޭކަށްވެސް ނެތެވެ. ނަމަވެސް އެ ވައްޓާލި ވެރިކަން ވައްޓާލުމުގައި ހަމަ އިހުސާނު ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ނަޒާހަތްތެރިކަން ވަޅުލެވިފައިވާ ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުން ހިމެނެއެވެ. 

ޖެހިގެން އައީ ރައީސް މުހައްމަދު ވަހީދު ހަސަން މަނިކުގެ ކުރު ދައުރެކެވެ. ވަރަށް ހަލަ ބޮލިކޮށް ދިޔަ ދުވަސް ކޮޅެކެވެ. މުޒާހިރާ ތަކާއި އެއްވުންތައް ގިނަ ހަލަބޮލި ދުވަސްވަރެކެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައިވެސް ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު ހިމެނޭހެން ބައެއް ސިޔާސީ ބޭބޭފުޅުންގެ މައްސަލަތައް ތަހުގީގުކޮށް ކޯޓަށް މައްސަލަތައްވެއްދިއެވެ.  އޭރުވެސް ހަމަ އިހުސާނު ފަދަ އެއްވެސް އަސާސެއް، ހަމައެއް، އަމިއްލަ އުސޫލެއް ނެތް ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުން ކޮޅުކޮޅަށް ދުވެ ހެދިއެވެ. 

ވަހީދުގެ ކުރު މުއްދަތު ނިމުމުން ދިވެހި ވެރިކަމާއި ހަވާލުވެ ވަޑައިގަތީ ރައީސް ޔާމީން އަބުދުލް ގައްޔޫމެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ކޯޓުތަކުގައިވީ ބައެއް މައްސަލަތައް ނިމުނުއިރު ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު ހިމެނޭހެން އެތައް ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނަށް ކޯޓުތަކުން ހުކުމް ކުރިއެވެ. އަދި ރާއްޖޭގެ އުއްތަމަށް ފަނޑިޔާރު ހިމެނޭހެން އެތައް ފަނޑިޔާރުންނެއް ހައްޔަރުކޮއް މަގާމުން އެކަހެރިކޮށް ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތުތައް އެބޭފުޅުންގެ މައްޗަށް އުފުލުނެވެ. މިކަންކަމާއި ގުޅިގެންވެސް މުޒާހިރާ ތައް ފެށުނެވެ. މަގުމަތި ހަލަބޮލި ކޮއްލިއެވެ. ހަމަ އިދި ކޮޅުގައި އެއިރު ތިއްބެވި ސިޔާސީ ބޭފުޅުން އިސްކޮށް ތިއްބަވައިގެންނެވެ.

އަދަބު އަހުލާގުގެ ކަންފުޅެއްވެސް ނެތޭ ދެންނެވުމަކީ ގޯހަކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޯޓުތްކުގެ ހުރުމަތުގެ ވާހަކަ ދައްކަންޖެހޭތޯއެވެ. އެމީހަކާ އެމީހެކެވެ. ހަމަ ގޮވުނު އެއްޗެއް ގޮވަނީއެވެ. އަތްޖައްސަވާ ސާބަސް ދެއްވަން ތިއްބެވީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ތަނަވަަސް ބަފާބެއެއްގެ ތައްޕާހުން ކައިބޮއި އުޅުނު އިހުސާނުމެން ފަދަ ބޭފުޅުންނެވެ. 

ކޮންމެ އަކަސް ދެން ފެނުނީ ރައީސް އިބުރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެވެރިކަމެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީން އަބުދުލް ގައްޔޫމް އެތަކެއް ފަހަރު މަތިން ހައްޔަރުކޮށް އަދި ކޯޓުން ހުކުމްކޮށް ޖަލަށް ލިއެވެ. ޖަލަށް ލުމާއި ވިދިގެން މިހާރުވެރި ކަމުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުން މިނިސްޓަރ އިހުސާނު ވެސް ހިމެނޭގޮތައް މަގުމަތީގެ މުޒާހިރާތައް ފެއްޓެވިއެވެ. ވަގު ހުކުމާއި ހަރާމް ހުކުމަށް ގޮވަމުންނެވެ. އޭރުގެ ރައީސް އިބުރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހަށް ޗޯރޭ ގޮވަމުން ވަގަށް ގޮވަމުން ގައްދާރަކަށް ހަދަމުންނެވެ. ހިލޭ އަންހނަކާއި އެކު ގޮތްގޮތަާް އުޅުނު ވާހަކަ ގޮވަމުންނެވެ.

އޭގެތެރެއިް މިހާރުގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ  ރައީސްގެ ވާހަކަ ދައްކާކަށް ނެތީމެވެ. މުޅި ޓިކްޓޮކް ފުރިފައި އެވަނީ އެމަނިކުފާނުގެ އެ ބަލާގާތްތެރި ފިލާވަޅުތަކުގެ ވީޑިއޯތަކުންނެވެ. އަހުލާގު މިބަސް ބޭނުންކުރަންވެސް ލަދުގަންނަ ދަރަޖައިގެ ކުޅަދާނަ ފަށުވި މާތް ބަސްމޮށުންތެރިކަމެވެ. އައްޕަތުރޭ އިންތަން ނޭނގިގެން ކޮންމެ ތާކަށްވެސް މިސައިލެއް އިންޑިއާއިން ފޮނުވާލަފާނެ ކަމަށް ގޮވިއެވެ. ހަމަ އިހުސާނު ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ސިޔާސީ ރަންޑިންނެކޭ ދަންނަވާކަށް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ. 

ދެން ބަދަލުވެގެން މިދިޔައީ ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއީޒުގެ ވެރިކަމެވެ. ދީނީ ބޭފުޅެކެވެ. އިރާދަކުރެއްވިއްޔާއޭ ވިދާޅު ނުވެ އެންމެ އިތުރުފުޅެއްވެސް ނުހައްދަވައެވެ. ކޮންމެ އިތުރުފުޅެއް ވެސް ހެއްދެވީ އިރާދަ ކުރައްވައިގެންނެވެ. ރައީސް އިބުރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ވެރިކަމުގައި އޭރު އިދިކޮޅުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންނެވެ. އޭރު ރައީސް ޔާމީން އަބުދުލް ގައްޔޫމް ހަރާމް ހުކުމެއްގައި ޖަލުގައި އޮތަތީ ދޫކޮށްލަން ގޮވާ ރެޔާ ދުވާލު މުޒާހިރާ ކުރައްވަމުން މާލެތެރެ ހަލަބޮލި ކުރައްވަމުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންނެވެ. އިންޑިއާއަށް ރާއްޖެ އަޅުދާސްކޮށް މިނިވަންކަން ނަގާލާފައިވާތީ އިންޑިއާ އައުޓް ވިދާޅުވަމުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންނެވެ.

ސަރުކާރުގެ މަގާމް ތަކަށާއި ކެބިނެޓަށް އުނގެނިގެން ތިއްބެވި ގާބިލު ބޭފުޅުން އިސްކުރައްވާނެކަމަށް ވަޢުދު ވަމުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންނެވެ. މި ކަންތައްތައް ވެފައިވާ ގޮތް އަޅުގަނޑު ދަންނަވާކަށް ނެތީމުއެވެ. ނަމަވެސް ތަރުބިއްޔަތެއް ނެތް ކަން ކަށަވަރެވެ. މިއަދު ރާއްޖޭގެ ރެކޯޑް ސިޔާސީ ވޯކްފޯސް ދަމަހައްޓަމުންދާ އޭރުގެ ސަރުކާރުގެ މަތިބަރުކަމުންނާއި ސަރުކާރުގެ ފުޅާކަމުން ހަރަދުބޮޑުކަމަށް ގޮވި ގޮވެލިފަތީގެ ފަހަތުގައި ފޮރުވިފައިވާ މައްކާރު ކަމެވެ.

މިއަދުވެސް ސިއްރުވެފައިވާ ސިއްރު ކުރި އެގްރީމަންޓް ތަކުގެ ވާހަކައެވެ. އަދިވެސް ކޮޅެއް މެދެއް ނުފެނިވާ ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުން ވިއްކާލިކަމަށް ބުނާ ކަނޑުގެ ބައެއްގެ ވާހަކައެވެ. އިހުނަށްވުރެ ބޮޑަށް ނިކަމެތިވެފައިވާ ކޮޅަށް ނުޖެހުނު އިގްތިސާދުގެ ވާހަކައެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން މިނިވަންކަން އަދިވެސް ނުލިބިވާ މިނިވަންކަން ގެއްލިފައިވާ ކޯޓުތަކާއި މިނިވަން މުވައްސަސާތަކުގެ ވާހަކައެވެ.

ހައްލު ވުމުގެ އުންމީދު މިއަދުވެސް ނެތް ސިފައިންގެ ތެރެއަށާއި ފުލުހުންގެ ތެރެއަށް ނުފޫޒު ފޯރުވި ވާހަކައެވެ. ހިފެހެއްޓުމެއް ނެތި މަތިވަމުންދާ ބިލުތަކާއި ތަކެތީގެ އަގުތަކާއި ޑޮލަރުގެ އަގުތަކުގެ އުދާސްތަކެވެ. ހައްލުވި އެއްވެސް ކަމެއް އަދި ނެތެވެ. ނިކަމެތިވަނީ ހަމަ ރައްޔިތުންނެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށް މަހުޖަނެއްގެ ދަރިއަކާއި ކައިވެންޏެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. މި ކަންކަން ހިންގާ އޮޅުވާލުމުގައި ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންގެ އިހުމާލުވެއެވެ. 

ދެން އޮތީ ކުޅުދުއްފުށީ މަށިމާއްޔެވެ. ކުޅުދުއްފުށީ މަށި މާލި ޕެރޭޑަކީ އަބަދުވެސް ވަރަށް ތަފާތުކޮށް ކުރިޔަށް ގެންދާ ޕެރޭޑެކެވެ. އަބަދުވެސް އެއިރެއްގައި ރައްޔިތުންގެ ސަމާލުކަން  އެންމެ ބޮޑަށް ހުއްޓިފައިވާ ސިޔާސީ ކަންތައްތަކާއި ގުޅުވައިގެން ނެރޭ ވަަރަށް އާދަޔާޚިލާފު ބިނާކުރުވަނިވި ޕެރޭޑެކެވެ. އެއީ ވަކި ސިޔާސީ ޕާޓީ އަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ހިންގާ ހަރަކާތެކޭ ދަންނަވާނޭ ޖާގައެއްވެސް ނެތެވެ. އެހެނީ މަށި މާލި ޕެރޭޑް އިންތިޒާމް ކުރަން ފެށީއްސުރެން މަށިމާލި ޕެރޭޑް ގެންދަނީ އެއްވެސް ތަފާތު ކުރުމެއްނެތި އެއިރެއްގައި ރައްޔިތުންގެތެރޭގައި އެންމެ ގިނައިން ދެކެވޭ ސިޔާސީ ވާހަކަތައް ހިމަނައިގެން ގެނެސްދެމުންނެވެ.

ހަޖަމު ނުވާ ބަޔަކަށް ހަޖަމު ނުވާންވީއެވެ. ފާޑު ކިޔުމަކީ އޮތްކަމެކެވެ. އިތުރަށް ފުރިހަމަ ކުރާނީ އަނެއްކާވެސް އަނެއް އަހަރެވެ. ކަމުނުދާކަމަށް ބުނެ ބުނާ ހުރިހާ ބުނުމެއް ވާނީ ބުނުމުގެ ކުރީން ބާތިލު ބަހަކަށެވެ. މި ޕެރޭޑްތަކުގެ ހާއްސަ ކަމަކީ ބައެއް އައިޓަމްތައް ސްޕޮންސަރ ކުރަނީ ހަމަ އިހުސާނު ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނަށް ވުމެވެ. 

މިހުރިހާ ކަމަކަށް ބަލާލުމުން ކޯޓުތަކުގެ ހުރުމަތް ކެނޑުމުގައިވެސް އެންމެ އިސްކޮއް މިތިއްބަވަނީ ހަމަ ސިޔާސީ ވެރިންގެ ކޯޓުކޮޅު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ވެރިންނެވެ. މަގުމަތީގެ މުޒާހިރާ ތަކުގެ ކުރީގަ އާއި ފުރަގަހުގައިވެސް މިތިއްބަވަނީ ހަމައެ ސިޔާސީ ވެރިންގެ ކޯޓުކޮޅު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ވެރިންނެވެ. މަގުމަތީގެ އަހުލާގް އާއި އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ހަލާކުކޮށްލެއްވުމުގެ ފަހަތުގައިވެސް ތިއްބެވިތަން މިފެންނަނީ ހަމަ އެއްކަލަ ސިޔާސީ ވެރިންގެ ކޯޓުކޮޅު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ވެރިންނެވެ. ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނެވެ.

ނަމަވެސް ކުޅުދުއްފުށީ މާލިތަކުން އަދި ތަނަވަސް އާއިލާ އަންހެނަކާ ކައިވެނި ކުރީ ލޯބިން ނޫންކަމާއި އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ކޮޅަށް ތެދުވުމުގެ ބޭނުމުގައި ކަމަށް ދައްކާދޭ ހުށަހެޅުމެއް ނުފެނެއެވެ. ދެން އަންނަ އަހަރު އެފަދަ ހުށަހެޅުމަކަށް އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅެއްގެ ސްޕޮންސަރެއް ލިބިއްޖެ ނަމަ އުފާ މާރކެޓުގެ ނަން ނުޖަހާ ހުށަހެޅުމެއް ފެނުން ގާތެވެ. 

ސަރުކާރާއި ކުންފުނިތަކުގެ އިސް މަގާމް ތަކުގެ އިތުރުން އެހެނިހެން މަގާމް ތަކަށްވެސް ޕޯޑިއަމް ތަކުގައި އަޑުގަދަކޮށް ހިމާރުފަދަ ޖަނަވާރުން ނެރޭ ނަލަ އަޑުފުޅުން ފެލިވަޑައިގަންނަވާ، ހަޅޭއްފުޅު ލަވާ މީހުންނާއި އެއްވެސް ތަޢުލީމީ ފެންވަރެއްނެތް، ކަމަށް ގާބިލްނޫން މީހުން ވެސް އައްޔަނު މިކުރައްވަނީ ހަަމަ އެއްކަލަ ސިޔާސީވެރިންގެ ކޯޓުކޮޅު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ވެރިންނެވެ. އަމިއްލަ މަސްލަހަތަށް ޓަކައެވެ. ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނެވެ. 

 ކަންމިހެން ހުރިއިރު ރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ހުރުމަތް ކެނޑުމާއި، އަދަބު އަހުލާގާއި  އިހުތިރާމް ނެތުމުގެ ޒިންމާ އުފުލަންވީ ހަމަ ރައްޔިތުންތޯއެވެ. އިލްމަށްވުރެ ޖާހިލުކަމަށް މަރުހަބާ މިކިޔަނީވެސް ހަމަ ރައްޔިތުންތޯއެވެ. އަދިވެސް އަހުލާގީ މިންގަޑެއް ކަނޑައަޅާ އިސްލާހު ކުރަންވީ މުޖުތަމައު ތޯއެވެ. 

  މިހުރިހާ ކަމެއްގެ ޒިންމާވެސް މިއުފުލަން ޖެހެނީ ހަމަ ރައްޔިތުން ތޯއެވެ. އަމިއްލަ އައުރަ ނިވާނުކޮށް އެހެންމީހުންގެ އައުރަ ނިވާ ކުރަން ގޮވާ ބަވަންވީ ރައްޔިތުންނަށް ތޯއެވެ. ތަމްރީނު ދޭންވީ ގައުމިއްޔަތު އުގަންނައިދޭންވީ ކޮން ބަޔަކަށް ތޯއެވެ. ވަތަނީ ތަމްރީނު ދޭންވީ ރައީސުލް ޖުމްރޫރިއްޔާއަށާއި ވަޒީރުންނަށް ނޫން ތޯއެވެ. އެއަށްފަހު މުޑުދާރު އަމަލުތަކުން ޒީނަތްތެރިވެފައިވާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަށް ނޫންތޯއެވެ. މިނިވަން ކުރަން ޖެހޭ މިނިވަން މުވައްސަސާތަކަށް ނޫންތޯއެވެ. އިސްލާހު ވާން ޖެހޭ ކަމަށް ބުނެ ފާޑު ކިޔާނަމަ ފަށަންވީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނާއި ހިސާބުންނެވެ.

ދިއްގަރު ދާއިރާގެ މެންބަރު މަޖިލިހުގެ ނައިބުރައިސް ކަމުން ބޭލުމަކީ ސަރުކާގެ ނިވައިފަތް ގަޑެއް ނެތި ބަރަހަނާވުން  ކަހަލަ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ނިސްބަތުގައި އަހުމަދު ނާޒިމް (ނަމިރާ ނާޒިމް)އަކީ ސަމާސާ މީހެއް ނޫނެވެ.  

ރައީސް ޔާމީނުގެ ވެރިކަން ވެއްޓުމުގެ ފެށުމަކީ ނާޒިމް އެއްފަރާތްކުރުން ކަމަށް މުހައްލިލުން ބުނެއެވެ. ރައީސް ސޯލިހުގެ ވެރިކަން ނިންމުމުގައި ބޮޑު ދައުރެއް ނާޒިމް ކުޅުނެވެ.

ގާސިމް އިބުރާހީމް ރައީސް ސޯލިހާއެކު ދިޔަނުދީ ހިފަހަޓާލީ ނާޒިމްގެ ހިކުމަތުން ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. ކާނަލް ނާޒިމާއި ގާސިމްއި މުއިއްޒުގެ ފަހަތަށް ގެނައުމުގެ މޭސްތިރިއަކީ ވެސް ނާޒިމެވެ. 

ބަލަންތިބޭށެވެ. އެ ލުހެލީ މުއިއްޒު ސަރުކާރުގެ ކޮޅު އުނގުރިއެވެ. ދިޔަތައް ހަލައިފިކަމުގެ ހެކި  ދިމާލަށް އެހުރެދަނީ ފެންނަމުންނެވެ. ނާޒިމް ބޭރުވުމަކީ މުއިއްޒު ސަރުކާރު ކޮޅުމުގުލަށް އެރުމެވެ. 

އެކަމަކު ނާޒިމް ހަނދާން ކުރަންޖެހެނީ ތިމާގެ އަމަލުގެ ނަތީޖާ ތިމާދެކެން ޖެހޭނެ ކަމެވެ. ނާޒިމް ރިޔާސަތުގައި އިނދެގެން ހުތުރު ގޮތަކަށް ކުރީގެ ޕީޖީ ޝަމިމު ގެއްލުވާލި ހުތުރުގޮތް ހަނދާން ކުރާށެވެ.

ރީތި ގޮތުގައި އިސްތިއުފާ ދީފައި އޮއްވާ ސިޓީ ލިބުނުކަމަށް ނުހަދާ ފިޖީ ކަމުން ޝަމީމު ވަކިކޮށްފައި ނާޒިމަށް ވެސް މާގިނަ ދުވަހަކު ރިޔާސަތުގައި ނީދެވުނު ނޫންހެއްޔެވެ. 

ލަކްޝަދީޕުގެ ރީތި ފަރުތަކާއި ފަޅުތަކުގެ މަތިން ސީޕްލޭންގައި ދަތުރުކުރުމުގެ ހުވަފެން ހަގީގަތަކަށް ވުމާ މިވަނީ ވަރަށް ގާތްވެފައެވެ. ފަތުރުވެރިކަމާއި ދަތުރުފަތުރުގެ ދާއިރާ ކުރިއެރުވުމަށްޓަކައި، އިންޑިއާގެ އެންވަޔަރަންމަންޓް މިނިސްޓްރީގެ ޚާއްޞަ ކޮމިޓީއަކުން ވަނީ އެ އަތޮޅުގެ ހަ ރަށެއްގައި "ވޯޓަރ އެއިރޮޑްރޯމް" ނުވަތަ މޫދު ބަނދަރުތައް ހެދުމުގެ ތިމާވެށީގެ ހުއްދަ ދިނުމަށް ލަފާދީފައެވެ.

މި މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން ކޮޗިން އާއި ލަކްޝަދީޕުގެ ހަ ރަށެއް ކަމަށްވާ ކަވަރައްޓީ، ކަލްޕޭނީ، ކިލްޓާން، ކަޑްމަތު، މިނިކޯއި އަދި އަގައްޓީ ސީޕްލޭން މެދުވެރިކޮށް ގުޅާލެވޭނެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން، އިންޑިއާގެ އެންމެ އެކަހެރި އަދި އެންމެ ހިތްގައިމު އެއް މަންޒިލަށް ފަތުރުވެރިން ދަތުރުކުރާ ގޮތަށް ބޮޑު ބަދަލެއް އަންނާނެއެވެ.

ލަކްޝަދީޕުގެ ރީތި ފަޅުތަކާއި މުރަކައިގެ ރަށްތަކަށް ދިއުމަކީ މީގެ ކުރިން ފަސޭހަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ފަތުރުވެރިން ބަރޯސާވާން ޖެހެނީ އަގައްޓީއަށް ކުރާ މަދު ފްލައިޓްތަކަށާއި، ކޮޗިންއިން ކުރާ ދިގު ކަނޑު ދަތުރުތަކަށެވެ. ނަމަވެސް، ސީޕްލޭންގެ ހިދުމަތާއެކު މި ދަތިތަކަމަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ލިބޭނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ގަބޫލުކުރެއެވެ.

މަޝްރޫޢަކީ ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ކާމިޔާބު ނަމޫނާއަށް ބަލައިގެން ފަރުމާކޮށްފައިވާ މަޝްރޫޢެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ސީޕްލޭންގެ ހިދުމަތަކީ ލަގްޒަރީ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ރަމްޒެކެވެ. ހުރިހާ ހުއްދަތަކެއް ލިބި، މަސައްކަތް ނިމުމުން، ލަކްޝަދީޕަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ފަތުރުވެރިންނަށްވެސް އާދައިގެ އެއާޕޯޓްތަކަށް ބަރޯސާވުމުގެ ބަދަލުގައި، ސީދާ ރަށްރަށުގެ ފަޅުތަކަށް ސީޕްލޭންގައި ގޮސް ފޭބުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިގެންދާނެއެވެ.

ލަކްޝަދީޕުގެ ފަތުރުވެރިކަމަށް ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ލިބުނީ، 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ޖަނަވަރީ މަހު އިންޑިއާގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަރެންދުރަ މޯދީ އެ ސަރަޙައްދަށް ކުރެއްވި ޒިޔާރަތަށް ފަހުއެވެ. ބޮޑުވަޒީރު މޯދީ އާންމުކުރެއްވި ފޮޓޯތަކާއި ވީޑިއޯތަކުގެ ސަބަބުން، ލަކްޝަދީޕަކީ ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގެ ފަތުރުވެރި މަންޒިލަކަށް ހެދުމުގެ ފުރުސަތު އޮތްކަން ހާމަވެގެންދިޔައެވެ.

މި މަސައްކަތުގެ އަމަލީ ތަޖުރިބާތައް މިހާރު ވަނީ ފެށިފައެވެ. އެގޮތުން، މިއަހަރުގެ މެއި މަހުގެ 13 ވަނަ ދުވަހު ކޮޗިން އާއި ލަކްޝަދީޕާ ދެމެދު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ސީޕްލޭންގެ ޓެސްޓް ދަތުރެއް ވަނީ ކާމިޔާބުކަމާއެކު ކޮށްފައެވެ. "ޑީ.އެޗް.ސީ.6-400 ޓްވިން އޮޓާ" މަރުކާގެ މި ބޯޓު ފުރަތަމަ ޖައްސާފައިވަނީ އަގައްޓީއަށެވެ. އޭގެ ފަހުން ކަވަރައްޓީގެ ފަޅުތެރެއަށް ވަރަށް އޮމާންކަމާއެކު ބޯޓު ޖެއްސުމާއެކު، މިއީ ލަކްޝަދީޕުގެ ތާރީޚުގައި މޫދަށް ސީޕްލޭން ޖެއްސި ފުރަތަމަ ފަހަރު ކަމުގައި ވެގެންދިޔައެވެ.

ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން މި ޓެސްޓް ދަތުރު ސިފަކޮށްފައިވަނީ އެ އަތޮޅުގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ތާރީހުގައި ހާސިލުކުރެވުނު މުހިންމު ލަނޑުދަނޑިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

މަޝްރޫޢުގެ ދަށުން ގާއިމުކުރާ "ވޯޓަރ އެއިރޮޑްރޯމް" ތަކަކީ އާދައިގެ ބޮޑެތި އެއާޕޯޓްތަކާ ތަފާތު ތަންތަނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ފަސިންޖަރުން މަޑުކޮށްލައިގެން ތިބޭނެ ކުދި ޓާމިނަލްތަކާއި، ފެންމަތީގައި އޮންނަ ހިނގާ މަގުތަކުގެ އިތުރުން ސީޕްލޭން ކައިރިކުރާނެ ހާއްސަ ބަނދަރުތަކެވެ.

ލަކްޝަދީޕް ހަ ރަށުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނަ ފަސިންޖަރުން ދަތުރުކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވެނީ ކަވަރައްޓީއަށެވެ. ހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި އަހަރަކު 16,000 އަށްވުރެ ގިނަ ފަތުރުވެރިން އެ ރަށަށް ދަތުރުކުރާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އަގައްޓީ، ކަލްޕޭނީ އަދި ކިލްޓާން، މިއިން ކޮންމެ ރަށަކަށް އަހަރަކު ގާތްގަނޑަކަށް 8,000 ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކުރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. މި ހިދުމަތުގެ ސަބަބުން ރަށްރަށުގެ ދެމެދުގައި ކުރާ ދަތުރުތަކުގެ ވަގުތު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުޑަވެ، މިހާރު ދިއުމަށް ދަތި ރަށްރަށަށް ފަސޭހައިން ދެވޭނެ މަގު ތަނަވަސްވެގެންދާނެއެވެ.

ރޭވިފައިވާ ގޮތަށް މި މަޝްރޫޢު ކުރިއަށް ހިނގައްޖެނަމަ، މިއީ ލަކްޝަދީޕުގެ ފަތުރުވެރިކަމަށް އަންނާނެ އެންމެ ބޮޑު ބަދަލު ކަމުގައި ވެގެންދާނެއެވެ.

ކަމަނާ އަކީ އުފެދުމުގައިވެސް ބާތިލު ވާހަކަ ދައްކަވާ ބޭފުޅެކެވެ. ސާބިތު ދަރަނީގެ މައްސަލަތަކެއް ކޯޓުގައި އޮއްވާ މުއިއްޒުގެ ބޮލަށް ޒާތެއްގެ ޗިޕެއް ޖަހައިގެން ކޯޓުތަކުގެ ފަނޑިޔާރުންނަށް ހެދިގޮތެއް ހަދައިގެން ސައްހަ ކުރި ކެނޑިޑެންސީގެ ވެރިކަމަނާފާނެވެ. 

ރައިސް މައުމޫނުން ފެށިގެން މީނާގެ ބައިވެރި ވުމާއި އެކު އުފެދުނު ކޮންމެ ސަރުކާރެއް ހަރާބު ވުމުގައި އެކަމަނާގެ ހިއްސާ ބޮޑުވާނެ ކަމަށް ބުނުމަކީ އައިބަކަށް ނުވާނެއެވެ. ރައީސް މައުމޫނު ސަރުކާރު ހަރާބުވި އިރުވެސް ގާނޫނީ ނުލަފާ ދޭންތިބި މީހުން ތެރޭ ހިމެނެއެވެ. ރައީސް ޑރ. ވަހީދުގެ ވެރިކަން ގަޑުބަޑު ވި އިރުވެސް މީނާގެ ގާނޫނީ ނުލަފާވީ އެ ސަރުކާރުގެ ހަލާކަށެވެ.

ރައީސް ޔާމީނު ޖަލުގައި ހޭދަ ކުރަން ޖެހުމުގެ މައިގަނޑު ބަޔާންތަކާއި މެއިލްތަކާއި ގާނޫނީ ނުލަފާ އަކީވެސް އެ ކަމަނާގެ ހެޔޮ އެދުމެވެ. ފެބުރުއަރީ 1ގެ ކޯޓުއަމުރާއި ގުޅިގެން ރައީސް ޔާމީނުވެރިކަމުގައި ހެދުނު ގިނަ ގޯސްތަކަކީ ސީދާ އެކަމަނާގެ ގާނޫނީ ނުލަފާތަކުން ހިނގާ ދިޔަކަންކަން ކަމަށް ކިޔާއުޅެއެވެ.

މުއިއްޒު ސަރުކާރުން މަގާމެއް ނުދިންކަމުގައިވިޔަސް ސެކިއުރިޓީއާއި ދެ ވަޒީރަކަށް ހޭދަ ކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހަރަދު ކޮށްގެން އާއިލީ ވަކީލަކަށް ހަދައިގެން އުޅޭ އުޅުމަކީ އިރާދަ ކުރައްވައިފި ނަމަ މި ސަރުކާރުގެވެސް ނިމުމުގެ ފެށުންކަމުގައި ވުން ގާތެވެ. 

ބައެއް މީހުންނަކީ ގާތުގައި ގެންގުޅެން އެކަށީގެންވާ ކަހަލަ މީހުންނެއް ނޫނެވެ. އެފަދަ މީހުންނަކީ ބަދު ނަސީބެވެ. ލޯބިން ބުނާނަމަ ކަމަނާއެވެ. އާދައިގެ ގޮތަކަަށްނަމަ ދައިތައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ގޭތެރެ އަތުރާތަރުތީބު ކޮށްލާށެވެ.

އެންމެ މައްސަލައެއް ނަމަވެސް ކޯޓުގައި މޮޅުވެގެން މޮޅަށް ވަކާލާތު ކޮށްލައިގެން ކާމިޔާބު ކޮށްލަބައްލަވާށެވެ. ރޮއި ހޭރި ނުފޫޒުން އެކަހެރިވެލައިގެން ގާނޫނުގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން މޮޅުވެލައްވާށެވެ. މިހާތަނަށް ކާމިޔާބު ކަމާއި އެކު ނިންމާލެވުނު ރަނގަޅު ފެންވަރުގެ ކޭސްތަކުގެ ޓްރެކް ރެކޯޑްތައް ރީއްޗެއް ނޫނެވެ. މީހުން ހޯބޯ ލަވައެވެ.

ތިޔައީ ގާނޫނީގޮތުން ފަޑުއްކައެވެ. އަދި ދުނިޔެވީގޮތުންވެސް އުފެދުމުގައިވެސް ބާތިލުކަން އިތުރަށް ދިރުވުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. ކުރުކޮށް މީހުން ކިޔާއުޅެނީ ހަތަރުވެރިކަމެއް ފަނިކުރި ގާނޫނީ ބޮޑުފަނި ކަމަށެވެ. 

ތިމާގެ ފެންވަރުން އުޅެން ދަސްކުރާށެވެ. ސަރުކާރުތަކަށް ބަލަދު އަރައިގެން އުޅޭހެން ނޫޅެ މައިތިރި ވެލާށެވެ. އިރާދަ ކުރެއްވިއްޔާ އެކުވެރިއަކުވެސް ދިގު މުއްދަތަކަށް ލިބިދާނެއެވެ. ފެންވަރާ ލައިގެން ހުވަނދުކޮޅެއް އުނގުޅާލައިގެން ކޮންމެވެސް އެންކޮޅެއް އެއްލައިފިއްޔާ ކޮރަކައްޔެއްނަމަވެސް ޖެހިދާނެއެވެ.

ވަތަނަކީ ކޮބާ ކަމެއް، ގައުމަކީ ކޮބާ ކަމެއް، ހުއްބުލްވަތަންގެ ސިފަތަކަކީ ކޮބާކަމެއް، ގައުމުގެ އިސް މަގާމުތަކުގައި ތިބި މީހުންނަށް ފަހުމް ނުވާއިރު އެފަދަ ފިލާވަޅުތަކެއް ކުދި ބަޔަކަށް އުނގަންނައިދެވޭނީ ކިހިނެތް ތޯއެވެ. 

ވަތަނީ ހިދުމަތަކީ ނަގާދޭ ފިލާވަޅަކުން ކުރާ ތަމްރީނަކުން މީހެއްގެ ކިބައިގައި އަށަގަންނާނެ ސިފަތަކެއް ނޫނެވެ. މަތީން ތިރިއަށް ގެންގުޅޭ އަހުލާގާއި ދައްކުވައިދޭ ނަމޫނާއިންނާއި ދިރިއުޅޭ ވެށިން ދަސްވެ ވިސްނުމާއި ހިޔާލުގައި ބިންވަޅު ނެގޭނެ ސިފަތަކެކެވެ. އެންމެ އިސް ވެރިންފެށިގެން އެންމެ އާދައިގެ ސަރުކާރުގެ މުވައްޒަފުން ތަމްސީލު ނުކުރާ ކަމެއް އުމުރުގެ އެތަށް ދުވަހެއްގެ ތަރުބިއްޔަތެއް ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. 

ތައުލީމާއި ތަރުބިއްޔަތު، ތަމްރީނާއި ތަޖުރިބާ އަކީ އެނގުމާއި ނޭނގުމުގެ ތަޅުދަނޑިތަކެވެ. މި ހުރިހާ ކަމެއް އައިސް ގުޅެނީ އެމީހަކު ހެދިބޮޑުވާ ވެށީގެ ތެރެއިން އުނގަންނައިދޭ ފިލާވަޅު ތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ.

“އިލްމަށްވުރެ ޖާހިލުކަމަށް މަރުހަބާކިޔާ ގައުމަކަށް ރާއްޖެވެއްޖެ،މިއީ ހިތާމަ ހުރި ކަމެއް” ހޯމް މިނިސްޓަރު ދާދި މިދާކަށް ދުވަހު ވިދާޅުވިއެވެ. ހެޔޮފުޅު ވާހަކައެކެވެ. އިލްމުން ހިލްމަށް ބަދަލު ނާންނަ ނަމަ ޖާހިލުކަން އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ގަދަވެ ގަންނާނެއެވެ.

އެންމެ ފުރަތަމަ އެވާހަކަ ވިދާޅުވި ފަރާތެވެ. ވެރިކަމުގެ ޅަފަތުގައި ގައުމު ކައްކުވާލީ ބަރަހަނާ ވީޑިއޯ ތަކާއި ފޮޓޯތަކެއް ދައުރުވި ވާހަކައެވެ. އެއީ ދޮގެއް ކަމެއް ތެދެއްކަމެއް ނޭގެއެވެ. މިއީ އިލުމު އުނގެނި ޑރ. ގެ ލަގަބު ނަމުގެ ކުރީގައި ހިމެނި ބޭފުޅެއްގެ ވާހަކައެވެ.

އިލްމު ހުރިކަމަށް ބަލަމާތޯއެވެ. ނަމަވެސް ހިލްމެއް ތަރުބިއްޔަތެއް ނެތެވެ. ދައުލަތުގެ މަގާމުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ނަގާ އެ ބާރުގެ ނާޖައިޒް ފައިދާ ނަގާ ވާހަކައަކީ އެންމެންދަންނަ ސިއްރެކެވެ.

ވަތަނީ ހިދުމަތުގެ ތަމްރީނު ދީފައި މި ވެއްޓަށް ކުދިން ނެރޭއިރު ވެށި އޮތީ ތަގައްޔަރުވެފައެވެ. ބަންކަރިންނާއި އިންވެސްޓްމަންޓް ބޭންކާއި ޑޮލަރުގެ އަގު 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި ހުރި ވަރަށް ތިރި ކުރާނެ ކަމަށް ބުނި ވަޒީރުންގެ ކިބައިން ފެނުނީ ދޮގާއި މަކަރުގެ ޒަލްޒަލާއެކެވެ.

ވަތަނީ ހިދުމަތުގެ ތަމްރީނު ހަދައިގެން ދަރިވަރު ނިކުންނަންވީ މި މުޖުތަމައުއަށެވެ. މަސްކިލޯއެއްގެ އަގުގެ ވާހަކައާއި ބޮޑުކަންނެލީގެ އަގުތައް ހުރި ހިސާބުންފެށިގެން 9 ހަފުތާއިން ހެލިކޮޕްޓަރު ދުއްވަން ދަސްކޮށްދޭން ކަމަރުބަތް ވަޒީރުންނަށް ލިބުނު ލައިސަންސްގެ އެކްސްޕަޔަރީ އަރާ ހަމަކުރީ ތޯއްޗެވެ. ބޮނަކުއާ ފުޅިއަކަށް ރުގްޔާ ކުރި ވަޒީރުންގެ މާލިމީ ކަމުގައި ވަތަނީ ތަމްރީނުން މި ވެށި ވަނީ ކިލަނބުވެފައެވެ.

ދޮގާއި މަކަރާއި މުންކަރާތް ތަކާއި އޮޅުވާލުމާއި އިސްލާމީ ތަރުބިއްޔަތުގެ ވާހަކަ ފޮތުގައި ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކަކަށް ވުރެ ކުރިއަށް ނުޖެހޭ ވެއްޓެއްގައި ވަތަނީ ތަމްރީނު ވާނީ ނުވިހާ ކުއްޖެއްގެ ފޫޅު ހޯދުމަށް ނޫންބާވައޭ ހިތައް އަރައެވެ. 

ދުނިޔެ އިސްލާހު ކުރުމުގެ ކުރިން އިސްލާހު ވާންވީ ތިމާމެންނެވެ. ބަހާއި އަމަލާ ދިމާކޮށްލަން ވީއެވެ. ދިވެހި ވެށީގައި ތެދުބުނުމާއި އިސްލާމީ އަހުލާގު ދިރުވާއާލާ ކުރަންވީއެވެ. މަގާމުތަކަކީ ހަޑި ހުތުރު އަމަލުތައް ހިންގުމަށް ލިބޭ ލައިސަންސެއްގެ ގޮތުގައި ބައްޓަންވެފައި އޮތް އޮތުން ބަދަލު ކުރަންވީއެވެ. ގޭތެރެ ތަރުތީބު ކޮށްލަންވީއެވެ.

އޭގެ ފަހުން އަވަށްޓެރިންނަށް ނަސޭހަތްދީ ތަރުބިއްޔަތު ކުރަންވީއެވެ. އޭރުން ރަށްރަށަށް އެ އަހުލާގު ފެތުރިދާނެއެވެ. އޭރުން އެ ހެޔޮ އަހުލާގު މުޅި ގައުމަށް ފަތުރާލަން ފަސޭހަވާނެއެވެ. ތިޔަ ދަތުރުކުރަނީ ތަރުތީބު އޮޅުވާލައިގެންނެވެ. ރަނަގަޅު ކޮށްލާށެވެ. ނުވަންޏާ އެކަހެރިވެލާށެވެ.ވަތަނީ ހިދުމަތަކީ ވެރިން މުގައްދަސް ކުރުމެއް  ވެސް ނޫނެވެ.

ދީނާއި ގާނޫނުގެ ނިވަލުގައި ތިބެގެން ވެރިންކުރާ ކަންކަން ތަމްސީލު ކުރިމާ އެކަން ގޯސްވާ ފަދައިން ޝާހީ ވަކީލަށް ވެރިން ހިންގާ ޖަރީމާތައް ގޯސްވެގެން އުޅެތީއެއް ނުފެނެއެވެ.. 

ނޭއްގާނި ވެރިއެއްގެ ނުބައިނުލަފާކަން ހުއްޓުވަން އިސްލާމް ދީން ބާރު އަޅާކަން ޝާހީ ވަކީލަށާއި ބަނޑު ހަނޑޫ ލިބޭ އިލްމު ވެރިންނަށް ނޭނގެނީތާއެވެ. ނޫނީ އެނގޭކަމަށް ނުހަދަނީ ހެއްޔެވެ. 

ވެރިން ފާހިޝް އަމަލުތަކާއި ހަރާމް ކަންކަމަށް އަރައިގަންނަ އަރައިގަތުން ހުއްޓުވަން އާރާބާރު ނެތް ރައްޔިތުންނަށް ކުރެވެން އޮތް އެންމެ ރަނގަޅު ކަމަކީ މަށިމާލި ފަދަ ތަމްސީލީ ހަރަކާތް ހިންގައިގެން މުޑުދާރު ވެރިޔާ  ލަދު ގަންނަވާލުމެވެ. އެއްޗެއް ވިސްނޭވަރުކޮށްލުމެވެ. 

އީދު އުފާކުރުމުގައި އޮންނަންޖެހޭ ދުރޫސުލް އަހުލާގުގެ ވާހަކަ އެއްގޮތަކަށް ވެސް އާޒިމާ ނުދައްކާށެވެ. އާއިލީ ބޮޑު ނައިބު ހެދިގެން ދޭހާ ގާނޫނީ ނުލަފައިން މުއިއްޒު ކަހަލަ ރުންކުރު ވެރިންނަށް އޮޅެނީ މަގެވެ. ޖަދަލު ކުރުމާއި ބަދަލު ހިފުން ނޫންކަމެއް އޭރަކުން ނުކުރެއެވެ.

ޝާހީ ވަކީލަށް މިފަހަރުވެސް ކަމެއް ކުރެވުނު ކަމަށްވާނީ ކުޅުދުއްފުށީ މަށިމާލި ޕެރޭޑާ ދެކޮޅަށް ގޯތި އައްބާސް ލައްވާ ދައުވާ ކުރުވިއްޔާއެވެ. ކުރަންވީ ހުކުން ވެސް ލިޔެފާ ފަނޑިޔާރަށް ދީގެން ކުޅުދުއްފުށި ޖަލަށްނުލާ އީދުއުފާ މިފަހަރު އާޒިމާއަށް ލިބޭނެއެކޭ ހިތަކަށް ނާރައެވެ. 

ކުރިއްސުރެ ވަޒީރުންނާއި ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރުންނާއި ވަޒީރުންގެ ނައިބުންނާއި އެފެންވަރުގެ ހުރިހާ މަގާމެއްގައި ތިބޭ ބައެއްގެ މައުލޫމާތު އުނި އިތުރެއްނެތި ރައީސް އޮފީގުގެ ވެބްސައީޓްގައި ޝާއުއުކުރެއެވެ. އޭގެ އިތުރަށް ގާނޫނު އަސާސީގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ރައީސް އުފައްދާ މަގާމުތަކާއި އެމަގާމުތަކަށް އައްޔަނުކުރާ އެކިފެންވަރުގެ ސިޔާސީވެރިންގެ މައުލޫމާތުވެސް ރައީސް އޮފީގެ ވެބްސައިޓްގައި ހާމަކޮށް ފެންނަން ހުރެއެވެ. 

ޑރ. މުއިއްޒުގެ ވެރިކަމުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހުއްސުރެ ސަރުކާރުގެ އައްޔަނީންގެ މައުލޫމާތުވަނީ އޮޅުވާލާފައެވެ. ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރުންނާއި އެފެންވަރުގެ އެތައް ބައެއްގެ މައުލޫމާތު ފުރަތަމަ ދުވަހުއްސުރެ މުއިއްޒު ވަނީ ސިއްރުކޮށްފައެވެ. ވަޒީރުންގެ ނައިބުންނާއި އެފެންވަރުގެ އެތައް ބައެއްގެ މައުލޫމާތުވެސް ރައީސް އޮފީހުގެ ވެބްސައީޓްގައި ފެންނާކަށް ނުހުރެއެވެ. އަމްދުން މަދުންނޫނީ އެސްޕީޑީންނާއި ÷ިޑީންނާއި އެނޫންވެސް ސިޔާސީގޮތުން މުސާރަދޭ ގިނަ މީހުންގެ މައުލޫމާތު މިހާތަނަށްވެސް މުއިއްޒު އައީ ސިއްރުކުރަމުންނެވެ. 

115 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަގާމު ދީގެން މުސާރަދެނީ ކޮންބައަކަށްކަން ބުނެނުދޭތާ ސިޔާސީ ބޭނުމުގައި ވަޒީފާދީފާ ތިބޭ މީހުންގެ ސައްހަ އަދަދު ވޭސް މުއިއްޒުވަނީ ސިއްރުކޮށްފައެވެ. ސަރުކާރުގެ މަތިބަރުވެ ސިޔާސީ އައްޔަނީންގެ އަދަދު ތިންހަތަރު ހާހަށް އަރައިގެން ދިޔައިރު އެއިގެ މައުލޫމާތު ހޯދަން އެކިގޮތްގޮތުން މީހުން ކުރިހާ މަސައްކަތްވެސްވީ ބޭކާރެވެ. 

އެންމެފަހުން އޮތް ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓުގައި ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ރައްޔިތުން ބަސްބުނުމުން ސިޔާސީ ބޭނުމުގައި ހަމައެއް ލަމައެއްނެތި ސަރުކާރުން ވަޒީފާ ބެހިކަމަށް މުއިއްޒު ވަނީ އެއްބަސްވެފައެވެ. ވަޒީފާގައި ތިބި މީހުންގެ ޕާފޯމަންސް ބެލުމަށްފަހު ބޭކާރު މީހުން ވަޒީފާއިންވަކިކުރާނެކަމަށް މުއިއްޒުވަނީ ބުނެފައެވެ. މެރިޓަށް ބިނާކޮށް ނޫނީ ދެން އެއްވެސް މީހަކަށް ވަޒީފާ ނުދޭނެކަމަށް ވެސް ބުންޏެވެ. 

މުއިއްޒުގެ ސިޔާސީ ތާއީދު ބޮޑުކުރަން ވަޒީފާ ދީފައި ތިބި ގިނަ ބަޔަކު ކަނޑާއުކާލުމަކީ މުއިއްޒު ކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކުރެވޭނެ ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ. އެހެން ކަމުން އަނެއްކާވެސް ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުވާލުން ނޫން ކަމެއް މުއިއްޒަކަށް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ރައީސް އޮފީހުގެ ވެބްސައިޓްގައި ވަޒީރުންނޫން ބައެއްގެ މައުލޫމާތު ނުބެހެއްޓުމަކީ މީހަކު ވަޒީފާގައި ހުއްޓެއް ނެތެއް އާއްމުކޮށް އެގުނަ ނުދިނުމައްޓަކާ ކުރިކަމެކެވެ. ސަރުކާރުގެ ސިޔާސީ މުސާރަވެރިންނަކީ ކޮންބައެއްކަން ފެންނާނެ ގޮތެއް އޭރަކުން ނުއޮންނާނެއެވެ. އެއްވެސް ވުޒާރާއެއްގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓަކުން ވެސް އެތަނަކާ ގުޅުންހުރި ސިޔާސީވެރިންގެ މައުލޫމާތެއް ފެންނާކަށް ނުބަހައްޓާނެއެވެ. 

އާހިރުގައި މުއިއްޒު ގަޔާނުވާ މަދުމީހަކު ނޫނީ ސަރުކާރުން ކަނޑައެއް ނުލާނެއެވެ. ދައުލަތުގެ ފައިސާއިން މުއިއްޒުގެ އައުވާނުނަށްކުރާ އިސްރާފު ފުކެއްވެސް މަދެއް ނުކުރާނެއެވެ. ޕާފޯމެންސްއޭ މެރިޓޭ ކިޔައިގެން ދެއްކި ވާހަކައަކީ ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުވާލާ އޮޅުވާލުމެކެވެ. ސިޔާސީ ވެރިންގެ މައުލޫމާތު ރައީސް އޮފީހުގެ ވެބްސައިޓުގައި ނުހިމަނާން ނިންމި ނިންމުމަކީ ބޮޑު އޮޅުވާލުމެއްގެ ފެށުމެވެ. 

ހުސްވި ހަފްތާގައި ލާއޯސްއަށް ކުރި ބޯ ވިއްސާރައިގައި ބިންގަނޑު ކަނޑައިގެން ދިއުމުގެ ސަބަބުން ފެންބޮޑުވި ހޮހަޅައެއްގެ ތެރޭގައި ތާށިވި ފަސް މީހަކު، އެތައް ދުވަހަކު ބަންދުވެފައި ތިއްބާ ސަލާމަތްކުރާ ފަރާތްތަކުން ހޯދައިފިއެވެ. މި ހާދިސާގައި އެ މީހުންނާއެކު ތިބި އިތުރު ދެ މީހަކު އަދިވެސް ނުފެންނަ ކަމަށް، މި މަސައްކަތުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ލާއޯސް އާއި ތައިލެންޑުގެ ރެސްކިއު ޓީމުތަކުން މައުލޫމާތުދެއެވެ.

މި ހަތް މީހުންނަކީ ލާއޯސްގެ މެދުތެރޭގެ ޒައިސޮމްބޫން ޕްރޮވިންސަށް ނިސްބަތްވާ ބަޔެކެވެ. އެ މީހުން މިދިޔަ ހަފުތާގެ ބުދަ ދުވަހު ހޮހަޅައަށް ވަނީ ރަނާއި ޖަނަވާރު ހޯދުމަށެވެ. ނަމަވެސް، ހޮހަޅައިގެ ދޮރު ބަންދުވުމުގެ ސަބަބުން އެ މީހުންނަށް ބޭރަށް ނިކުމެވޭގޮތް ވަނީ ނުވެފައެވެ.

ސަލާމަތްކުރާ ފަރާތްތަކުން އާންމުކޮށްފައިވާ ވީޑިއޯތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި، އެ ފަރާތްތަކުން ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދިޔައީ ފެންބޮޑުވެ، ކިސަޑުން ފުރިފައިވާ ހަނި މަގުތަކެއްގެ ތެރޭގައެވެ. "ރެސްކިއު ވޮލަންޓިއާ ފޯ ޕީޕަލް" ގެ ފަރާތުން ވާހަކަދެއްކި ބޫންހަމް ލުއަންގްލާތު ބުނި ގޮތުގައި، ގެއްލިފައިވާ އަނެއް ދެ މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް އަދިވެސް ދަނީ ކުރިއަށެވެ. "އަދިވެސް އަހަރެން މިހުރީ ބިރުން ގަނޑުވެފައި. މިއީ އަހަރެމެންގެ ޓީމުން ކުރި ވަރަށް ބޮޑު މަސައްކަތެއް،" އޭނާ ފޮނުވި އަޑުގެ މެސެޖެއްގައި ބުނެފައިވެއެވެ.

ސަލާމަތްކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި، ބިމުގެ އަޑިއަށް ވަރަށް ފުންކޮށް ދެމިގެން ގޮސްފައިވާ މި ހޮހަޅަ ނިޒާމަކީ އިންތިހާއަށް ހަނި ތަނެކެވެ. މީގެ ބައެއް ދިމާދިމާލުގައި ހުންނަނީ އެންމެ 50 ސެންޓިމީޓަރު (20 އިންޗި) އެވެ.

"އަހަރެމެންނަށް ފަސް މީހަކު ސަލާމަތުން ފެނިއްޖެ. އެންމެންގެ ހާލުވެސް ރަނގަޅު،" ރެސްކިއު ވޮލަންޓިއާ ފޯ ޕީޕަލް އިން ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ.

ތައިލެންޑުގެ ރެސްކިއު މަސައްކަތްތެރިއެއް ކަމަށްވާ ކެންގްކަޗް ބަންގްކަވޮންގް ފޭސްބުކްގައި ބުނި ގޮތުގައި، މި މީހުން ފެނިފައިވަނީ އެ ގައުމުގެ ގަޑިން ހަވީރު 16:30 ހާއިރުއެވެ. ފިންލޭންޑުގެ މާހިރު ޑައިވަރެއް ކަމަށްވާ މިކޯ ޕާސީ ބުނި ގޮތުގައި، މި މަސައްކަތަކީ ވަރަށް ނުރައްކާތެރި މަސައްކަތެކެވެ. ސަބަބަކީ ހޮހަޅައިގެ ތެރޭގައި ފެންބޮޑުވެފައި އޮތުމާއި، ބިންގަނޑު ކަނޑައިގެން ދިއުމުގެ ބިރު އޮތުމާއި، އަދި ވައި ނުސާފުވުމުގެ ނުރައްކާ އޮތުމުންނެވެ. އޭނާ ލަފާކުރާ ގޮތުގައި މި ހަތް މީހުން ތާށިވެފައި ތިބީ ހޮހަޅައިގެ ދޮރުން ފެށިގެން ގާތްގަނޑަކަށް 300 މީޓަރު (984 ފޫޓު) އަޑީގައެވެ.

މި މީހުން ހޮހަޅައަށް ވަނީ ވެރިރަށް ވިއެންޓިއާންއާ 120 ކިލޯމީޓަރު އުތުރުގައި އޮންނަ ސަރަހައްދަކުންނެވެ. އެ ސަރަހައްދުގެ ރެސްކިއު މަސައްކަތްތެރިއެއް ކަމަށްވާ ބައެންގް ބުނި ގޮތުގައި، އެއީ ވަކި މީހެއްގެ މިލްކިއްޔާތުގައި އޮންނަ ތަނެއް ނޫން ކަމުން، އާންމުން އެތަނަށް ގޮސް ކާނާ ހޯދުމަށާއި އެކި ބޭނުންތަކަށް ވަޅު ކޮނެ ހަދައެވެ.

މި އޮޕަރޭޝަނުގައި ބައިވެރިވި ކެންގްކަޗް އަކީ، 2018 ވަނަ އަހަރު ތައިލެންޑުގެ ޗިއަންގް ރާއީ ޕްރޮވިންސުގެ ހޮހަޅައެއްގައި ތާށިވި 12 ކުޑަކުދިންނާއި އެ ކުދިންގެ ފުޓްބޯޅަ ކޯޗު ސަލާމަތްކުރުމުގެ ބޮޑު އޮޕަރޭޝަނުގައިވެސް ބައިވެރިވި މީހެކެވެ. މުޅި ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަން ހުއްޓުނު އެ ހާދިސާއާ ގުޅިގެން "ތާރޓީން ލައިވްސް" އަދި "ދަ ރެސްކިއު" ފަދަ ފިލްމުތަކާއި ޑޮކިއުމެންޓްރީތައް ވެސް ވަނީ އުފައްދާފައެވެ.

51 އަހަރުގެ ބޫޗީ، އޭނާގެ ލޯބިވެރިޔާ ލެޓީޝިއާ އާރް (42 އަހަރު) އަށް މި ބޮޑެތި އަނިޔާތައް ދީފައިވަނީ "ސެކްސް ގޭމް" ތަކެއްގެ ނަމުގައި އޮޅުވާލައިގެންނެވެ. އޭނާ ވަނީ އޮންލައިންކޮށް ހޯދާ ނުދަންނަ މީހުންނާއެކު ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމަށް ލެޓީޝިއާއަށް މަޖުބޫރުކޮށްފައެވެ. 2015 ވަނަ އަހަރުގެ ކްރިސްމަސް ދުވަހުގެ ރޭ، މަގުމަތީގައި ހުންނަ ސާވިސް ސްޓޭޝަނަކަށް ގޮސް ނުދަންނަ މީހުންނަށް އަމިއްލަ ހަށިގަނޑު ހުށަހެޅުމަށް ބޫޗީ އަމުރުކުރިއެވެ. އެ ވަގުތު އޭނާ ހުރީ ފޯނުން އެ މަންޒަރު އަޑުއަހާށެވެ.

ބޫޗީ ވަނީ އޭނާގެ ރަހުމަތްތެރިންނާއި، މަސައްކަތުގެ ބައިވެރިން އަދި ނުދަންނަ މީހުންނަށް ލެޓީޝިއާގެ ހަށިގަނޑު ވިއްކައި، އެމީހުންގެ ލިސްޓެއް ބެލެހެއްޓުމަށްވެސް އަންގާފައެވެ. ލެޓީޝިއާ ކޯޓުގައި ދިން ބަޔާނުގައި ބުނީ، އޭނާއަށް މަޖުބޫރުކޮށްގެން ގެނައި ފިރިހެނުންގެ އަދަދު 487 އަށް އެރުމުން، އެ އަދަދު ގުނުން ހުއްޓާލި ކަމަށެވެ.

މި މައްސަލައިގެ ޝަރީއަތް ސިއްރުކުރުމަށް ބޫޗީ އެދުނު ނަމަވެސް، ލެޓީޝިއާ ވަނީ އެކަމަށް އިންކާރުކޮށް، އާންމުކޮށް ހުޅުވާލައިގެން ޝަރީއަތް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް އެދިފައެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި މި ހިތްވަރު ލިބުނީ، ފަރަންސޭސިވިލާތުގައި މިފަދަ އަނިޔާތަކާ ދެކޮޅަށް ތެދުވި ޖިސޭލް ޕެލިކޯގެ ފަރާތުންނެވެ.

ޝަރީއަތުގެ މަޖިލީހުގައި ލެޓީޝިއާ ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، 2015 އިން 2022 އަށް އޭނާ ދިރިއުޅެމުންދިޔައީ ބޫޗީގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި، ނުހަނު ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ބޫޗީ އޭނާއާ މުއާމަލާތްކުރީ އަޅެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށާއި، އިންސާނީ ކަރާމާތް ގެއްލޭ ފަދަ ދަށު ދަރަޖައިގެ އަމަލުތައް ހިންގުމަށް މަޖުބޫރުކުރި ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. މިގޮތުން، އެދެމީހުންގެ ދަރިފުޅު ވިހެއުމަށްފަހު ހޮސްޕިޓަލުން ދޫކޮށްލިތާ އެންމެ ދުވަހެއްގެ ތެރޭގައިވެސް، ލޮރީ ޑްރައިވަރަކާއެކު ޖިންސީ އަމަލު ހިންގުމަށް ބޫޗީ ވަނީ އޭނާއަށް މަޖުބޫރުކޮށްފައެވެ.

"އަހަރެންގެ އެތެރެހަށި މަރުވަމުންދާހެން ހީވި،" ކަރުނާއާއެކު ލެޓީޝިއާ ކޯޓުގައި ބުންޏެވެ. "ކޮންމެ އައު އަނިޔާއެއް ކުރިމަތިވާއިރު، އަހަރެންގެ ނަފްސުގެ ބައެއް ދާއިމަށް ހަލާކުވެގެންދާ ފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވުނު." ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.

ބޫޗީ ބައެއް އަމަލުތަކަށް އިއުތިރާފުވި ނަމަވެސް، އޭނާ ދިފާއުގައި ބުނީ އެއީ ދެމީހުންގެ ރުހުމުގައި، ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ތެރެއިން ހިންގި "ކުޅިވަރުތަކެއް" ކަމަށެވެ. އަދި އޭނާގެ ބައިވެރިޔާއަށް އަނިޔާއެއް ލިބޭ ކަމަށް ގަބޫލުނުކުރާ ކަމަށްވެސް ބުންޏެވެ. ނަމަވެސް، ޕްރޮސެކިއުޓަރުން ވަނީ ބޫޗީ ފޮނުވާފައިވާ މެސެޖުތަކާއި ރެކޯޑިންގްތައް ހުށަހަޅާފައެވެ. އެ ހެކިތަކުން ސާފުވި ގޮތުގައި، ބޫޗީގެ އަމުރުތަކަށް ނުކިޔަމަންތެރިވެއްޖެ ނަމަ މަރާލާނެ ކަމަށް ބުނެ އޭނާ ދިޔައީ ލެޓީޝިއާއަށް ބިރުދައްކަމުންނެވެ. އެހެންކަމުން، ލެޓީޝިއާ އެ ހުރިހާ ކަމެއް ކުރީ މަޖުބޫރުވެގެންކަން ޝަރީއަތަށް ސާބިތުވިއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ލެޓީޝިއާ ލައްވައި މަޖުބޫރުން ހަށިވިއްކުވި ކަމަށްވެސް ބޫޗީ ވަނީ އިއުތިރާފުވެފައެވެ.

ދައުލަތުގެ ވަކީލުން އެދިވަޑައިގަތީ ބޫޗީއަށް އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވުމަށެވެ. އެއީ އޭނާގެ ފަރާތުން އެހެން އަންހެނަކަށްވެސް މިފަދަ ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެތީއެވެ.

މި މައްސަލަ ބެލުމަށްފަހު ކޯޓުން ހުކުމްކުރީ ބޫޗީ 25 އަހަރަށް ޖަލަށްލުމަށެވެ. އަދި އޭނާގެ ހުކުމުގެ ތިންބައިކުޅަ ދެބައި ފުރިހަމަކުރުމުގެ ކުރިން، ކަފާލާތުގެ ދަށުން މިނިވަންވުމަށް އެދުމުގެ ފުރުސަތު ނޯންނާނެ ކަމަށްވެސް ކޯޓުން ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ.

ބާރު އޮތީތީ ބަދަލު ހިފުމާއި އަބުރުގެ ނަމުގައި މީހުންގެ ދުލާ ގަލަން ބަންދުކުރުމަކީ އިސްލާމީ ދީން އައްޑަނައަކަށް ހަދައިގެން އުޅޭ ވެރިންގެ ސިފައެކެވެ. ވެރިން ދައުލަތުގެ މުދަލާއި ފައިސާއަށް ހިޔާނާތްތެރިވަމުން އިސްރާފުކުރުމަކީ ވެރިންނަށް އިސްލާމް ދީން ހުއްދަކުރާ ކަމެއްް ނޫނެވެ. ގަންދީ ހުވާކޮށްގެން ތިބެ ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތަކަށް އަރައި ގަތުމަކަށް އިސްލާމް ދީނަކު ނޯވެއެވެ. ސިއްރުންވިޔަސް ފާޅުގައިވިޔަސް ބަދުއަހުލާގީ އަމާލާއި ކައިވެނީގެ ބޭރުން ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން ފުއްދުމަކަށް ވެރިންނަކަށްވެސް ހުއްދައެއް ނޫނެވެ.

ދެޖިންސް މަސްހުނިވެގެން އެލްސޯފާއާއި ރިޔާސީ މޭޒުކޮޅުމަތީގައި ސެކްސްކުރުމަކަށް ވެރިމީހާވިޔަސް ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. އީދު އުފާ ފާޅުކުރުމުގައި ހާމަކޮށް އާއްމުތަންތާ ދެޖިންސު މަސްހުނިވެގެން އީދުކުޅިވަރު ކުޅުމަށްވުރެ ވެރިން ކަލްގިއުލަރހެދުން އިސްލާމްދީނާ މާދުރެވެ. 

ތެދެއް ހެދެން އޮޮތަސް ދޮގެއް ނޫނީ ނުހަދާ މީހަކު ވެރިކަމުގައި ހުއްޓަސް އޭނާގެ ހައްގުގައި އިސްލާމު ދީނުގައި ދޮގު ދޮގަށް ނުވެއެއް ނުދެއެވެ. އާއްމުކޮށް ދޮގު ހަދާ މީހަކު ކުރާ ފާހިޝް ކަންކަން ކިތަންކެ ވަރަކަށް ދޮގުކުރިޔަސް އެކަން މީހުން ގަބޫލެއް ނުކުރާނެއެވެ. އެވާހަކަ މީހުން ދައްކާނެއެވެ. އަބުރުގެ ދައު އަަޅައިގެން އެވާހަކަ ދައްކާ ސުވާލުކޮށް ހަދާ މީހުން ހިފާ ހައްޔަރުކޮށް ދުލާއަތް ބުރިކޮށް ދުއްރައިން ތެޅިޔަސް ކުރިކަމެއް ނުކުރާ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. 

އަބުރު ރައްކާތެރިކުރެވޭނީ އަބުރު ގެއްލޭކަންކަމުން ދުރުހެލިވެގެންނެވެ. އަބުރުގެ ދައު އަޅައިގެން މީހުން ހިފާ ހައްޔަރުކުރިޔަސް އަބުރު ރައްކާތެރިއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ފާސިގުންގެ ވާހަކަ ގަބޫލުނުކުރުމަށް އޮންނަ އޮތުމަކީ ހަބަރައިގެން އަންނަ މީހާއަށް އެކަނި ރައްދުވާ ކަމެއްްނޫނެވެ. ހުއްޓާނުލާ ދޮގުހަދާ ވެރިޔާވެސް އެ ހުކުމުގައި ޝާމިލުވެއެވެ.

މުންކަރާތްތަކާއި ފާފަތަކަށް އަރައިގަންނަ ވެރިންގެ އަމަލުތައް ހުއްޓުވުމުގެ ބާރު ނެތް އާއްމު ރައްޔިތުން އެކަންކަން މަނާ ކުރުވާނީ ބަހުންނެވެ. އީދުކުޅިވަރުގެ ގޮތުގައި ކުޅޭ ތަމްސީލްތަކުންނެވެ. އެފަދަ ނުރައްކާތެރި ވެރިންގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވުމަށް ހިއްވަރު ހޯދާނީ މާލި ޕެރޭޑްތަކުންނެވެ. އީދުކުޅިވަރުގައި މަގަށް ނެރޭ އެލް ސޯފާއަކުން އީދުއުފާ ދީނުން ބޭރެއް ނުވާނެއެވެ.  

ފުލުހުންނަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައިގައިވާ ގޮތުން، އަނިޔާ ލިބުނު އަންހެންމީހާއަކީ އުމުރުން 55 އަހަރުގެ ވިކާސް ސްރިވަސްތަވާގެ އަނބިމީހާއެވެ. އެ ދެމީހުން ފުރަތަމަ ބައްދަލުވީ 2024 ވަނަ އަހަރު ވަޒީފާއެއް ހޯދުމުގެ ތެރެއިންނެވެ. ޕްރައިވެޓް ބޭންކެއްގެ މެނޭޖަރެއްގެ މަގާމުގައި ހުރި ވިކާސްއާ އެ އަންހެންމީހާ ފަހުން ކައިވެނި ކުރިއެވެ. އެދެމީހުން ކައިވެނިކުރުމަކަށް ވިކާސްގެ ދަރިފުޅު އަކްޝަތު ގަބޫލެއް ނޫނެވެ.

މައްސަލައިގައި އިތުރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި ކައިވެންޏަށްފަހު އެ ގޭތެރޭގައި އަބަދުވެސް މައްސަލަޖެހި، އަކްޝަތު އެ އަންހެންމީހާއަށް ބޮޑެތި އަނިޔާތަކާއި ގޯނާތައް ކުރަމުން ގޮސްފައިވެއެވެ. އަދި މިފަދަ ބައެއް ހާދިސާތައް މީގެ ކުރިންވެސް ފުލުހުންނަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެއެވެ.

ނަމަވެސް، މިދިޔަ އޭޕްރިލް މަހުގެ 10 ވަނަ ދުވަހު އަކްޝަތު އެ އަންހެންމީހާގެ ކޮޓަރިއަށް ވަދެ ޖިންސީ ގޯނާކޮށް، އެ ވާހަކަ އެއްވެސް މީހަކަށް ކިޔައިދީފިނަމަ މަރާލާނެ ކަމަށް ބުނެ އިންޒާރުދީފައިވާ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވެއެވެ.

އަނިޔާ ލިބުނު އަންހެންމީހާ މި ވާހަކަ އޭނާގެ ފިރިމީހާއަށް ކިޔައިދިނުމުން، އޭނާއަށް އެހީތެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި ފިރިމީހާ އެދުނީ އާއިލާގެ އަބުރަށްޓަކައި އަދި ދަރިފުޅުގެ ކިޔެވުމުގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި މި ވާހަކަ ސިއްރުކުރުމަށެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، އެ އަންހެންމީހާ ވަނީ ހިތްވަރާއެކު މި މައްސަލަ ކަމާބެހޭ ފުލުހުންގެ އިދާރާއަށް ހުށަހަޅާފައެވެ. ފުލުހުން މި މައްސަލަ ރަސްމީކޮށް ތަހުގީގު ކުރަން ފަށައި، އޭގެ މަދު ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ އަކްޝަތު ވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ.

ނަތީޖާ ނެރެވޭ މީހުންނާ ހަވާލުކޮށްގެން ނޫނީ ރާއްޖޭން ކޮރަޕްޝަން ނައްތާ ނުލެވޭނެކަމަށް ކުރީގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޝަމީމު ވިދާޅުވެއެވެ. އޭސީސީގެ މިހާރުގެ ރައީސަކީ ނަތީޖާ ނެރެވޭނެ ފަދަ ބޭފުޅެއް ނޫން ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވެއެވެ.   

ކޮރަޕްޝަންގެ މައްސަލައަށް ހައްލެއް ލިބުމަކީ، ރާއްޖޭގެ ތަރައްގީ ހެޔޮ މިސްރާބަކަށް ބަދަލުކުރުމަށް އަޅަންޖެހޭ އެންމެ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅު ކަމަށް ވިދާޅުވެ އުސްތާޒު ޝަމީމް އޭނާގެ ބްލޮގްގައި ހައްލުތަކެއް ވަނީ ހުށަހަޅުއްވާފައެވެ. ޝަމީމް ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ކޮރަޕްޝަނުގެ މައްސަލަތައް ބެލުމަށް އުފައްދާފައިވާ އޭސީސީ ޖެހެނީ އުވާލާށެވެ. 

އޭސީސީގެ ވެބްސައިޓުގައި 2024 ގައި އާންމުކޮށްފައިވާ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ރިޢާޔަތް ކުރައްވާ ޝަމީމް ވިދާޅުވަނީ އޭސީސީ ފޭލިވެފައިވާ ކަމަށެވެ. އޭސީސީން ގޮތް ނުނިންމި 3501 މައްސަލަ އޮތްއިރު ހުސްވި އަހަރަކު ކޮމިޝަނަށް ނިންމުނީ 297 މައްސަލައަށް ވީމާ މިހާރު ހުރި މައްސަލަތައް ނިންމަންވެސް އެރޭޓުން 11 އަހަރު ނަގާނެކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވެއެވެ. ނިންމުނު މައްސަލައިގެ ތެރެއިން ޝަރީއަތަށް ފޮނުވޭވަރުވީ އެންމެ 8 މައްސަލަކަންވެސް އޭނާ ފާހަގަ ކުރެއްވިއެވެ.

އިތުރު މައްސަލަ ހުށަހެލޭނަމަ އެއަށްވުރެވެސް މުއްދަތު ދެމިގެންދާނެކަމަށް ޝަމީމު އަންދާޒާކުރައްވައެވެ. އެހެން ކަމުން އޭސީސީ ފޭލިވެފައިވާ ވަރު އޭސީސީގެ ވެބްސައިޓުން  އެއޮތީ ފެންނާށެވެ. އެހެން ކަމުން ޝަމީމު ވިދާޅުވަނީ އޭސީސީ މިހާރު އޮތް ގޮތް އެއްކޮށް ބަދަލުކުރަން ޖެހޭ ކަމަށެވެ. ވޭތުވެދިޔަ 20 އަހަރުގެ ތަޖުރިބާއިން އެނގުނު އެއްޗަކީ އޭސީސީ ވަކި މިނިވަން މުއައްސަސާއެއްގެ ގޮތުގައި އޮވެގެން ނެރެވުނު ނަތީޖާއެއް ނެތް ކަމެވެ. 

ޝަމީމު ވިދާޅުވަނީ އޭސީސީގައި މިހާރު ހުރީ ސަރުކާރުގެ ރައީސެއް ކަމަށެވެ. ކޮންމެ ސަރުކާރެއްގައި ވެސް އެކަން އޮންނަނީ އެހެން ކަމަށް ވިދާޅުވަމުން ޝަމީމު ވިދާޅުވަނީ އޭސީސީގެ 5 މެމްބަރުންގެ ބަދަލުގައި މަޖިލީހުން ހޮވާ އެންމެ ކޮމިޝަނަރެއް ބެހެއްޓުމަށެވެ. އެކަން ކުރަން ފެނި ވަޑައިގަންނަވާ ގޮތް ވެސް ޝަމީމު އޭނާގެ ބްލޮގްގައި ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.

އެ ގައުމުގެ ހުޅަނގު އުތުރުގައި އޮންނަ މާޗިސަން ފޯލްސް ނޭޝަނަލް ޕާކުގައި އާދީއްތަ ދުވަހުގެ ހަވީރު ހިނގި މި ހާދިސާގައި އިތުރު ހަތަރު މީހަކަށް އެކިވަރުގެ އަނިޔާތައް ލިބިފައިވާ ކަމަށް ފުލުހުން ބުނެފައިވެއެވެ.

ފުލުހުން މައުލޫމާތު ދޭ ގޮތުގައި، މި އުޅަނދުގައި ދަތުރުކުރީ ޔުގެންޑާ ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ (ޔޫ.އާރު.އޭ) ގެ ހަތް އޮފިޝަލުންނެވެ.

ޔުގެންޑާއަކީ މަގުމަތީގެ އެކްސިޑެންޓްތައް އާންމު ގައުމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިންސާނުން ދިރިއުޅޭ ސަރަހައްދުތައް ފުޅާވެ، ހިމާޔަތްކޮށްފައިވާ ޖަންގަލިތަކާ ކައިރިވަމުންދާތީ، ވަލު ޖަނަވާރުންނާއި އިންސާނުންނާ ދެމެދު ހިނގާ މިފަދަ ހާދިސާތައް ވެސް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ.

ޔުގެންޑާ ޕޮލިސް ފޯސްއިން ސޯޝަލް މީޑިއާ ޕްލެޓްފޯމް 'އެކްސް' ގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި، މި އެކްސިޑެންޓް ހިނގާފައިވަނީ އަރުއާ ސިޓީން ފުރައިގެން ވެރިރަށް ކަމްޕާލާއަށް އެ އުޅަނދު ދަތުރުކުރަނިކޮށެވެ.

އަނިޔާވި މީހުންނަށް ފުރަތަމަ ފަރުވާ ދީފައިވަނީ އެ ސަރަހައްދުގެ ހޮސްޕިޓަލެއްގައެވެ. ނަމަވެސް، ފަހުން އިތުރު ފަރުވާއަށް އެމީހުން ވަނީ ކަމްޕާލާއަށް ބަދަލުކުރެވިފައެވެ. މި ހާދިސާގައި އެތަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ އެއްވެސް ތަފްސީލެއް އޮފިޝަލުން ހާމައެއް ނުކުރެއެވެ.

ޔުގެންޑާ ވައިލްޑްލައިފް އޮތޯރިޓީން ވަނީ މަގު ހުރަސްކުރާ ޖަނަވާރުތަކަށް ސަމާލުވުމަށް ޑްރައިވަރުންނަށް އިލްތިމާސްކޮށްފައެވެ.

އެ އިދާރާއިން ބުނެފައިވަނީ، "ހިމާޔަތްކޮށްފައިވާ ސަރަހައްދުތަކުގެ ތެރެއިން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުތައް ދުއްވާއިރު، ވަލު ޖަނަވާރުތައް ގިނަގިނައިން މަގު ހުރަސްކުރާނެތީ، ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުވެގެން ދުއްވުމަށް ހަރުކަށިކޮށް އިރުޝާދު ދެން،" ކަމަށެވެ.

ފަލާހުގެ ވާހަކައިން ޔަގީންވީ ކަމަކީ ޕީއެންސީގައި އާއްމު މެންބަރުންނާއި އެ ޕާޓީގެ ގުނަންތަކުގެ އެއްވެސް ބާރެއް ނެތްކަމެވެ. ތަފާތު ހިޔާލާއި މަޝްވަރާއަށް ޕީއެންސީގައި އެއްވެސް ފުރުސަތެއް ނެތްކަމަށް ސާފު ބަހުން ފަލާހު އެ ބުނީއެވެ. ވަރުވަރުން މީހުން ތިއްބަސް އެކަކަށް އެއްކަމެއްވެސް މުއިއްޒާ ހިލާފަށް ނުކުރެވޭ ކަމަށް ބުނެވޭނީ އެހާކަށް ވަރަށެވެ. 

ރައްޔިތުން އިންތިހާބުކޮށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ފޮނުވާފައި ތިބި މެންބަރުންގެ ފުށުންވެސް ފެންނަނީ އެކަމެވެ. މުއިއްޒު ބޭނުންވުމުން މެންބަރުންގެ ގޮނޑި ގެއްލުވާލެވޭ ވަރަށް ބާރު ދޫކޮށްލައިގެން އެ ތިބެނީވެސް މުއިއްޒު ބޭނުންނުވާ ގޮތެއް ހެދޭވަރުގެ ހަކަތަ ނެތިގެންނެވެ. މުއިއްޒު ދެކެވާ ލޯބިން ސިޔާސީ ކަންކަމާއި ގައުމުގެ ކަންކަމުގައި މުއިއްޒު ބޭނުންހާ ގޮތެއް ހަދަން ދޫކޮށްލުމަކީ ހިޔާނާތެކެވެ.

މުއިއްޒު އެޅިހާބަތަކަށް ރިހަވެގެން އުޅެން ޕީއެންސީއަކީ މުއިއްޒުގެ ލޯބީގެ ދާސްތާނެއް ނޫނެވެ. ޕީއެންސީއަކީ ވެސް ރައްޔިތުންގެ ޓެކްސް ފައިސާއިން ހަރަދުކޮށްގެން ހިންގާ އެތައް ރައްޔިތުންނެއް ތަމްސީލުކުރާ ސިޔާސީ ޕާޓީއެކެވެ. މުއިއްޒު ޖީބުން ހަރަދުކޮށްގެން ހިންގާ ކުއްޔަށް ކޮޓަރިދޭ ގެއެއް ނޫނެވެ. މުއިއްޒު ދެކެ ލޯބިން މުއިއްޒު ބޭނުންހާ ގޮތަކަށް ކޮށްދޭނީ މުއިއްޒުގެ އަމިއްލަ ކަންކަމެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީތަކާއި ގައުމީ ކަންކަމަކީ ލޯބީގެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ފަލާހުމެން ވާ ލޯބިން ކުރާނެހާ ކަމެއްކުރަން ދޫކޮށްލުމުން ރައީސް އޮފީހުގެ ސޮފާތަކާއި މޭޒުތަކަށް ދަންދެން މުއިއްޒުގެ ލޯބީގެ މަސަންދުތަކަށް ބަދަލު ވަނީއެވެ. 

ޕީއެންސީގެ އާއްމުމެންބަރުންނާއި ޕާޓީގެ ގުނަންތަކުގައި ތިބިހާ މީހުންނަކީ ބުއްދިއެއް ހިކުމަތެއް ހުރި ބަޔަކަށް މުއިއްޒަކަށް ނުވެއެވެ. އެންމެ މޮޅަށް އެންމެ ރަނގަޅަށް ހުރިހާ ކަމެއްވެސް އެnގޭ މީހަކީ މުއިއްޒު ކަމަށް ދެކިގެން މުއިއްޒު އުޅުނެއް ކަމަކު އެންމެނަކު އެކަމެއް ގަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ. ހެދިހާ އެއްޗެއް ހެދިގެން މީހުން ތިބީކީ ކުރާހާ ކަމެއް ރަގަޅުުވެގެން ރުހިގެން ލޯތްބަކުން ނޫނެވެ.

ދައުލަތް ހިންގުމުގައި މުއިއްޒަށް ފެންނަހާ ގޮތަކަށް ކަންކަން ކުރުމަކަށް ޕީއެންސީގެ ގިނަ މީހުންވެސް ގަބޫލެއް ނޫނެވެ. އެންމެ ފަހުން އޮތް ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓުން މުއިއްޒު ބޭނުންވާހާ ގޮތަކަށް ގައުމުގެ ކަންކަން ދާން ބޭނުން ނުވާ އެތައް ހާސް ޕީއެންސީ މެންބަރުން ތިބިކަން ވަރަށް ސާފެވެ. 

ފަލާހެވެ. މުއިއްޒު ދެކެވާ ލޯތްބަކުން ޕީއެންސީގެ ގިނަ މެންބަރުން ވެސް މިހާރު ތިބީ ގާނޫނީ އިމުގެތެރެއިން މުއިއްޒުގެ ވެރިކަން ނިންމާލާނެ ދަނޑިވަޅަކަށް ބަލަބަލައެެވެ. ބަސް ހުއްޓި އަނގަ ބަންދުކޮށްގެން އެ ތިބެނީ ލޯތްބަކުން ނޫނެވެ، ދަނޑިވަޅެއް ނުލިބިގެންނެވެ.

ކާއުއީގެ ހުޅަނގު އައްސޭރިން 17 މޭލު ދުރުގައި އޮންނަ މި ރަށުގެ ނަމަކީ ނިއީހާއު އެވެ. މިއީ "މަނާ ކުރެވިފައިވާ ރަށް" ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ތަނެކެވެ. 1800 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން މި ރަށް ވަނީ ބޭރުގެ ދުނިޔެއާ އެކަހެރިކޮށް "ރައްކާތެރި" ކުރެވިފައެވެ. މި ރަށުގެ ފަހަތުގައިވާ ސިއްރުތަކާއި އޭގެ ޝައުގުވެރި ތާރީhaށް ބަލާލަމާ ހިނގާށެވެ.

ވަގުތު ހުއްޓިފައިވާ ރަށެއް

ނިއީހާއު ކިޔާރަށުގައިވެސް ހަވާއީގެ އެހެން ރަށްތަކެކޭ އެއްފަދަ ރީތި ގޮނޑުދޮށްތައް ހުރެއެވެ. ނަމަވެސް އެތަނަށް ދިއުމުގެ ފުރުސަތެއް އެއްވެސް މީހަކަށް ނުލިބޭނެއެވެ. ބޭރު ދުނިޔެއާ އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނެތް މި ރަށް ފެންނަނީ ހަމަ ހަގީގަތުގައިވެސް ވަގުތު ހުއްޓިފައިވާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މި ރަށުގެ ރައްޔިތުން މިއަދުވެސް ދިރިއުޅެމުންދަނީ މީގެ އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ކުރިން އެމީހުންގެ ކާބަފައިން އުޅުނު ފަދައިން، މަސްވެރިކަމާއި ޝިކާރަކުރުން ފަދަ އާދަކާދަތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

މި ރަށް މިގޮތަށް ރައްކާތެރިކުރެވިފައި އޮތީ އެލިޒަބަތު މެކްހަޗެންސަން ނަމަކަށް ކިޔާ އަންހެނަކާއި، 1800 ގެ އަހަރުތަކުގައި ހެދިފައިވާ ތަފާތު އެއްބަސްވުމެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.

އެލިޒަބަތު މެކްހަޗެންސަން

އެލިޒާގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވި އެލިޒަބަތު މެކްހަޗެންސަން އުފަންވީ 1800 ވަނަ އަހަރު ސްކޮޓްލޭންޑުގައެވެ. އޭނާ ކައިވެނިކުރީ ކެޕްޓަން ފްރާންސިސް ސިންކްލެއާއާއެވެ. މި ދެމަފިރިންނަށް ހަ ކުދިން ލިބުނެވެ. ހަވަނަ ކުއްޖާ ލިބުމަށްފަހު، އެ އާއިލާއިން ނިންމީ ނިއުޒީލޭންޑަށް ހިޖުރަކޮށް އާ ދިރިއުޅުމެއް ފެށުމަށެވެ.

1841 ވަނަ އަހަރު ނިއުޒީލޭންޑަށް ގޮސް، ޕިޖަން ބޭގައި އެމީހުން ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބޮޑު މަސައްކަތެއް ފެށިއެވެ. ފްރާންސިސްއަކީ ކަނޑުދަތުރުފަތުރުގެ ކެޕްޓަނަކަށްވުމުން، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ސާމާނު އެކި ތަންތަނަށް އުފުލައި ވިޔަފާރި ފުޅާކުރިއެވެ. ނަމަވެސް، ފަސް އަހަރު ފަހުން، ފްރާންސިސްއާއި އޭނާގެ ދޮށީ ފިރިހެން ދަރިފުޅު ކުރި ދަތުރެއްގައި އުޅަނދު ބަނޑުންޖަހާލައި، އެންމެން މަރުވީއެވެ.

އެލިޒާ އުންމީދު ކަނޑައެއް ނުލިއެވެ. ފިރިމީހާއާއި ދަރިފުޅު ވަކިވެގެން ދިޔުމުން، އެލިޒާގެ ބާކީ ތިބީ ފަސް ދަރިންނެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ހިތްވަރު ދޫކޮށެއް ނުލައެވެ. އޭނާ އަލުން ދަނޑުވެރިކަން ކުރިއަރުވައި، ހުރިހާ ދަރިން ބޮޑުކޮށް ކައިވެނިކޮށްދިނެވެ. އެއަށްފަހު 1863 ގައި ކެނެޑާއަށް ހިޖުރަކުރިއެވެ.

ކެނެޑާގެ ވެންކޫވަރަށް ދިޔައިރު، އެތަނުގެ ބިންތަކަކީ ދަނޑުވެރިކަން ކުރަން އެންމެ އެކަށީގެންވާ ތަންތަނެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން، އެލިޒާ ނިންމީ އޭރު "ސޭންޑްވިޗް އައިލެންޑްސް" ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ހަވާއީއަށް ދިއުމަށެވެ. އެތަނުން އޭނާ ރަސްގެފާނު ކަމޭހަމޭހާ އާ ބައްދަލުކޮށް، ނިއީހާއު ރަށް ގަތުމަށް އެދުނެވެ.

ޝަރުތަކާއެކު ރަށް ވިއްކުން

1864 ވަނަ އަހަރު، 10,000 ޑޮލަރުގެ ރަނަށް ރަސްގެފާނު އެ ރަށް ސިންކްލެއާ އާއިލާއަށް ވިއްކާލިއެވެ. ނަމަވެސް، އެއް ޝަރުތަކާއެކުގައެވެ. އެއީ ބޭރުގެ ނުފޫޒުތަކުން އެ ރަށާއި ރަށުގެ ރައްޔިތުން ރައްކާތެރިކޮށްދިނުމެވެ. ސިންކްލެއާ އާއިލާއިން އެކަމަށް އެއްބަސްވެ، ރަށުގެ މީހުންނަށް އެހީތެރިވަމުން ދިޔައެވެ.

1930 ގައި އެޅި ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތައް

ރަސްގެފާނުގެ އެދުމަށް އިހުތިރާމްކޮށް، 1930 ގެ އަހަރުތަކުގައި އެ އާއިލާއިން ނިންމީ ބޭރުގެ އެއްވެސް މީހަކަށް އެ ރަށަށް ނާދެވޭ ގޮތަށް ރަށް ބަންދުކުރުމަށެވެ. މިއީ އޭރު ފެތުރެމުންދިޔަ ބަލިމަޑުކަމުން ރައްޔިތުން ސަލާމަތްކުރުމަށާއި، ރަށުގެ އަސްލު ސަގާފަތް (ކަހިކީ) ދެމެހެއްޓުމަށް އެޅި ފިޔަވަޅެކެވެ.

މިއަދުގެ ހާލަތު

މިއަދުވެސް އެ ރަށަކީ އެލިޒާގެ ދަރިކޮޅުގެ މީހުން ކަމަށްވާ "ރޮބިންސަން" އާއިލާގެ އަމިއްލަ މިލްކެކެވެ. އެމީހުން އަދިވެސް ދަނީ އެ ގަދީމީ އާދަކާދަތައް ދަމަހައްޓަމުންނެވެ. އެ ރަށަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް "ހަވާއިއަން" ބަހުން ވާހަކަދައްކާ ހަމައެކަނި ތަންތަނުގެ ތެރެއިން އެއް ތަނެވެ.

އަމާން އަދި ހިތްފަސޭހަ ދިރިއުޅުމެއް

މި ރަށުގައި ކަރަންޓާއި ފެނުގެ ނިޒާމެއް ނޯވެއެވެ. ރައްޔިތުން ބޭނުންކުރަނީ ވާރޭފެނާއި އިރުގެ ހަކަތަ (ސޯލާ ޕެނަލް) އެވެ. ދުނިޔޭގެ ހަލަބޮލިކަމާ ދުރުގައި، އެމީހުން އުޅެނީ ވަރަށް އާދައިގެ، ހިތްހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމެކެވެ.

ދަތުރުފަތުރުގެ މިނިވަންކަން

ބޭރު މީހުންނަށް ރަށަށް ނާދެވުނަސް، ރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ރަށުން ބޭރަށް ދިއުމުގެ ހުއްދަ އޮވެއެވެ. ގިނަ މީހުން މަސައްކަތް ހޯދުމަށް ކާއުއީއަށް ދަތުރުކުރެއެވެ. އެ ރަށުގައި ދިރިއުޅެނީ ގާތްގަނޑަކަށް 70 އާއި 170 އާ ދެމެދުގެ އަދަދަކަށް މީހުންނެވެ.

ހަރުކަށި ގަވާއިދުތައް

ރަށުގައި ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ބައެއް ގަވާއިދުތަކަށް ބޯލަނބަންޖެހެއެވެ. އެގޮތުން ބަނގުރަލާއި ހަތިޔާރު ގެންގުޅުން މަނަލެވެ. އަދި ކޮންމެ އާދީއްތަ ދުވަހަކު ފައްޅިއަށް ދިއުން މަޖުބޫރެވެ. މި ގަވާއިދުތަކާ ހިލާފުވާ މީހުން ރަށުން ބޭރުކުރެވެއެވެ.

ރަށަށް ތަކެތި ގެންދިއުން

ރަށަށް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެއްޗާއި އެހެނިހެން ސާމާނު ކޮންމެ ހަފުތާއަކު ބޯޓެއްގައި ގެންދެވެއެވެ. ހަމައެކަނި މަނާ ކުރެވިފައިވާ ތަކެތި ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ އެއްޗެއް ލިބެއެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ އަސްކަރިއްޔާގެ މަރުކަޒެއްވެސް އެ ރަށުގައި ގާއިމުކޮށްފައިވެއެވެ.

ފަތުރުވެރިކަމުގެ ކުޑަ ފުރުސަތެއް

މުޅިން ބަންދު ރަށެއް ނަމަވެސް، ވަރަށް މަދު ފުރުސަތެއްގައި ހެލިކޮޕްޓަރު މެދުވެރިކޮށް ރަށުގެ ބައެއް ސަރަހައްދުތައް ބަލާލުމުގެ ފުރުސަތު ދެއެވެ. ނަމަވެސް، މީހުން ދިރިއުޅޭ އަވަށްތަކާ ގާތަށް ދިއުމަކީ ދުވަހަކުވެސް ފުރުސަތު ދޭނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ރަށުގެ ވެރިން ބުނެއެވެ.

ޖަނަވާރުންގެ މާހައުލެއް

އިންސާނުން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން، ނިއީހާއުއަކީ ނެތިގެންދާ ފަނާވެދާނެ ބައެއް ދިރުންތަކަށް އޮތް ރައްކާތެރި މާހައުލެކެވެ. ހާއްސަކޮށް "މޮންކް ސީލް" ނަމަކަށް ކިޔާ ސީލް ފަދަ މަސްމަހާމެހި މި ރަށުގައި ވަރަށް ގިނައިން އާލާވެއެވެ.

އިތުރު މައުލޫމާތު

މި ރަށުގެ މީހުންނަކީ ގޮނޑުދޮށުން ހޮވާ ރީތި ބޮލިތަކުން ގަހަނާ ހެދުމަށް މަޝްހޫރު ބައެކެވެ. މި ތަކެތި ހަވާއީގެ އެހެން ރަށްތަކުގައި ވަރަށް އަގުބޮޑުކޮށް ވިއްކަން ހުރެއެވެ. ރަށުގައި މާގިނަ މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ވަސީލަތްތައް ނެތުމުން، ޒުވާނުން ބައެއް ފަހަރު ދުނިޔެ ބަލާލުމަށް ރަށުން ބޭރަށް ދެއެވެ. ނަމަވެސް އެނބުރި އަންނަން ބޭނުން ކޮންމެ ފަހަރަކުވެސް އެ މީހުންނަށް އެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ.

ނިއީހާއު އަކީ ޒަމާނީ ތަރައްގީގެ ހަލަބޮލިކަމުން އެކަހެރިވެ، އަމިއްލަ ވަންތަކަމާއި ގަދީމީ އާދަކާދަތައް ދަމަހައްޓަމުންދާ، ދުނިޔޭގައިވާ މަދު ތަންތަނުގެ ތެރެއިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ތަފާތު ރަށެކެވެ.

މަގުމަތީގައި އަންހެނުންގެ ރައްކާތެރިކަން އޮތް މިންވަރު ވަޒަންކުރުމަށްޓަކައި ހިންގި މި ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނުގައި، އައި.ޕީ.އެސް އޮފިސަރު ސުމަތީ ވަނީ ދަންވަރު 12:30 އިން ފެށިގެން 3:30 އާ ހަމައަށް އާންމު ދަތުރުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ބަސް ހުއްޓީގައި މަޑުކޮށްފައެވެ. ފުލުހުންގެ މަސްދަރުތަކުން މައުލޫމާތުދޭ ގޮތުގައި، ދަންވަރުގެ ވަގުތުތަކުގައި އަންހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ ހަގީގީ ހާލަތު ބެލުމަށްޓަކައި އޭނާ އެ ސަރަހައްދުގައި ހުރީ އެކަނިމާއެކަންޏެވެ.

އޭނާ އެތާ ހޭދަކުރި ތިން ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ފެނިގެންދިޔައީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ފަދަ މަންޒަރުތަކެކެވެ. އޮޕަރޭޝަން ކުރިއަށްދިޔަ ވަގުތު ގާތްގަނޑަކަށް 40 ފިރިހެނުން އޭނާއާ މައްލައުކޮށް ގޯނާކުރަން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އޮފިޝަލުން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މީގެ ތެރޭގައި މަސްތުވާތަކެއްޗާއި ރަލުގެ ނުފޫޒުގައި ތިބި މީހުން ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޒުވާނުންނާއި، ދަރިވަރުން އަދި އަމިއްލަ ވަޒީފާތަކުގައި އުޅޭ މީހުންވެސް ހިމެނޭ ކަމަށް ފާހަގަ ކުރެވިފައިވެއެވެ.

މި އޮޕަރޭޝަނުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި އާންމު ހެދުމުގައި ކައިރީގައި ތިބި ފުލުހުންގެ ޓީމުތަކުން ވަނީ ވަގުތުން ހަރަކާތްތެރިވެ، ޝައްކު ކުރެވޭ ގޮތަކަށް އުޅުނު މީހުންނާއި ބަސް ހުއްޓީގައި ތިބެ އުނދަގޫ ކުރި މީހުން ހިފަހައްޓާފައެވެ. ފުލުހުން ބުނި ގޮތުގައި، އަންހެނުންނަށް ގޯނާކުރުމާއި އާންމު މަސްލަހަތު ގެއްލޭ ފަދަ އަމަލުތައް ހިންގި މީހުންނާ މެދު ވަނީ ގާނޫނީ ފިޔަވަޅު އަޅާފައެވެ.

މި ހަރަކާތުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ ރޭގަނޑު ޕެޓްރޯލް ކުރުން ހަރުދަނާކުރުމާއި، އާންމު ތަންތަނުގެ ތެރެއިން ނުރައްކާ އޮތް ތަންތަން ދެނެގަތުމެވެ. މީގެ އިތުރުން، މި އޮޕަރޭޝަނުގެ ތެރެއިން ހިފެހެއްޓުނު މީހުންނަށް ކައުންސެލިންގް ދިނުމާއި، އަންހެނުންގެ ރައްކާތެރިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގެ މަސައްކަތްވެސް ވަނީ ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައެވެ.

ހިފެހެއްޓުނު މީހުންގެ ވަނަވަރާއި އެމީހުންނާ މެދު އެޅޭ ގާނޫނީ ފިޔަވަޅުތަކުގެ އިތުރު ތަފްސީލު ފުލުހުންގެ އިދާރާއިން ހާމަކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.      

ރޯމްގެ ޕްރޮސެކިއުޓާސް އޮފީހުން އިސްވެ ކުރިއަށްގެންދާ މި ތަހުގީގުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބަލާނީ ވ. އަތޮޅުގެ ކޭވް ސިސްޓަމެއްގައި ކުރި މި ޑައިވިންގް ދަތުރުގައި ކަން ހިނގައިދިޔަ ގޮތާއި އެކަމާ ގުޅުންހުރި އެންމެހާ ކަންކަމެވެ.

ހަބަރުތައް ބުނާގޮތުން، މަރުވި މީހުންގެ ހަށިގަނޑުތައް އަނބުރާ އިޓަލީއަށް ގެންދިއުމާއެކު، މަރުވި ސަބަބު ދެނެގަތުމަށާއި ހާދިސާ ހިނގި ގޮތް ތަފްސީލީ ގޮތެއްގައި ބެލުމަށްޓަކައި ޕޯސްޓްމޯޓަމް ހެދުމަށް ޕްރޮސެކިއުޓަރުން އަމުރުކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، މި ޑައިވިންގް ދަތުރުގައި ބޭނުންކުރި "ޑޫކް އޮފް ޔޯކް" ނަމަކަށް ކިޔާ ސަފާރީގައި ތިބި އިޓަލީގެ ރައްޔިތުންނާ ސުވާލުކޮށް، މި ހާދިސާއާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ސާފުކުރުމަށް ވެސް ތަހުގީގީ އިދާރާތަކުން ވަނީ ނިންމާފައެވެ.

މި ހާދިސާއަކީ ރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް ހިނގި އެންމެ ނުރައްކާތެރި އަދި ކޭވް ޑައިވިންގް އެންމެ ބޮޑު ހާދިސާއަށް ވާއިރު، ރާއްޖެއާއި އިޓަލީގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ދަނީ މިކަން ތަހުގީގު ކުރަމުންނެވެ. ވ. އަތޮޅުގެ ކޭވް ސިސްޓަމުން މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތުގައި ރާއްޖޭގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކާ ގުޅިގެން ބައިނަލްއަގުވާމީ ކޭވް ޑައިވިންގް މާހިރުން ވަނީ ފެންއަޑީގެ ނުރައްކާތެރި ހާލަތްތަކުގައި މަސައްކަތް ކޮށްފައެވެ.

މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސާވިސްއިން ދަނީ އެ ސަރަހައްދުން ފެނުނު ގޯޕްރޯ ކެމެރާތަކާއި ޑައިވިންގް ސާމާނުތައް ވަކިން ތަހުގީގު ކުރަމުންނެވެ. މި ތަކެތީގެ ޒަރީޢާއިން، ޑައިވަރުންގެ އެންމެ ފަހުގެ ހަރަކާތްތަކާއި، ފެންއަޑީގެ ފެންނަ މިންވަރާއި، ދިމާވި ފަންނީ މައްސަލަތައް ދެނެގަނެވޭނެ ކަމަށް ތަހުގީގީ އިދާރާތަކުން ގަބޫލުކުރެއެވެ.

މީގެ ތެރެއިންވެސް، އެކި ކުލަކުލައިގެ ރޮނގުތަކުން ކުރެހިފައިވާ ފަދަ ގޮތަކަށް ފެންނަ، އަދި އަލި އެޅޭ ގޮތުންނާއި ދުރުމިނަށް ބަލައި ކުލަތައް ބަދަލުވާ ފަދަ ގޮތަކަށް ފެންނަ ފަރުބަދައެއް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. ޕެރޫގެ ފަރުބަދަ މަތީ ހިސާބެއްގައި ފޮރުވިފައިވާ މި ރީތި މަންޒިލް ދުނިޔެއަށް މަޝްހޫރުވެގެން ދިޔަ ސަބަބު އެ ތަނަށް ބަލައިލުމުން ހަމަ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ވަގުތުން ސާފުވެގެންދާނެއެވެ. ކުލަގަދަ ރީތި ކުރެހުމެއް ފަދަ ސިފައެއް ލިބިފައިވާ މި ފަރުބަދައަކީ މިހާރު ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ފޮޓޯ ނަގާ އެއް މަންޒިލަށް ވަނީ ވެފައެވެ. މި ތަނާ ބެހޭ އިތުރު މައުލޫމާތާއި، ފަތުރުވެރިން މި ތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރުން މުހިންމު ސަބަބުތަކަށް ބަލައިލަމާ ހިނގާށެވެ.

ވިނިކުންކާ: ދުނިޔޭގެ ރެއިންބޯ މައުންޓަން

ޕެރޫގެ އެންޑީސް ފަރުބަދަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ "ވިނިކުންކާ" އަކީ އާންމު ނަމުން ނަމަ "ރެއިންބޯ މައުންޓަން" އެވެ. މިއީ އެ ފަރުބަދައިގެ ގުދުރަތީ ކުލަގަދަ ސިފައަށްޓަކައި މުޅި ދުނިޔެއަށް މަޝްހޫރުވެފައިވާ ތަނެކެވެ. ކަނޑުގެ ސަތަހައަށްވުރެ 5،000 މީޓަރަށް ވުރެ އުސްމިނުގައި އޮންނަ މި ފަރުބަދައަކީ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި ޕެރޫގައި އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު ޒިޔާރަތްކުރާ ގުދުރަތީ އެއް މަންޒިލެވެ. މި ފަރުބަދައަށް މިފަދަ ކުލަގަދަ ސިފައެއް ލިބިފައިވަނީ އެތައް ގަރުނެއްގެ ވަންދެން އެކި ބާވަތްތަކުގެ މައުދަނުތައް ފަށަލަ ފަށަލައަށް ޖަމާވެފައި ހުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ފަރުބަދައިން އެކި ކުލަތައް ފެންނަ ސަބަބު:

ރެއިންބޯ މައުންޓަން އިން ފެންނަ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކުލަތަކަކީ އެތަނުގެ ބިމުގެ އޮނިގަނޑާއި އެކުލެވިގެންވާ މަޢުދަނުތަކުގެ ނަތީޖާއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

ރަތް ކުލަ: އަޔަން އޮކްސައިޑްގެ ސަބަބުން

ރީނދޫ އަދި ރަން ކުލަ: ސަލްފައިޑް މަޢުދަނުތަކުގެ ސަބަބުން

ފެހި ކުލަ: ކްލޮރައިޓް އާއި އެހެނިހެން މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން

މުށި އަދި ދަނބު ކުލަ: އެކި ބާވަތްތަކުގެ ކަަރު ފަށަލަތައް މަސްހުނިވުމުގެ ސަބަބުން

ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި ގިރުމުގެ ސަބަބުން، މި ކުލަގަދަ ފަށަލަތައް ހާމަވެ، މިއަދު މި ފެންނަ ހިތްގައިމު މަންޒަރު އުފެދުނެވެ.

މަންޒިލް މަޝްހޫރުވެގެން ދިޔައީ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައެވެ. ޝައުގުވެރިކަމާއެކު ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، ރެއިންބޯ މައުންޓަން މިހާރު މިފެންނަ ސިފައަށް އަބަދު ނުފެންނަ ކަމެވެ. ސަރަހައްދަކީ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ސުނޯ ނުވަތަ ގަނޑުފެނުން ފޮރުވިފައި އޮތް ތަނެކެވެ. މި ކުލަގަދަ ފަށަލަތައް ފާޅުވާން ފެށީ ގަނޑުފެން ވިރެން ފެށުމުންނެވެ.

މިއަދު މިތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

• ފަރުބަދައަށް އަރާ މީހުން

• ގުދުރަތީ މަންޒަރުތައް ފޮޓޯނަގާ މީހުން

• އެޑްވެންޗަރ ފަތުރުވެރިން

• ޕެރޫގެ މަޝްހޫރު "މަޗޫ ޕިޗޫ" ފިޔަވައި އެހެން ތަފާތު ތަންތަން ބަލައިލަން ބޭނުންވާ މީހުން

ރެއިންބޯ މައުންޓަންގެ މަގުބޫލުކަން އިތުރުވުމުގައި ފޮޓޯގްރަފީ އާއި ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވެއެވެ.

ދަތުރުގެ ތަޖުރިބާ ހުންނާނެ ގޮތް

ވިނިކުންކާއަށް ދިއުމަށްޓަކައި އުސް ފަރުބަދަތަކުގައި ގިނަ އިރު ހިނގަންޖެހެއެވެ. މިއީ އުސްމިނުގެ ސަބަބުން ޖިސްމާނީ ގޮތުން ބުރަ ދަތުރަކަށް ވެދާނެއެވެ.

ދަތުރުވެރިން ސަމާލުވާންޖެހޭ ކަންތައްތައް:

• ފަރުބަދައަށް އެރުމަށް އާންމުކޮށް އެތައް ގަޑިއިރެއް ހޭދަވެއެވެ.

• އުސް ސަރަހައްދުތަކުގައި އޮކްސިޖަން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ "އަލްޓިޓިއުޑް ސިކްނެސް" އަށް ސަމާލުވާންޖެހެއެވެ.

• ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ފިނިހޫނުމިނަށް އަވަސް ބަދަލުތަކެއް އަތުވެދާނެއެވެ.

• ފަރުބަދައަށް އަރަން ފެށުމުގެ ކުރިން އެ މާހައުލަށް ހޭނުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ގިނަ މީހުން މި ދަތުރު ފަށަނީ "ކުސްކޯ" ސިޓީންނެވެ.

ތަފާތު ތަޖުރިބާއަކަށް ވަނީ ކީއްވެ:

ކުލަގަދަ މި ފަރުބަދައިގެ އިތުރުން، އެ ސަރަހައްދުގެ ވަށައިގެންވާ މަންޒަރުތަކުން ދަތުރުގެ ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ދަތުރުމަތީގައި ފެންނާނެ މަންޒަރުތައް:

• ގަނޑުފެނުން ފޮރުވިފައިވާ އެންޑީސް ފަރުބަދަތަކުގެ ކުރިބޯށިތައް

• އަލްޕަކާ އާއި ލާމާ ފަދަ ޖަނަވާރުތައް

• ފަރުބަދަ މަތީ ފުޅާ ވާދީތައް

• ސަރަހައްދުގެ ގަދީމީ ދިރިއުޅުން އުޅޭ މީހުން

އުސްމިނާއި، މަންޒަރުތަކާއި، ތަފާތު ޖިއޮލޮޖީގެ ސަބަބުން މިއީ އާންމު ފަރުބަދަ މަތީ ހިސާބުތަކާ މުޅިން ތަފާތު އިހުސާސެއް ކޮށްދޭ މަންޒިލެކެވެ.

ޒިޔާރަތްކުރަން އެންމެ ރަނގަޅު ވަގުތު

ރެއިންބޯ މައުންޓަނަށް ޒިޔާރަތްކުރަން އެންމެ އެކަށީގެންވާ ވަގުތަކީ އާންމުކޮށް މެއި މަހާއި ސެޕްޓެމްބަރު މަހާ ދެމެދުގައެވެ. އެއީ މޫސުން ހިކި އަދި ދަތުރުކުރަން އެންމެ ރަނގަޅު ދުވަސްވަރެވެ. ވާރޭ މޫސުމުގައި މަގުތައް ކަހާ ގޮތްވުމާއި، ފުސްވުމުގެ ސަބަބުން މަންޒަރުތައް ސާފުކޮށް ނުފެނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.        

މި އަހަރުގެ މިހާތަނަށް ބަންގްލަދޭޝްގައި ހިމަބިހި ޖެހިގެން 86 ކުޑަކުދިން މަރުވެފައިވާކަން ކަށަވަރު ކުރެވިފައިވާ ކަމަށް ސިއްހީ އޮފިޝަލުން ހޮނިހިރު ދުވަހު ވަނީ ހާމަކުރައްވާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހިމަބިހީގެ އަލާމާތްތައް ހުރި 426 ކުއްޖަކު މަރުވެފައިވާ ކަމަށްވެސް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ. މިއީ ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެ ގައުމުގައި މި ބަލި މިހާ ނުރައްކާތެރި މިންވަރަކަށް ފެތުރުނު ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ.

ފާއިތުވި މަސްތަކުގައި މި ބަލި ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރެމުންދިއުމުގެ ސަބަބުން ހޮސްޕިޓަލްތައް ފުރި، ސިއްހީ ނިޒާމަށް ވަނީ ބާރު ބޮޑުވެފައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ރަށްފުށުގެ ސަރަހައްދުތަކާއި، މީހުން ތޮއްޖެހިފައިވާ މާލީ ތަނަވަސްކަން ކުޑަ ސަރަހައްދުތަކުގައި ސިއްހީ ހިދުމަތް ދިނުމަށް ވަނީ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ.

ޑައިރެކްޓަރޭޓް ޖެނެރަލް އޮފް ހެލްތު ސާވިސަސްގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މާޗް 15 އިން މެއި 23 ގެ ނިޔަލަށް މުޅި ގައުމުން ހިމަބިހި ކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ 62,507 ކޭސް ފެނިފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 8,494 މީހަކަށް ބަލި ޖެހިފައިވާކަން ލެބޯޓްރީ ތަހުލީލުތަކުން ވަނީ ކަށަވަރުވެފައެވެ.

ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (WHO) އިން މިދިޔަ މަހު އިންޒާރު ދީފައިވާ ގޮތުގައި، ގަވާއިދުން ދެވޭ ވެކްސިން ދިނުމުގެ ނިސްބަތް ދަށްވުމަކީ ބަލި ބޮޑަށް ފެތުރުމަށް މެދުވެރިވި މައިގަނޑު ސަބަބެވެ. މި ހާލަތާ ގުޅިގެން، ބަންގްލަދޭޝް ސަރުކާރުން މިހާރު ވަނީ ކުޑަކުދިންނަށް ހިމަބިހި އަދި ރުބެއްލާ ވެކްސިން ދިނުމުގެ ކެމްޕޭން ކުއްލި ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން މުޅި ގައުމުގައި ފުޅާކޮށްފައެވެ.

މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ސަލާމަތްކުރާ އެތައް ސަތޭކަ މީހުންނެއް މިހާރު ދަނީ އެ ސަރަހައްދުގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުންނެވެ. ޗައިނާގެ އުތުރުގެ ޝަންޒީ ޕްރޮވިންސްގައި ހުންނަ 'ޓޮންގްޒޯ ގްރޫޕް' އިން ހިންގާ 'ލިއުޝެންޔޫ ކޯލް މައިން' ގައި މި ގޭސް ގޮވުން ހިނގާފައިވަނީ ހުކުރު ދުވަހުގެ ރޭގަނޑެވެ. ހާދިސާ ހިނގިއިރު އެތަނުގައި 247 މުވައްޒަފުން މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔަ ކަމަށް މައުލޫމާތު ލިބެއެވެ.

ދައުލަތުގެ މީޑިއާތަކުން ދައްކާފައިވާ މަންޒަރުތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި، އެ ސަރަހައްދުގައި ގިނަ އަދަދެއްގެ އެމްބިއުލަންސްތައް ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދާއިރު، ސިއްހީ އެހީތެރިން ދަނީ އަނިޔާވި މީހުން ސްޓްރެޗަރުތަކުގައި އުފުލަމުންނެވެ. މިހާރުވެސް އެ ސަރަހައްދުގައި މީހުން ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް މެދުނުކެނޑި ދަނީ ކުރިއަށެވެ.

މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ޗައިނާގެ ރައީސް ޝީ ޖިންޕިން ވަނީ އަނިޔާވި މީހުންނަށް ފަރުވާ ދިނުމުގައާއި، ގެއްލުނު މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތުގައި އެއްވެސް މަޑުޖެހުމެއް ނެތް ގޮތަށް ހުރިހާ ވަސީލަތްތަކެއްގެ ބޭނުން ހިފުމަށް އިރުޝާދު ދެއްވާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، މި ހާދިސާ ހިނގަން މެދުވެރިވި ސަބަބު ތަހުގީގުކޮށް، މީގައި އިހުމާލުވި ފަރާތްތަކާ މެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމަށްވެސް ރައީސް ވަނީ ސަރުކާރަށް ގޮވާލައްވާފައެވެ.

މިހާދިސާއާ ގުޅިގެން އެ ކޯލް މައިން ހިންގުމުގައި އިސްކޮށް ތިބި އޮފިޝަލުން މިހާރު ވަނީ ބަންދުކޮށްފައެވެ. މި ގޮވުން ހިނގަން މެދުވެރިވި ސީދާ ސަބަބު އަދި ކަށަވަރު ނުވި ނަމަވެސް، މައިންގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ވިހަ ގޭހެއް ކަމަށްވާ ކާބަން މޮނޮކްސައިޑް ހުންނަންޖެހޭ މިންވަރަށް ވުރެ އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށް މީޑިއާ ރިޕޯޓްތައް ބުނެއެވެ.

2000 ގެ ކުރީކޮޅު ޗައިނާގެ ކޯލް މައިންތަކުގައި ނުރައްކާތެރި ހާދިސާތައް ހިނގުމަކީ އާންމު ކަމެއް ނަމަވެސް، ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި އެގައުމުގެ ސަލާމަތީ މިންގަނޑުތައް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވަރުގަދަކޮށްފައެވެ.

ގައުމުގެ ކަންކަން އިސްލާހުކޮށް ނަތީޖާ ހާސިލުކުރެވޭ ވަރަށް ވެރިކަމާއި މަޖިލީހުގެ ސްޕަރ މެޖޯރިޓީ ދިނުމުން އެދޭ ބަދަލު ގައުމަށް ގެނެސް ނުދެވުމަކީ 2023 ގެއްލުނު މައިގަނޑު ސަބަބެވެ. ރައީސް ސޯލިހުގެ ވެރިކަމުގައި ރައްޔިތުން އެދުނު ހެޔޮ ބަދަލު ގެނެސް ނުދެވުނު އެކިވަރުގެ އެތައް ސަބަބެއް ހުއްޓެވެ. 

ވެރިކަން ލިބި މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ލިބުމުން ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމު ބަދަލުކުރުމަށް ޕާޓިގެ ރައީސް ބޭނުންވެ އެހެން ހުރިހާ ކަމަަކަށް ވުރެ ނިޒާމް ބަދަލުކުރަން އުޅުމުން ޕާޓީގެ އެތެރޭގައި އުފެދުނު ނުތަނަވަސްކަމާއި ދެބަސްވުމަކީ މުޅި މައްސަލައިގެ ނާރެހެވެ. ނިޒާމު ބަދަލުކުރުމުގެ މައްސަލައިގައި ގައުމުގެ ރައީސާއި ޕާޓީގެ ރައީސާ ދެމެދު އުފެދުނު ހިޔާލު ތަފާތުވުން ވެގެން ދިޔައީ 2023 އެމްޑީޕީއަށް ގެއްލުމުގެ ފެށުމަށެވެ. 

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރައީސް ކަމުގައި އެމްޑީޕީގެ ރައީސް ނަޝީދު އިންނަވައިގެން އެޖެންޑާ19 ތަންފީޒު ކުރުމުގައި ގާނޫނީ އޮނިގަނޑަށް ގެންނަންޖެހޭ އިސްލާހީ ބަދަލުތައް ގެނައުން އެޖެންޑާ ނުކޮށް ދަންމާލެއްވީއެވެ. ކޮވިޑްގެ ހާލަތުގައި މުޅި ދުނިޔެ ބަންދުވެ ފަތުރުވެރިން އައުން ހުއްޓި މާލީ މުސީބާތަކަށް ގައުމު ވެއްޓުނު ވަގުތުގައިވެސް ސަރުކާރާއި އެއްބާރުލުން ދެއްވުމުގެ ބަދަލުގައި އެމްޑީޕީގެ ރައީސް ހިޔާރުކުރެއްވީ ސަރުކާރާމެދު ރައްޔިތުންގެ ހިތުގައި ޝައްކު އުފެއްދެވުމެވެ.

ރައީސް ސޯލިހުގެ މަގުބޫލުކަން ގެއްލުވާލަން ރައީސް ނަޝީދު ބޭނުންކުރެއްވި ހަތިޔާރަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ރިޔާސަތެވެ. ނަތީޖާއަކަށް ވެގެން ދިޔައީ އިދިކޮޅާ ގުޅިގެން އިދިކޮޅަށްވުރެ އިދިކޮޅަށް ރައީސް ނަޝީދުގެ އަމަލުތައް ބެހެއްޓެވުމެވެ. އޭރު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްގެ ތަޅުމެކޭ އިދިކޮޅު ޕާޓީގެ ހަރުގެއެކޭ ތަފާތެއް ނެތެވެ. 

މިކަހަލަ އެތައްް ސަބަބުތަކަކާހުރެ ފާޅުކަން ބޮޑުކޮށް ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތަކީ 2023ގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބު އެމްޑީޕީއަށް ގެއްލުނީ އެތެރޭގެ ކޯޅުން ބޮޑުވެ މުއިއްޒުގެ ދޮގުތައް އެމްޑީޕީގެ ތެރެއިން ބަޔަކު ނިކުމެ ވިއްކަދީގެންނެވެ. ރައިސް ސޯލިހުގެ މަގުބޫލުކަން ނެތް ނަމަ އެމްޑީޕީގެ ތެރެއިން އިސްބަޔަކު ނިކުމެ ދިމާދެކޮޅަށް ކުޅުމުންވެސް ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި 10900 ވޯޓް ވޯޓެއް ނުލިބުނީހެވެ. 

މާބާރަކަށް ރޫލް އޮފް ލޯގެ ވާހަކަ ދައްކަވަނީ ހިތް ނިޔަތް ނުބައި ކަމުންނެވެ. ގާނޫނީ ހަމަ އަޅުވައިގެން އަނިޔާވެރިވުމަކީ ބަޔަކު ނުދަންނަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހާއި ފަނޑިޔާރުގެއާއި މުށުތެރެއަށްލައިގެން ހުރެ ވެރިކަން ކުރާ މީހަކަށް ގާނޫނީ ގޮޅިގޮޅިއަށް މީހުން ފައްތާކަށް މާއުނދަގުލެއް ނުވާނެއެވެ. 

ގާނޫނ އަސާސީން ލިބިދޭ އަސާސީ ހައްގެއް ޕަރެކްޓިސް ކުރުމުންވެސް ގާނޫނީ ގޮޅިގޮޅިއަށް މީހުން ފައްތާލުމަކީ މާ އުދަގޫ ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. އޭގެ އެންމެ ދިރިހުރި މިސާލަކީ އެލްސޯފާ މައްސަލައެވެ. ހައްދެއްނެތް ކޯޓު އަމުރެއް ނެރުވާ އޭގެދަށުން ބޭނުންވާ ބަޔަކު ހިފާ ހައްޔަރު ކުރުމަކީ ރޫލް އޮފް ލޯއެއް ނޫނެވެ. ސުވާލެއް ކުރި ނޫސްވެރިޔާއާއި ކޯޓް އަމުރު ނެރުނު ހަބަރު ލިޔުނު ނޫސްވެރިޔާ އިންސާފުވެރި ޝަރީއަތެއް ލިބިނުދީ ޖަލަށް ލުމަކީ ރޫލް އޮފް ލޯއެއް ނޫނެވެ. ދެ ނޫސްވެރިންނަށް އަނިޔާދިން ކޯޓު އަމުރާ ހިލާފްވީ އެކެއްް ދެމީހެއް ނޫނެވެ. ހުދު ރައީސް މުއިއްޒާއި ވެރިކަން ހިންގާ ޕާޓީގެ ޕީޖީ ލީޑަރ މާ ބޮޑަށްވެސް އެ އަމުރާ ވަނީ ހިލާފު ވެފައެވެ. އެކަމަކު ރޫލް އޮފް ލޯ އެމީހުންގެ މައްޗަކަށް ނުހިނގައެވެ. 

ކުރިން ހުއްދަ ނެގުމަކާނުލާ އެއްވެއުޅުމަކީ ގާނޫނު އަސާސީ ކަށަވަރުކޮށްދޭ އަސާސީ ހައްގެކެވެ. ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި އެހައްގު ގާނޫނު އަސާސީން ކަށަވަރުކޮށް ދިން އިރު އެއްވުންތަކުގެ ސަބަބުން އާއްމު ބައެއް ހާލަތްތަކަށް ބުރޫ އަރާ ހުއްޓު އަތުވެދާނެކަން ނޭގި ކަށަވަރު ކޮށްދިން ހައްގަކަށް ކުރިން ހުއްދަ ނެގުމަކާނުލާ އެއްވެ އުޅުން ނުވެއެވެ. ހިނގާ ބިނގާވެ އުޅުމާއި އެއްޗެތި ދުއްވުމަށް ދަތިވުން ބަހަނާއަކަށް ހަދައިގެން އަނިޔާވެރިކަމާއެކު އެއްވުންތައް ރޫޅާލުމަށް ފުލުހުން ފޮނުވާ ފުލުހުންގެ ވާޖިބަށް ހުރަސް އަލާކަމަށް ހަދައިގެން އެއްވުންތަކުން ވަކިވަކި މީހުން ހައްޔަރުކޮށް ޝަރީއަތް ހިންގުމަކީ ރޫލް އޮފް ލޯއެއް ނޫނެވެ. 

ސަރުކާރު ތެރޭގައި ހިންގާ ކޮރަޕްޝަނާއި ފަސާދައިގެ ވާހަކަ ދައްކާތީއާއި ދޮން އަމާ ރިޕޯޓާއި އައިޝާ ޑޮކިއުމެންޓްރީގެ ޖަޒްބާތުގައި އަދަދު ނޫސް ހުއްޓުވާލަން އުޅުމަކީ ރޫލުއޮފް ލޯއެއް ނޫނެވެ. ބެލަކަނި ރިޕޯޓާއި އެލްސޯފާ މުޒާހަރާ ލައިވްކުރާތީ ޗެނަލް 13 އަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ ރޫލް އޮފް ލޯއެއްް ނޫނެވެ. 

ޕާޓީގެ މެންބަރޝިޕް ލައްކައަކަށް އަރުވަން ދައުލަތުގެ ޑާދާޓާބޭސް ކޮޅާލައިގެން މީހުންގެ ޒާތީ މައުލޫމާތު ވަގަށް ނެގި ޕީއެންސީއާއި އެކަމުގައި އުޅުނު ވެރިންނަށް ޝަރީއަތް ނުހިންގާ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން އެމެ ގިފައިސާ ދޭ ޕާޓީއަކަށް ޕީއެންސީ ހަދައިގެން އުޅުމަކީ ރޫލް އޮފް ލޯއެއް ނޫނެވެ. ވާދަވެރި ސިޔާސީ ޕާޓީތައް އެކި ބަހަނާ ދައްކައިގެން ލައްކަލައްކައިން ޖުރުމަނާ ކުރުމަކީ ރޫލުއޮފް ލޯއެއް ނޫނެވެ. 

ރޫލް އޮފް ލޯ ބޭނުން ކޮށްގެން މުއިއްޒު ދެން އެންމެ އަވަހަށް ކުރާނެ އެއްކަމަކީ ގާނޫނީ ސަރުކާރު ވައްތާލަން މަޖިލިސް މެންބަރުންނަށް ރިޝްވަތުދޭން އުޅުންފަދަ ކަމަކަށް ތުހުމަތުކޮށް ކުރީގެ 3 ރައީސުން ޖަލަށްލުމެވެ. އޭރުންވެސް އަނގަފުޅާކޮށްފައި ބުނާނީ ގާނޫނު ހިންގުމަކީ ލާޒިމުކަމެއް ކަމަށެވެ.

އިންޑިއާގެ އެންމެ ބިރުވެރި 10 ތަން

އިންޑިއާއަކީ މުއްސަނދި ތާރީހަކާއި، ތަފާތު ފުލޯކު ވާހަކަތަކުން ފުރިގެންވާ ގައުމެކެވެ. އެކި ދުވަސްވަރު ހިނގާފައިވާ ހަނގުރާމަތަކާއި، އިންގިލާބުތަކާއި، އަދި އާދަޔާހިލާފު މަރުތަކުގެ ސަބަބުން، ބައެއް ތަންތަނަކީ ރޫހާނީ ކަންތައްތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ ތަންތަން ކަމަށް ގިނަބަޔަކު ގަބޫލުކުރެއެވެ.

ފިލްމުތަކާއި ފޮތްތަކުން މިފަދަ ވާހަކަތައް އަޑުއެހުމަކީ މަޖާ ކަމަކަށް ވީނަމަވެސް، މިފަދަ ތަންތަނަށް ގޮސް އެކަން ތަޖުރިބާކުރުމަކީ މުޅިން ތަފާތު ކަމެކެވެ. އިންޑިއާގެ އެންމެ ބިރުވެރި ކަމަށް މަޝްހޫރު 10 ތަނަކީ:

1. މޯގަން ހައުސް، ކަލިމްޕޮންގް

މިއީ އިނގިރޭސި އިސްތިއުމާރުގެ ދުވަސްވަރު ބިނާކޮށްފައިވާ ބޮޑު ގެއެކެވެ. މި ގޭގެ ވެރިއަކަށް އުޅުނު "ލޭޑީ މޯގަން" މަރުވުމަށްފަހު، އޭނާގެ ރޫހު އަދިވެސް އެގޭގައި އުޅޭ ކަމަށް އަޑުފެތުރިފައިވެއެވެ. ބައެއް މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި ދަމަކަށް ދާއިރު، އެގޭގެ ތެރޭގައި މީހަކު ހައިހީލްއަށް އަރައިގެން ހިނގާ އަޑު އިވެއެވެ.

2. ރޫޕްކުންޑް ކަށިގަނޑުތަކުގެ ފެންގަނޑު

ހިމަލަޔާ ފަރުބަދަތަކުގެ ތެރޭގައިވާ މި ފެންގަނޑު މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ އޭގެ ވަށައިގެން ފެންނަން ހުރި އިންސާނުންގެ ކަށިގަނޑުތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރި ބައެއް މީހުންނަށް އާދަޔާހިލާފު އަޑުތައް އިވުމާއި، ގަޑި ހުއްޓުން ފަދަ ކަންކަން ދިމާވެފައިވާ ކަމަށް ބުނެއެވެ.

3. ޑޫމަސް ބީޗް، ގުޖުރާތު

މިއީ ގުޖުރާތުގެ ސޫރަތު ކައިރީގައި އޮންނަ ގޮނޑުދޮށެކެވެ. ކުރީޒަމާނުގައި ހިންދޫން މީހުން އަންދާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި މި ގޮނޑުދޮށަކީ ރޭގަނޑު ވަރަށް ބިރުވެރި ތަނެކެވެ. ރޭގަނޑު އެތަނަށްދާ މީހުންނަށް އާދަޔާހިލާފު ހިޔަނިތައް ފެނުމާއި ބިރުވެރި އަޑުތައް އިވޭ ކަމަށް އެ ސަރަހައްދުގެ މީހުން ބުނެއެވެ.

4. ޖަމާލީ ކަމާލީ މިސްކިތާއި މަގުބަރާ، ނިއުދިއްލީ

މިއީ މުގަލް ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރުގެ ބިނާއެކެވެ. މިތަނުގައި ޖިންނި އުޅޭ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރެއެވެ. ރޭގަނޑު ގާޑުންނަށް މީހުންގެ ހިޔަނި ފެނުމާއި، އާދަޔާހިލާފު އަޑުތައް އިވޭ ކަމަށް ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ.

5. ބާންގަޅު ކިއްލާ، ރާޖަސްތާން

އިންޑިއާގެ އެންމެ ބިރުވެރި ތަނުގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ މި ކިއްލާއަށް އިރުއޮއްސުމަށްފަހު ވަނުމަކީ ސަރުކާރުން މަނާކޮށްފައިވާ ކަމެކެވެ. މިތަނަކީ ސިހުރުވެރިއެއްގެ ސަބަބުން ލައުނަތް ޖެހިފައިވާ ތަނެއް ކަމަށް ބުނެއުޅެއެވެ.

6. އިޓަޗޫނާ ރާޖްބާރީ، ހުޅަނގު ބެންގާލް

މިއީ 300 އެއްހާ އަހަރުވީ ގަނޑުވަަރެކެވެ. މިތަނުގެ ބައެއް ކޮޓަރިތަކާއި ސަރަހައްދުތަކުން ރޭގަނޑު މީހުން ހިނގާ އަޑާއި، ބައެއް ކަހަލަ ހިޔަނިތައް ފެންނަ ކަމަށް އެތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުން ބުނެއެވެ.

7. ވޯވިކް ހައުސް، އުއްތަރަކަންޑް

މި ގެއާ ގުޅިފައިވަނީ އިނގިރޭސި އޮފިސަރެއް ކަމަށްވާ ލެފްޓިނަންޓް ކާނަލް ވޯވިކްގެ ހިތާމަވެރި ލޯބީގެ ވާހަކައެވެ. އޭނާގެ އަންހެނުން މަރުވުމުން މޮޔަވެ، އޭނާ އަންހެން ހެދުން އަޅައިގެން ދުވި ކަމަށް ބުނެއެވެ. އޭނާ މަރުވި ފަހުންވެސް ހުދު އަހެއްގައި އޭނާގެ ރޫހު ފެންނަ ކަމަށް އަވަށު މީހުން ގަބޫލުކުރެއެވެ.

8. ކުލްދާރާ އަވަށް، ރާޖަސްތާން

މިއީ މީގެ އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ކުރިން އެއްރޭ ތެރޭގައި އެންމެން ހުސްވި އަވަށެކެވެ. އެ އަވަށް ދޫކޮށް ދަމުން އެމީހުން ކުރި ލައުނަތެއްގެ ސަބަބުން، މިއަދާ ހަމައަށްވެސް އެތަނުގައި އެއްވެސް މީހަކަށް ދިރިއެއް ނޫޅެވެއެވެ.

9. ތްރީ ކިންގްސް ޗާޗް، ގޯއާ

މި ފައްޅީގައި ތިން ރަސްކަލުން ވަޅުލާފައިވެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި މި ތިން ރަސްކަލުންނަކީ ވެރިކަމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި އެކަކު އަނެކަކަށް ވިހަދީގެން މަރުވި ބައެކެވެ. އެމީހުންގެ ރޫހު އަދިވެސް އެ ސަރަހައްދުގައި އުޅޭ ކަމަށް ބުނެއެވެ.

10. ޑޯ ހިލް ޑެތު ރޯޑް، ކުރުސިއޮންގް

މިއީ ދާޖިލިން ކައިރީގައި އޮންނަ ވަރަށް ބިރުވެރި މަގެކެވެ. މި މަގުން ދާ މީހުންނަށް ބޯ ނެތް ކުޑަކުއްޖަކު ހިނގާފައި ދަނިކޮށް ފެންނަ ކަމަށް ގިނަބަޔަކު ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި އެ ސަރަހައްދުގެ ޖަންގަލިތަކުންވެސް ތަފާތު ބިރުވެރި ކަންތައްތައް ތަޖުރިބާކުރެވޭ ކަމަށްވެއެވެ.

މިފަދަ ތަންތަނަކީ ބިރުވެރި ކަންކަމަށް ޝައުގުވެރިވާ މީހުންގެ މެދުގައި ވަރަށް މަގުބޫލު ތަންތަނެވެ. ނަމަވެސް މި ތަންތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރާއިރު ނަފްސާނީ ގޮތުން ވަރުގަދަވާން ޖެހޭނެއެވެ.                 

2007 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން، މޮނިކާ ވަނީ ރާއްޖޭގެ މުރަކައިގެ ނިޒާމުތައް ދިރާސާކޮށްފައެވެ. ފަރުތަކުގެ ދިރުންތަކާއި، މުރަކަ ހުދުވުމުގެ ހާދިސާތަކާއި، މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ އިތުރުން އިންސާނުންގެ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ވަރަށް ގާތުން ބަލައި ތަފްސީލީ ދިރާސާތަކެއް އޭނާ ވަނީ ކޮށްފައެވެ.

އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި 1998 ވަނަ އަހަރު މުރަކަ ހުދުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ބޮޑު ގެއްލުމުގެ ދިރާސާކޮށް މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނެވެ. 2015-2016 ގެ އެލްނީނޯގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވި މައްސަލަތަކަށްފަހު ފަރުތައް އަލުން އިއާދަވަމުންދާ މިންވަރު ބެލުން ވެސް އޭނާ ކުރި މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.

2020 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގެ ފަރުތަކުގެ 10 މީޓަރާއި 50 މީޓަރާ ދެމެދުގެ ފުންމިނުގައި މުރަކަ މަރުވާ މިންވަރާއި، ފަރުތައް އަލުން އިއާދަވާ ގޮތާ ބެހޭގޮތުން ޝާއިއުކުރި ދިރާސާ ރިޕޯޓެއްގައި އެކުލަވާލުމުގައި އޭނާ ވަނީ ބައިވެރިވެފައެވެ.

ވިލިމާލެ ކައިރީގައި ހިންގި މުރަކަ އާލާކުރުމުގެ މަޝްރޫއުތަކުގައި އޭނާ އިސް ދައުރެއް އަދާކުރިއެވެ. މި މަޝްރޫއުގެ ދަށުން އިންދި މުރަކަތައް ދެ އަހަރު ދުވަހު މޮނިޓަރކުރި އިރު، އޭގެ ތެރެއިން %66 މުރަކަ ދިރިހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ.

އަނެއްކޮޅުން މާލެ އަތޮޅާއި، އަރިއަތޮޅު އަދި ރަސްދޫ އަތޮޅުގެ ފަރުތަކާ ބެހޭ 19 އަހަރުގެ (2005-2023) ތަފާސްހިސާބުތައް އެއްކުރުމުގައާއި، ރާއްޖޭގެ ކަނޑު އަޑީގެ ހޮހަޅަތަކާ ބެހޭ ދިރާސާކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގައި އޭނާ ވަނީ އަގުހުރި މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ.

އަލިމަތާ ރިސޯޓު ކައިރީގައި އޮތް 60 މީޓަރު ފުން، ނުރައްކާތެރި ހޮހަޅަ ސިސްޓަމަކަށް ފޭބި އިޓަލީގެ ތަހުގީގީ އަދި ހޯދުންތަކާ ބެހޭ ޓީމެއްގެ ފަސް މެންބަރަކު، ކަނޑުގެ ހާލަތު ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން މަރުވި ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

ނަމަވެސް، މި ހާދިސާއާ ގުޅޭގޮތުން ބައިނަލްއަގުވާމީ ތަހުގީގީ އިދާރާތަކާ ހަވާލަދީ ކަށަވަރުނުވާ ރިޕޯޓުތަކުން މުޅި ހާދިސާގެ ފަސްމަންޒަރު އަންނަނީ ބަދަލުކުރަމުންނެވެ، ބައެއް ފަރާތްތަކުން ސިފަކުރާ ގޮތުގައި މިއީ ހަމައެކަނި ހިނގި އެކްސިޑެންޓެއް ނޫނެވެ، ހާދިސާގެ ފަހަތުގައި ނުރައްކާތެރި ސިއްރުތަކެއް ވާކަމަށް އެ ރިޕޯޓްތަކުގައި ތުހުމަތު ކުރެއެވެ.

ފޮރެންސިކް ތަހުގީގުތަކާ ހަވާލާދީ ބައެއް މަސްދަރުތަކުން ދައްކާ އެންމެ ސީރިޔަސް އެއްވާހަކައަކީ ފެނުނު ހަށިގަނޑުތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ހަށިގަނޑެއްގެ ޑީ.އެން.އޭ، ދަތުރުގެ ބައިވެރިންގެ ރަސްމީ ލިސްޓުގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް މީހަކާ ދިމާ ނުވާކަމަށް ދެކެވޭ ވާހަކައެވެ. އެ ވާހަކައަކީ ތެދެއް ނަމަ، މުޅި ހާދިސާގެ މަންޒަރު މުޅިން ބަދަލުވެގެންދާނެއެވެ.

ކޭވް ޑައިވް ދަތުރުގައި ބައިވެރިވި ކަމަށް ރަސްމީކޮށް ބުނަނީ މޮނިކާ، ޖޯޖިއާ، މިއުރިއަލް، ފެޑެރީކޯ އަދި ތަޖުރިބާކާރު ޑައިވިންގ ކޯޗު ޖިއާންލޫކާއެވެ. މިއީ އެއް ޓީމެއްގައި މަސައްކަތްކުރާ، ތަޖުރިބާހުރި ބައެކެވެ. ކަނޑުގެ އަޑީގެ ހޮހަޅައިގެ ތެރޭގައި ބައިނަލްއަގުވާމީ ޓީމުތަކުން ކުރި ބުރަ މަސައްކަތަށް ފަހު، އެ ފަސް މީހުންގެ ހަށިގަނޑު ފެނިފައިވާ ކަމަށް ވަނީ ގަބޫލުކުރެވިފައެވެ.

ނަމަވެސް، ފޮރެންސިކް ރިޕޯޓުތަކާ ގުޅުވައިގެން ފެތުރެމުންދާ ވާހަކަތަކުން ދޭހަވާ ގޮތުގައި، ފެނުނު މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކީ އެ ޓީމުގެ މެންބަރެއް ނޫނެވެ. އެހެން ކަމަށްވާނަމަ އެއީ ނުހަނު ބިރުވެރި ތުހުމަތެކެވެ. އެ ދުވަހު އެ ހޮހަޅައިގެ ތެރޭގައި ދަތުރުގައި ނުހިމެނޭ، ކާކުކަން ނެނގޭ މީހަކު އުޅުނު ނަމަ، އޭގެ މާނައަކީ އަސްލު ޓީމުގައި ހިމެނޭ ފަސް މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކު އަދިވެސް ނުފެންނަނީ އެވެ. ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ބިރުވެރި ކަމަކީ، އެޓީމުގެ މީހާއަށް ވީގޮތް ނޭގުމެވެ. އެމީހާ އެތަނުގައި މަރުނުވަނީ އެވެ.

މި ވާހަކަތަކާއެކު ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ބޮޑު ބަހުސެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ. ގިނަ ބަޔަކު މިހާރު ސުވާލު އުފައްދަނީ މިއީ ހަމައެކަނި އެކްސިޑެންޓެއްތޯ ނުވަތަ މީހެއްގެ އައިޑެންޓިޓީ އޮޅުވާމަށްޓަކައި ގަސްތުގައި ރޭވިގެން ހިންގި ކަމެއްތޯއެވެ.

ހީތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދައުރުވާ ރިޕޯޓުތަކުގައި ތަހުގީގީ މާހިރުން ބަލަމުންދާ ބައެއް ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

އިޓަލީގެ ޓީމު އެތަނަށް ދިއުމުގެ ކުރިން އެހެން ޑައިވަރަކު އެ ހޮހަޅައިގެ ތެރޭގައި އުޅުނީ ހެއްޔެވެ؟

ދަތުރު ފެށުމުގެ ކުރިން މީހަކު އަމިއްލަ އައިޑެންޓިޓީ އޮޅުވާލީ ހެއްޔެވެ؟ނުވަތަ މިއީ މީހެއްގެ ދިރިއުޅުމުގެ އެންމެހާ ނިޝާންތައް ފޮހެލުމަށްޓަކައި ރޭވި ހާދިސާއެއް ހެއްޔެވެ؟

ފެތުރެމުންދާ ވާހަކަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބިރުވެރި އެއްކަމަކީ، ފެނުނު ހަށިގަނޑުތަކުގެ ތެރެއިން ވަކިނުކުރެވޭ ހަށިގަނޑުގެ ހާލަތު އެހެން މީހުންނާ ތަފާތުވުމެވެ. މީގެ ސަބަބުން، އާދައިގެ އައިޑެންޓިފިކޭޝަން މަރުހަލާތަކުން ނަތީޖާއެއް ނުލިބުމުން، އިތުރު ޑީ.އެން.އޭ ޓެސްޓުތަކެއް ހަދަން ޖެހުނު ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

ލިބޭ މައުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް ކުރެހޭ ހިޔާލީ މަންޒަރުތައް ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން މިހާތަނަށް ދޮގުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި މި ހިމޭންކަމުގެ ސަބަބުން އާންމުންގެ މެދުގައި އޮތް ބިރުވެރިކަން ވަނީ އިތުރެވެ.

އިންޓަރނެޓުގައި ހިޔާލު ފާޅުކުރާ ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، އެ ހޮހަޅައަކީ ހަމައެކަނި ދިރާސާ ކުރުމަށްވުރެ ބޮޑު ކަމަކަށް ބޭނުންކުރެވޭ ތަނެކެވެ

ބައެއް މީހުން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި އެއީ މުދާ ގަވާއިދާ ހިލާފަށް އުފުލާ މަގަކަށް ވެދާނެއެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ގަބޫލުކުރަނީ އިޓަލީގެ ޓީމު އެތަނަށް ދިއުމުގެ މާ ކުރިންވެސް، އެ ރަށުގެ އަޑީގައި ސިއްރު އޮޕަރޭޝަންތަކެއް ނުވަތަ މުއާމަލާތްތަކެއް ހިނގަމުންދިޔަ ކަމަށެވެ.

ކޮންމެ ތިއަރީއެއްގެ މައިގަނޑު އަސާސަކީ އެއް ބިރުވެރި ހަގީގަތެކެވެ. އެއީ މީހަކު ވަކި އައިޑެންޓިޓީއެއްގައި ހޮހަޅައަށް ވަދެ، ނުކުތްއިރު އޭނާއަކީ މުޅިން އެހެން މީހަކަށް ވެފައިވުމެވެ.

ހަށިގަނޑުތައް ހޯދުމުގެ މަސައްކަތުގައި ބައިވެރިވި ޓީމުތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި، ހޮހަޅައިގެ ތެރޭގައި ވަނީ ވަރަށް އާދަޔާ ހިލާފު ހާލަތްތަކެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މިސްރާބު އޮޅޭ ފަދަ ގޮތްތަކާއި، ނުތަނަވަސް އޮއިވަރުގެ އިތުރުން، ހޮހަޅައިގެ ބައެއް ބައިތައް ފުނޑުފުނޑުވެފައި ހުރިކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ.

ހާދިސާގެ މަންޒަރުތައް ނަގާފައިވާ ވަރޝަންތަކުގައި ބައެއް ޑައިވަރުން ބުނާ ގޮތުގައި، އިޓަލީގެ ޓީމު އެތަނަށް ދިއުމުގެ ކުޑަދުވަސްކޮޅެއް ކުރިން އެހެން ބަޔަކު އެ ހޮހަޅައިގެ ތެރެއިން ދަތުރުކޮށްފައިވާ ކަމުގެ ނިޝާންތައް ވަނީ ފެނިފައެވެ. މިކަން ތެދަކަށް ވެއްޖެނަމަ، އެދުވަހު ކަނޑުގެ އަޑިއަށް ދިޔައީ ކޮން ބައެއްތޯ ބެލުމުން ތަހުގީގު ކުރާ ފަރާތްތަކުން ކުރާ މަސައްކަތަށް އާ ދިރުމެއް ލިބިގެންދާނެއެވެ.

މިދަނޑިވަޅުގައި، ގެއްލުނު ދިރާސާވެރިންގެ އާއިލާތަކުން ދަނީ ބައިނަލްއަގުވާމީ އިދާރާތަކުން ހަގީގަތް ހާމަކުރުމަށް ގޮވާލަމުންނެވެ. ސަބަބަކީ، ފެނުނު ހަށިގަނޑުތަކުގެ ތެރެއިން އެކަކީ ކާކުކަން ނޭނގޭނަމަ، މުޅި ދުނިޔެ ހިތާމަފާޅުކުރަމުންދާ ފަސް މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކީ އަދިވެސް ކޮބައިކަން ނޭނގޭ، މަރުން ސަލާމަތްވެފައިވާ މީހަކަށް ވުމުގެ ފުރުސަތު އޮތުމެވެ.

ރާއްޖޭގެ ހޮހަޅަތަކުގެ އަނދިރިކަމުގެ ތެރޭގައި، ތަހުގީގުކުރާ ފަރާތްތަކުން މިހާރު ހޯދަމުންދަނީ ހަމައެކަނި ހަށިގަނޑުތަކެއް ނޫނެވެ. އެމީހުން ހޯދަމުންދަނީ އެދުވަހު ހަގީގަތުގައިވެސް އެތަނުގައި އުޅުނީ ކޮން ބައެއްކަމުގެ ހަގީގީ ސިއްރެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަ އެސްއޯޕީތައް ތައްޔާރު ކުރެވި އެއަށް އަމަލު ކުރަމުންދާ ތަނުގެ ތެރެއިން މައްސަލައެއް ފެނުމަކީ އާދައިގެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދިވެހި ސިފައިންނަކީ ކަންކަމަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ލާމަސީލު ނަމޫނާވެރި ބައެކެވެ. ލިޔެވިފައިވާ ލިޔުންތަކާއި އެއްގޮތަށް ކަންކަން ކުރުމުގައި ހަލުވި ބައެކެވެ. ޕްލޭން ތަކުގައި ކޮންޓިންޖެންސީ ޕްލޭންތަކާއި ސްލާމަތާއި ރައްކައުތެރިކަމަށް އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތައް ލިޔެވިފައި ހުންނާނެއެވެ.

އެކަމަކު މިވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ. ކޮންމެ ކާރިސާއެއް ހިނގައިގެން އުޅޭ ތަނަކަށް ސިފައިންގެ ވެރިޔާ ފޮޓޯގްރާފަރުން ގޮވައިގެން ދޭ ހެއްޔެވެ. ޖަޕާނު ސަރުކާރުން ހަދިޔާ ކުރި ކަނޑުއަޑީގެ 200މީޓަރ ހޯދޭ ރޮބަރޓް ކޮބާ ތޯއެވެ. ތ. އަތޮޅުގައި ގާއިމު ކުރި ޑީކޯޗޭމްބަރު ކޮބާ ތޯއެވެ. 

ކޯސްޓްގާރޑުގެ ވެރިޔާ ދެއްކިވާހަކައަށް ސަމާލުކަމެއް ދިނުން މުހިންމެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ. ސިފައިން އެ ފުނަށް ރެސްކިޔު އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ދާން ތަމްރީނުވެފައެއް ނެތެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑު ރިސްކެކެވެ. އަދި އެކަމަށް ބޭނުންވާ އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތެއްވެސް ނެތެވެ. މިއީ ކޯސްޓްގާޑްގެ ވެރިޔާގެ ބަހެވެ.

ސުވާލަކީ ރިސްކު ކުޑަ ކުރަން ރޮބާރޓް ބޭނުން ނުކުރީ ކީއްވެހެއްޔެވެ. ކަނޑުއަޑީގައި ތިބި މީހުން ވީ މަރުވެފައިކަން ކަށަވަރު ކުރެވޭއިރު ވަސީލަތާއި ތަމްރީނު ނެތް ބަޔަކު އެތަނަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ގެންގޮސް ބޭލީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އެކަން އެވަގުތު ނުކޮށްގެން އިތުރަށް ގޯސްވާނީ ކޮންކަމެއް ތޯއެވެ؟ ސިފައިންނަކީ ފުރާނައިން ގުރުބާން ވާން ހުވާ ކޮށްގެން ތިބި ބަޔަކަށް ވުމުގެ މާނައަކީ މަރުވާން ދޫކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. 

މުޅި ހާދިސާއަށް އަމަލުކުރުން ފެންނަނީ މުޅިން އެހެން އޭންގަލަކަުންނެވެ. ކަމެއްގެ ސަމާލުކަން ގެއްލުވާލަން ކުރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައިވެސް ސިފަވެއެވެ. ބޭރުގެ ތަޖުރިބާކާރުން ރާއްޖެއައި ދުވަހު ޑައިވެއް ނުކުރެއެވެ. ނަމަވެސް ދެ ދުވަސް މަތީން އެންމެން އެއްގަމަށް އަރުވައިފިއެވެ. މި ހާދިސާއަކީ މި ވަރުގެ ރިސްކެއް ނުނަގާ ނިންމޭނެ ކަމެއް ކަމުގައި ރާއްޖެއާއި ފަރަންޖީންގެ ތަޖުރިބާ ކާރުން ބުނެއެވެ. މި ކަމުން ފިލާވަޅެއް ދަސްކުރަން ޖެހެއެވެ. ދެ ފަހަރު އެކައްޗެއް ކިޔަންވެސް ޖެހެއެވެ.

ޑިފެންސް މިނިސްޓަރުގެ ބަދަލުގައި ހޯމް މިނިސްޓަރު ހާދިސާ ދިފާއު ކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނެތެވެ. ކުރިން ދެއްކި ވާހަކަތައް ހުރީ ޖައްވުގައެވެ. ވާހަކަ ދެއްކީ ދިވެހީންނެވެ. ތަޖުރިބާއާއި ތަމްރީނާއި ވަސީލަތް ނެތި އެ ފުނަށް ޑައިވްކުރި ސަބަބެއް އޮންނަން ވާނެއެވެ. ޒިންމާ ވާނެ ފަރާތްތަކެއް ވާންވާނެއެވެ.

ފަންނުވެރިއެއްގެ ފުރާނައިގެ އަގަކީ ޝަރަފުވެރި ކަމާއި އެކު ފަސްދާނު ލެވުމުން ނިންމާލަން ޖެހޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ތަހުގީގު ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ގައުމުގެ ހާލަތު ގޮސްފައިވާ ހިސާބުން ތަހުގީގީ އިދާރާތަކަށް ކުރާ އިތުބާރު ބޮޑުތަނުން ދައްވެއްޖެއެވެ. ގާނޫނުގެ ދެ ފޮޅުވަތް ދޭތެރެއިން ހިތު ހުރި ގޮތަކަށް ކުރާކަންކަން ހުއްޓާލަން ޖެހެއެވެ. ހަމަމަގަށް ޖެހިލަން އެބަޖެހެއެވެ.

މެޗުގެ ދެވަނަ ހާފުގެ ކުރީކޮޅު ސުވޯންއިން ލަނޑެއް ޖަހައި ކުރިހޯދާފައި ވަނިކޮށް، ނޭގޯހްޔަންގް ޓީމުން ވަނީ ހިތްވަރާއެކު ކުޅެ، ޗޯއި ކުމް-އޯކް އަދި ކިމް ކްޔޮންގް-ޔޮންގް ޖަހައިދިން ލަނޑުތަކުން މެޗުގެ ނަތީޖާ އަނބުރާލާފައެވެ. މެޗު ނިމުނު ވަގުތު އުތުރު ކޮރެއާގެ ގިނަ ކުޅުންތެރިންތަކެއް އުފަލުން ރޮމުން އުފާފާޅުކުރި މަންޒަރަކީ ވަރަށް އަސަރުގަދަ މަންޒަރެކެވެ.

މި މެޗަކީ ފަހަކަށް އައިސް ސިޔާސީ ގޮތުން ގުޅުން ގޯސްވެފައިވާ ދެ ކޮރެއާގެ މެދުގައި ކުޅިވަރުގެ ތެރެއިން ފެނިގެންދިޔަ ނާދިރު އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ރޫހެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ބެލެވިފައެވެ. ދަތުރުފަތުރުގެ ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުން ރަސްމީކޮށް ސަޕޯޓަރުންނަށް ދަނޑަށް ނުވަދެވުނު ނަމަވެސް، އެ ސަރަހައްދުގެ މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކުން ވަނީ ދެ ޓީމަށް ހިތްވަރު ދިނުމަށް ދަނޑަށް ހާޒިރުވެފައެވެ. ދެކުނު ކޮރެއާގެ ޔުނިފިކޭޝަން މިނިސްޓަރު ވަނީ މި މެޗަކީ ދެ ގައުމުގެ ގުޅުން ރަނގަޅުކުރުމަށް މަގުފަހިވެގެންދާނެ "އެދެވޭ ފެށުމެއް" ކަމަށް ސިފަކުރައްވާފައެވެ.

އަންނަ ހޮނިހިރު ދުވަހު ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ފައިނަލް މެޗުގައި ޖަޕާނުގެ ޓޯކިޔޯ ވާޑީ ބެލޭޒާއާ ދެކޮޅަށް ކުޅުމަށްޓަކައި، ނޭގޯހްޔަންގް ޓީމު ދެކުނު ކޮރެއާގައި މަޑުކުރާނެއެވެ.

މި މަހުގެ 18 ވަނަ ދުވަހު އެމްއައިބީން ބޭއްވި އެ ބޭންކުގެ 16 ވަނަ އަހަރީ އާންމު ޖަލްސާ ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ މޯލްޑިވްސް ސެކިއުރިޓީޒް ޑިޕޮސިޓަރީގެ 'ފަހިވޯޓް' ސިސްޓަމް މެދުވެރިކޮށް ހަމައެކަނި އޮންލައިންކޮށް (ވާޗުއަލްކޮށް) އެވެ. މި ޖަލްސާގައި 57 ހިއްސާދާރުން ބައިވެރިވިއިރު، މިއީ ބޭންކުގެ ޖުމްލަ ހިއްސާގެ 79.74 އިންސައްތަކަމަށް ބޭންކުން މައުލޫމާތުދެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ނަމުގައި ހަމައެކަނި އޮންލައިންކޮށް ޖަލްސާ ބޭއްވުމަކީ ހިއްސާދާރުންގެ ސީދާ ބައިވެރިވުން ކުޑަކޮށް، ކަންކަން އޮޅުވާލުމަށް ލިބޭ ފުރުސަތެއްގެ ގޮތުގައި ބައެއް ފަރާތްތަކުން ތުހުމަތުކުރެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ބޮޑެތި ލިސްޓެޑް ކުންފުނިތައް ކަމަށްވާ އެސްޓީއޯ، ބީއެމްއެލް އަދި ދިރާގު ފަދަ އިދާރާތަކުން ޖަލްސާތައް ބާއްވަމުން އަންނަނީ ހިއްސާދާރުންނަށް އަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ވެސް ލިބޭ ގޮތަށް 'ހައިބްރިޑް' މޮޑެލްއަށެވެ. އެމްއައިބީ ފަދަ ކުންފުނިތަކުން ހަމައެކަނި އޮންލައިންކޮށް ޖަލްސާ ބޭއްވުމުން، ހިއްސާދާރުން ބޯޑާ ސީދާ ކުރިމަތިލައި ކުރަން ބޭނުންވާ ސުވާލުތަކަށް ހުރަސް އެޅޭ ކަމަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. "އަޅުގަނޑު އެމްއައިބީގެ ހިއްސާ ގަތީ އުއްމީދުތަކަކާއެކު. ނަމަވެސް މިހާތަނަށް އެދެވޭ މަންފާއެއް ލިބޭ ކަމަކަށް ނުފެނޭ،" ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރި ހިއްސާދާރަކު ބުންޏެވެ. "އެހެން ކުންފުނިތަކުން ހިއްސާގެ ފައިދާގެ ގޮތުގައި ރަނގަޅު މިންވަރެއް ދޭއިރު، މި ބޭންކުގެ ކަންކަން ހާމަކަން ކުޑަ ގޮތަކަށް ހުރުމަކީ ގަބޫލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫން."

މިފަހަރުގެ ޖަލްސާގައި 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ރިޕޯޓާއި މާލީ ބަޔާންތައް ވަނީ ފާސްކޮށްފައެވެ. އަދި ހިއްސާއަކަށް 5.41 ރުފިޔާގެ މަގުން ޖުމްލަ 129.6 މިލިއަން ރުފިޔާ ބެހުމަށް 99.99 އިންސައްތަ ވޯޓުން ވަނީ ނިންމާފައެވެ. ބޭންކުގެ ޖުމްލަ އެސެޓް 1 ބިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ މައްޗަށް އަރާފައިވާއިރު، މިފަދަ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ލިބެމުންދާއިރުވެސް ކުދި ހިއްސާދާރުންގެ ޝަކުވާއަކީ އެމީހުންގެ އަޑު ބޯޑާ ހަމައަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އޮތް ފުރުސަތު ހަނިވުމެވެ.

ކުންފުނީގެ ކުރިއެރުމުގެ އަސްލަކީ ކަސްޓަމަރުންނާއި ހިއްސާދާރުންގެ އިތުބާރު ކަމަށް ބޭންކުން ބުނާއިރު، އެ އިތުބާރު ދެމެހެއްޓޭނީ ހާމަކަން ބޮޑު ސިޔާސަތުތަކެއް ގެންގުޅެގެންނެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީއަކީ ކަންކަން ފަސޭހަކުރުމަށް އޮތް ވަސީލަތަކަށް ވީނަމަވެސް، އެ ވަސީލަތް ބޭނުންކޮށްގެން ހިއްސާދާރުންގެ ބައިވެރިވުން ކުޑަކުރުމަކީ އިސްލާމީ ބޭންކިންގެ އުސޫލުތަކާ ވެސް ބީރައްޓެހި އަމަލެކެވެ. ކަމާބެހޭ ރެގިއުލޭޓަރީ އިދާރާތަކުން މިފަދަ ކަންކަން މޮނިޓަރކޮށް، ހުރިހާ ހިއްސާދާރުންގެ ހައްގުތައް ހަމަހަމަކަމާއެކު ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަކީ ކުންފުނިތަކުގެ ހިންގުން ހަރުދަނާކުރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

އަނެއްކޮޅުން \ހިފަހައްޓަމުން އައީ އެންމެ ކުރިން ދަސްކޮށްފައިވާ މައުލޫމާތުތަކާއި އުކުޅުތަކުގައެވެ. 'ޓެކްނިކަލް ޑައިވިންގ' އަށް ބޭނުންވާ ޒަމާނީ ވަސީލަތްތައް ހޯދާފައި ހުރިކަމަކަށް ނުވެއެވެ. މިހާރު ހިނގައިގެންއުޅޭ ފަދަ ނުރައްކާތެރި މިޝަންތަކުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ފެންވަރުގެ ސެޓިފައިޑް އުޅަނދެއްވެސް މިއަދާ ހަމައަށް އެ މުއައްސަސާގައި އޮތް ކަމަކަށް ނުވެއެވެ.

ޑައިވިންގެ ތަޖުރިބާކާރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޝަފްރާޒް ނައީމް ފަދަ ބޭފުޅުން ފާޑުކިއުއްވަނީ ކިއުވެން އޮތީމައެވެ. މިހާރު ހިނގައިގެން އުޅޭ ހާދިސާއާއި ގުޅިގެން އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތަކާ ނުލައި އެ ރިކަވަރީ މިޝަން ފެށުމާ ދެކޮޅަށް އޭނާގެ ފަންނީ ލަފާ ދެއްވިއެވެ. ހޮހަޅައިގެ ހާލަތާއި، އެތަނުގައި ކުރިމަތިވެދާނެ ދަތިތަކާ ބެހޭގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ ސާފު އިރުޝާދު ދެއްވި އެކަކީވެސް ޝަފްރާޒްއެވެ. އެތަނުގެ ތެރޭގައި ނިންމޭ ކުށް ނިންމުމެއްގެ ސަބަބުން ބޮޑު ކާރިސާއެއް ހިނގައިދާނެ ކަމުގެ އިންޒާރުވެސް އޭނާ ދެއްވިއެވެ.

ހާދިސާއާ ގުޅޭގޮތުން ތަޖުރިބާކާރުން އިތުރު މައުލޫމާތު ހާމަކުރަން ފެށުމުން، ސަރުކާރުގެ އިސް މަގާމުތަކުގައި ތިއްބެވި ބައެއް ބޭފުޅުން ވަނީ ޝަފްރާޒުގެ އަބުރު ކިލަނބުކޮށްލުމަށް މަސައްކަތްކޮށް، އޭނާއަށް އަމާޒުކޮށް ބަހުގެ ހަމަލާތައް ފޮނުވަން ފަށާފައެވެ. ނަމަވެސް، ޑީ.އޭ.އެން ޓީމުން މަސައްކަތް ކުރިއަށްގެންދާ ވަރަކަށް، އެމް.އެން.ޑީ.އެފް އިން އެ ޑައިވް ކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ތައްޔާރީތަކެއްވެފައި ނުވާކަން ހާމަވާ އިތުރު ސަބަބުތައް ދަނީ ފެންމަތިވަމުންނެވެ.

ރިކަވަރީ ޑައިވް އޮޕަރޭޝަން ކުރިއަށް ގެންދިޔުމުގައި ގެންގުޅުނު ފަރުވާކުޑަ އުސޫލުތަކަށް ޝަފްރާޒް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެފައެވެ. އޭނާ ވާހަކަދައްކަވާފައިވަނީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގެ އެތައް ޑައިވަރުންނެއް އެއްބަސްވާ ހަގީގީ މައުލޫމާތުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. އަދި އޭނާގެ ގާތް އެކުވެރިއެއްގެ ފުރާނަ ގެއްލިގެންދިޔަ މި މިޝަން ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް ބާރުއެޅި ކަމަށްޓަކައި އޭނާ ވަނީ ސަރުކާރު ކުށްވެރިކޮށްފައެވެ.

ޝަފްރާޒް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި މަހުދީއަކީ އެންމެ ހުނަރުވެރި ޑައިވަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މީހެކެވެ. ޝަފްރާޒް އެމް.އެން.ޑީ.އެފް އިން ވަކިވި ފަހުންވެސް، އޭނާއާއި މަހުދީއާ ދެމެދު އޮތީ ގާތް ރަހުމަތްތެރިކަމެކެވެ. އަދި ދެމީހުންގެ މެދުގައި ޑައިވިންގއާ ގުޅޭގޮތުން ގަވާއިދުން ވާހަކަދެކެވެއެވެ. ރަނގަޅު ވާހަކަ ދައްކާ މީހާގެ އަނގަ ބަންދު ކުރުމަށް ހާދިސާ ހަތިޔާރަކަށް ހަދައިގެން ޝަފްރާޒަށް ބަހުގެ ހަމަލާދިނުމުގެ ބަދަލުގައި އަޅުގަނޑުމެން ކުރަންވީ ކަމަކީ ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމެވެ. އަންނަނިވި ސުވާލުތައް ކުރިމަތިކުރުވުމެވެ:

• އެމްއެންޑީއެފްގެ ޑައިވަރު މަހުދީ ނިޔާވީ ކީއްވެގެން ކިހިނެއްވެގެންތޯ؟
• އޭނާ ނިޔާވުމުގެ އަސްލު ސަބަބަކީ ކޮބައިތޯ؟
• އަވަސް އަރުވާލައިގެން ކަށުނަމާދާއި ވަޅުލުމުގެ ކަންކަން ކުރުމުގެ ކުރިން އެކަށީގެންވާ ތަހުގީގެއް ހިންގުނުތޯ؟
• އެހާ ބޮޑަށް އަވަސް އަރުވާލީ ކީއްވެގެންތޯ؟
• ސަރުކާރުގެ ތަރުޖަމާނު ވިދާޅުވިހެން ރިކަވަރީ ޑައިވް ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ ޖޯޑަކަށް ކަމަށްވަންޏާވާ، މަހުދީއާއެކު ޑައިވްކުރި މީހާ އޭނާ ނުލައި މައްޗަށް އެރީ ކީއްވެގެންތޯ؟
• އެމް.އެން.ޑީ.އެފްގެ އޮޕަރޭޝަނަލް ލިމިޓަކީ 50 މީޓަރު ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ތިލަ ތަންތަން ކަމަށްވާއިރު، 50 މީޓަރަށްވުރެ ފުން ސަރަހައްދަކަށް ޑައިވްކުރުމަށް އެމް.އެން.ޑީ.އެފް އަށް މަޖުބޫރުކުރީ ކީއްވެގެންތޯ؟
• މިޝަންގެ ކުރިން 50 މީޓަރަށްވުރެ ފުން ހިސާބުތަކުގައި އޮޕަރޭޝަންތައް ހިންގާފައިވާ ކަމަށްވާއިރު، ކުއްލިއަކަށް އެމްޑީއެފް އިން އާދައިގެ ވައި ބޭނުންކޮށްގެން ޑައިވްކުރެވޭނެ އެންމެ ފުން މިނަކީ 30 މީޓަރު ކަމަށް ނިންމީ ކީއްވެގެންތޯ؟
• ރިކަވަރީ މިޝަންގައި ބޭނުންކުރި އުޅަނދުގައި 'ޑިކޮމްޕްރެޝަން ޗެމްބަރ' އެއް ނެތީ ކީއްވެގެންތޯ؟
• ބައިނަލްއަގުވާމީ ތަޖުރިބާކާރުން އައުމުން، އެމް.އެން.ޑީ.އެފް އިން އާރު.އޯ.ވީ އާއި ސާވޭ ޓީމުތައް ހަމަޖެއްސިއިރު، އެމް.އެން.ޑީ.އެފްގެ އަސްލު މިޝަންގެ ތެރޭގައި އެ ވަސީލަތްތަކުގެ ބޭނުން ނުހިފީ ނުވަތަ އެ ފަރާތްތަކުގެ އެހީތެރިކަން ނުހޯދީ ކީއްވެގެންތޯ؟

މި ހުރީ ހައްތަހާވެސް ޖަވާބު ލިބެންޖެހޭ ސުވާލެވެ. މިހާ ހިސާބަށް އައި އިރުވެސް މިކަހަލަ އެތައް ސުވާލަކަށް އަދިވެސް ވަނީ ޖަވާބު ނުލިބިއެވެ.

ޑީ.އޭ.އެން ޓީމުން ގޯޕްރޯ ފުޓޭޖާއި ތަހުގީގަށް ބޭނުންވާނެ އެހެނިހެން މައުލޫމާތު ދިވެހި ފުލުހުންގެ ހިދުމަތާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ކަމަށް މައުލޫމާތު ލިބެއެވެ. މަހުދީގެ މަރާ ގުޅޭގޮތުން ދެ ފުށް ފެންނަ އިންސާފުވެރި ތަހުގީގެއް ސަރުކާރުން ހިންގާނެތޯ އެއީ އުފެދޭ ސުވާލެކެވެ.

މި ހުރިހާ ކަމެއް ހިނގާފައިވަނީ ރައްޔިތުންގެ ޓެކްސް ފައިސާއިން ހިންގާ މުއައްސަސާއެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ކަމަކީ އެވާހަކަ ނުދައްކާ އެހާ ފަސޭހައިން ދެން ކުރާނީ ކީއްހޭ ކިޔާފާ ދޫކޮށްލަންވީ ކަމެއްތޯއެވެ؟ އެނގިހުރެ އެމް.އެން.ޑީ.އެފްގެ އޮފިސަރުން ނުރައްކަލުގެ ތެރެއަށް ހުށަހެޅުމަކީ ރައްޔިތުން އެދޭނެ ގޮތްތޯއެވެ؟ 

މަހުދީއަށް އިންސާފު ލިބެންޖެހެއެވެ. އޭނާގެ އާއިލާއަށް ހަގީގަތް އެނގެންޖެހެއެވެ. އަދި މިކަމުގައި ޒިންމާވާންޖެހޭ ފަރާތްތައް ޖަވާބުދާރީ ކުރުވަންޖެހެއެވެ.             

ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައިވާ ކަނޑުއަޑީގެ ހޮހަޅަތަކުގައި ހިނގާފައިވާ ބައެއް ބިރުވެރި ހާދިސާތަކަށް ބަލާލާއިރު:

1. ރާއްޖޭގެ "ޝާކް ކޭވް" ހާދިސާ2026 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހުގެ ތެރޭގައި ރާއްޖޭގައި ކުރިއަށްދިޔަ ދިރާސާ ދަތުރެއްގެ ތެރެއިން، ތަޖުރިބާކާރު މެރިން ބަޔޮލޮޖިސްޓުން ހިމެނޭހެން އިޓަލީގެ ފަސް ފީނުންތެރިއަކު ގެއްލި، ފުރާނަ ގެއްލުނު ހިތާމަވެރި ހާދިސާއެއް ހިނގިއެވެ. މި ހާދިސާ ހިނގީ "ޝާކް ކޭވް" ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު "ތިންވަނަ ކަނޑު ހޮހަޅަ" ހޯދައި ބަލަމުން ދަނިކޮށެވެ. ބެލެވޭ ގޮތުގައި ކުއްލިއަކަށް އައި ބާރުގަދަ އޮއިވަރެއްގައި ޖެހި، މި ފީނުންތެރިން ހޮހަޅައިގެ މާ ފުންމިނަށް ދަމައިގަތީއެވެ. ހަނި އަދި އަނދިރި ހޮހަޅައިގެ ތެރޭގައި ތާށިވެ، އެމީހުންގެ އަތުގައި ހުރި އޮކްސިޖަން ހުސްވީ ސަލާމަތްވުމަށް ކުރި މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައެވެ. މި މީހުންގެ ހަށިތައް ނެގުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގެ ހާއްސަ ޓީމަކުން ބޮޑު އޮޕަރޭޝަނެއް ހިންގަން ޖެހުނެވެ.

2. ނޯވޭގެ ޕްލޫރާ ކޯރުގެ ހާދިސާ2014 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު، ނޯވޭގެ ޕްލޫރްޑާލެން ވާދީގައި ހުރި ބޮޑު ހޮހަޅައަކަށް ފޭބި ތަޖުރިބާކާރު ދެ ފީނުންތެރިއަކަށް ހިތާމަވެރި ހާދިސާއެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. ގަނޑުފެން ފަދަ ފިނި އަދި ހަނި މަގަކުން ދަތުރުކުރަނިކޮށް، 100 މީޓަރަށްވުރެ ފުން ސަރަހައްދެއްގައި އެ ދެމީހުން މަރުވިއެވެ. މި ހާދިސާގައި މަރުވި މީހުންގެ ހަށިތައް ނެގުމަށް، އެމީހުންގެ ހަތަރު ރަހުމަތްތެރިއަކު ހަތް ހަފުތާ ފަހުން ނުރައްކާތެރި އަދި ނުރަސްމީ މިޝަނެއް ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ.

3. އޮސްޓްރޭލިއާގެ މައުންޓް ގޭމްބިއާ ހާދިސާ (1973)މެއި 28، 1973 ގައި، އޮސްޓްރޭލިއާގެ މައުންޓް ގޭމްބިއާ ކައިރީގައިވާ "ދަ ޝާފްޓް" ކިޔާ ފުން ވަޅެއް ފަދަ ހޮހަޅައަކަށް ހަތަރު ފީނުންތެރިން ފޭބިއެވެ. އެމީހުން މަގު ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރާ ސަލާމަތީ ވައު ބޭނުންނުކޮށް، ހޮހަޅައިގެ ވަރަށް ފުނަށް ދަތުރުކުރިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އަނދިރި އަދި ކުނިބުނި ގިނަ ފެންގަނޑުގެ ތެރޭގައި މަގުއޮޅި، އޮކްސިޖަން ހުސްވެގެން އެމީހުން މަރުވިއެވެ. އެމީހުންގެ ހަށިތައް ފެނުނީ އޭގެ އެއް އަހަރު ފަހުންނެވެ.

4. މެކްސިކޯގެ ސިނޯޓްސް: މާޔާގެ އަޑީގެ ދުނިޔެ މެކްސިކޯގެ ޔުކަޓާން ޕެނިންސިއުލާގައި ހުންނަ "ސިނޯޓްސް" ނަމަކަށް ކިޔާ ކަނޑުއަޑީގެ ހޮހަޅަތަކަކީ އާދަޔާ ހިލާފު ބިރުވެރިކަމެއް އެކުލެވޭ ތަންތަނެވެ. ގަދީމީ މާޔާ ދަރިކޮޅުގެ މީހުން ގަބޫލުކުރި ގޮތުގައި މިއީ "އަޑީގެ ދުނިޔެ" އަށް ވަދެވޭ ދޮރުތަކެކެވެ. މިއަދު އެ ސަރަހައްދު ދިރާސާކުރާ އާކިއޮލޮޖިސްޓުންނަށް އެ ހޮހަޅަތަކުގެ އަޑިން ގިނަ އަދަދެއްގެ އިންސާނީ ކަށިތައް ފެނިފައިވެއެވެ. މިއީ އެ ޒަމާނުގައި ގުރުބާން ކުރުންތަކަށް ބޭނުންކުރި ތަންތަން ކަމަށްވާތީ، މިއަދުވެސް އެއީ ތާރީޚީ ބިރުވެރިކަމެއް އެކުލެވޭ ތަންތަނުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

އަޖައިބެއް ނުވާނެ ހެއްޔެވެ. 2013 ނޮވެންބަރު 17 އިން ފެށިގެން ރައީސް ޔާމީނު ކުރެއްވި 5 އަހަރުގެ ވެރިކަން ފެށުނީއްސުރެ ނިމެންދެން ޑރ. މުއިއްޒަކީ ޔާމީނު ސަރުކާރުގެ ކެބިނެޓް މިނިސްޓަރެކެވެ. ރައީސް ޔާމީނަށް ނިސްބަތްކުރާ ކޮންމެ ނުބައެއްގެ ފުރިހަމަ އެއް ބައިވެރިއަކަށް މުއިއްޒު ނުވާނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ނުއޮންނާނެއެވެ. 

ރައީސް ޔާމީނުގެ ވެރިކަމުގައި ހިންގި ކުދި ބޮޑު ހުރިހާ ޕްރޮޖެކްޓެއްގައި ހިމެނޭ ހިޔާނާތާއި ކޮރަޕްޝަނާއި ފަސާދައިގެ ޒިންމާ ރައީސް ޔާމީނަށްވުރެ ބޮޑަށް އުފުލަންޖެހޭ މީހަކީ ޑރ. މުއިއްޒެވެ. ރައީސް ޔާމީނުގެ ވެރިކަމުގެ ދުވަސްވަރު ތުހުމަތު ކުރެވުނު ބޮޑެތި ވައްކަންތަކާއި ހިޔާނާތާއި އަނިޔާގެ ވާހަކަ ރައްޔިތުންގެ ތެރޭގައި ދައްކަމުން ދިޔައިރު މުއިއްޒު ހުރީ ރައީސް ޔާމީނުގެ ކެބިނެޓްގައެވެ. ރައީސް ޔާމީނުގެ ވެރިކަމުގެ މުޅި ދައުރުގައި ކެބިނެޓް ވަޒީރަކަށް ހުރި މުއިއްޒު ޔާމީނު ސަރުކާރޭ ކިޔައިގެން މިހާރު އަނގަ ހުޅުވަން ލަދު ނުގަންނަ ކަމެވެ. 

ރައީސް ޔާމީނަށް ނިސްބަތްކޮށް މުއިއްޒު މިހާރު ދައްކާ މުޑުދާރު ވާހަކަ ގަބޫލު ކުރެވުނީހީ ޔާމީނު ވެރިކަން ކުރާލެއް ގޯސްވެގެން ކެބިނެޓުން އިސްތިއުފާދީފާ އެސަރުކާރުން ނިކުމެ ހުރި ނަމަތާއެވެ. ވެރިކަން ލިބެންދެން ޔާމީނު ވަރެއްނެތިގެން އުޅެފައި ނެތް މީހެއް ނަމަތާއެވެ. މުއިއްޒު ދައްކާ ވާހަކައަށް އަތްޖަހާ މީހުންނަށް ވެސް މުއިއްޒުގެ ހުރި ނުބައި ނުލަފާކަމާއި މުނާފިގުކަމާއި ކާންދޭ އަތުގައި ދަތްއަޅާކަން ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ. 

ކަޅުއޮށު ބަޑުދަށުން ކޮރަކަލި ބޮޑުވާ އުސޫލުން ވެރިކަން ލިބެންދެން ޔާމީނުގެ ބަނޑުވާ ހެދިގެން އުޅެފައި ޔާމީނު ސަރުކާރުގެ ހިޔާނާތާ ފަސާދައާއި އަނިޔާގެ ވާހަކަ މުއިއްޒު ދެއްކާއިރު ދެލޯ ހުޅުވައިގެން ރަނގަޅަށް ބެލީމާ ފެންނަ މަންޒަރު ތަފާތެވެ. ޔާމީނު ސަރުކާރުގެ މަތިފަޑީގައި ކޮރަޕްޝަނާއި ފަސާށަދަ ހިންގަން އުޅުނު އެންމެންހެން ތިބީ މުއިއްޒާއެކުގައެވެ. އޭރު ދަނޑިމަތި އެނބުރި އަދީބެއް ސައީދެއް ފަޒުލެއް ޝުޖާއެއް ކިޔާނެ ކަމެއް ނެތްތާއެވެ. ޔާމީނު ސަރުކާރުގައި ތިބިހާ ވަގުން އޭރުވެސް މިހާރުވެސް ތިބީ މުއިއްޒާއެކު ގަދަކޮށެވެ.  

ކުށްކުރުން އާދައިގެ ކަމަކަށް ވެފައިވާ މައިގަނޑު ދާއިރާތައް:

އަނިޔާވެރި ކުށްތަކާއި އާންމުންގެ ފަރުވާކުޑަކަން:

ދުވާލު ގަޑީގައި ހިނގާ ފޭރުމާއި (ހާއްސަކޮށް ސައިކަލުތަކުގައި އައިސް ހިންގާ ޖަރީމާތައް)، ކަތިވަޅިން ދޭ ހަމަލާތަކާއި، ކަރުގައި ހިފައި މަރާލުން ފަދަ ނުރައްކާތެރި ހާދިސާތައް ގިނަވަމުންދާ މިންވަރުން، މިފަދަ ހާދިސާތަކުގެ ވީޑިއޯތަކަކީ އާންމުން ކަންބޮޑުވާ ކަންކަމުގެ ބަދަލުގައި ސޯޝަލް މީޑިއާގައި މަޖަލަކަށް ބޭނުންކުރާ ތަކެއްޗަށް ވަނީ ބަދަލުވެފައެވެ.

ޝަރުޢީ އިމުން ބޭރުން ހިންގާ އަމަލުތައް:

ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ހިންގާ ޝަރުއީ އިމުން ބޭރުން މީހުން މެރުމާއި، ވަގަށް ނެގުމާއި، އަދި އަނިޔާކުރުން ފަދަ އަމަލުތައް އާދައިގެ ކަންކަމުގެ ގޮތުގައި ބެލުން ހުއްޓާލުމަށް އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ވަކީލުންނާއި އެކްޓިވިސްޓުން ސަރުކާރަށް ދަނީ ގޮވާލަމުންނެވެ.

ކޮރަޕްޝަން ނުވަތަ ފަސާދަ:

ފަސާދައިގެ އަމަލުތައް ވަނީ މުޖުތަމައުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް މޫލާފައެވެ. މިގޮތުން 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މެއި މަހު ޕާލަމެންޓުގެ ރައީސާ އަނީތާ އަމަންގްގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ތުހުމަތުތަކާއި، އޭނާގެ އަގުބޮޑު މުދާތައް ދައުލަތަށް ހިފެހެއްޓި ހާދިސާ އަކީ ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިން ނަހަމަ ގޮތުގައި މުއްސަނދިކަން ހޯދާ މިންވަރު ހާމަވެގެންދިޔަ ކަމެކެވެ.

ޖިންސީ އަނިޔާއާއި ގޯނާ:

ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ޖިންސީ ގޯނާކުރުމާއި ކުޑަކުދިންނަށް ކުރާ ޖިންސީ އަނިޔާގެ މައްސަލަތަކަކީ ބައެއް މުޖުތަމައުތަކުގައި އާދައިގެ ކަންކަމުގެ ގޮތުގައި ބެލެވެން ފަށާފައިވާ ކަންކަމެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި، ގާނޫނީ ފިޔަވަޅުތަކުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ބެލެނިވެރިން ކުށްވެރިންނާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

ސިޔާސީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކަށް ހުރަސްއެޅުން:

ސިޔާސީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާއި އެކި ގްރޫޕްތަކަށް އަމާޒުކޮށް ގާނޫނުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ހިފަމުންދާ ކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ސިޔާސީ މަގުސަދެއް ހާސިލްކުރަން ކުށުގެ ގޮޅިތަކަށް މީހުން ފައްތާ ގާނޫނުގެ ދަށުން ހަރުކަށި އަދަބުތައް ދިނުން ހިމެނެއެވެ.

ސަލާމަތީ އިރުޝާދުތައް:

ބޭރު ގައުމުތަކުގެ ސަރުކާރުތަކުން ދަނީ ޔުގެންޑާގައި ކަންކަން ހުރި ގޮތުން އެ ގައުމަށް ދަތުރުކުރުމުގައި ނުހަނު ބޮޑަށް ސަމާލުވުމަށް އިރުޝާދު ދެމުންނެވެ.

ދަތުރުފަތުރުގެ ނުރައްކާ:

ކަމްޕާލާ އަދި އެންޓެބޭ ފަދަ ސިޓީތަކުގައި ހަތިޔާރާއެކު ފޭރުމާއި، ގެތަކަށް ވަދެ ވައްކަންކުރުމާއި، އަދި މީހުންނަށް ނޭނގި ބުއިންތަކަށް މަސްތުވާތަކެތި އެޅުން ފަދަ ކުށްތައް ހިންގާ މިންވަރު އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށް ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކައެވެ.

ރަސްމީ އިންޒާރުތައް:

ކެނެޑާ އަދި އެމެރިކާ ފަދަ ގައުމުތަކުން މިހާރު ނެރެފައިވާ ދަތުރުފަތުރުގެ އިރުޝާދުތަކުގައި، ޔުގެންޑާގައި ހިނގަމުންދާ އަނިޔާވެރި ކުށްތަކުގެ ސަބަބުން އޮތް ނުރައްކާތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ޔޫގެންޑާ މިހާލަތަށް ވެއްޓުނީ ރެއަކާ ދުވާލަކުން ނޫނެވެ. އަނިޔާވެރިކަމާއި ކުށާއި ފަސާދަ އާދައިގެ ކަންކަމަށް ބަދަލުވެ ކުށްވެރިން ވެރިންނަށް ބަދަލުވުމުން ނުވެނުދާނެ ގޮތް ވެގެން ދިޔައީއެވެ. ބައެއް ކަންކަން ޔޫގެންޑާ ފެންވަރުގައި ނުހިނގިއެއް ކަމަކު ދިވެހި ރާއްޖެވެސް މިދަނީ އެމަގަށް ފެތެމުންނެވެ. އަނިޔާވެރިކަމާއި ބޮޑެތި ހިޔާނަތްތަކާއިފަސާދަ ރާއްޖޭގައިވެސް ވަނީ އާދައިގެ ކަންކަމަށް ބަދަލުވެފައެވެ. 

ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ހާމަކުރި ގޮތުގައި، ހަމަލާ ދިން އެކަކުގެ މަންމަ ވަނީ އެ ހާދިސާ ހިނގުމުގެ ދެ ގަޑިއިރު ކުރިން ފުލުހުންނަށް ގުޅައި، އޭނާގެ ދަރިފުޅު ހަތިޔާރާއެކު ގެއިން ނުކުމެފައިވާ ކަމަށާއި އަމިއްލައަށް މަރުވާން އުޅޭ ކަމަށް ފެންނަ ކަމަށް ރިޕޯޓުކޮށްފައެވެ. ފުލުހުން އެ ޒުވާނުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދަނިކޮށް، އެ ސަރަހައްދުގެ ގަޑިން ހެނދުނު 11:43 ހާއިރު މި ބަޑީގެ ހަމަލާ ވަނީ ދީފައެވެ.

މި ހާދިސާގައި މަރުވި މީހުންގެ ތެރޭގައި އެ މިސްކިތުގެ ސެކިއުރިޓީ ގާޑަކު ހިމެނެއެވެ. ފުލުހުން ވަނީ އޭނާއަކީ އިތުރު ބަޔަކަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުންތަކަކުން ސަލާމަތްކުރި ބަތަލެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ހާދިސާގައި މަރުވި އެއްވެސް މީހެއްގެ ވަނަވަރެއް މިހާތަނަށް ރަސްމީކޮށް ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.

މިސްކިތުގައި ބަޑީގެ ހަމަލާ ދިނުމަށްފަހު، އެ ދެމީހުން ކާރުގައި ދަމުން ކައިރީގައި މަސައްކަތްކުރަމުން ދިޔަ މީހަކަށްވެސް ބަޑިން ހަމަލާދިން ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ މީހާ ވަނީ ސަލާމަތްވެފައެވެ. ފަހުން ފުލުހުންނަށް އެ ދެ ޒުވާނުން ފެނުނުއިރު، އެމީހުން ތިބީ ކާރު ތެރޭގައި އަމިއްލައަށް ބަޑިޖަހައި މަރުވެފައެވެ.

ތަހުގީގު ކުރާ ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މިއީ ނަފުރަތުގެ ސަބަބުން ދިން ހަމަލާއެކެވެ. އެގޮތުން، އެކަކު ދޫކޮށްލާފައިވާ ލިޔުންތަކުގައި ނަފުރަތު އުފެދޭ ފަދަ ވާހަކަތަކެއް ހުރި ކަމަށް ރިޕޯޓުތައް ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް، މީގެ ކުރިން އެ މިސްކިތަށް އެއްވެސް ކަހަލަ އިންޒާރެއް ލިބިފައިވާކަން އެނގިފައެއް ނުވެއެވެ.

ހަމަލާ ދިން ވަގުތު މިސްކިތުގެ އަލް ރަޝީދު ސްކޫލުގައި ކިޔަވަމުންދިޔަ ކުދިން ވަނީ ރައްކާތެރިކަމާއެކު އެތަނުން ބޭރުކޮށްފައެވެ. އަދި ފުލުހުން އެ ސަރަހައްދު ބަލައި ފާސްކުރަމުން ދިޔައިރު، ކައިރީގައި ހުރި އެހެން ސްކޫލުތައްވެސް ވަނީ ބަންދުކޮށްފައެވެ.

އިމާމް ތާހާ ހަސަން ވަނީ މި ހަމަލާ ހަރުކަށި އިބާރާތުން ކުށްވެރިކުރައްވާފައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މިސްކިތަކީ އަޅުކަންކުރާ ތަނެކެވެ. އެއީ ހަނގުރާމައިގެ މައިދާނެއް ނޫނެވެ. މި ހިތާމަވެރި ހާދިސާ ހިނގާފައި މިވަނީ މުޅި ދުނިޔޭގެ މުސްލިމުން އީދު ފާހަގަކުރުމަށް ތައްޔާރުވަމުންދާ ދަނޑިވަޅެއްގައެވެ.

އީރާނުގެ އިސްލާމިކް ރިވޮލިއުޝަނަރީ ގާޑް ކޯޕްސް (އައި.އާރު.ޖީ.ސީ) އިން ހޯމަ ދުވަހު ބުނެފައިވަނީ، ހޯރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ މައްޗަށް އީރާނަށް އޮންނަ ބާރުގަދަކުރުމުގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން، އެ ސަރަހައްދުން އަޅާފައިވާ ފައިބަރ އޮޕްޓިކް ކޭބަލްތަކަކީ އީރާނުގެ ހުއްދަ ހޯދައިގެން ބޭނުންކުރާ އެއްޗެއް ކަމުގައި ހަމަޖެއްސިދާނެ ކަމަށެވެ.

އައި.އާރު.ޖީ.ސީ އިން މީސްމީޑިއާގައި އާންމުކުރި ބަޔާނެއްގައި ބުނެފައިވަނީ، ހޯރްމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ސަރަހައްދީ ރަށްވެހިކަމާއި، ކަނޑުގެ އަޑީގެ މިލްކުވެރިކަން އީރާނަށް އޮތްކަން ފާހަގަކޮށް، އެ ކަނޑުއޮޅިން ހުރަސްކުރާ ހުރިހާ ފައިބަރ އޮޕްޓިކް ކޭބަލްތަކަކީ އީރާނު ސަރުކާރުގެ ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ ބޭނުންނުކުރެވޭނެ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތް ކަމަށެވެ.

ނެތް ގާބިލުކަމެއް ހުރިކަން ދައްކަން ގައުމުގެ ހުނަރުވެރި ދަރިއެއްގެ ފުރާނަ ދިޔުމަކީ އާދައިގެ ކަމެއްނޫނެވެ. މަހުދީގެ މަރަކީ ރެސްކިއު މިޝަނެއްގައި ދިޔަ ފުރާނައެއް ނޫނެވެ. ރިކަވަރީ އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ނެގުވި ރިސްކަކުން ސިފައިންގެ އޮފިސަރެއްގެ ފުރާނަ ދިޔުމަކީ ނުބަލާ ދޫކޮށްލައިގެން ވާކަށް އޮތްކަމެއް  ނޫނެވެ. 

ކުރިން ވެސް ޑިކޮމްވުމުގެ ސަބަބުން ރިސްކް އޮތް އޮފިސަރަކު ކަމާބެހޭ ފުރިހަމަ އާލާތްނެތި އެހާ ފުނަށް ފޮނުވުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާނީ ކާކުހެއްޔެވެ. ނެތް ގާބިލުކަމެއް ހުރިކަން ދައްކައިގެން މުއިއްޒު ކުޅުނު ޑްރާމާއެއްގައި ގުރުބާން ކުރެވުނު މީހަކަށް މަހުދީ ވީތޯ މީހުން އެބަ ސުވާލުކުރެއެވެ. 

މުޅި ހާދިސާގެ ހުޅުވިފައިވާ ފުރިހަމަ ތަހުގީގެއް ހިންގާ އިހުމާލުވާ ފަރާތްތައް ޖަވާބުދާރީ ކުރުވާ ފިޔަވަޅު އަޅަން ޖެހެއެވެ. ކޮންމެ ފަހަރަކު މައްސަލައިގެ އެންމެ ފުނަށް ނުގޮސް ގައުމީ ބަތޮލެއްގެ ނަންދީފާ އިހުމާލަށް ފަސްއަޅާ ފޮރުވާލަން ނޫޅޭށެވެ. 

ޑައިވިންގ ދާއިރާގައި ތަޖުރިބާހުރި މީހުންގެ ބޮޑެތި ކަންބޮޑުވުންތައް މަހުދީގެ މަރާ ގުޅިފައިވެއެވެ. އެލްސޯފާގެ ވާހަކަ ހިންދާލަން ބޭނުންކުރާ ވާހަކައަކަށް މަހުދީގެ މަރުގެ ވާހަކަ ނުހަދާ ހުޅުވިފައިވާ މިނިވަން ތަހުގީގެއް މިހާރުން މިހާރަށް ނުކުރަންޏާ މުއިއްޒު އިސްތިއުފާ ދޭށެވެ. އެކަން ކުރެވޭ ބަޔަކު އޭރުން އެ ތަހުގީގުކޮށް ފިޔަވަޅު އަޅާނެއެވެ.

ސައުދީ އަރަބިއްޔާގެ މިނިސްޓްރީ އޮފް އިންޓީރިއަރ އިން ހާމަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ވިސާގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު އެ ގައުމުގައި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް މަޑުކުރާ ބިދޭސީން 50,000 ސައުދީ ރިޔާލައިން ޖޫރިމަނާކުރުމާއެކު، ހަ މަސް ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވައި، އެ ގައުމުން ޑިޕޯޓްކޮށްލެވޭނެއެވެ.

ހައްޖުގެ މަތިވެރި އަޅުކަމަށް ވަޑައިގަންނަވާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި، ހައްޖު މޫސުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކާއި ގަވާއިދުތަކަށް ފުރިހަމައަށް ބޯލަނބައި، ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކަށް ފުރިހަމަ އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް އެ މިނިސްޓްރީން ވަނީ ހުރިހާ ފަރާތްތަކަކަށް އިލްތިމާސްކުރައްވާފައެވެ. އަދި މި ގަވާއިދުތަކާ ހިލާފުވާ ފަރާތްތަކަށް ގާނޫނީ ގޮތުން ދެވެން އޮންނަ ހަރުކަށި އަދަބުތައް ދެވޭނެކަމަށްވެސް ބުނެފައިވެއެވެ.

މީގެއިތުރުން، އެއްވެސް ފަރާތަކުން މިފަދަ ގަވާއިދާ ހިލާފު އަމަލެއް ހިންގާކަން ފާހަގަކުރެވިއްޖެނަމަ، މައްކާ، މަދީނާ، ރިޔާދު އަދި އިރުމަތީ ސަރަހައްދުތަކުން 911 އަށް، އަދި އެ ގައުމުގެ އެހެނިހެން ސަރަހައްދުތަކުން 999 އަށް ގުޅައި އެކަން ރިޕޯޓްކުރުމަށްވެސް އާންމުންގެ ކިބައިން ވަނީ އެދިފައެވެ.

ރައީސް މުއިއްޒުގެ މުށުތެރޭގައި ކޮންޓްރޯލް އޮތް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން އުވާލާފައި އޮތުމުން އަތޮޅުތައް ހިންގުމަށް ލޯކަލް ގަވަރމަންޓް އޮތޯރިޓީގެ އިދާރާއެއްގެ ގޮތުގައި ކޮންމެ އަތޮޅެއްގައި އަތޮޅުއޮފީސް މިހާރު ވަނީ އުފައްދާފައެވެ. 

އެހެންނަމަވެސް އެއީ އެހެން ކުރެވޭން އޮތްކަމެއް ނޫންކަން އަންގާދެއްވުމުގެ ގޮތުން އަލްއުސްތާޒު ހުސްނުއްސުއޫދު ވިދާޅުވީ "ގާނޫނުއަސާސީގައި އޮތް ގޮތުން އިދާރީ ދާއިރާއެއް ހިންގަންޖެހޭނީ އަތޮޅުގެ ރައްޔިތުން އިންތިހާބު ކުރާ މެންބަރުން" ކަމަށެވެ.

ގާނޫނު އަސާސީގައި ރާއްޖޭގެ އިދާރީ ދާއިރާތައް ވަރަށް ސާފުކޮށް ކަނޑައަލާފައިވެއެވެ، އިދާރީ ދާއިރާތައް ހިންގަންޖެހޭނީ އެކަމަށް ރައްޔިތުން އިންތިހާބުކުރާ ބަޔަކު ކަމަށްވެސް ގާނޫނު އަސާސީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮވެއެވެ.

މިހާރު އެވަނީ ގަސްދުގައި ގާނޫނ އަސާސީއާއި ހިލާފުވެފައެވެ. ޖިނާއީ ކޯޓުގެ އިސް ގާޒީ ކަމާއި ރާއްޖޭގެ ބަންޑާރަ ނައިބުކަމާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްޕްރީމްކޯޓްގެ ފަނޑިޔާރުކަން ކުރައްވާ އަދި ރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ ދާއިރާގައި އިލްމީ އެންމެ ގިނަ ފޮތް ލިޔުއްވާފައިވާ ކުޅަދާނަ ގާނޫނީ މާހިރު އުސްތާޒު ހުސްނުއްސުއޫދު ވިދާޅުވަނީ "ގާނޫނުއަސާސީއާ ހިލާފުވީ މީހުންގެ މައްޗަށް ދައުވާކުރަންޖެހޭ" ކަމަށެވެ.