ބޮލީވިއާ — ބޮލީވިއާގެ ބޯ ޖަންގަލިތަކުގެ ތެރޭގައި އުޅޭ ކުޑަކުޑަ ޖަންގަލީ ބުޅަލަކީ މުޅިން އާ ބާވަތެއްގެ ބުޅަލެއްކަން ރަސްމީކޮށް ކަނޑައަޅައިފިއެވެ. މިއީ ވޭތުވެދިޔަ 100 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ދިރިއުޅޭ ބުޅަލުގެ އާ ބާވަތަކަށް ނަންދީ ސައިންޓިފިކް ގޮތުން ތަފްސީލުކުރި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ.

އެ ސަރަހައްދުގެ މީހުން، މިބުޅަލަށް "ތިލްކާޔޯ" ގެ ނަމުން ނަންދީފައިވެއެވެ. މިއީ ދެކުނު އެމެރިކާގެ އެކި ހިސާބުތަކުން ފެންނަ "ޓައިގަރ-ކެޓް" އާއިލާގެ ބާވަތެކެވެ.

މިއީ ޖަންގަލީ ބުޅަލަކަށް ވީ ނަމަވެސް، ތިލްކާޔޯއަކީ ހައިރާންވާހާ ކުޑަ ސައިޒެއްގެ ސޫތްޕެކެވެ. މީގެ ދިގުމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 46 ސެންޓިމީޓަރު ހުންނައިރު، ބަރުދަނުގައި ހުންނަނީ އެންމެ 1.4 ކިލޯގްރާމެވެ. މިއީ އާންމުކޮށް ގޭގޭގައި ގެންގުޅޭ ބުޅަލަށްވުރެ ވެސް ކުޑަ މިންވަރެކެވެ.

ބޮލީވިއާގެ މި ބުޅާތަކަކީ އެހެން ޓައިގަރ-ކެޓްތަކާ ތަފާތު ސިފަތަކެއް ހުރި ބައެއްކަން ސައިންސްވެރިންނަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ފާހަގަވީ އެ ސޫތްޕުގެ ސިފަތަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. މިކަން އިތުރަށް ދިރާސާކުރުމަށްޓަކައި، ދެކުނު އެމެރިކާގެ އެކި ގައުމުތަކުން 38 ބުޅަލެއްގެ ޑީ.އެން.އޭ ސައިންސްވެރިން ތަހުލީލުކުރިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި މިއުޒިއަމްތަކުގައި ރައްކާކުރެވިފައިވާ ބައެއް ނަމޫނާތައް ވެސް ހިމެނެއެވެ.

ޖެނެޓިކް ދިރާސާތަކުން ދެއްކި ގޮތުގައި، ކުރިން އެއް ބާވަތެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުނު ޓައިގަރ-ކެޓްތަކުގެ ތެރޭގައި، ޖެނެޓިކް ގޮތުން ތަފާތު ފަސް ބާވަތެއް ހިމެނެއެވެ.

ސައިންސްވެރިން އަންދާޒާކުރާ ގޮތުގައި، ތިލްކާޔޯގެ ނަސްލު އެހެން ޓައިގަރ-ކެޓްތަކާ ވަކިވެފައިވަނީ މީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 1.4 މިލިއަން އަހަރު ކުރިންނެވެ.

މި ޖަނަވާރާ ބެހޭގޮތުން މިހާތަނަށް އެނގެނީ ވަރަށް މަދު މައުލޫމާތެކެވެ. ކެމެރާ ޓްރެޕްތަކުން ލިބިފައިވާ މައުލޫމާތަށް ބަލާއިރު، މިއީ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައި ބޭރަށް ނުކުމެ އުޅޭ އެއްޗެއްކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އަދި މި ބުޅަލުގެ ނަޖިހުން ފެނިފައިވާ ބައިތަކަށް ބަލާއިރު، ކުދި މީދަލުގެ ބާވަތްތަކަކީ މީގެ މައިގަނޑު ކެއުން ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ.

  ނެތިދިއުމުގެ ބިރު އޮތް ދިރުމެއް؟

މި ހޯދުމާއެކު މުހިންމު އިންޒާރެއް ވެސް ވަނީ ލިބިފައެވެ. ބޮލީވިއާގެ ޔުންގާސްގެ ވާރޭޖަންގަލިތަކަށް ވަނީ ގަސްކެނޑުމާއި، ދަނޑުވެރިކަމާއި، ރޯވާ އަލިފާނުގެ އިތުރުން މައުދަން ފަދަ ތަކެތި ކޮނުމުގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ.

ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން މިހާރު ވަނީ އެ ފަރާތްތަކުގެ ހޯދުންތައް އިންޓަރނޭޝަނަލް ޔޫނިއަން ފޯ ކޮންޒަވޭޝަން އޮފް ނޭޗަރ އާ ހިއްސާކޮށްފައެވެ. ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ހެދޭ އިވެލުއޭޝަނަކަށް ފަހު، 'ޓިލްކާޔޯ' އަކީ ނެތިދިއުމުގެ ބިރު އޮތް ދިރުމެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

ސައިންސްވެރިން ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، މިއީ އަދިވެސް ހޯދިފައިނުވާ އާ ދިރުންތައް ދުނިޔޭގައިވާކަން ހަނދާންކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އަދި އިންސާނުންނަށް އެފަދަ ދިރުންތަކެއް އުޅޭކަން އެނގުމުގެ ކުރިން ވެސް، ބައެއް މަޚްލޫޤުތައް ދުނިޔެއިން ނެތިގޮސްދާނެ ކަމުގެ ބިރު އޮތްކަން މި ހޯދުމުން ހާމަވެއެވެ.

މޯލްޑިވިއަން ފްލައިޓުގައި ކޮޗިނުން މާލެ ދާމީހުން ބޯޓަށް އެރުވީ އިއްޔެގެ މެންދުރު ފަހު އެކެއްޖެހި އިރުއެވެ. ފްލައިޓް ނައްޓާލަން ޝެޑިއުލްކޮށްފައި އޮތީ 2 ޖަހާއިރަށެވެ. ފްލައިޓަށް ދިމާވި މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ޕްލައިޓް ނުފުރި ހުރިހާ ޕެސެންޖަރުން އިރުއޮއްސި ހަތެއް ޖަހަންދެންތިބީ ފްލައިޓްގައެވެ. 

6 ގަޑިއެއްއްހާއިރު ފަސިންޖަރުން ފްލައިޓުން ބާލާ ހޮޓަލަކަށް ގެންދެވުނު އިރު ރޭގަނޑު 10 ޖަހާ ބޮޑުވެއްޖެއެވެ. ހޮޓަލުގައި ޕެސިންޖަރުން ތިއްބާ ހެދުނު 6 ޖަހާއިރު ފުރޭނެ ކަމަށް ބުނެ ފަތިސް ދަންމަތިގައި ހޮޓަލުން ވަނީ ޗެކްއައުޓް ކޮށްފައެވެ. 

ފަސިންޖަރުން ހޮޓަލުން ޗެކްއައުޓް ވީއްސުރެ ތިބީ ވާނުވާގައެވެ. ބޮޑެތި އޮޕަރޭޝަންކޮށްފައި ތިބި ބަލި މީހުންނާއި ތުއްތުކުދިންނާއި އެކިވަރުގެ 150 ވަރަކަށް ފަސިއްޖަރުން އަދިވެސް ތިބީ ކައިބޮއި ހެދޭނެ ގޮތެއް ނެތިފައެވެ. ގައިންތާހިރު ވެވޭނެގޮތެއް ނެތި ފައެވެ. ފުރޭނެ އިރެއް ނޭނގި ހާލުގައިޖެހި ގޮތް ހުސްވެފައެވެ.

މޯލްޑިވިއަންގެ ފަރާތުން ފަސިންޖަރުންގެ ހާލަތަށް އެއްވެސް އަޅާލުމެއް ނުލިބޭކަމަށް ހާލުގައިޖެހިފައިވާ ދިވެއްސަކު މައުލޫމާތު ދިނެވެ.

ބީ.އެމް.އެލްގެ  އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓް މި ބަދަލާ އެއްގޮތަށް އަދާހަމަކޮށް ޑޮލަރު ފިޔަވައި އެހެނިހެން ބޭރު ފައިސާތަކުގެ ރޭޓްތައް ދަށްވާންޖެހޭނެއެވެ. އެގޮތަށް އެކްސްޗޭންޖު ރޭޓް ބަދަލުކުރުމުން "ޓީމޫ" ފަދަ ވަޞީލަތްތަކުން ކުރާ މުއާމަލާތްތަކާއި ޓީ.ޓީ ތަކަށް ދިވެހި ރުފިޔާއިން ދައްކަންޖެހޭ މިންވަރު ކުޑަވާން ޖެހޭނެއެވެ.  ބީ.އެމް.އެލް އިން ރޭޓްތަކަށް ބަދަލު ނުގެނެސްފި ނަމަ އެއީ އާންމުންގެ އަތުން ނުޙައްގު ބޮޑު ފައިދާއެއް ނެގުން ނޫން ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. އޭރުން ވާނީ ބޮޑު އޮޅުވާލުމަކަށެވެ.

އެމެރިކާ ފެޑަރަލް ރިޒާވުން މި ނިންމުން އިޢުލާނުކުރުމާއެކު، ބައިނަލްއަގުވާމީ ބާޒާރަށް ވަގުތުން އޭގެ އަސަރުކުރާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ރޭޓްތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ އެއްގޮތަށް ބޭންކުންވެސް ރޭޓްތައް ބަދަލުކުރަންޖެހޭނެއެވެ.

އެމެރިކާގެ ފެޑަރަލް ރިޒާވްގެ މި ނިންމުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ނިންމުމެކެވެ. އެގޮތަށް އިންޓްރެސްޓް ރޭޓް މަތިކޮށްފިނަމަ، އެކަން ވެގެންދާނީ ވޭތުވެދިޔަ ތިން އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މިގޮތަށް ރޭޓް މަތިކުރާ ފުރަތަމަ ފަހަރަށެވެ.          

"ހިންދޫ ލީގަލް ފަންޑު" ކިޔާ ޖަމާއަތަކުން އެކްސްގައި ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އެ އައި.ޕީ.އެސް އޮފިސަރާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް އެދި ވެސްޓް ބެންގާލްގެ ހޯމް ސެކްރެޓަރީ ސަންގަމިތުރާ ގޯޝްއަށް ވަނީ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅާފައެވެ. އެ ޖަމާއަތުން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި، އާންމުކޮށް މުއާމަލާތްކުރުމުގައި އެ އޮފިސަރު ވަނީ "ނިއުޓްރަލްކަން" ގެއްލުވާލައި، ގައުމީ ބަސްމަގު ބޭނުންކުރުމަށް ނުކުޅެދިފައެވެ.

ވެސްޓް ބެންގާލްގެ ބީ.ޖޭ.ޕީ ސަރުކާރުން "އާންމު މަސްލަހަތަށްޓަކައި" ކަމަށް ބުނެ، އައި.ޕީ.އެސް އޮފިސަރު ޑރ. ބުޝްރާ ބާނޯ އާއި ސްޓޭޓް ޕޮލިސް ސާވިސްގެ އިތުރު ދެ އޮފިސަރަކު ވަނީ އެހެން މަގާމުތަކަކަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ.

ބާނޯގެ މަގާމު ބަދަލުކޮށްފައި މިވަނީ، ޔޫޓިއުބްގައި އޭނާ އާންމުކުރި ވީޑިއޯއަކާ ގުޅިގެން ކަނާތު ފިޔައިގެ ގްރޫޕްތަކުން ޝަކުވާ ކުރިތާ މަދު ގަޑިއިރުތަކެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އެ ވީޑިއޯގައި ބާނޯ ވަނީ ސިވިލް ސާވިސްއަށް ވަނުމަށް އޭނާ ކުރި ދަތުރާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކައި، ޔޫ.ޕީ.އެސް.ސީ އިމްތިހާނަށް ތައްޔާރުވުމުގައި އުއްތަރަ ޕްރަދޭޝްގެ އަލީގަޅު މުސްލިމް ޔުނިވަރސިޓީ (އޭ.އެމް.ޔޫ) ގެ ރެސިޑެންޝަލް ކޯޗިން އެކަޑަމީ (އާރް.ސީ.އޭ) އިން ލިބުނު އެހީތެރިކަމަށް ތައުރީފުކޮށްފައެވެ.

އެ ވީޑިއޯގައި އައި.ޕީ.އެސް އޮފިސަރު ބުނެފައިވެއެވެ: "އައްސަލާމް އަލައިކުމް! އަޅުގަނޑަކީ 2021 ވަނަ އަހަރު އައި.ޕީ.އެސް ފާސްވެ، މިހާރު ހަރަގްޕޫރުގެ އެޑިޝަނަލް ސުޕްރިންޓެންޑެންޓް އޮފް ޕޮލިސްގެ މަގާމުގައި ހުރި މީހެއް. ސައުދީ އަރަބިއްޔާއިން އެނބުރި އައުމަށްފަހު އަޅުގަނޑު ޔޫ.ޕީ.އެސް.ސީ އިމްތިހާނަށް ތައްޔާރުވާން ފެށިން. ފުރަތަމަ އަމިއްލައަށް ކިޔެވި ނަމަވެސް، ފަހުން އޭ.އެމް.ޔޫގެ އާރް.ސީ.އޭ އިން ވަރަށް ބޮޑު އެހީތެރިކަމެއް ލިބުނު. އެތަނުގެ ކުތުބުޚާނާއަކީ ވެސް ވަރަށް ފުރިހަމަ ތަނެއް. އަޅުގަނޑު މި ވާހަކަތައް ހިއްސާ މިކުރަނީ އެހެން މީހުންނަށް ވެސް މީގެން ފައިދާކުރާނެ ކަމަށް އުންމީދުކޮށްގެން."

ހިންދޫ ލީގަލް ފަންޑުން އެކްސްގައި ކުރި ޕޯސްޓެއްގައި ބުނެފައިވަނީ: "އޭނާ ވާހަކަ ފެށީ 'އައްސަލާމް އަލައިކުމް' އިން. އަދި "އިންޝާﷲ" ބޭނުންކޮށް، ނިންމާލީ "ޖަޒާކަﷲ" އިން. އޭނާ "ވަންދޭ މާތަރަމް" ނުވަތަ "ޖައި ހިންދު" ބޭނުންކޮށްފައެއް ނުވޭ. އިންޑިއާގެ ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރާ ވަޒީފާގައި ހުރި އޮފިސަރަކު އާންމު މުއާމަލާތްތަކުގައި ނިއުޓްރަލްކަން ހިފަހައްޓައި، ގައުމީ ބަސްމަގު ބޭނުންކުރަންޖެހޭނެ. މިކަން މުރާޖައާކޮށް އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް އެދެން."

މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން 'ދަ އިންޑިއަން އެކްސްޕްރެސް' އިން ބާނޯއާ ސުވާލުކުރުމުން، އޭނާ ވަނީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ބުނަން އިންކާރުކޮށްފައެވެ.

މިދަނޑިވަޅުގައި، ކްރިޝްނާނަގަރްގެ ޓީ.އެމް.ސީ މެންބަރު މަހުއާ މޮއިތްރާ ވަނީ ބީ.ޖޭ.ޕީ ސަރުކާރަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެފައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ، ގައުމުގެ ބޮޑުވަޒީރު "ސެންގޯލް" އާއި ހުސްގަޔާ ތިބި ސާދޫންނާއެކު އައު ޕާލަމެންޓް އިފްތިތާހުކުރި ގައުމެއްގައި، މުސްލިމް އައި.ޕީ.އެސް އޮފިސަރަކު "އައްސަލާމް އަލައިކުމް" އަދި "އިންޝާﷲ" ކިޔައިގެން ވަޒީފާއިން ބަދަލުކުރުމަކީ މޮޔަ ކަމެއް ކަމަށެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ ގައުމު މިވަނީ ނަފްރަތާއި ތައައްސަބުގެ ސަބަބުން މަގުއޮޅިފައި ކަމަށް ވިދާޅުވެ، އިންޑިއާ ސަލާމަތްކޮށްދެއްވުމަށް އެދިވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.

ޕަޝްޗިމް މެދިނީޕޫރުގެ ހަރަގްޕޫރުގެ އެޑިޝަނަލް އެސް.ޕީގެ މަގާމުގައި ހުރި ބާނޯ މިހާރު ވަނީ އެސް.އޭ.ޕީ 4 ވަނަ ބަޓާލިއަންގެ ޑެޕިއުޓީ ކޮމާންޑަންޓްގެ މަގާމަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ. އެއީ ޑަބްލިއު.ބީ.ޕީ.އެސް އޮފިސަރު ސުބެންދޫ މަންޑަލް ހުރި މަގާމެވެ.

ހަރަގްޕޫރުގައި ބާނޯގެ ބަދަލުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާނީ ޕާތާ ގޯޝް އެވެ. އޭނާއަކީ މީގެ ކުރިން ޗަންދަންނަގަރް ޕޮލިސް ކޮމިޝަނަރޭޓްގެ އެޑިޝަނަލް ޑެޕިއުޓީ ކޮމިޝަނަރެވެ. ސުބެންދޫ މަންޑަލް ދެން ހުންނަވާނީ ކުރިން ގޯޝް ހުރި މަގާމުގައެވެ.

މި ހޮޓަލުގެ ކޮޓަރި ބުކްކޮށް، އަންހެންމީހާގެ ހަށިގަނޑާއެކު އެ ކޮޓަރި ތެރޭގައި ހުރި ފިރިހެނަކު، މީހަކު މެރުމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ ކަމަށް ފުލުހުންގެ އޮފިސަރަކު ޕީ.ޓީ.އައި ނިއުސް އެޖެންސީއަށް މައުލޫމާތު ދީފައިވެއެވެ.

މަރުވި އަންހެންމީހާގެ އައިޑީ ކާޑުން އެނގުނު ގޮތުގައި، އެއީ ސޮނިތުޕޫރު ޑިސްޓްރިކްޓްގެ އަސުރްމާރިގާއޯން އަވަށަށް ނިސްބަތްވާ މާލިނީ ގުރިއާއެވެ.

ހޮޓަލުގެ ވެރިފަރާތް ކަމަށްވާ ދުރުބަޖޯތީ ސަލޯއީ ބުނި ގޮތުގައި، ހައްޔަރުކުރި އަބީޖިތު ކިންޑޯ ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ހަވީރު އެ ހޮޓަލުން ދެ ކޮޓަރި ބުކްކުރިއެވެ. އޭނާ ބުނެފައިވަނީ އެއް ކޮޓަރީގައި އޭނާގެ ތިން ރަހުމަތްތެރިން މަޑުކުރާނެ ކަމަށާއި، އަނެއް ކޮޓަރީގައި އޭނާ ހުންނާނެ ކަމަށެވެ.

އާދީއްތަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު، އެއް ކޮޓަރީގައި ތިބި ދެ އަންހެނުން އެތަނުން ދާން ތައްޔާރުވިއިރު، އެމީހުންގެ ރަހުމަތްތެރިޔާ އޮތް ކޮޓަރިން ޖަވާބެއް ނުލިބޭ ކަމަށް ހޮޓަލުގެ މުވައްޒަފުންނަށް އެންގިއެވެ. އެ ކޮޓަރީގައި ހުރި ފިރިހެންމީހާ ވާހަކަ ދެއްކި ނަމަވެސް، އަންހެންމީހާ ފޯނަށް ޖަވާބު ނުދޭކަމަށް އެމީހުން ބުންޏެވެ.

ހޮޓަލުގެ ވެރިފަރާތުން އެ ކޮޓަރީގެ ދޮރުގައި ޓަކިޖެހުމުންވެސް، އެތެރޭގައި ހުރި މީހާ ދޮރު ހުޅުވަން ދެކޮޅު ހެދުމުން، އޭނާ ވަގުތުން ފުލުހުންނަށް އެކަން އެންގިއެވެ.

ފުލުހުންގެ ޓީމެއް އެތަނަށް ގޮސް، މަޖުބޫރުކޮށްގެން ދޮރު ހުޅުވިއިރު، އެނދުމަތީގައި ލެއިން ތަތްތެލިވެފައި އޮތް އަންހެންމީހާގެ ހަށިގަނޑު ފެނުނެވެ. އޭނާގެ ކަރުގައި ފުން ޒަޚަމްތަކެއް ހުރި ކަމަށް ފުލުހުންގެ އޮފިސަރު ވިދާޅުވިއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ކޮޓަރީގެ ސީލިން ފަންކާގައި ފޮތިގަނޑެއް އެލުވާފައި އޮތްއިރު، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފިރިހެންމީހާ ކަތުރަކާއި އިސްކުރުއަނބުރާ ކަށިގަނޑެއް ހިފައިގެން އެނދުމަތީގައި އިށީނދެގެން އިންކަމަށް ފުލުހުންގެ އޮފިސަރު ވިދާޅުވިއެވެ.

ރަންގިއާ ޕޮލިސް ސްޓޭޝަންގެ އޮފިސަރު އިންޗާޖް މިންޓޫ ބާރޯ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ހައްޔަރުކުރި މީހާ ވަނީ ފުލުހުންގެ ތަހުގީގުގައި އެ ކުށަށް އިއުތިރާފުވެފައެވެ.

ފުލުހުންގެ ފުރަތަމަ ތަހުގީގުން ދައްކާ ގޮތުގައި، މި ހާދިސާ ހިނގާފައިވަނީ ލޯބީގެ ގުޅުމަކާ ގުޅިގެން އުފެދުނު މައްސަލައެއްގެ ތެރެއިންނެވެ.

އޮފިސަރު އިތުރަށް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެތާ ތިބި އަންހެނުންނަކީ ޗެންނާއީގެ އަމިއްލަ ކުންފުންޏެއްގައި މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔަ ބައެކެވެ.            

އިންޑިއާގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުން ފެންނަ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ކޮބްރާ އާއި ކިންގް ކޮބްރާގެ ވިހަ ހަށިގަނޑުގައި މަސައްކަތްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިގެންވާ މި އެންޓިވެނަމް އުފެއްދުމަކީ، ހަރުފަ ދަތްއެޅުމުގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގައި އަހަރަކު މަރުވާ އެއްލައްކައަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމަށް ލިބުނު ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.

ފާހަގަކޮށްލެވޭ ގޮތުގައި، ހަރުފަ ދަތްއެޅުމުގެ ސަބަބުން މަރުވާ މީހުންގެ ގާތްގަނޑަކަށް ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަކީ އިންޑިއާ މީހުންނެވެ.

މި އައު އެންޓިވެނަމް އުފައްދާފައިވަނީ ބެންގަލޫރުގެ އިންޑިއަން އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް ސައިންސްގެ ދިރާސާވެރިން، ޑެންމާކްގެ ޓެކްނިކަލް ޔުނިވާސިޓީގެ އެހީތެރިކަމާ އެކުގައެވެ.

މިހާރު ބޭނުންކުރެވެމުންދާ ގިނަ އެންޓިވެނަމްތަކަކީ އަސް ފަދަ ޖަނަވާރުގެ ޕްލާޒްމާ ބޭނުންކޮށްގެން އުފައްދާ އެއްޗިއްސަށް ވާއިރު، އޭގެ ނަތީޖާ ހަރުފަގެ ބާވަތަށާއި ސަރަހައްދަށް ބިނާކޮށް ތަފާތުވެއެވެ. ނަމަވެސް އައު ހޯދުމާއެކު ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ކޮބްރާގެ ވިހައަށް އެއް ފަރުވާއެއް ދެވޭނެ މަގު ވަނީ ފަހިވެފައެވެ.

މި ދިރާސާގައި ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ "ނެނޯބޮޑީސް" ނުވަތަ "ވީ.އެޗް.އެޗް.އެސް" (VHHs) ގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރު ފަސް ހާއްސަ އެންޓިބޮޑީއެކެވެ.

ސައިންސްވެރިން މި ފަރުވާ ތައްޔާރުކޮށްފައިވަނީ އިންޑިއާގެ ކޮބްރާ އާއި ކިންގް ކޮބްރާގެ ވިހައިގައި އެކުލެވޭ ތިން މައިގަނޑު ވިހަ މާއްދާއެއް ކަމަށްވާ "އަލްފާ ނިއުރޯޓޮކްސިންސް" އާއި "ސައިޓޯޓޮކްސިންސް" އާއި "ފޮސްފޮލިޕޭސް އޭ2" ބާތިލު ކުރެވޭނެ ގޮތަށެވެ. މި ވިހަ މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގެ ބައެއް ގުނަވަންތައް ވާގިއެރުމާއި، ސެލްތަކަށް ގެއްލުންވުމުގެ އިތުރުން ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ފަދަ ކަންކަން މެދުވެރިވެއެވެ.

މި އާ އެންޓިވެނަމް ކާމިޔާބުކަމާއެކު މީދާ ބޭނުންކޮށްގެން ވަނީ ޓެސްޓުކޮށްފައެވެ.

ސަންޖަޔާ ޝާހް އަދި ކަބީރު މަހަރްޖަން ސަލާމަތްކުރި ވަގުތު، އެ ސަރަހައްދުގައި ހަރަކާތްތެރިވި ކުއްލި އެހީދޭ ފަރާތްތަކުން ވަނީ އުފާފާޅުކޮށްފައެވެ. ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން މައުލޫމާތު ދިން ގޮތުގައި، ހުކުރު ދުވަހުގެ ހެނދުނު ޓަނަލުގެ ތެރެއިން މީހުންގެ އަޑު އިވުމާ ގުޅިގެން، އިތުރު 39 މީހަކު ސަލާމަތްކުރެވޭނެ ކަމަށް މިހާރު ބެލެވެއެވެ.

މި ބޮޑު ރެސްކިއު އޮޕަރޭޝަނުގެ ދަށުން، އިންޖިނިއަރުން ދަނީ ޓަނަލްތަކުގެ ތެރެއަށް އޮކްސިޖަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. ކޯރުގެ އައްސޭރީގައި ހުރި ތަފާތު ހައިޑްރޯޕަވަރ ސައިޓްތަކުގެ ޓަނަލްތަކުގައި 150 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ތާށިވެފައިވާނެ ކަމަށް ބެލެވޭއިރު، މި ކާރިސާގައި މިހާތަނަށް 1,200 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މަރުވެފައިވާކަން ވަނީ ކަށަވަރުވެފައެވެ.

ނޭޕާލްގެ 'ތްރިޝޫލީ 3އޭ' ހައިޑްރޯޕަވަރ ޕްލާންޓުން ސަލާމަތްކުރި ދެ މީހުންނަކީ ސަންޖަޔާ ޝާހް އަދި ކަބީރު މަހަރްޖަންއެވެ. އެމީހުން މިހާރު ވަނީ ހެލިކޮޕްޓަރުގައި ކަތުމަންޑޫގެ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދެވިފައެވެ.

މި ދެ މީހުންގެ އަތާއި ފައިގައި ޒަހަމްތަކެއް ހުއްޓެވެ. ބެލެވޭ ގޮތުގައި މިއީ ޓަނަލުގެ ތެރޭގައި ފިރުކިފައި އުޅުމުގެ ސަބަބުން ލިބިފައިވާ ޒަހަމްތަކެކެވެ. ޓަނަލަްގެ ތެރޭގައި އަދިވެސް 39 މީހުން ތިބި ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

މުއުޖިޒާތެއް ފަދަ ސަލާމަތްވުމެއް

ޓަނަލް އެކްސްޕާޓެއް ކަމަށްވާ އާނޯލްޑް ޑިކްސް ބުނި ގޮތުގައި، މީހުން ސަލާމަތްކުރުމުގެ ކުރިން ޓީމުތަކުން ވަނީ ތަނަލުން ބެދިފައި އޮތް 50 އަކަށް މީޓަރުގެ ކުނިތައް ނަގައި ސާފުކޮށްފައެވެ. އޭނާ ސިފަކުރި ގޮތުގައި ހަފުތާއެއްގެ ހިތާމައަށްފަހު މިއީ "މުއުޖިޒާތެއް" ފަދަ ކަމެކެވެ.

ފުރަތަމަ ސަލާމަތްކުރި ސަންޖަޔާ ޝާހަކީ ނޭޕާލް އިލެކްޓްރިސިޓީ އޮތޯރިޓީގެ މެކޭނިކަލް ފޯރމަނެކެވެ. އޭނާގެ ކޮއްކޮ ބުނި ގޮތުގައި، އޭނާގެ ބޭބެ ސަލާމަތްވުމުން އާއިލާއަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއް ވަނީ ލިބިފައެވެ. އެކުވެރިން ބުނި ގޮތުގައި މި ހަބަރާއެކު އެހެން މީހުންވެސް ދިރިތިއްބާ ސަލާމަތްކުރެވޭނެ ކަމުގެ އުއްމީދު ވަނީ އާވެފައެވެ.

ސަލާމަތްކުރި ދެވަނަ މީހާ ކަމަށްވާ ކަބީރު މަހަރްޖަންއާ ބެހޭގޮތުން އޭނާގެ އާއިލާއިން ބުނީ މުޅި އާއިލާ ތިބީ އިންތިހާއަށް އުފަލުން ކަމަށެވެ. 

މި ބޮޑު ރެސްކިއު އޮޕަރޭޝަންގައި ނޭޕާލްގެ ސިފައިންނާއި ކަމާބެހޭ އެކި އިދާރާތަކުން ދަނީ ރެޔާއި ދުވާލު ހުއްޓުމެއްނެތި މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. ފެނާއި ކުނިބުނިން ފުރިފައިވާ ޓަނަލްތަކުގެ ތެރެއަށް ވަދެ މީހުން ސަލާމަތްކުރުމަކީ އިންތިހާއަށް ނުރައްކާތެރި އަދި އުނދަގޫ މަސައްކަތެކެވެ.

ލޯބީގެ ގޮތުން ގުޅިގެން 2013 ވަނަ އަހަރު ކައިވެނިކުރި ދެމަފިރިން، 2016 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދިރިއުޅެމުން އައީ ވަކިންނެވެ. އަނބިމީހާ ތުހުމަތުކުރި ގޮތުގައި، އޭނާއަކީ 'ޝެޑިއުލްޑް ކާސްޓް' އަށް ނިސްބަތްވާ މީހަކަށް ވުމުން، ފިރިމީހާގެ އާއިލާއިން އެ ކައިވެންޏާ ދެކޮޅެވެ.

ބެންގަލޫރަށް ނިސްބަތްވާ މި ދެމަފިރިންގެ ކައިވެނީގެ އެއްވެސް މާނައެއް ނެތް ކަމަށާއި، އެ ގުޅުން މިހާރު އޮތީ މަރުވެފައި ކަމަށް ދެ ފަރާތުންވެސް ކޯޓުގައި އެއްބަސްވުމާ ގުޅިގެން، ކަރުނާޓަކާ ހައިކޯޓުން ވަނީ ވަރި ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ. އަދި ފިރިމީހާގެ ފަރާތުން އަނބިމީހާއަށް ދާއިމީ އެލިމަނީގެ ގޮތުގައި 25 ލައްކަ ރުޕީސް، ފަސް އިންސްޓޯލްމަންޓަކަށް ބަހާލައިގެން ދެއްކުމަށް ކޯޓުން ވަނީ އަމުރުކޮށްފައެވެ.

ޖަސްޓިސް ޑީ.ކޭ. ސިންގް އަދި ޖަސްޓިސް ޓީ.އެމް. ނަދާފް ބެއްލެވި މި މައްސަލައަކީ، 2021 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހު ފެމިލީ ކޯޓުން ކައިވެނި ރޫޅާލުމަށް ނިންމި ނިންމުން އަނބިމީހާގެ ފަރާތުން އިސްތިއުނާފު ކުރުމުން ބެލި މައްސަލައެކެވެ.

އޮގަސްޓް 27 ގައި ނެރުނު ކޯޓު އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ކައިވެނީގެ އެއްވެސް މަގްސަދެއް މިހާރު ނެތް ކަމަށާއި، އެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމުގެ އެއްވެސް މާނައެއް ނެތް ކަމަށް ދެ ފަރާތުންވެސް ވަނީ ބުނެފައެވެ. އަދި މި ކައިވެންޏަށް ދަރިއަކު ލިބިފައި ނުވާކަންވެސް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ދެ އާއިލާގެ ބޮޑެތި މީހުންނާއި ތިމާގެ މީހުންގެ ހާޒިރުގައި 2013 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު މި ދެމީހުން ކައިވެނިކުރީ ލޯބީގެ ގޮތުން ގުޅިގެންނެވެ. ނަމަވެސް ފިރިމީހާ ބުނި ގޮތުގައި، ކައިވެނީގެ ފުރަތަމަ ދުވަހުން ފެށިގެންވެސް އަނބިމީހާ ފިރިމީހާގެ މައިންބަފައިންނާއެކު އުޅެން ބޭނުންނުވާތީ، ކައިވެނީގެ ކުރީކޮޅުވެސް އުފާވެރިކަމެއް ނެތެވެ.

އޭނާ ބަޔާންކުރި ގޮތުގައި، ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި އުފެދުނު ނުތަނަވަސްކަން އިތުރުވަމުން ގޮސް، މޭ 2016 އިން ފެށިގެން ދެމީހުން ވަކިން ދިރިއުޅެން ފެށިއެވެ. އޭގެ ފަހުން، ދާއިމީ ހަރަދަކާ ނުލައި ދެފަރާތުން އެއްބަސްވާ ގޮތެއްގެ މަތިން ވަރިވުމަށް އެދި އޭނާގެ އަންހެނުން އީމެއިލް މެދުވެރިކޮށް ހުށަހެޅި ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

'ޒާތީ ގިންތީގެ ސަބަބުން ތަފާތުކުރުންތައް ކުރިމަތިވިކަމަށް ބުނަމުން ފިރިމީހާގެ ތުހުމަތުތައް ދޮގުކުރަމުން އަނބިމީހާ ބުނި ގޮތުގައި އޭނާއަކީ ދަށް ގިންތިއެއްގެ (ޝެޑިއުލްޑް ކާސްޓް) މީހަކަށް ވާތީ، ފިރިމީހާގެ އާއިލާގެ މީހުން އެ ކައިވެންޏާ ދެކޮޅެވެ. އަދި އެ ގިންތީގެ ތަފާތުކުރުންތަކާ ހެދި، ފިރިމީހާގެ ބައްޕަ އޭނާގެ އާއިލާގެ މީހުންނާ ދުރުހެލިވި ކަމަށާއި، އޭނާ ކައްކާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ފިރިމީހާގެ އާއިލާގެ މީހުން ކައި ނޫޅޭ ކަމަށް ވެސް އޭނާ ބުންޏެވެ.

އެންމެ ފަހުން ފެމިލީ ކޯޓުން ވަނީ ފިރިމީހާގެ ހުށަހެޅުމަށް ތާއީދުކޮށް، 2021 ވަނަ އަހަރު ވަރީގެ ހުކުމް އިއްވާފައެވެ. ނަމަވެސް އެ ނިންމުމާ މެދު ހިތްހަމަނުޖެހިގެން އަންހެންމީހާ ވަނީ ހައިކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި 2013 ވަނަ އަހަރު ކައިވެނީގެ ކުރީކޮޅު ފިރިމީހާއަށް އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި 20،000 ރުޕީސް ލިބެއެވެ. ނަމަވެސް ފިރިމީހާ ބުނި ގޮތުގައި އަންހެންމީހާ އަމިއްލަ ކުންފުންޏެއްގައި މަސައްކަތްކޮށް، މަހަކު 1 ލައްކަ ރުޕީސް ހޯދައެވެ. އެއީ އޭނާއަށް ލިބޭ މުސާރައަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއް ކަމަށް ވެސް އޭނާ ބުންޏެވެ.

މި މައްސަލައިގައި އަންހެންމީހާގެ ވަކީލުންނަކީ ނިދީ ޝެޓީ އަދި ރަމޭޝް ކޭ އެވެ. ފިރިމީހާގެ ވަކީލަކީ ކަޕިލް ޑިކްސިޓް އެވެ.

ފިރިމީހާގެ މައްޗަށް 25 ލައްކަ ރުޕީސް ދެއްކުމަށް އަމުރުކުރުން

ހައިކޯޓުން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، ގިނަ މަޝްވަރާތަކަކަށްފަހު ފިރިމީހާ ވަނީ ދާއިމީ ހަރަދުގެ ގޮތުގައި 15 ލައްކަ ރުޕީސް، ތިން މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ބަހާލައިގެން ދެއްކުމަށް އެއްބަސްވެފައެވެ. ނަމަވެސް އަންހެންމީހާ އެދުނީ 40 ލައްކަ ރުޕީސް ހޯދުމަށެވެ.

ފަނޑިޔާރުން އެންމެ ފަހުން ނިންމެވީ، ދާއިމީ ހަރަދުގެ ގޮތުގައި ޖުމްލަ 25 ލައްކަ ރުޕީސް ފިރިމީހާ ދެއްކުމަށެވެ. މި ފައިސާ ދައްކަންޖެހެނީ ސެޕްޓެމްބަރު މަހުން ފެށިގެން، ކޮންމެ މަހަކު 5 ލައްކަ ރުޕީސްގެ މަގުން ފަސް މަސް ދުވަހަށް ބަހާލައިގެންނެވެ.

"މީގެ އިތުރުން، އަމުރުކޮށްފައިވާ ފައިސާ ދެއްކުމުގައި ފިރިމީހާ އިހުމާލުވެއްޖެ ނަމަ، މި އިސްތިއުނާފީ ހުކުމުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އެ ފައިސާ ހޯދުމަށްޓަކައި ހުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް އެދުމުގެ އިހުތިޔާރު އަނބިމީހާއަށް ލިބިގެންވާ ކަމަށް އެ ހުކުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އިސްތިއުނާފީ މައްސަލަ ނިންމަވަމުން ކޯޓުން ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ވަރިވުމަށާއި ދާއިމީ ހަރަދުގެ ގޮތުގައި ދޭންޖެހޭ ފައިސާއާ މެދު އެއްބަސްވުމަކަށް އާދެވިފައިވާތީ، އެކަކު އަނެކަކާ ދެކޮޅަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލަތައް އަނބުރާ ގެންދާނެ ކަމަށް އެ ދެމަފިރިން ވަނީ ބުނެފައެވެ."

ކެރެލާގެ މަޝްހޫރު ކުށްވެރިޔާ ސުކުމާރަ ކުރޫޕް، ބްރޫނާއީގައި ވަގު ނަމެއްގައި ދިރިއުޅެމުންދާ ކަމަށް މީޑިއާ ރިޕޯޓްތަކެއް ބުނެފިއެވެ. ޓީވީ ޗެނަލަކުން ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އޭނާ މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔައީ އިމާރާތްކުރުމުގެ ދާއިރާގައެވެ. އޭނާގެ ވާހަކަދެއްކުމުގެ ގޮތް ހުރިގޮތުން އެއީ ކުރޫޕް ކަމަށް ބައެއް މީހުންނަށް ތުހުމަތު ކުރެވުނު ނަމަވެސް، އޭނާ އުޅެމުންދިޔައީ އެކަހެރި ދިރިއުޅުމެކެވެ.

މި މައްސަލައަކީ 1984 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ 21 ވަނަ ދުވަހު ހިނގި ހާދިސާއެކެވެ. ކުރޫޕްގެ ނަމުގައި އޮތް 8 ލައްކަ ރުޕީސްގެ އިންޝުއަރެންސް ފައިސާ ހޯދުމަށްޓަކައި، އޭނާއާ ވައްތަރު މީހަކު މަރާލުމަށްފަހު ކާރުގެ ތެރެއަށްލައި އަންދާލި ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވެއެވެ. ގިނަ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ފުލުހުންނަށް ނުފެނި ފިލައިގެން އުޅޭ މި ކުށްވެރިޔާގެ ވާހަކައަށް ބިނާކޮށް 2021 ވަނަ އަހަރު 'ކުރޫޕް' ގެ ނަމުގައި ފިލްމެއްވެސް ވަނީ އުފައްދާފައެވެ.

ކުރޫޕް މިހާރު މަރުވެފައިވާނެ ކަމަށް ބަލައި ފުލުހުން މި މައްސަލަ ނިންމާލަން އުޅެނިކޮށް ފެންމަތިވި މި ހަބަރާއެކު، ހޯމް މިނިސްޓަރު ރަމޭޝް ޗެންނިތަލާ ވިދާޅުވީ މިކަން އިތުރަށް ތަހުގީގު ކުރާނެ ކަމަށެވެ. އަދި އިންޓަޕޯލްގެ އެހީތެރިކަމާއެކު މިކަމުގެ ހަގީގަތް ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރައްވާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

1984 ވަނަ އަހަރުގެ ޗަކޯގެ ގާތިލް

އަބޫދާބީގެ ތެޔޮ ކުންފުންޏެއްގައި މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔަ ކުރޫޕް، އޭނާގެޅިޔަނު ބާސްކަރަ ޕިއްލައި އާއި އިތުރު ބައެއްގެ އެހީގައި ކޭ.ޖޭ ޗަކޯ ނަމަކަށް ކިޔާ މީހަކު ވަގަށް ނަގައި މަރާލިއެވެ. ޗަކޯއަކީ ފިލްމު ހަދާ ކުންފުންޏެއްގައި މަސައްކަތް ކުރާ މީހެކެވެ. އޭނާ މަރާލީ ކުރޫޕްގެ ކާރުގެ ތެރޭގައި ބާއްވައި އަންދާލުމަށްފަހު، އެއީ ކުރޫޕް ކަމަށް ދެއްކުމަށެވެ. ނަމަވެސް، ޕޯސްޓްމޯޓަމް ރިޕޯޓުން އެނގުނު ގޮތުގައި އެ މީހާ މަރުވީ ކާރުގައި ރޯކޮށްލުމުގެ ކުރިންނެވެ.

މި ހާދިސާއަށް ފަހު ކުރޫޕް ފިލައިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް، އޭނާއަށް އެހީތެރިވި މީހުން ހައްޔަރުކޮށް އުމުރަށް ޖަލަށްލެވުނެވެ. އޭގެ ފަހުން އެކި އަހަރުތަކުގައި އޭނާ ފެނުނު ކަމުގެ ރިޕޯޓްތައް ލިބުނު ނަމަވެސް، އޭނާ އަތުލައިގަނެވޭ ގޮތެއް ނުވިއެވެ.

ފޮޓޯގެ ހަގީގަތް

މިފަހަރު ޓީވީ ޗެނަލުން ދެއްކި ފޮޓޯއަކީ ކުރޫޕްގެ ފޮޓޯއެއް ކަމަށް ބުނި ނަމަވެސް، ތްރިސޫރަށް ނިސްބަތްވާ އާއިލާއަކުން ވަނީ އެއީ އެމީހުންގެ ތިމާގެ މީހެއް ކަމަށްވާ ދާމޯދަރަ މެނަން ކަމަށް ބުނެފައެވެ. ދާމޯދަރަ މެނަންއަކީ މީގެ 40 އަހަރު ކުރިން ގައުމުން ބޭރަށް ހިޖުރަކޮށް، މިހާރު މެލޭޝިއާގައި އާއިލާއާއެކު ދިރިއުޅެމުންދާ މީހެއް ކަމަށް އޭނާގެ ކޮއްކޮ ކަރުނާކަރަ މެނަން ބުންޏެވެ.

ފުލުހުންގެ ތަހުގީގުން ވެސް މިހާތަނަށް ބެލެވޭ ގޮތުގައި އެ ފޮޓޯއިން ފެންނަނީ ދާމޯދަރަ މެނަންއެވެ. އޭނާއަކީ ބްރޫނާއީގައި ބަލިހާލަތުގައި އެކަނިވެފައި ހުރި މީހެއް ކަމަށާއި، އޭނާއަށް އެހީތެރިވުމަށް ބްރޫނާއީގައި ހުންނަ އިންޑިއާގެ ހައިކޮމިޝަނުން ވެސް ވަނީ އެދިފައެވެ. އެހެންކަމުން، ކުރޫޕް ފެނުނު ކަމަށް ބުނާ ވާހަކައަކީ އަދިވެސް ކަށަވަރު ނުވާ ވާހަކައެކެވެ.           

ލަންޑަނަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ކޮންމެ މީހަކުވެސް މި ތާރީހީ ބިނާ ބަލާލުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ އެ ތަނުން އެންމެ ގިނައިން ފެންނަ ކަމަށް ބުނާ ތޭރަ ރޫހެއްގެ ވާހަކައެވެ.

އޭން ބޮލީން

ހެންރީ 8 ވަނަ ރަސްގެފާނުގެ ދެވަނަ އަނބިކަނބަލުން އަދި އެ ރަސްގެފާނު އެންމެ ފުރަތަމަ މަރުގެ އަދަބު ދެއްވި އަނބިކަނބަލުންނަކީ މި ޓަވަރުން ފެންނަ ކަމަށް ބުނާ އެންމެ މަޝްހޫރު ރޫހެވެ. އެކަމަނާ މަރުގެ އަދަބު ދިން "ޓަވަރ ގްރީން" އާއި، ފަސްދާނުލެވުނު "ސެއިންޓް ޕީޓަރ އެޑް ވިންކިއުލާ" އާއި، އަދި އެ ތަނުގެ އެކި ކޮރިޑޯތަކުން ބޯ ނެތް ހަށިގަނޑެއްގެ ސިފައިގައި އެކަމަނާ އުޅުއްވާތަން ފެންނަ ކަމަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެއެވެ.

ހެންރީ 6 ވަނަ

މި ރަސްގެފާނު އަވަހާރަވީ ވެރިކަމުގެ ހަނގުރާމައެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އޭނާއަށް އިނގިރޭސިވިލާތާއި ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ތަހުތު ލިބެން އޮތް ނަމަވެސް، ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އޭނާ ހައްޔަރުކުރެވުނެވެ. 1471 ވަނަ އަހަރު ވޭކްފީލްޑް ޓަވަރުގައި އަޅުކަންކުރަން ހުންނަވަނިކޮށް އޭނާ އަވަހާރަކޮށްލެވުނެވެ. މިއަދުވެސް މެންދަމު ބާރަ ޖަހާއިރު އެ ތަނުން އޭނާގެ ރޫހު ފެންނަ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

ލޭޑީ ޖޭން ގްރޭ

ކެތަލިކް މޭރީގެ ބަދަލުގައި ޕްރޮޓެސްޓަންޓް ރަސްކަލެއްގެ ގޮތުގައި އިސްކުރެވުނު މިކަމަނާއަށް ރަސްކަން ކުރެއްވުނީ އެންމެ ނުވަ ދުވަހުއެވެ. އޭގެ ފަހުން މޭރީ ޓިއުޑަރ އެކަމަނާ އަށާއި ފިރިކަލުންނަށް މަރުގެ އަދަބު ދެއްވިއެވެ. މި ޓަވަރުގެ ފާރުތަކުގެ މަތިން އެކަނިވެރިކަމާއެކު ހިނގާފައިދާ ސޫރައެއްގެ ގޮތުގައި މިކަމަނާ ފެންނަ ކަމަށްވެއެވެ.

ލޯޑް ގިލްޑްފޯޑް ޑަޑްލީ

ލޭޑީ ޖޭން ގްރޭގެ ފިރިކަލުން ލޯޑް ޑަޑްލީގެ ރޫހު ފެންނަނީ ބޯޗޭމްޕް ޓަވަރުގެ ގޮޅިއެއްގެ ތެރޭގައި އިނދެގެން ރޭގަނޑު ދަންވަރު ރޮނިކޮށެވެ. އެ ތަނުގެ ފާރުގައި ކަނޑާނެގިފައިވާ "Jane" މި ލަފުޒަކީ އޭނާ ކުރެއްވި ކަމެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

މާގްރެޓް ޕޯލް (ކައުންޓެސް އޮފް ސެލިސްބަރީ)

މިއީ ތާރީހުގައި ހިނގާފައިވާ އެންމެ ބިރުވެރި އަދި އަނިޔާވެރި މަރުގެ އަދަބު ލިބުނު އެކަކެވެ. މަރުގެ އަދަބު ދޭ ތަނަށް ގެންދިއުމުން ކަކޫޖަހަން އިންކާރުކޮށް އޭނާ ފިލަން ދުވުމުން، މަރުގެ އަދަބު ދޭ މީހާ އޭނާގެ ފަހަތުން ދުވެ، ކޮށާލައިގެން މަރާލީއެވެ. މިހާރުވެސް "ޓަވަރ ގްރީން" އިން އޭނާ ހަޅޭއްލަވާ އަޑު އިވޭ ކަމަށް ބައެއް މީހުން ބުނެއެވެ.

ވައިޓް ލޭޑީ

މިއީ ކާކުކަން ސީދާ ނޭނގުނު ނަމަވެސް، މި ރޫހު އުޅެނީ ވައިޓް ޓަވަރުގައެވެ. މި ރޫހު ކައިރިވުމުން ވަރަށް ގަދަ ސެންޓު ވަހެއް ދުވާ ކަމަށާއި، ބައެއް ފަހަރު މީހުންގެ ކޮނޑުގައި އަތްލާ ކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވޭ ކަމަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުން ބުނެއެވެ.

ޕްރިންސް އެޑްވަރޑް 5 ވަނަ އާއި ޕްރިންސް ރިޗަޑް

މި ދެ ކުޑަކުދިންނަކީ އެކުދިންގެ ބޮޑުބޭބެ ރިޗަޑް 3 ވަނަގެ އަމުރަށް ޓަވަރުގައި ހައްޔަރުކޮށް މަރާލެވުނު ދެބެންނެވެ. 1674 ވަނަ އަހަރު ސިޑިއެއްގެ ދަށުން ދެ ކުޑަކުދިންގެ ކަށި ފެނުމުން، އެއީ މި ދެ ޕްރިންސުން ކަމަށް ބަލައި ޝަރަފުވެރިކަމާއެކު ވަޅުލެވުނެވެ. ނިދާ ހެދުމުގައި އަތުގައި ހިފައިގެން ތިބޭ ދެބެންގެ ސޫރަ ވައިޓް ޓަވަރުން ފެންނަ ކަމަށްވެއެވެ.

ސަރ ވޯލްޓަރ ރޭލީ

މަޝްހޫރު ސަރ ވޯލްޓަރ ރޭލީ މި ޓަވަރުގައި ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިން ހައްޔަރުކުރެވުނެވެ. މަރުގެ އަދަބު ދިނުމަށްފަހު، އޭނާ ހައްޔަރުކޮށްފައި ހުރި "ބްލަޑީ ޓަވަރު" ސަރަހައްދުން އޭނާގެ ރޫހު ފެންނަ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

ގްރޭ ލޭޑީ

މިއީ ކާކުކަން ސާފު ނުވި ނަމަވެސް، މި ރޫހު އުޅެނީ "ކުއީންސް ހައުސް" ގައެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި މި ރޫހު ފެންނަނީ ހަމައެކަނި އަންހެން ޒިޔާރަތްތެރިންނަށެވެ.

އަރބެލާ ސްޓުއަރޓް

ޖޭމްސް 1 ވަނަ ރަސްގެފާނުގެ ހުއްދަނެތި ކައިވެނި ކުރުމުން، ތަހުތަށް ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ބަލައި މިކަމަނާ ޓަވަރުގައި ހައްޔަރުކުރެވުނެވެ. 1615 ވަނަ އަހަރު އެކަމަނާ އެތަނުގައި އަވަހާރަވީ ކާނާ ނުކައިގެން ނުވަތަ އަވަހާރަކޮށްލުމުން ކަމަށް ބުނާ ހިޔާލުތަފާތުވުންތަކެއް ހުރެއެވެ. އެކަމަނާގެ ރޫހު އުޅެނީ ކުއީންސް ހައުސްގައެވެ.

ގައި ފޯކްސް

ވައިޓް ޓަވަރުގެ ކައުންސިލް ޗެމްބަރުން ގައި ފޯކްސް ހަޅޭއްލަވާ އަޑާއި ރުއިމުގެ އަޑު އިވޭ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މިއީ އޭނާ މަރާލުމުގެ ކުރިން އަނިޔާކުރި ތަނެވެ.

ބިރުވެރި ބާރުތަކާއި ޖަނަވާރުގެ ރޫހު

އެކި އަހަރުތަކުގައި ރާމާމަކުނާއި، ސިންގާއާއި، އަސް ފަދަ ޖަނަވާރުގެ އަޑުތައް އިވޭ ކަމަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ސީދާ ފެނިފައިވަނީ އެންމެ ޖަނަވާރެކެވެ. އެއީ ބޮޑު ސާރިދޯޅެކެވެ އެއްފަހަރަކު ފޯރިއަށް ހުރި ސިފައިންގެ މީހަކަށް މި ސާރިދޯޅު ފެނިގެން އޭނާގެ ބަޑީގެ ކޮޅުގައި އިންނަ ވަޅިން ހަމަލާދިނުމުން، އެ ވަޅި ދިޔައީ ސާރިދޯޅުގެ ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެ ސިފައިންގެ މީހާ ބިރުން ހޭނެތިގެން ވެއްޓި، ދެ ދުވަސް ފަހުން މަރުވިއެވެ.

ލަންޑަން ޓަވަރު ބިނާކުރެވުނުއިރު އެއީ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ނިޝާނެއް ކަމުގައި ބެލެވުނެވެ. 1100 އިން 1952 އާ ހަމައަށް އެތަން ޖަލެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ކުރީކޮޅު އެއީ ރަސްކަމުގެ ގަނޑުވަރެކެވެ. މި ތަނުގެ ތާރީހާއި، ހިތާމަވެރި ވާހަކަތަކާއި، އަދި ފަހަރެއްގައި މި ބުނާ ރޫހުތަކުގެ ހިލަމެއް ވޭތޯ ބަލާލުމަށް މިހާރުވެސް ގިނަ ބަޔަކު އެ ތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރެއެވެ. 

މުއިއްޒު ސަރުކާރު އައިފަހުން ނުއަގުގައި 165 އަށްވުރެ ގިނަ ތަން ކުއްޔަށް ދީފިއެވެ. އޭގެތެރެއިން ގިނަ ތަންތަން ކުއްޔަށް ދިން މުއްދަތު 90 އަހަރަށް ވުރެ ދިގެވެ. އެންމެ ފަހުން ކުއްޔަށް ދޫކުރި 12 ތަނުން ދައުލަތަށް ލިބިފައިވަނީ އެންމެ 16 މިލޔަން ޑޮލަރެވެ. ނިސްބަތުން އެއީ ކޮންމެ ތަނަކަށް 1.3 މިލިޔަން ޑޮލަރެވެ. 

އެވްރެޖުކޮށް ސަރުކާރު މުއައްޒަފުންގެ މުސާރައަށް 70 މިލިޔަން ޑޮލަރ ހޭދަކުރާއިރު 12 ތަން ކުއްޔަށް ދީގެން އެ ލިބުނީ ގާތްގަޑަކަށް ދެ މަސް ދުވަހު މުއައްޒަފުންނަށް ދޭނެހާ ފައިސާއެވެ. މިހުރިއްޔަކީ މުސާރަ ދެވެން ނެތިގެންވެސް ކުރަން ހެޔޮވާ ވަރުގެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. 

ރައީސް ޔާމީނުގެ ވެރިކަމުގައްޔާއި ރައީސް ސޯލިހުގެ ވެރިކަމުގައި ދޫކޮށްފައިވާ ގިނަ ތަންތަން އަދިވެސް އޮތީ އޮޕަރޭޝަނަށް ނުގެނެވިއެވެ. ތަރައްގީކުރުމުގެ މަސައްކަތް އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުހިނގާ ހުރި ތަންތަން ވެސް އޭގެތެރޭގައި އަދިވެސް ބައިވަރެވެ. ރިސޯޓް ތަރައްގީ ކުރުމުގެ ހާލަތު އެހާ ދަށުގައި އޮއްވާ އަނެއްކާ 165 ތަން ދުކޮށްލުމުން ރާއްޖޭގައި އިންވެސްޓްކުރުމުގެ ޑިމާންޑް ވަނީ އެކީ އެކައްޗަކަށް ނެތިފައެވެ. 

އެހެން ނޫނަސް މުއިއްޒު ސަރުކާރާމެދު ދުނިޔޭގެ މާލީ އިދާރާތަކާއި އެހީދޭ ސަރުކާރުތަކުގެ އިތުބާރެއް ނެތެވެ. އިންވެސްޓަރުންގެ އިތުބާރު ވެސް ވަނީ ގެއްލިފައެވެ. އެހެން ކަމުން އިތުބާރުހުރި އިންވެސްޓަރުން ލިބުމާއި މާލީ އެހިތެރިކަން ލިބުމުގެ މަގުތައް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހަނިވެފައިކަމީ ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތެކެވެ. ބޭރާއި އެތެރޭގެ ދަރަނި އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެ ގޮތް ހުސްވަމުން މުއިއްޒު އަމާޒު ހިފާފައިވަނީ ދުނިޔޭގައި މަނީލޯންޑްކުރާ މާފިޔާ ނެޓްވޯކްތަކަށް ރާއްޖެ ހުޅުވާލުމަށެވެ. 

ނުއަގުގައި ސްކޭމަރުންނަށް ތަންތަން ދީގެންވެސް މުއިއްޒު ބޭނުންވަނީ ކޮންމެ ގޮތެއް ހަދައިގެންވެސް މުއިއްޒަށް ބައިއެޅޭގޮތަށް އެއްމަހުން އަނެއް މަހަށް މުސާރަދެވޭ ވަރުކޮށްލުމަށޭ ހީވެއެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ ރަށްރަށާއި ބިންތަކާއި ފަޅުތަކާއި ފަރުތަކާ ނުއަގުގައި ދީގެން ރާއްޖޭގެ 100 އަހަރުގެ މުސްތަގުބަލު މޯގޭޖެއް ނުކުރާނެއެވެ. ގައުމުގައި ގައުމުގެ ދަރިން އުޅޭނެ ތަންތަނާއި އިންވެސްޓްކުރާނެ ތަންތަން ނުބާއްވާ ޖެހުނުހާ ތަނެއް ޖެހުނުހާ ބޭރު ބަޔަކަށް ދީގެން މުސްތަގުބަލުގެ ދިވެހިންނަކީ ބޭރު ބައެއްގެ ނޯކަރުންނަށް ވެދާނެކަމެއް ނުކުރާނެއެވެ.  

ލިބޭ މަދު ފައިސާކޮޅަކަށްޓަކާ ދިވެހިންގެ މުސްތަގުބަލު މޯގޭޖްކޮށް ދިޔަ ފެލައިލާއިރު އެއިން ތަނެއްގައި މަސައްކަތެއްކޮށްގެން ދައުލަތަށް ސެންޓެއް ވެސް އަދި ލިބޭނެ ދުވަހެއް ނޭނގެއެވެ. ވާނީ އެހެންތާއެވެ. ގޮތް ނޭނގޭ ސްކޭމަރުން ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމްގެ ތެރެއަށް ވެއްދީމާ މޮޅެތިހާ ގޮތްގޮތަށް ކޮންސެޕްޓް ޑިޒައިންކޮށްގެން އެ ތަންތަން ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ވިއްކަން އެމީހުން އުޅެނީ ޒިލޭބި ޒަކަރިޔާ ބޮލަށް ދޮލަނގުލައިގެން ޒިލޭބި ވިއްކަން އުޅޭހެންނެވެ. 

ފިރާގު ވިދާޅުވަނީ "މާލޭގައި ކުލީގެ އާމްދަނީ ލިބޭ ހަބުރި އިމާތާތެއް ހުރެފައި ހުޅުމާލޭގައި ދެ އެޕާޓްމަންޓެއް ގަނެ ކުޔައްދީފައި ، ދަރިންނާއެކު މެލޭޝިއާގައި އުޅުމުން ، އަދި ޓެކްސް ނުދައްކާ ވާނެ ހުރިހާ އިންތިޒާމެއް ހަމަ ޖައްސާފަ ، އަދިވެސް އާސަންދަ އާއި ސަރުކާރުގެ އެހެން ވެލްފެއާގެ ފައިދާ ލިބުމުން މި ސިސްޓަމުގެ އިންސާފުވެރިކަމާ މެދު ބޮޑެތި ސުވާލުތަކެއް އުފެދޭ" ކަމަށެވެ. ފިރާގު އެ ވިދާޅުވީ ވަރަށް ބޮޑު ތެދެކެވެ. 

އެގޮތަށް ކަންކަން ހިނގަނީ ވަކި މީހެއްގެ މައްސަލައަކުން ނޫނެވެ. ދޯހަޅި އެ ހާލަތު ރާއްޖެއަށް ދިމާވެފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ނިޒާމްތަކުން އެގޮތްގޮތަށް ކަންކަން ވުމަށް ޖާގަ ދޭތީއެވެ. ހިހޫތަނުން ކަލަން ބޭނުން މީހުނަށް ބޭނުންވަރަކަށް ކެވެން އޮންނާތީއެވެ.

ފިރާގު ވިދާޅުވާހެން ސަރުކާރުގެ އެހީތެރިކަން އަމާޒުވާން ޖެހޭނީ ހަގީގަތުގައި އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާ މީހުންނަށެވެ. ދައުލަތުގެ ތަނަވަސް ކަމުގެ ފައިދާ ވަކިބަޔަކަށް ނެގޭގޮތަށް އޮންނަ އޮތުން ބަދަލުކުރުމުގެ ވިސްނުމަކީ ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ހިންގާ މީހުންނާ ވަރަށް ބީރައްޓެހި ކަމެކެވެ.

މާލީ ގޮތުން ތަނަވަސް ފަރުދުންނަށް އާންމު ފައިސާގެ ފައިދާ ލިބެމުންދާއިރު، ހަގީގަތުގައި ސަޕޯޓް ބޭނުންވާ އެހެން މީހުންނަށް ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނީ ކިހާވަރެއްގެ ދަތިކަމެއްތޯ ފިރާގު ސުވާލު އުފައްދަވާހެން ތަނަވަސްކަމުގެ ގިނަ އަހުލުވެރިން އެފަދަ ކަމަކާ ވިސްނަންވެސް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. އޮތްބަޅަށް ދީލާލައިގެން ތިބުން އެމީހުނަށް ބޮލަށްފަސޭހަވެފައި ފައިދާބޮޑީއެވެ. 

ހައިރާންވާ ކަމަކީ ދޮރުން ދޮރަށް ހިނގައިގެން މަތިމައްޗަށް ވައުދުވެގެން ވެރިކަމަށް އަންނަ އެއްވެސް ބަޔަކަށް ހަގީގީ މަންޒަރު ނުފެންނަ ވަރަށް ކަނުވެފައި ތިބުމެވެ. ހަގީގަތަކީ މަންޒަރު އެ މީހުނަށް ނުފެނުމެއް ނޫނެވެ. ފެންނަކަމަށް ނުހެދުމެވެ. ފަސް އަހަރުން ފަސް އަހަރުން ބަޔަކާ ވެރިކަން ހަވާލުކޮށްފައި ދަވާލެވުނު ގޮތަކަށް ދައުލަތް ދަވާލާށޭ ރައްޔިތުން ބުނާކަހަލައެވެ. 

އިންސާނީ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ވަކީލު އަމާލް އާއި ޖޯޖް ކްލޫނީ، އެގޭފުޅުންގެ ދެ ކުދިންނާއެކު ބްރިގްނޯލްސްގައި ހުންނަ އަމިއްލަގެ އާއި މުދާ ދޫކޮށް ވަޑައިގަތީ މި ހަފުތާގެ ކުރީކޮޅުގައެވެ.

މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން އެ ސިޓީގެ މޭޔަރު ޑިޑިއޭ ބްރޭމަންޑަށް ފޮނުއްވެވި ސިޓީއެއްގައި ޖޯޖް ކްލޫނީ ވިދާޅުވީ، މި ބިރުވެރި ދަނޑިވަޅުގައި އެބޭފުޅުންގެ ރީތި ގެދޮރު ސަލާމަތްވާނެ ކަމުގެ އެއްވެސް ޔަގީންކަމެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އަދި ކޮންމެ ގޮތެއް ވީނަމަވެސް، އަލިފާނުގެ ހާދިސާއަށްފަހު އެ އަވަށަށް ލިބޭ ގެއްލުންތައް މަރާމާތުކޮށް އާރާސްތުކުރުމުގައި އެ ދެމަފިރިކަނބަލުން އެހީތެރިވެވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ޖޯޖް ކްލޫނީ ދެއްވިއެވެ.

ކްލޫނީގެ އާއިލާ ބްރިގްނޯލްސް އިން ގެއެއް ބައްލަވައިގަނެފައި ވަނީ 2021 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އަދި 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހު އެ އާއިލާއަށް ވަނީ ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ރައްޔިތުކަން ވެސް ލިބިފައެވެ.

ބީބީސީއާ ވެސް ހިއްސާކުރައްފައިވާ މި ސިޓީގައި ކްލޫނީ އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، "ބްރިގްނޯލްސްއިން ފައިބައިގެންދާއިރު ދެ ކަމަކަށް އެދމެވެ. އެއީ މޭޔަރާއި ސިޓީގެ ރައްޔިތުންގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމާއި އަވަށަށް ކޮންމެ ފަދަ ނަތީޖާއެއް ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް، އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ތިޔަ މުޖުތަމައުގެ ބައެއް ކަމުގައި ދެކިވަޑައިގެން، އަވަށުގެ ހާލަތު ރަނގަޅު ކުރުމުގައި އަމަލީ ގޮތުން ބައިވެރިވުމެވެ."

ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި ރޯވެފައިވާ އަލިފާންގަނޑު ނިއްވުމަށް މަތިންދާބޯޓުތަކުން ފެން ޖަހަމުންދާއިރު، ހޫނުމިން މައްޗަށް ދިއުމުގެ ސަބަބުން ނުރައްކާ ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ. ބްރިގްނޯލްސް ކައިރިން އަލިފާން ފެތުރެން ފެށުމުން، ބުދަ ދުވަހުގެ ރޭގަނޑު ބައެއް އަވަށްތަކުން މީހުން ހުސްކުރުމަށް ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން ވަނީ އަންގާފައެވެ. ބުރާސްފަތި ދުވަހު މީހުންނަށް އެނބުރި ގެއަށް ދިއުމުގެ ހުއްދަ ދިން ނަމަވެސް، ގަދަ ވަޔާއި ހޫނުމިނުގެ ސަބަބުން ހާލަތު އަދިވެސް ނުރައްކާ ކަމަށް އޮފިޝަލުން ވިދާޅުވެއެވެ.

އެމެރިކާގެ ލޮސް އެންޖެލިސް ދޫކުރައްވާ ފަރަންސޭސިވިލާތަށް ދިރިއުޅުއްވުން ބަދަލުކުރައްވަން ނިންމެވި ސަބަބާ ބެހޭގޮތުން ކްލޫނީ ވިދާޅުވީ، އެބޭފޫޅުންގެ ދެ ދަރިން ކަމަށްވާ އެލާ އާއި އެލެގްޒެންޑަރަށް އާދައިގެ ދިރިއުޅުމެއް ހޯދައިދެއްވަން ބޭނުންފުޅުވުން ކަމަށެވެ. ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ދަނޑުވެރި ސަރަހައްދެއްގައި ދިރިއުޅުއްވުމުން، ޓެކްނޮލޮޖީއާ ދުރުވެ، މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި ދަރިންނަށް މާ ރަނގަޅު ދިރިއުޅުމެއް ލިބޭ ކަމަށް ކްލޫނީ ގަބޫލުކުރައްވައެވެ.

ޔޫރަޕްގެ ގިނަ ގައުމުތަކަކަށް މި ދުވަސްވަރު ދަނީ ހޫނުގަދަވުމުގެ ސަބަބުން އަލިފާނުގެ ހާދިސާތައް ކުރިމަތިވަމުންނެވެ. ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ޖިރޮންޑް ސަރަހައްދުގައި ރޯވި އަލިފާންގަނޑަކީ 1949 ވަނަ އަހަރަށްފަހު އެ ގައުމުގައި ހިނގި އެންމެ ބޮޑު މިފަދަ ހާދިސާއެވެ. މީގެ އިތުރުން ގްރީސް އާއި ސްޕެއިންގައި ވެސް ވަނީ މިފަދަ ހާދިސާތައް ހިނގާފައެވެ. ގްރީސްގެ ކްރީޓްގައި ހިނގި އަލިފާނުގެ ހާދިސާއެއްގައި ދެ ފަޔަރ ފައިޓަރުން މަރުވެފައިވާއިރު، އެހެން ސަރަހައްދެއްގައި ވެސް މީހަކު ވަނީ މަރުވެފައެވެ.

ފާހަގަކޮށްލެވޭ ގޮތުގައި، އަމާލް ކްލޫނީ އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދުގެ ބައިނަލްއަގުވާމީ ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެކެވެ. ސިޔާސީ މަގުސަދެއްގައި ހިންގި ޝަރީއަތެއް ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ބުނާ މައްސަލައެއްގައި، ރައީސް ނަޝީދުގެ މައްޗަށް 13 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އައި ވަގުތު، ބައިނަލްއަގުވާމީ މައިދާނުގައި އެމަނިކުފާނުގެ ދިފާއުގައި އަމާލް ކްލޫނީ ވަނީ ވަކާލާތު ކުރައްވާފައެވެ.

ޖޫރީން ނިންމާފައިވަނީ ހާދީ މަތަރުގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ހުރިހާ ދައުވާތަކެއް ސާބިތުވާ ކަމަށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބައިނަލްއަގުވާމީ ޓެރަރިޒަމްގެ އަމަލެއް ހިންގުމުގެ ކުށްވެސް ހިމެނެއެވެ.

އުމުރުން 28 އަހަރުގެ މަތަރު މިހާރުވެސް ގެންދަނީ، ރުޝްދީ މަރާލަން އުޅުމުގެ ކުށުގައި ނިއުޔޯކް ސްޓޭޓް ކޯޓުން އިއްވާފައިވާ 25 އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް ތަންފީޒު ކުރަމުންނެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރު ސާބިތުވި ފެޑެރަލް ކުށުގެ ސަބަބުން އޭނާއަށް އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އައުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތެވެ.

މި ހުކުމާ ގުޅިގެން އެމެރިކާގެ އެސިސްޓަންޓް އެޓާނީ ޖެނެރަލް ޖޯން އައިޒަންބާގް ވިދާޅުވީ، އަމާންކަމާއެކު ކުރިއަށްދިޔަ ހަފުލާއެއްގައި ރުޝްދީއަށް ދިން ހަމަލާއަކީ އީރާނުގެ ޓެރަރިޒަމް ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކަށް ފެތުރިފައިވާ މިންވަރު އަންގައިދޭ ބިރުވެރި ހަނދާންކޮށްދިނުމެއް ކަމަށެވެ. އަދި އިންސާފު ގާއިމުކުރެވިފައިވާ ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެމެރިކާގެ އެސިސްޓަންޓް އެޓާނީ ޖެނެރަލް ޖޯން އައިޒަންބާގް ވިދާޅުވިޔަސް އީރާނު ސަރުކާރުން ވަނީ މި ހަމަލާގައި އެ ގައުމުގެ އެއްވެސް ބައިވެރިވުމެއް ނެތް ކަމަށް ބުނެފައެވެ.

ލިޔުންތެރިންގެ ރައްކާތެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމަށް ތައްޔާރުވަމުން ދަނިކޮށް ރުޝްދީގެ ހަށިގަނޑުގެ 15 ތަނަކަށް މަތަރު ވަނީ ވަޅިން ހަމަލާދީފައެވެ. މި ހަމަލާގައި ރުޝްދީއަށް ބޮޑެތި އަނިޔާތަކެއް ލިބި، އޭނާގެ ކަނާތު ލޮލުގެ ފެނުން ވަނީ މުޅިން ގެއްލިފައެވެ.

ޕްރޮސެކިއުޓަރުން ބުނާ ގޮތުގައި، މަތަރު މި ހަމަލާ ދިނީ 1989 ވަނަ އަހަރު އީރާނުގެ އޭރުގެ ރޫހާނީ މީޑަރު އާޔަތުއްލާ ހުމައިނީ، ރުޝްދީ މަރާލުމަށް ގޮވާލައްވާ ނެރުއްވި ފަތުވާއަކަށް ތަބާވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ނަމަވެސް މަތަރުގެ ވަކީލު ބުނަމުން ދިޔައީ މަތަރުގެ ހިތުގައި އޮތް އެއްޗެއް އެމެރިކާ ސަރުކާރަށް ސާބިތުކޮށް ނުދެވޭނެ ކަމަށެވެ.

ޝަރީއަތުގައި ހެކިބަސް ދެމުން ރުޝްދީ ބުނީ، ހަމަލާދިން މީހާގެ މަގުސަދަކީ ކޮބައިކަން ބުނަން ނޭނގޭ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް އޭނާގެ ހަށިގަނޑުގެ އެކި ތަންތަނަށް ވަޅި ހަރާފައިވާ ކަމަށެވެ.

1988 ވަނަ އަހަރު ނެރުނު "ދަ ސަޓަނިކް ވާސަސް" ފޮތަކީ އިސްލާމްދީނަށާއި ކީރިތި ރަސޫލާއަށް ފުރައްސާރަވާ ފަދަ ވާހަކަތަކެއް ހިމެނޭ ފޮތެއް ކަމަށް ވުމުން، މުޅި އިސްލާމީ ދުނިޔޭގައި ބޮޑެތި އިހުތިޖާޖުތަކެއް ކުރިއަށްދިޔައެވެ. "ދަ ސަޓަނިކް ވާސަސް" އާއި ގުޅިގެން ހިނގި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި މިހާތަނަށް މަދުވެގެން 45 މީހުން މަރުވެފައިވާއިރު، ފޮތް ތަރުޖަމާކުރި ބައެއް މީހުންނަށްވެސް އެކިވަރުގެ ހަމަލާތައް ވަނީ އަމާޒުވެފައެވެ.

މުސްލިމް އާއިލާއަކަށް އުފަންވި ރުޝްދީ، މި ފޮތާ ގުޅިގެން ދިހަ ވަރަކަށް އަހަރު ވަންދެން އުޅުނީ ފިލައިގެންނެވެ. އެ ދުވަސްވަރު އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން އޭނާއަށް 24 ގަޑިއިރު ފުލުހުންގެ ރައްކާތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނެވެ.

ދައުލަތުގެ ވަކީލުން ކޯޓުގައި ދެއްކި ހެކިތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، މަތަރު ވަނީ 2021 އަދި 2022 ވަނަ އަހަރު މެސެޖިންގ އެޕްތައް މެދުވެރިކޮށް ރުޝްދީ މަރާލުމާ ގުޅޭ ގޮތުން އެކި މީހުންނާ ވާހަކަ ދައްކާފައެވެ. މަތަރު ދެކޭގޮތުގައި ރުޝްދީއަކީ އިސްލާމްދީނަށް ހަމަލާދިން މީހެއް ކަމަށާއި، އޭނާ ދިރިހުރުމަކީ އެހެން މީހުންނަށް ވެސް ދީނަށް ފުރައްސާރަކުރުމަށް ލިބޭ ހިތްވަރެއް ކަމަށް މަތަރު ބުނެފައިވެއެވެ.

އެމެރިކާއަށް އުފަން މަތަރުގެ ކޮމްޕިއުޓަރާއި ކޮޓަރިން ފެނުނު ތަކެތިން، އޭނާ ހިޒްބުއްލާ ޖަމާއަތަށް ތާއީދުކުރާކަން ހާމަވާ ކަމަށްވެސް ޕްރޮސެކިއުޓަރުން ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި އޭނާ މި ހަމަލާ ރޭވީ ޖިހާދެއްގެ ގޮތުގައި ދެކިގެން ކަމަށްވެސް ޝަރީއަތުގައި ވަނީ ހާމަކޮށްފައެވެ.       

ރަށްގިރުމަކީ ކުޑަކުޑަކަމެއް ނޫނެވެ. ރަށްގިރުން ހައްލުކުރުމަށް ދޭންޖެހޭ ސަމާލުކަން ދިނުމަކީ ސަރުކާރަށް މަޖުބޫރު ކަމެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ރައީސް މުއިއްޒަށް އެއްވެސް ކަމަކީ އެއްވެސް ކަމެއްނޫނެވެ. ސިޔާސީ ޖަދަލުކުރުމާއި ބަދަލުހިފުން އިސްކޮށް ގައުމަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތައް ގަސްދުގައި ދިނުމަކީ މުއިއްޒަށް އޮތް ހައްގެއް ނޫނެވެ. 

ރައީސް މުއިއްޒަކީ ކަމަށް ކަމޭ ހިތާ މީހެއްނަމަ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމަން ސަރުކާރުން ހަވާލުވެ ސޮއިކޮށްފައި އޮތް ކަމެއް އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ނިންމާނެއެވެ. ކުރިއަށް ގެންދެވެން ނެތްކަމެއްނަމަ މަގުބޫލު ސަބަބެއް ދައްކާ އެކަމަކަށް އެހެން ހައްލެއް ހޯދާނެއެވެ. ކުރީ ސަރުކާރުން ކުރަން ހަވާލުވެފައި އޮތް ކަމަކަށްވީތީ ރަށްރަށް ދިރި ދެމިއޮތުމާ ގުޅުންހުރި ކަންކަން ގަސްދުގައި ލަސްކޮށް ފަސް ކުރުމަކީ ގައުމަށްދޭ ބޮޑުގެއްލުމެކެވެ. 

ބަޔަކު ގަބޫލުކުރިޔަސް ނުކުރިޔަސް ކުރީ ސަރުކާރުން ވަނީ ރަށްގިރުމުގެ މައްސަލަ ބޮޑު އެތައް ރަށެއްގެ ގޮނޑުދޮށް ހިމާޔަތް ކޮށްދީފައެވެ. އެތައް ރަށެއްގެ ގޮނޑުދޮށް ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތް އެމްޓީސީސީއާވެސް ހަވާލުކޮށްފައިވެއެވެ. ގިނަ މަސައްކަތްތައް ހަވާލުކޮށްފައިވަނީ ގިނަވެގެން އަހަރެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނިންމުމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މުއިއްޒު ވެރިކަމާ ހަވާލުވީ ގޮތަށް އެހުރިހާ މަސައްކަތެއްހެން ނުކޮށް އޮތީ ބާއްވާފައެވެ.

އދ. އޮމަދޫ ގޮނޑުދޮށް ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތަކީ އެގޮތުން އެމްޓީސީސީން ކުރަން ހަވާލުކުރެވިފައި މަސައްކަތެކެވެ. އެމްޓީސީސީއަށް ހަވާލުކޮށްފައިވަނީ 10 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް 180 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނިންމާގޮތަށެވެ. އެމްޓީސީސީން ކުރަން ހަވާލުވީ އެ ރަށުގެ ހުޅަނގު ފަރާތު ގިރާ ސަރަހައްދު ހިމާޔަތްކުރުމުގެ ގޮތުން ބޮޑުހިލައިގެ ގްރޮއިން ތަކެއް ޖެހުމަށާއި އެ ރަށުގެ ދެކުނުފަރާތާއި ހުޅަނގު ފަރާތު ގިރާ ސަރަހައްދު ހިމާޔަތްކުރުމަށް ޖިއޯ-ބޭގް ރިވެޓްމެންޓް ޖެހުމަށެވެ. 

އދ. އޮމަދޫ ގޮނޑުދޮށް 180 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހިމާޔަތްކުރަން އެމްޓީސީސީން ހަވާލުވިތާ 90 ދުވަސްތެރޭގައި ރައީސް ސޯލިހުގެ ވެރިކަން ނިމިއްޖެއެވެ. މުއްދަތަށް މަސައްކަތް ނިންމަން މުއިއްޒަށް ވެސް 90 ދުވަސް އޮތެވެ. އެކަމަކު މުއިއްޒުގެ ވެރިކަމަށް 900 ދުވަސް ވެގެން ދިޔައިރުވެސް އދ. އޮމަދޫ ގޮނޑުދޮށް ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ނިންމުނު ކަމަކަށްނުވިއެވެ. އިއްޔެއާއި ހަމައަށް އައިރު އެމަސައްކަތުން ނިންމުނީ %86 އޭ ބުނަން މި ސަރުކާރު ލަދެއް ނުގަތެވެ. އދ. އޮމަދޫ ގޮނޑުދޮށް ހިމާޔަތްކުރުމުން މުއިއްޒުގެ ސްޕީޑް އެބަފެނެއެވެ. 

މުއިއްޒުގެ ވެރިކަމަށް 900 ދުވަސް ވެގެން ދިޔައިރުވެސް ކުރިއަށްނުކަނޑާ ވާނުވާގައި ކުރީ ސަރުކާރުން ފަށާފައިވާ އެތައް ސަތޭކަ ޕޮރޮޖެކްޓެއް ރާއްޖޭގެ ކަންކޮޅުގައި އެބައޮތެވެ. އަނެއްކޮޅުން މުއިއްޒު އަލަށްފެށި ޕްރޮޖެކްޓްތައް ވެސް ހުރީ ގަލުއަޅާފައެވެ. މަޑުގިނީގައިވެސް ހިނގަނީ މަދު ދެތިންކަމެކެވެ. އޭޓީއެމް ބެހެއްޓުން ކަހަލަ 500 އަށް ވުރެ ގިނަ މަޝްރޫއު ނިންމިގެން ވާޅުވަންދެން އަތްޖަހަންޏާ ޖަހަންވީއެވެ. 

2025 ވަނައަހަރުގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށެއްގައި ކުނިކޮށިއަޅާ ކުނިނައްތާލާ ނިޒާމް ގާއިމުކޮށް ނިންމާނެކަމަށް ވެސް ރައީސް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އެހެން ރައީސް ވިދާޅުވީ ސަމާސާތާކު ނޫނެވެ. ރައީސް މުއިއްޒު އެހެން ވިދާޅުވީ 2025 ވަނައަހަރަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ހުޅުވުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި އިއްވެވި ރިޔާސީ ބަޔާނުގައެވެ. 

ރިޔާސީ ބަޔާނަކީ ގާނޫނުއަސާސީ ލާޒިމްކުރާ ކަންތައްތަކެއްގެ މައްޗަށް އަލިއަޅުވާލާ ރައީސް ވެވަޑައިގަންނަވާ ގާނޫނީ އިގުރާރެކެވެ. ރިޔާސީ ބަޔާނަކީ ސަރުކާރުގެ އަހަރީ ރިޕޯޓެވެ. ރިޔާސީ ބަޔާނަކީ ހިޔާލީ ކުރުވާހަކައެއް ނޫނެވެ. ރިޔާސީ ބަޔާނަށްވުރެ ބޮޑަށް އިތުބާރު ހިފޭ އެއްވެސް ބަޔާނެއް ގައުމެއްގައި ނުއޮންނާނެއެވެ. ސަރުކާރަކުން ކުރެވުނުކަމަކާއި ކުރާނެކަމެއް އެންމެ އިތުބާރު ހުރި ގޮތެއްގައި އެނގޭ ބަޔާނަކީ ރިޔާސީ ބަޔާނެވެ. 

2025 ގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށެއްގައި ކުނި ނައްތާލުމުގެ ނިޒާމް ގާއިމުކޮށް ނިންމާނެ ކަމަށް 2025 ގެ ރިޔާސީ ބަޔާނުގައި ރައީސް ވިދާޅުވުމުން އެނގެނީ  ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށެއްގައި ކުނިކޮށިއަޅާ ކުނި ނައްތާލުމުގެ ނިޒާމް ގާއިމުކޮށްދީ ނިންމާނެކަމެވެ. 2025 ނިމި 2026 ވެސް ދެބައިވެއްޖެއެވެ. އެހެން ކަމުން މިހާރު ހުންނަންވާނީ ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށެއްގައި ކުނިކޮށިއަޅާ ކުނި ނައްތާލުމުގެ ނިޒާމް ގާއިމުކޮށްދީ ނިންމާފައެވެ. އަލަކުން އަޅާނެ ކުނިކޮއްޓެއް ގާއިމުކުރާނެ ކުނިނައްތާލާ ނިޒާމެއް މިހާރަކު އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. 

އެހެން އެކަން އޮތްއިރު 2028 ގެ ޖުލައި 26 އަށް ކޮންމެ ރަށެއްގައި ނިންމާނެކަމަށް އެ ވިދާޅުވީ ކޮން ކުނިކޮއްޓަކާއި ކޮން ކުނި ނައްތާލާ ނިޒާމެއްގެ ވާހަކައެއް ހެއްޔެވެ. ހުއްދަ ނޫނަސް މީހުން ދޮގު ހަދާލާ ގޮތް ހުރެއެވެ. ދެކެދެކެވެސް މިވަރުގެ ދޮގުވެރިއަކު ނުދެކެމެވެ. 

ރަށެއްގައި އެޅިއްޔާ އެޅި ކުނިކޮއްޓާކާއި ގާއިމު ކުރިއްޔާކުރި ކުނި ނައްތާލާ ނިޒާމަކީ މުއިއްޒުގެ ކުރިން ވެރިކަންކުރި މީހުން ކުރިކަންކަމެވެ. މުއިއްޒުގެ ވެރިކަމުގެ ދެއަހަރި ބައިތެރޭގައި އަލަކަށް އެޅި ކުނިކޮޢްޓެއް ގާއިމުކުރި ކުނި ނައްތާލާ ނިޒާމެއް ދުށް މީހަކު ނޫޅެއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ހުރިހާ ރަށެއްގައި ކުނި މެނޭޖުކުރުމުގެ ކަންކަން ނިންމާނެ ކަމަށް ބުނެ ރިޔާސީ ބަޔާނުގައިވެސް ހެދީ ދޮގެވެ. 2028ގެ ޖުލައި 26 އަށް ނިންމާނެކަމަށް ބުނެވެސް އެހެދީ ރޯމަރު ދޮގެކެވެ. 

މުޅި ދުނިޔޭގައި ކުޅުންތެރިއެއްގެ މަގުބޫލުކަން ދެނެގަތުމަށް އެންމެ ފަސޭހަ ވަސީލަތަކީ ސޯސަލް މީޑިއާއެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާގެ އެކި ޕްލެޓްފޯމުގެ ތެރެއިންވެސް ކޮންމެ ކުޅުންތެރިއެއްގެ އިންސްޓަގްރާމަކީ ކުޅުންތެރިޔާގެ މަގުބޫލުކަން ދެނެގަންނަން އެންމެ ފަސޭހަ އެއް ޕްލެޓް ފޯމެވެ. 

ވޯލްޑްކަޕް ފެށުނު އިރު ކުޅުންތެރިޔާ ފޮލޯކޮށްފައިވާ ފޮލޯވަރުންގެ އަދަދަށް ވޯލްޑްކަޕް ނިމުނުއިރު އައިސްފައިހުރި ބަދަލަށް ބަލައިލުމުން ކުޅުންތެރިއެއްގެ މަގުބޫލުކަން އިތުރުވެފައި ވާވަރު ވަޒަން ކޮށްލެވެއެވެ. 

ކުޅުންތެރިންގެ އިންސްޓަގްރާމްގެ ފޮލޯވަރުންނަށް ބަލައިލުމުން އެންމެ މަގުބޫލު ކުޅުންތެރިއަކީ އަދިވެސް ޕޯޗުގަލްގެ ކްރިސްޓިއާނޯ ރޮނަލްޑޯއެވެ. އިންސްޓަގްރާމުން ރޮނަލްޑޯ ފޮލޯކުރާ މީހުންގެ އަދަދަކީ 665.6 މިލިޔަނެވެ.

ދެ ވަނައިގައި އޮތީ 506.5 މިލިޔަން މީހުން ފޮލޯކުރާ ލިޔަނަލް މެސީއެވެ. 3 ވަނައިގައި އޮތީ ބްރެޒިލްގެ ނޭމާރ ޖރ. އެވެ. ނޭމާރ ފޮލޯކުރާ މީހުންގެ އަދަދު 234.3 މިލިޔަނަށް އަރައެވެެ. 

ނިމި ދިޔަ ވޯލްޑްކަޕް ތެރޭގައި އަލަށް އެންމެ ގިނަ މީހުން ފޮލޯ ކުރި ތިން މީހުންނަކީ ރޮނާލްޑޯއާއި މެސީއާއި ނޭމާއެއް ނޫނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މި ތިން ތަރިން ވެސް އަލަށް ފޮލޯކުރި ގަދަ 10ގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. 

އަލަށް އެންމެ ގިނަ މީހުން ފޮލޯކުރި ކުޅުންތެރިއަކީ ނޯވޭގެ އާރލިން ހާލަންޑްއެވެ. 2026ގެ ވޯލްޑް ކަޕް ފެށުނުއިރު އިންސްޓަގްރާމުން ހާލަންޑް ފޮލޯ ކުރަނީ 40.6 މިލިޔަން މީހުންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ވޯލްޑް ކަޕް ތެރޭގައި އިތުރު 32.1 މިލިޔަން މީހުން ފޮލޯ ކުރުމުން ހާލަންޑްގެ ފޮލޯވަރުންގެ އަދަދު 72.7 މިލިޔަނަށް ވަނީ އަރާފައެވެ. 

އަލަށް އެންމެ ގިނަ މީހުން ދެ ވަނައަށް ފޮލޯ ކޮށްފައި ވަނީ ކޭޕް ވާޑޭގެ ކުޅުންތެރިޔާ ވޮޒިންހާއެވެ. ވޯލްޑް ކަޕް ފެށުނުއިރު އެންމެ 30 ހާސް މީހުން ފޮލޯކުރަމުން ދިޔަ ވޮޒިންހާގެ ފޮލޯވަރުންގެ އަދަދު ވޯލްޑް ކަޕް ނިމުނު އިރުވަނީ 29.4 މިލިޔަނަށް އަރާފައެވެ. އެހެންކަމުން މަގުބޫލުކަމަށް ކުއްލި ބޮޑު ބަދަލެއް އެންމެ އަވަހަށް އައި ކުޅުންތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ވޮޒިންހާ ފާހަގަވެއެވެ. 

އިނގިރޭސި ޓީމްގެ ޖޫޑް ބެލިންހަމަކީ ވޯލްޑް ކަޕާއި ގުޅިގެން އެންމެ ގިނަ މީހުން އަލަށް ފޮލޯކުރަމުން ދިޔަ 3 ވަނަ ކުޅިންތެރިޔާއެވެ. 2026 ގެ ވޯލްޑް ކަޕް ފެށުނުއިރު ބެލިންހަމް ފޮލޯކުރަނީ 41.3 މިލިޔަން މީހުންނެވެ. އެކަމަކު ވޯލްޑްކަޕް ތެރޭގައި ބެލިންހަމް ފޮލޯވަރުން 12 މިލިޔަން އިތުރު ވެފައިވެއެވެ. މިހާރު ބެލިންހަމް ފޮޅޯކުރާ މީހުންގެ ޖުމްލަ އަދަދު އުޅެނީ 53.3 މިލިޔަނަށްވުރެ މަތީގައެވެ.

އޭނާ ބުނެފައިވަނީ " 18 ޖުލައި 2026 ވީ ހޮނިހިރު ދުވަހުގެ ރޭގަނޑު 10:49 ހާއިރު، ސުވިޒަލޭންޑުގެ ބާސެލްގައި އަޅުގަނޑު މަރާލުމަށް ދިން ވަރަށް ބޮޑަށް ރޭވިފައިވާ ނުރައްކާތެރި ހަމަލާއަކުން މާތްﷲގެ ރަޙްމަތްފުޅުން ސަލާމަތްވެއްޖެ" ކަމަށެވެ. 

"މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުރީގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދު އަޑީގައި ހުންނަވައިގެން،  ކްރިމިނަލް ގޭންގް މެދުވެރިކޮށް ހިންގާފައިވާ ކަމެއް" ކަމަށް ސަންދާނު ލުތުފީ ބުނެފައިވެއެވެ. 

ސަންދާނު ލުތުފީގެ ނުރައްކާތެރި ތުހުމަތަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ރައީސް ނަޝީދު އަދި ވިދާޅެއްނުވެއެވެ. އެފަދަ ހާދިސާއެއް ހިނގައިގެން އެކަމުގެ ތަހުގީގު ސްވިޒަލޭންޑް ފުލުހުން ހިންގަމުންދާ ކަމެއްވެސް ސާފެއް ނޫނެވެ.             

ވޯލްޑް ކަޕްގެ ފައިނަލަށް އޮތް ތޮބައީ ބިރަކީ ޖަންގަލިތަކުގައި ރޯވާ އަލިފާނުގެ ދުމެވެ. އެމެރިކާ އާއި ކެނެޑާގެ ހުޅަނގުގެ ސަރަހައްދުތަކުގައި ރޯވަމުންދާ އަލިފާނުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ވިހަ ދުމުގެ ފަށަލަތައް އެމެރިކާގެ އިރުއުތުރުގެ ސަރަހައްދުތަކަށް ފެތުރި، އުޑުމަތި އޮރެންޖު ކުލައަށް ބަދަލުވެ، ވައިގެ ނުސާފުކަން ނުރައްކާތެރި މިންވަރަކަށް ވަނީ ގޮސްފައެވެ.

މިހާތަނަށް ލިބިފައިވާ މައުލޫމާތަށް ބަލާއިރު، މިފަދަ ހާލަތެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ ކަންތައް ކުރާނެ ފުރިހަމަ އިމަޖެންސީ ޕްލޭނެއް ފީފާއަކު ނެތެވެ. މިއީ ކުޅުންތެރިންނާއި ސަޕޯޓަރުންގެ ސިއްހަތަށް ބަލާއިރު ނުހަނު ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.

"ވައި ނުސާފުވުމަކީ ތިމާވެށީގެ ސަބަބުން ހިތުގެ ބަލިތަކަށް މަގުފަހިވާ އެންމެ ބޮޑު ކަންތައް. މީގެ ތެރެއިން ވެސް ޕީ.އެމް 2.5 އަކީ އެންމެ ނުރައްކާތެރި މާއްދާ،" ޑީ.އެމް.ސީ ހުރޮން ވެލީ-ސައިނާއީ ހޮސްޕިޓަލުގެ ކާޑިއޮލޮޖީ ޑައިރެކްޓަރު ޑރ. އަބީރު ބެރީ ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ އިތުރަށް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި ވައި ނުސާފުވުމަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި މީހުން މަރުވާ ހަތަރުވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ސަބަބެވެ.

ޖަންގަލިތަކުގެ އަލިފާނުން އުފެދޭ ދުމަކީ އާދައިގެ ދުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޕީ.އެމް 2.5 އާއި، އޯޒޯނާއި ނައިޓްރޯޖަން ޑައިޮކްސައިޑާއި ކާބަން މޮނޮކްސައިޑް ގެ އިތުރުން ވޮލަޓައިލް އޯގަނިކް ކޮމްޕައުންޑްތައް އެކުލެވޭ ވިހައިން މަހުނިވެފައިވާ ދުމެކެވެ. މީގެ ތެރެއިން 2.5 މައިކްރޯމީޓަރަށް ވުރެ ކުދި ޕާޓިކަލް (ޕީ.އެމް.2.5) އަކީ ސިއްހީ އެންމެ ބޮޑު ނުރައްކަލެވެ. މި ތަކެތި ކުދިކަމުން ހަށިގަނޑުގެ ގުދުރަތީ ދިފާއީ ނިޒާމު ފަހަނައަޅައި، ފުއްޕާމޭގެ ފުންމިނަށް ދަތުރުކޮށް، ލޭގެ ތެރެއަށް ވާސިލުވުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިގެންވެއެވެ.

މިޑްވެސްޓަން ޔުނިވަރސިޓީގެ ކުރީގެ އެސިސްޓަންޓް ކްލިނިކަލް ޕްރޮފެސަރ ޑރ. މުހައްމަދު އަލޯ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ވައި ނުސާފުވުމާއި ހިތުގެ ބަލިތަކާ ހުރި ގުޅުމަކީ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުން ކަށަވަރުވެފައިވާ ކަމެކެވެ. އިރުކޮޅަކުވެސް މިފަދަ ވައިގެ ތެރޭގައި އުޅުމަކީ ހިތް ހުއްޓުމާއި، ސްޓްރޯކް ޖެހުމާއި، ހިތުގެ ވިންދު ގޯސްވުން ފަދަ ކަންކަމަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ.

އަލޯ އިތުރަށް ތަފްސީލުކޮށްދެއްވި ގޮތުގައި، ދިގު މުއްދަތަކަށް މިފަދަ ނުސާފު ވައިގެ ތެރޭގައި އުޅުމުން އޭގެ ނުރައްކާ އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވެގެންދެއެވެ. އަދި އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، ވައިގައި ވިހަ މާއްދާތައް ހުންނަ މިންވަރު ކިތަންމެ މަދުވި ނަމަވެސް، އެއީ ސިއްހީ ގޮތުން ރައްކާތެރި މިންވަރެއް ކަމަށް ބެލެވެން ނެތް ކަމެވެ.

ޖަންގަލީގެ ދުމުގައި ހުންނަ ވިހަ ކެމިކަލްތަކާބެހޭ ގޮތުން "ނިއު އިންގްލެންޑް ޖާނަލް އޮފް މެޑިސިން" ގައި ޝާއިއުކޮށްފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ޖަންގަލިތަކުގެ އަލިފާނުން އުފެދޭ ޕީ.އެމް 2.5 އަކީ އާދައިގައި ސިޓީތަކުގެ ވައި ނުސާފުވުމަށްވުރެ މާ ނުރައްކާތެރި އެއްޗެކެވެ. ޖަންގަލީގައި ރޯވާ އަލިފާނުގެ ވިހަ ދުން ސިޓީތަކާ ހަމައަށް ފޯރާއިރު، އޭގެ ވިހަގަދަކަން އާދައިގެ ކުނިބުންޏާއި ދުމަށްވުރެ ފަސް ގުނަ އިތުރުވެގެންދެއެވެ.

ޑރ. ބެރީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިފަދަ ވިހަ ދުމުގެ ސަބަބުން ލޭގެ ޕްރެޝަރު މަތިވުމާއި، ހިތުގެ ވިންދު އަވަސްވުމާއި، ހަށިގަނޑުގެ ކޮލެސްޓްރޯލް މިންވަރު ގޯސްވުން ފަދަ ސިއްހީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. މިއީ ހިތުގެ ބަލިތައް ހުންނަ މީހުންނަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.

ބަވަނަވެތި މިޒަމާނުގައި ދުނިޔެ ދަންނަ ރައީސަކު ހުރުން ރާއްޖެއަށް ވަރަށްވެސް މުހިންމެވެ. ދުނިޔޭގެ މަސްރަޙަށް އަންނަ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކާއި އެކު ރަނގަޅު ނާރެހުގައި ގައުމު ހިފަހައްޓަން ދުނިޔެ ދަންނަ ލީޑަރެއް ގައުމުގެ ހުންގާނުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެކެވެ.

މުދަލުގެ އަގު އުފުލުމާއި، މުދާ އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދިޔުމުގެ ނިޒާމަށް ދިމާވެފައިވާ ގޮންޖެހުންތަކަށް ބަލާއިރު ބޭރަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ރާއްޖެފަދަ ގައުމަކަށް ވަރުގަދަ ހާރިޖީ ޝަހުސިއްޔަތެއް ގައުމުގެ ވެރިއަކަށް ބެހެއްޓުމުގެ ބޭނުންތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑެވެ.

ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުންތައް ގާއިމުކުރުމާއި ކިޔަވައިދޭނެ ސްކޮލަރޝިޕްތައް ހޯދުމާއި ބޭރުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ރާއްޖެއަށް ގެނައުމުގައި އަލަށް ތައާރަފް ވާންނުޖެހޭ ވެރިއެއްގެ މުހިންމުކަން ވަކީން ބޮޑެވެ. ބޭރު ދުނިޔޭން ފަހި ފުރުސަތުތައް ލުއިފަސޭހަ ގޮތްތަކެއް ހޯދުމަކީ، ބައިނަލްއަގުވާމީ ދާއިރާގައި ގުޅުންތައް ވަރުގަދަ ބޭފުޅަކަށް ވަރަށް ފަސޭހައިން ކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ.

ތެދެކެވެ. ދުޅަހެޔޮ އިގްތިސޯދެއް ހޯދުމަކީ ރާއްޖެއަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވެފައިވާ ކަންތަކެވެ. އާއްމުންގެ ކެކުޅުންތަކުގެ ހައްލެވެ. ފުދުންތެރި ރައްޔިތުންގެ ގައުމަކަށް ރާއްޖެ ހެދުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި މަގެވެ. އެކަން ކުރެވޭނީ ރާއްޖޭގެ އިގުތިސޯދު އެންމެ ސިނާއަތަކަށް ހުއްޓިފައި އޮތް އޮތުން ބަދަލުކޮށް އަސްދަޑިން ބޭރަށް ރާއްޖޭގެ އިގްތިސޯދީ ހަރަކާތްތައް ނެރެވޭ ވަރުގެ މީހަކަށެވެ. 

އަބްދުއްލާ ޝާހިދަށް އެކަން ނުވާންވީ ސަބަބެއްނެތެވެ. ލިބި ވަޑައިގެން ހުންނެވި ސިޔާސީ ތަޖުރިބާއާއި ގާއިމުވެފައިވާ ބައިނަލް އަގުވާމީ ގުޅުންތަކާއި އިލްމީ ގާބިލުކަމަށް ބަލާއިރު ރާއްޖޭން އެވަރުގެ އެންމެ މީހަކު ހޯދަންޏާ ޝަހީދަށް ވުރެވަކީން އެކަށޭނަ މީހަކު ނެތޭވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ރައްޔިތުންނަށް ޝާހިދުގެ ފަރާތްޕުޅުން ލިބެންޖެހޭ ޔަގީންކަމަކާ އިތުބާރުތަކެއް އަދިވެސް ބައިވަރު އެބަހުއްޓެވެ. 

ރާއްޖެއަށް ވަންނަ ބޭރުފައިސާ އިތުރުކޮށް އަތްފޯރާފަށަށް ޑޮލަރުގެ އަގުތިރިކުރެވޭނެ ގޮތަކީ ކޮބައިކަން ބުނެދެވެން ޖެހެއެވެ. ސަރުކާރުން އާއްމު ވިޔަފާރީގެ ތެރެއަށް ނުވަދެ ރާއްޖޭގެ ޕަބްލިކް ސެކްޓަރ ވަރުގަދަކޮށް، މައިކްރޯ ކުދި އަދި މެދުފަންތީގެ ވިޔަފާރިތައް ފުޅާކޮށް އެމީހުންގެ ޖީބުކަނޑަން ނޫޅެ ދައުލަތް ހިންގާނެ ގޮތެއް ބުނެދޭން ޖެހެއެވެ. 

އަސާސީ ހައްގުތައް ކަށަވަރުކޮށް ދޭނެގޮތުގެ ދެމެހެއްޓެނިވި ނިޒާމަކަށް ރުޖޫއަވެވޭނެ ގޮތެއް ސާފުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. ރައްޔިތުން މުއްސަދިކޮށް ނުދީ ޓެކްސް ނަގައިގެން ދައުލަތް ހިންގުން ހުއްޓުވެން އޮތް ގޮތެއް ބުނެދޭން ޖެހެއެވެ. އަސާސީ ހިދުމަތް ދީގެން ފައިދާ ހޯދުމުގެ ވިސްނުމާ ސަރުކާރު ދުރަށް ދާނެ ގޮތެއް ކިޔާދޭން ޖެހެއެވެ. ދައުލަތުގެ ވިޔަފާރިތައް ރާއްޖޭގެ ތޮށިން ބޭރަށް ނެރެގެން ދައުލަތަށް ބޭރުފައިސާ ވައްދާދޭނޭ ޕްލޭނެއް އޮތްކަން އެގެންޖެހެއެވެ. 

ސަރުކާރުގެ ހިންގުމުގެ އޮނިގަނޑު ކުޑަކުރާނެ ގޮތަކާއި ކުރާނެ ވަރެއްވެސް މިހާރު ރައްޔިތުން ސާފުކުރަން ބޭނުންވެއެވެ. އިސްރާފާއި ކޮރަޕްޝަން ނައްތާލުމަށް އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތައް އޮޅުމެއް ނެތް ވަރަށް ހާމަ ކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ. އާމްދަނީ ހޯދަން މަސައްކަތް ކުރާ އެކަނިވެރި މީހާވެސް ގާނޫނާއި އުސޫލުތަކުގެ ތެރޭގައި ތާށިވެ ކުރިއަށް ނުދެވޭވަރަށް ގަވާއިދުތައް ހަރުކަށިނުވެ ފަހި މާހައުލެއް ހޯދާދޭނެ ގޮތްތައް އޮޅުންފިލުވާ ދޭންޖެހެއެވެ. 

ދައުލަތުން ގެއްލިފައިވާ ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދާދިނުމަށް އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި ބޭރު މީހުންގެ މައްސަލަ ހައްލުކޮށް ރާއްޖޭގެ އުފެއްދުންތެރި ކަމުގެވެށީގައި ބޭރު މީހުން ބައިވެރިކުރާނެ ގޮތާއި މިންވަރު ސާފުކުރަންވެސް ބޭނުމެވެ. މާލެއަށް ބަރޯސާވުން ކުޑަކޮށް ރަށްފުށުގެ އާއްމު ހާލަތު ރަނގަޅުކުރުމުގައި އޮތް ޕްލޭނަކީ ކޮބައިކަންވެސް އެނގުން މުހިންމެވެ. ރާއްޖޭގެ ތޮބީއަތާއި އެއްގޮތަށް ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމުގެ ކަންކަން ހިންގުމުގައި ބާރުތައް ދޫކޮށްލާނެ މިންވަރަކާއި ކޮންމެ ސިޓީއަކާއި އަތޮޅެއްގެ އުމްރާނީ ތަރައްގީއާއި އިޖުތިމާއީ އަދާލަތުގެ ކަންކަން ހިންގާ ބެލެހެއްޓުން ލާމަރުކަޒު ކުރާނެ ވަރަކާއި ގޮތެއްވެސް ސާފުވާން ޖެހެއެވެ. 

ވެލްފެއަރ ސްޓޭޓެއްގެ ގޮތުގައި ސިއްހީ ހިދުމަތާއި އަސާސީ ހިދުމަތްތައް ކުރިއަށް ގެންދާނެކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ސާފުކޮށްދީ ރައްޔިތުން ދިރިތިބުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހައްގު ކަށަވަރުކޮށް ދިނުމުގައި ތަންފީޒުކުރާ ޕޮލިސީ އަކީ ކޮބައިކަންވެސް އެނގެންޖެހެއެވެ. ދިވެހީންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު އެހެން ލެވެލަކަށް އުފުލާލަާ، ފުދުންތެރި ދުޅަހެޔޮ އަމާން ރާއްޖެއެއް ދިވެހިންނަށް ހޯދާދިނުން ނޫން އެހެން އެޖެންޑާއެއް ނެތްކަށް ކަށަވަރު ކޮށްދުމުގެ މުހިންމުކަން އަދި މާބޮޑެވެ.  

މީހަކު މެރުމާއި، މީހަކު މަރާލަން އުޅުމާއި، ހަމަނުޖެހުން ހިންގުމާއި، ގާނޫނާ ހިލާފަށް މީހަކު ހިފެހެއްޓުން ފަދަ ކުށްތަކުން އެ 14 މީހުން ކުށްވެރިވާ ކަމަށް ކަނޑައެޅީ ޖޫން މަހުގެ 12 ދުވަހުއެވެ. ސާބިތުވި ކުށްތަކާއި ގުޅިގެން އެ 14 މީހުނަށް އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލުހުކުމް އިއްވީ މަދްޔަ ޕްރަދޭޝް ސްޓޭޓްގެ ކޯޓެއްގެ އެޑިޝަނަލް ޑިސްޓްރިކްޓް އެންޑް ސެޝަންސް ޖަޖް ތަބައްސުމް ހާންއެވެ. ޖަޖް ތަބައްސަމް ހާނަކީ މުސްލިމެކެވެ.

އުމުރުން 50 އަހަރުގެ ނަޒީރު އަހުމަދު ނަމަކަށް ކިޔާ މީހަކު ރޭގަނޑު ވަގުތެއްގައި ގެރިތަކެއް އުފުލަނިކޮށް، "ގޯ ރަކްޝަކް" (ގެރި ހިމާޔަތްކުރާ މީހުން) ކަމަށް އަމިއްލައަށް ކިޔައިގެން އުޅޭ ބަޔަކު، ދަނޑިބުރިތަކާއި ދަގަނޑުބުރިތަކުން ހަތިޔާރު އަޅައިގެން އޭނާ ހުއްޓުވާ ބޮޑެތި އަނިޔާތައް ކުރުމުން ނަޒީރު މަރުވާން ދިމާވި ހާދިސާ ހިންގާފައިވަނީ 2022 ގައެވެ.

އެ މީހުން ވަނީ ނަޒީރު އަހުމަދާއި އޭނާގެ ދެ ބައިވެރިން އުޅަނދުން ނެރެ، ގެރި ވަގަށް ބޭރުކުރާ ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ވަރަށް އަނިޔާވެރިކޮށް ތަޅައިގަނެފައެވެ. އަނިޔާތަކަށް ފަރުވާ ދެމުން ދަނިކޮށް ނަޒީރު އަހުމަދު ވަނީ ނިޔާވެފައެވެ. އެކަމަކު އޭނާގެ ދެ ބައިވެރިން ވަނީ ސަލާމަތްވެ ކޯޓުގައި ހެކިބަސް ދީފައެވެ.

ހިންދޫންނަކީ ގެރި މުގައްދަސް އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭ ބައެކެވެ. އިންޑިއާގެ ގިނަ ސްޓޭޓްތަކެއްގައި ގެރި މެރުމަކީ މަނާ ކަމެކެވެ.

ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާންގެ ހުކުމުގައި ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، މިއީ ބަޔަކު ރޭވުންތެރިކަމާއެކު ހިންގާފައިވާ ރަހުމުކުޑަ ގޮތަކަށް މީހަކު މަރާލުމުގެ އަމަލެކެވެ.

ނަމަވެސް، މި ހުކުމާއެކު އެ ކަމަނާ ވަނީ ދީނީ ނަފްރަތުގެ އަމާޒަކަށް ވެފައެވެ. ހުކުމް އިއްވިތާ މާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވަނީސް، މުސްލިމް ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާނަށް ބަދުބަސް ބުނެ، އިންޒާރުދޭ ގިނަ ވީޑިއޯތަކެއް އިންޓަނެޓްގައި ފެންމަތިވާން ފެށިއެވެ. އެ ވީޑިއޯތަކުގައި ތުހުމަތުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އެ ކަމަނާ އެ މީހުންނާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އެޅީ އެއީ ހިންދޫންނަށް ވާތީއެވެ.

އާންމުކޮށް ކޯޓު ހުކުމްތަކަށް ފާޑުކިޔުން އަމާޒުވި ނަމަވެސް، ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާނަށް ދެމުންދާ ހަމަލާތައް އަމާޒުވެފައިވަނީ ގާނޫނީ ހަމަތަކަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަން އަމާޒުވެފައިވަނީ އެ ކަމަނާގެ ދީނަށެވެ. މި މައްސަލަ ބޮޑުވުމާ ގުޅިގެން ގާނޫނީ ދާއިރާގެ އިސް ޖަމިއްޔާތަކުން ވަނީ އެ ކަމަނާއަށް ތާއީދުކޮށް، ހިމާޔަތް ދިނުމަށް ގޮވާލާފައެވެ. އަދި މިހާރު އެ ކަމަނާއަށް ވަނީ ފުލުހުންގެ ސަލާމަތީ ރައްކާތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައެވެ.

ބަހުގެ ހަމަލާތައް ފެށުނީ ހުކުމް އިއްވިތާ ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ކުށްވެރިވި މީހުންގެ އާއިލާތަކުން ކޯޓު ބޭރަށް އެއްވެ، ހުކުމާ ދެކޮޅަށް އިހުތިޖާޖުކޮށް، ކުށްވެރިން ޖަލަށް ގެންދިޔުމަށް ހުރަސްއެޅިއެވެ. އެއްވި މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި، އެ 14 މީހުންނަށް އަދަބު ދެވުނީ "ގެރި ސަލާމަތްކުރުމުގެ" މަސައްކަތް ކުރާތީއެވެ.

އޭގެ ފަހުން، ހިންދޫ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މީހުން އިންޓަނެޓްގައި ބޮޑު ކެމްޕޭނެއް ފެށިއެވެ. އެ މީހުން ވަނީ ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާނަށް ދީނީ ގޮތުން ފުރައްސާރަކޮށް، ޖިންސީ އަނިޔާދިނުމާއި މަރުގެ އިންޒާރުދީ ވީޑިއޯތައް އާންމުކޮށްފައެވެ. އެއް ވީޑިއޯއެއްގައި ބުނެފައިވަނީ 10 ދުވަސް ތެރޭގައި އެ މީހުން މިނިވަން ނުކޮށްފިނަމަ މުޅި ގައުމުގައި "ލޭއޮހޮރުވުމެއް" ހިންގާނެ ކަމަށެވެ. މި ވީޑިއޯތައް އާންމުކުރި މީހުންގެ މޫނާއި މައުލޫމާތު ސާފުކޮށް ފެންނަން ހުރިއިރު، އެތައް ހާސް ބަޔަކު ވަނީ އެ ވީޑިއޯތަކަށް ތާއީދުކޮށްފައެވެ.

ކަނާތު ފިޔައިގެ ހިންދޫ ނޫސް ޗެނަލެއް ކަމަށްވާ 'ސުދަރުޝަން ނިއުސް' ގެ އެންކަރަކު ވެސް ވަނީ ކުށްވެރިންގެ އާއިލާތަކަށް ހިތްވަރުދީ ވާހަކަދައްކާފައެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި، ގެރިތައް ސަލާމަތްކުރުމަށް ހުރިހާ އެއްޗެއް ގުރުބާންކުރި ބަޔަކު ޖަލަށް ދާންޖެހިދާނެ ކަމަށް އެ މީހުން ދުވަހަކުވެސް ހީނުކުރާނެއެވެ. އަދި ގެރި ހިމާޔަތްކުރާ މީހުންގެ ހައްގުގައި ތެދުވުމަށް އޭނާ ބެލުންތެރިންނަށް ގޮވާލިއެވެ.

ޖޫން 22 ވަނަ ދުވަހު، ޕަންޖާބު ސްޓޭޓްގައި "ގޯ ރަކްޝާ ޕަރިޝަދު" އިން ބޭއްވި މުޒާހަރާއެއްގައި ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާންގެ ސިފަޖެހޭ ބުދެއް ހަދައި، އެއަށް އަނިޔާކޮށް އަންދާލާފައިވެއެވެ. އޭގެ ތިން ދުވަސް ފަހުން، އުއްތަރު ޕްރަދޭޝްގައި ބޭއްވި މުޒާހަރާއެއްގައި ވެސް ވަނީ އެ މީހުން މިނިވަންކުރުމަށް ގޮވާލާފައެވެ.

ކުރީގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު މާކަންޑޭ ކަޓްޖޫ 'އެކްސް' ގައި ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ހަމަލާތަކަކީ ހަމައެކަނި ހުކުމަށް ފާޑުކިޔުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ފަނޑިޔާރުގެ ދީނީ އައިޑެންޓިޓީ ބޭނުންކޮށްގެން އެ ކަމަނާގެ ގާނޫނީ ބާރުވެރިކަން ނަގާލަން ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ. "ކޯޓު ހުކުމްތައް ބަލަންޖެހޭނީ ގާނޫނީ ދަލީލުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެ ހުކުމް އިއްވި މީހެއްގެ ދީނުގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ،" އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ.

ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާން ވަނީ ކަޓްޖޫއަށް މެސެޖެއް ފޮނުއްވައި ޝުކުރު އަދާކުރައްވާފައެވެ. އެ ކަމަނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ފުރައްސާރަތަކުގެ ސަބަބުން ނަފްސާނީ ގޮތުން ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި، ހުކުމް އިއްވުމަކީ ކުށެއް ކުރެވުން ފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވޭ ކަމަށެވެ.

ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ބާ އެސޯސިއޭޝަން ގެ ރައީސް ވިކާސް ސިންގް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ފަނޑިޔާރަކަށް އިންޒާރު ދިނުމަކީ ޑިމޮކްރަސީގެ ބިންގަލަށް ނުރައްކާވާ ފަދަ ސީރިއަސް މައްސަލައެކެވެ. "މިފަދަ ކަންކަމަށް ފުރުސަތު ދީފިނަމަ، އެއްވެސް ފަނޑިޔާރަކަށް އިންސާފު ގާއިމެއް ނުކުރެވޭނެ،" އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

ފުލުހުން ބުނާ ގޮތުގައި، މި މައްސަލައިގައި މިހާތަނަށް ދެ މީހަކު ވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ. އަދި ފިތުނަ އުފައްދާ ވީޑިއޯތައް ފަތުރާ މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ސައިބަރ ކްރައިމް ޔުނިޓުން ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.

ނަމަވެސް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ވަކީލު ސަންޖޭ ހެގްޅޭ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާންގެ ސަލާމަތްތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ދައުލަތުންނާއި ޖުޑީޝަރީން މިއަށްވުރެ ބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރަންޖެހެއެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ފަނޑިޔާރަކަށް ދޭ ރައްކާތެރިކަމަކީ އެ މީހެއްގެ މަގާމަށް ނުވަތަ ދީނަށް ނުވަތަ އެ ވަގުތެއްގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ބަލައިގެން ދޭންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.

މިދިޔަ ހަފްތާގައި، މަދްޔަ ޕްރަދޭޝްގެ ހައިކޯޓުން ވަނީ ފަނޑިޔާރު ތަބައްސުމް ހާންގެ ހިމާޔަތުގައި އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތަފްސީލު ހުށަހެޅުމަށް އިސް އޮފިޝަލުންނަށް އަމުރުކޮށްފައެވެ. އަދި އެ ކަމަނާއަށް ދީފައިވާ ފުލުހުންގެ ސަލާމަތީ ރައްކާތެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ވެސް އެކޯޓުން އަމުރުކޮށްފައި ވެއެވެ.

ޕެރަގުއޭގެ ލިބަރަލް ރެޑިކަލް ޕާޓީއަށް ނިސްބަތްވާ ސެނެޓަރު ސެލެސްޓޭ އަމަރިއްލާ، އެކްސް (ކުރީގެ ޓްވިޓާ) މެދުވެރިކޮށް މި މެސެޖުތައް އާންމުކުރީ ވޯލްޑް ކަޕްގެ ގަދަ 16 ގައި ފަރަންސޭސިވިލާތް އަތުން ޕެރަގުއޭ ބަލިވި މެޗަށް ފަހުގައެވެ.

މިކަމާ ގުޅިގެން އެމްބާޕޭ ދިން ރައްދުގައި ބުނެފައިވަނީ، ސެލެސްޓޭ އަމަރިއްލާއަކީ ދަށު ދަރަޖައިގެ، އަދި އޭނާ ފުރަމުންދާ ފަދަ ޝަރަފުވެރި މަގާމަކަށް އެއްވެސް ވަރަކަށް ކުފޫ ހަމަވާ ބޭފުޅެއް ނޫން ކަމަށެވެ.

"ކަމަނާއަކީ ޕެރަގުއޭ ތަމްސީލުކުރާ މީހެއް ނޫން. އެ ގައުމުގެ ކުޅުންތެރިން މުޅި މުބާރާތުގައި ދެއްކީ ނުހަނު ފޯރިއާއި ޝަރަފުވެރި ކުޅުމެއް،" އެމްބާޕޭ ބުންޏެވެ. "ކަމަނާގެ ވިސްނުންކުޑަ އަދި ބޭއަދަބީ ނަސްލީ ތަފާތުކުރުމުގެ ސަބަބުން، ޕެރަގުއޭގެ ކުޅުންތެރިން މި ވޯލްޑް ކަޕްގައި ކުރި ތާރީހީ މަސައްކަތާއި ހޯދި ކާމިޔާބީގެ މަތިން މުޅި ދުނިޔެ މިހާރު ވަނީ ހަނދާން ނެތިފައި. އޭގެ ބަދަލުގައި މިއަދު ދުނިޔެއަށް ފެންނަނީ ގައުމުގެ އަގު ވައްޓާލާ، ގާބިލުކަމެއް ނެތް އަންހެނެއް. ކަމަނާ ފަދަ މީހުންނަށް ދުނިޔޭގައި ނަފުރަތާއި ނަސްލީ ތަފާތުކުރުން ފެތުރުމުގެ ފުރުސަތެއް އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް ނުދޭނަން."

މިދިޔަ ހޮނިހިރު ދުވަހު ކުޅުނު ފޯރިގަދަ މެޗުގެ ފަހު ދެބައިގައި އެމްބާޕޭ ކާމިޔާބުކުރި ޕެނަލްޓީއާއެކު، ފަރަންސޭސިވިލާތް ވަނީ ކުއާޓާ ފައިނަލަށް ދަތުރުކޮށްފައެވެ. މިހާތަނަށް ހަތް ލަނޑު ޖަހައިގެން އެމްބާޕޭ އުޅެނީ މުބާރާތުގެ އެންމެ ގިނަ ލަނޑު ޖެހި ކުޅުންތެރިންގެ ތެރޭގައެވެ.

ސެނެޓަރު އަމަރިއްލާގެ އިތުރުން، ޕެރަގުއޭގެ ކުރީގެ މަޝްހޫރު ގޯލްކީޕަރު ހޯސޭ ލުއިސް ޗިލާވެޓް ވެސް ވަނީ ފަރަންސޭސި ޓީމަކީ "އެފްރިކާގެ ޓީމެއް" ކަމަށް ބުނެ ފުރައްސާރަކޮށްފައެވެ. މިކަމާ ގުޅިގެން ފަރަންސޭސި ފުޓްބޯޅަ ފެޑެރޭޝަނުގެ ރައީސް ފިލިޕް ޑިއާލޯ ވިދާޅުވީ، ޗިލާވެޓްގެ ވާހަކަތަކަކީ ފުޓްބޯޅައިގެ ރޫހާއި، އިހުތިރާމާއި، އަދި އެކުވެރިކަމުގެ އަގުތަކާ މުޅިން ހިލާފު، ލަދުވެތި އަމަލެއް ކަމަށެވެ. އަދި ޗިލާވެޓަކީ އެއްއިރެއްގައި މޮޅު ކުޅުންތެރިއަކަށް ވިޔަސް، މިއަދު އޭނާގެ އަގު މުޅިން ވެއްޓިފައިވާ ކަމަށް ޑިއާލޯ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

• ޓްރަމްޕްގެ އެދުމަކަށް ބަލޯގަން އަށް ކުޅުމުގެ ފުރުސަތު ދީފި
• ބަލޯގަން އަށް ދީފައިވާ އެއް މެޗުގެ ސަސްޕެންޝަން، އެއް އަހަރު ދުވަހުގެ ޕްރޮބޭޝަނަރީ މުއްދަތަކަށް ފީފާ އިން ފަސްކޮށްފި.
• ޓްރަމްޕް ވަނީ ބަލޯގަން އަށް ދެއްކި ރަތް ކާޑު މުރާޖައާ ކުރުމަށް އިންފަންޓީނޯގެ ކިބައިން އެދިވަޑައިގެންފައި.
• މީގެ ކުރިން ވެސް މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި އަދަބު ފަސްކޮށްފައިވާ ކަމަށް ޕޮޗެޓީނޯ ބުނެފި.
• ބެލްޖިއަމް އިން ބުނަނީ ފީފާގެ ގަވާއިދުތަކާ މި ނިންމުން ފުށުއަރާ ކަމަށް .

އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް، ފީފާގެ ރައީސް ޖިއާނީ އިންފަންޓީނޯއަށް ކުރެއްވި ފޯނު ކޯލަކަށް ފަހު، އެމެރިކާގެ ފޯވާޑް ފޮލަރިން ބަލޯގަން އަށް ދެއްކި ރަތް ކާޑުގެ ސަސްޕެންޝަން ފީފާ އިން ފަސްކޮށްފިއެވެ. މިއާއެކު، ވޯލްޑް ކަޕްގައި އެމެރިކާ ކުރިއަށްގެންދާ ކެމްޕޭނަށް ބޮޑު ބަދަލެއް އައިސް، ބަލޯގަން އަށް އަލުން ކުޅުމުގެ ފުރުސަތު ވަނީ ހުޅުވިފައެވެ.

މި ނިންމުމާއެކު ފީފާގެ އަދަބު ދިނުމުގެ ނިޒާމަށް ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަން ހުއްޓިފައިވާއިރު، މުބާރާތުގެ ކުއާޓަރ ފައިނަލުން ފުރުސަތު ހޯދުމަށް ހޯމަ ދުވަހު އެމެރިކާއާ ދެކޮޅަށް ނުކުންނަ ބެލްޖިއަމް އިން ވަނީ މިކަމާ މެދު ނުރުހުން ފާޅުކޮށްފައެވެ.

މި ނިންމުމުގެ ސަބަބުން މުބާރާތުގެ އެންމެ ބޮޑު ބަހުސަކަށް ވެފައިވަނީ ޓީމުގެ ރޭވުންތެރިކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް، ފުޓްބޯޅައިގެ މައި އިދާރާ އާއި ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަމާ އޮތް ގުޅުމެވެ. ނިންމުން އިއުލާންކުރިތާ ކުޑަވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ކުޅިވަރުގެ ހަބަރުތަކުގެ ފަލަ ސުރުހީއަށް މިކަން އަރާފައިވާއިރު، ފީފާ އިން އިންސާފު ގާއިމުކުރީތޯ ނުވަތަ އަމިއްލަ ގަވާއިދުތަކުގެ އަގު ވައްޓާލީތޯ ކުރީގެ ކުޅުންތެރިންނާއި ކޮމެންޓޭޓަރުން ދަނީ ބަހުސްކުރަމުންނެވެ. 

ބޮސްނިއާ އެންޑް ހެރްޒެގޮވީނާ އަތުން 2-0 އިން އެމެރިކާ މޮޅުވި މެޗުގައި ބަލޯގަން ވަނީ އޭނާގެ ތިންވަނަ ލަނޑު ޖަހާފައެވެ. ނަމަވެސް އެ މެޗުގައި ދިފާއީ ކުޅުންތެރިޔާ ތާރިކް މުހަރެމޮވިޗްގެ ފައިޔަށް އެރުނު މައްސަލައިގައި ވީއޭއާރު ބެލުމަށްފަހު އޭނާއަށް ވަނީ ރަތް ކާޑު ދައްކާފައެވެ. އެމެރިކާގެ ކޯޗު މައުރީސިއޯ ޕޮޗެޓީނޯ ބުނި ގޮތުގައި އެއީ ދުވަހަކުވެސް ރަތް ކާޑު ދައްކަންޖެހޭ ވަރުގެ ކުށެއް ނޫނެވެ.

ހަބަރު ލިބޭ ގޮތުގައި ރައީސް ޓްރަމްޕް އިންފަންޓީނޯއަށް ގުޅުއްވީ މި ނިންމުން މުރާޖައާ ކުރުމަށް އެދިވަޑައިގަތުމަށެވެ. ފީފާ އިން ބަލޯގަން އަށް ކުޅުމުގެ ހުއްދަ ދިން ނަމަވެސް، އޭނާއަށް ދެއްކި ރަތް ކާޑު ބާތިލެއް ނުކުރެއެވެ.

"ފީފާގެ ޑިސިޕްލިނަރީ ކޯޑުގެ 27 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން، މެޗު ސަސްޕެންޝަން ތަންފީޒުކުރުން އެއް އަހަރު ދުވަހުގެ ޕްރޮބޭޝަނަރީ މުއްދަތަކަށް ވަނީ ފަސްކުރެވިފައި،" ފީފާގެ ބަޔާނުގައިވެއެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ބަލޯގަން މިފަދަ އިތުރު ކުށެއް ކޮށްފިނަމަ، މިހާރު ފަސްކުރި ސަސްޕެންޝަންގެ އިތުރުން އާ ކުށަށް ދެވޭ އަދަބު ވެސް ތަންފީޒު ކުރެވޭނެއެވެ.

"ބޮޑު ބޭއިންސާފެއް"

"ރަނގަޅު ގޮތް ނިންމައި، މި ބޮޑު ބޭއިންސާފު ބަދަލުކޮށްދިނީތީ ފީފާ އަށް ޝުކުރު ދަންނަވަން،" ޓްރަމްޕް އޭނާގެ 'ޓްރޫތް ސޯޝަލް' ގައި ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. ހަމައެއާއެކު ވައިޓް ހައުސް އިން ވެސް ވަނީ އެކްސްގައި "USA-USA-USA" ޖަހައި މި ނިންމުމަށް މަރުހަބާ ކިޔާފައެވެ.

އެމެރިކާގެ ފުޓްބޯޅަ އިދާރާ އިން މި ނިންމުން ބަލައިގަނެފައިވާއިރު، ކޯޗު ޕޮޗެޓީނޯ ބުނީ ފުޓްބޯޅައިގެ %99.9 މީހުންނަށް އެއީ ބޭއިންސާފު އަދަބެއްކަން އެނގޭ ކަމަށެވެ. އިންގްލެންޑްގެ ކޯޗު ތޯމަސް ޓުޗެލް ވެސް ވަނީ މި ނިންމުމާމެދު ސުވާލު އުފައްދާފައެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި ބަލޯގަން އަށް ދެއްކި ރަތް ކާޑަކީ ހައްގު ކާޑެއް ނޫން ކަމަށް ވިޔަސް، ސިޔާސީ ނުފޫޒުން އަދަބު ފަސްކުރުމަކީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމެކެވެ. "މިކަން ފެށެނީ ކޮން ހިސާބަކުން، އަދި ނިމެނީ ކޮން ހިސާބަކުން؟" ޓުޗެލް ސުވާލު ކުރިއެވެ.

ބެލްޖިއަމް އޮތީ ހައިރާންކަމެއްގައި

ރޯޔަލް ބެލްޖިއަމް ފުޓްބޯޅަ އެސޯސިއޭޝަނުން ބުނީ ފީފާގެ މި ނިންމުމުގެ ސަބަބުން "ހައިރާންކަން" ލިބިފައިވާ ކަމަށާއި، މިއީ މުބާރާތުގެ ގަވާއިދުތަކާ ސީދާ ފުށުއަރާ ކަމެއް ކަމަށެވެ. އަދި ޖަރުމަނު ފުޓްބޯޅަ އެސޯސިއޭޝަންގެ ރައީސް ބާންޑް ނިއުއެންޑޯފް ވިދާޅުވީ ޓްރަމްޕާއި އިންފަންޓީނޯގެ ފޯނު ކޯލާ ގުޅޭގޮތުން ފީފާ އިން ތަފްސީލީ ބަޔާނެއް ނެރެންޖެހޭ ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މިކަމުގެ ސަބަބުން މުބާރާތުގެ ނަޒާހަތްތެރިކަމާއި ފީފާގެ އިތުބާރާ މެދު ވަނީ ސުވާލު އުފެދިފައެވެ.

މީގެ ކުރިން ޕޯޗުގަލްގެ ކެޕްޓަން ކްރިސްޓިއާނޯ ރޮނާލްޑޯއަށް ވެސް މިފަދަ ލުޔެއް ދީފައިވާއިރު، ގަތަރުގެ މިޑްފީލްޑަރު އާސިމް މަދީބޯ އަށް ވަނީ ނުރައްކާތެރި ފައުލަކާ ގުޅިގެން ފަސް މެޗުގެ ސަސްޕެންޝަނެއް ދީފައެވެ.

އދ. ގެ ފުޑް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ އޮގަނައިޒޭޝަން (އެފްއޭއޯ) އިން ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، ބިން ސަހަރާއަކަށް ބަދަލުވުމަކީ ތިމާވެށީގެ ނާޒުކު ނިޒާމުތަކަށް އިންސާނުންގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިވާ ފިއްތުންތަކާއި، ވަލުޖަނަވަރުންގެ މާހައުލުތައް ހަލާކުކުރުމާއި، އަދި މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ބިން ހަނަފަސްވެ، ބިންގަނޑުގެ ފެންވަރު ދަށްވުމެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ސާހެލް ސަރަހައްދުގެ ރަށްފުށުގެ ދިރިއުޅުމަށާއި ކާނާގެ ރައްކާތެރިކަމަށް ބޮޑެތި ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ. ތަޖުރިބާކާރުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި މި ގަރުނު ނިމޭއިރު އުތުރު އެފްރިކާއަށް ވެހޭ ވާރޭ 25 އިންސައްތައަށް މަދުވެ، ހަނަފަސް ސަރަހައްދުތައް އިތުރަށް ހަނަފަސްވެގެން ދާނެއެވެ.

2007 ވަނަ އަހަރު އެފްރިކަން ޔޫނިއަނުން ފާސްކޮށް، 2012 ވަނަ އަހަރު ސަރަހައްދީ ފެންވަރުގައި ގްރޭޓް ގްރީން ވޯލް ތަންފީޒު ކުރުމުގެ ސްޓްރެޓެޖީއެއް އެކުލަވައިލެވުނެވެ. ބައިވެރިވާ ގައުމުތަކުގެ މެދުގައި ގުޅުން ބަދަހިކޮށް، ކޮންމެ ގައުމަކަށް ވަކިވަކިން އަމަލީ މަސައްކަތުގެ ޕްލޭންތައް މިހާރުވެސް ދަނީ އެކުލަވައިލަމުންނެވެ.

ގްރޭޓް ގްރީން ވޯލް ފުޅާމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 15 ކިލޯމީޓަރު އަދި ދިގުމިނުގައި 7775 ކިލޯމީޓަރު ހުންނާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. މިއީ ސާހެލްގެ 11 ގައުމެއްގެ ތެރެއިން، ބިންގަނޑު ހިކި އަދި ވެލި ގިނަ ސަރަހައްދުތަކުން ދެމިގެންދާ ގޮތަށް ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ފާރެކެވެ. މި ޕްރޮޖެކްޓްގައި ފެން ހިފެހެންޓުމަށް ކުޅިތައް ހެދުމާއި، ހަނަފަސްކަމުގެ ތެރޭގައި ހެދޭ ސަރަހައްދުގެ އަސްލު ގަސްތައް އިންދުން ހިމެނެއެވެ.

ގަސްތަކުގެ ސަބަބުން ވަޔާއި ބިމުގެ ފަސްގަނޑު ފައިބައިގެން ދިޔުން ކުޑަވެ، ބިމަށް ފެން ދަމާ މިންވަރު އިތުރުވެގެން ދާނެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ބިންގަނޑުގެ މުއްސަނދިކަން އިތުރުވެ، ދަނޑުވެރިކަމާއި ސަގާފީ މަސައްކަތްތަކަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ލިބޭނެއެވެ. އަދި ޖަނަވަރުތަކުގެ މާހައުލުތައް އާލާވެ، ޖައްވުގައި ހުންނަ ކާބަން ދަމައިގަތުމަށްވެސް ބޮޑު އެހީއަކަށް ވެގެން ދާނެއެވެ.

ޕްރޮޖެކްޓް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ ދަނޑުވެރިކަމާއި ސަގާފީ ގޮތުން ގެންގުޅޭ ޖަނަވާރުތައް ބަލަހައްޓާ ސަރަހައްދުތައް ހިމެނޭ ގޮތަށެވެ. އެހެންކަމުން، މިކަމުގެ އެންމެ ބޮޑު މަންފާއެއް ކުރާނީ އެ ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުންނަށެވެ. މި މަޝްރޫއުގެ އުއްމީދަކީ ހަނަފަސްކަން ކުޑަކުރުމުގެ އިތުރުން، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވާނެ ކާނާއާއި ބޭސްވެރިކަމުގެ ސާމާނާއި އިމާރާތްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި ފަސޭހައިން ލިބޭނެ މަގު ފަހިކޮށްދިނުމެވެ.

ގުދުރަތީ ގޮތުން ފެން ދައުރުވާން ހުރި މަގުތަކުގައި އިމާރާތްތައް ބިނާކުރުމުގެ ސަބަބުން، ބޯކޮށް ވާރޭވެހޭ ވަގުތުތަކުގައި ފެންބޮޑުވުމުގެ މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް އެ ސިޓީއަށް އޮތް ގާބިލުކަން މިހާރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުޑަވެފައެވެ.

ފަހަކަށް އައިސް ބެންގަލޫރުގައި ފެންބޮޑުވުމުގެ މައްސަލަ ކުރިމަތިވަމުންދަނީ ކުއްލިއަކަށް ނިންމި ނިންމުމެއްގެ ސަބަބަކުން ނޫނެވެ. މިއީ އެތައް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން، ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުގެ ސަމާލުކަމަށް ނައިސް، މަޑުމަޑުން އިތުރުވަމުންދިޔަ ކުދިކުދި ބަދަލުތަކެއްގެ ނަތީޖާއެވެ. ވަކިވަކިން ބަލާއިރު މިއީ ކުދިކުދި ބަދަލުތަކެއް ނަމަވެސް، މިއަދު މީގެ ގެއްލުން މުޅި ސިޓީއަށް ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ. މިއީ ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުން ބަލަހައްޓާ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކުގެ ވަށައިގެން އަންނަމުންދާ ބަދަލުތައް ދެނެގަނެވޭނެ ނިޒާމެއް ނެތުމުން ދިމާވާ ކަންތައްތަކެކެވެ.

ކަމަކީ ހަމައެކަނި ބެންގަލޫރަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މުޅި އިންޑިއާގެ ހުރިހާ ސިޓީތަކެއްގައިވެސް މިއީ އޮތް ބިނާރީ ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ.

އެތައް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން އިންޑިއާގެ ވުޒާރާތަކާއި އުމްރާނީ ތަރައްގީގެ އިދާރާތައް މަސައްކަތް ކުރަމުންދިޔައީ އެއް އިދާރާއަކުން ކުރާ ކަމެއް އަނެއް އިދާރާއަކަށް ނޭނގޭ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ. ވުޒާރާތަކުން ބަލަހައްޓަމުން ދިޔައީ ވަކިވަކި ޑޭޓާބޭސްތަކެކެވެ. ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތައް ރާވަމުންދިޔައީ އެހެން އިދާރާތަކާ ގުޅުމެއް ނެތި އަމިއްލަ އަމިއްލައަށެވެ.

މުޅި ގައުމުގެ ބިމުގެ ރެކޯޑުތަކާއި، ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމާއި، ފެން ހިންދާ ނިޒާމުތަކުގެ މަސައްކަތްތައް ހުރީ އެކަހެރިކޮށް، ވަކިވަކި އިދާރީ އޮނިގަނޑުތަކެއްގެ ތެރޭގައެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މަސައްކަތްތައް ތަކުރާރުވުމާއި، ތަރުތީބު އޮޅުމާއި، ހުއްދަތައް ލިބުން ލަސްވުން ފަދަ އެތައް މައްސަލަތަކެއް ކުރިމަތިވެ، ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދިޔައީ ވަމުންނެވެ.

އިންޑިއާގެ 'ޑިޖިޓަލް ޕަބްލިކް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ' ގެ ދަށުން ތައާރަފުކުރި އާދާރު، ޔޫ.ޕީ.އައި އަދި ޑިޖިލޮކާ ފަދަ ވަސީލަތްތަކުން ދައްކުވައިދިނީ، ސަރުކާރުގެ ނިޒާމުތައް އެއް މިންގަނޑަކުން ގުޅާލުމުން މަސައްކަތްތައް މާ ހަރުދަނާ ވާކަމެވެ. 'ޕީ.އެމް ގަތީ ޝަކްތީ' މަޝްރޫއަކީ ހަމަ މި އުސޫލު އުމްރާނީ ތަރައްގީގެ ދާއިރާއަށް ތައާރަފުކުރުމެވެ.

2024 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅާ ހަމައަށް އައިއިރު، 'ނޭޝަނަލް މާސްޓާ ޕްލޭން' ގެ ދަށުން މަރުކަޒީ ސަރުކާރުގެ 44 ވުޒާރާއަކާއި، 36 ސްޓޭޓާއި ޔޫނިއަން ޓެރިޓަރީތަކުގެ އިތުރުން 1600 އަށްވުރެ ގިނަ 'ޖިއޯސްޕޭޝަލް ޑޭޓާ ލޭޔަރުތައް' (މަގުތަކާއި، ކޯރުތަކާއި، ޖަންގަލިތަކާއި، ފެން ހިންދާ ނިޒާމު ފަދަ މައުލޫމާތުތައް) ވަނީ އެއް ޗާޓެއްގެ މައްޗަށް ޖީ.އައި.އެސް ޕްލެޓްފޯމެއްގައި ގުޅާލެވިފައެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، އިންޑިއާއިން މި މަސައްކަތް ކަރުދާހުގައި ނިންމާލި ކަމުގައިވިޔަސް، އަމަލީ ގޮތުން މިކަމަށް އަދި ވަގުތުން ހައްލެއް ނުހޯދެއެވެ.

އެންމެން ހިއްސާވާ ޗާޓެއް އޮތުމަކީ، ކަންކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތް މެދުނުކެނޑި އެނގުމެއް ނޫނެވެ. ޗާޓަކުން އެނގޭނީ ތަކެތި ހުރި ތަނެވެ. ނަމަވެސް، އެ ތަކެއްޗަށް ވަމުންދާ ގޮތެއް ޗާޓަކުން ނޭނގޭނެއެވެ.

ބެންގަލޫރުގެ ފެން ހިންދާ ނިޒާމުގެ މައްސަލަ ބޮޑުވުމުގެ ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ކުރިން، ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކަށް ބޭނުންވީ ކޮން ކަމެއްތޯ ބަލާލަމާ ހިނގާށެވެ. އެމީހުންގެ އަތުގައި އޮތީ ކުޅިތައް ހުރި ތަންތަން ދައްކައިދޭ ޗާޓެކެވެ. އެކަމަކު ހަގީގަތުގައި ބޭނުންވަނީ މިއަށްވުރެ ވެސް ފުރިހަމަ ޗާޓެއް ނޫނެވެ.

ބޭނުންވަނީ އަހަރުން އަހަރަށް އެ ތަންތަނަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތައް މެދުނުކެނޑި ބެލޭނެ ނިޒާމެކެވެ. ފެންބޮޑުވެގެން ބިމަށް ފެންގަޑު އަރައިގަންނަނީ ކޮންތާކުން ކިހިނެތް ކަމާއި، ފެން ހިންދާ ކާނުތައް ބެދެމުންމުންދަނީ ކިހާ ވަރަކަށްކަމާއި، ބިން ބޭނުންކުރާ ގޮތަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ވާރޭފެން ހިންދުމަށް ހުރި ހުރަސްތަކަކީ ކޮބައިކަން އެނގެން ޖެހެއެވެ.

ދަތުރުފަތުރާއި ލޮޖިސްޓިކްސްގެ މަސައްކަތްތަކަށްވެސް މި ގޮންޖެހުން އެބައޮތެވެ. މުދާ އުފުލާ މަގުތައް ކަރުދާހުގައި ކިތަންމެ ފުރިހަމަޔަށް އޮތް ނަމަވެސް، ތަކުރާރުކޮށް ފެންބޮޑުވުމާއި، ބިންގަނޑު ކަނޑައިގެން ދިއުމާއި، އާބާދީ އިތުރުވުމުގެ ސަބަބުން އެ މަސައްކަތްތަކަށް ހީނަރުކަން އާދެއެވެ.

އުމްރާނީ ތަރައްގީއާއި ތިމާވެށީގެ ނިޒާމުތަކަކީ ވަކިވަކި ދެ ދާއިރާގެ ގޮތުގައި ދެން ނުބެލެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، ސަރުކާރުގެ އިދާރާތައް އުފެދިފައިވަނީ ދޭތެރެ ދޭތެރެއިން ސާވޭތަކާއި އިންސްޕެކްޝަންތަކުގެ ޒަރީއާއިން ކަންކަން ބެލުމަށެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް ފެންބޮޑުވާކަން އެނގެނީ ފެން ހިންދާ ނިޒާމު ފޭލުވުމުންނެވެ. ތިމާވެއްޓަށް ގެއްލުން ލިބޭކަން އެނގެނީ އެކަން ވެ ނިމުމުންނެވެ. އިދާރާތަކަށް މި ނުރައްކާތައް ފާހަގަވާއިރު، އެކަންކަން ހައްލުކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ ހޭދަ އޮންނަނީ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެފައެވެ.

ބެންގަލޫރަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ފަދަ ސުވާލުތަކަކީ، އެއް ފަހަރު ކުރާ ސާވޭއަކުން ހައްލު ހޯދޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ބިންތަކަށް ފެންގަނޑު އަރައިގަންނަނީ ކިހިނެއްތޯއާއި، ފެން ހިންދުމަށް އޮތް ހުރަސްތަކަކީ ކޮބައިތޯ ބެލުމަށް ބޭނުންވަނީ މެދުނުކެނޑި ކަންކަން ބަލާނެ ނިޒާމެކެވެ.

މިފަދަ މެދުނުކެނޑި ބަލާނެ ޓެކްނޮލޮޖީ މިހާރު ދަނީ ތަރައްގީވަމުންނެވެ. 'އެސްރީ އިންޑިއާ' ގެ އާކްޖީ.އައި.އެސް ފަދަ ވަސީލަތްތަކުގެ ސަބަބުން، އެކި ތަންތަނުގައި ހުރި މައުލޫމާތުތައް އެއް ތަނަކުން ފެންނަން ހުރެއެވެ. 'ސެޓްސުއާ' ގެ 'ދާރިނީ'  އަކީ މި މަސައްކަތް އިތުރަށް ފުޅާކޮށް، ސެޓަލައިޓް މެދުވެރިކޮށް ބިމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ވަގުތުން ވަގުތަށް އިދާރާތަކަށް ފެންނާނެ ގޮތް ހަދައިދޭ ވަސީލަތެކެވެ.

އެއް ފަހަރު ނަގާ ފޮޓޯއަކުން އެނގޭނީ އެ ވަގުތު ކަން އޮތް ގޮތެވެ. ނަމަވެސް، މެދުނުކެނޑި ބަލަމުން ދިއުމުން ކަންކަން އިތުރަށް ގޯސްވަނީތޯ ނުވަތަ ރަނގަޅުވަނީތޯ އެނގި، ހަރަދު ކުޑަކޮށް މައްސަލަ ހައްލުކުރެވޭނެ ފުރުސަތު ލިބެއެވެ.

'ގަތީ ޝަކްތީ' މަޝްރޫއުގެ އަސްލު ބޭނުމަކީ މިއީއެވެ. މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމުން، އިދާރާތަކުގެ މެދުގައި ގުޅުން ބަދަހިވުމުގެ އިތުރުން، ތާރީހީ މައުލޫމާތުތައް ރައްކާކުރެވިފައި ހުރެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ވެދާނެ ގޮތްތައް ލަފާކުރުމާއި، ތިމާވެށީގެ ނުރައްކާތައް ދެނެގަތުމާއި، މަޝްރޫއުތައް ހިނގާ ގޮތް ބެލުން ފަދަ ކަންކަން ކުރަން މާ ފަސޭހަވެގެންދާނެއެވެ.

އިންޑިއާއިން މި ގޮންޖެހުމާ ކުރިމަތިލަނީ ވަރުގަދަ އަސާސެއްގެ މަތީގައެވެ. ޑިޖިޓަލް އުމްރާނީ ތަރައްގީގައި އިންޑިއާއިން ވަނީ، މައުލޫމާތު ހިއްސާކޮށްގެން ހިންގާ ނިޒާމުތައް މާ ކާމިޔާބުކަން ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ. މިހާރު އޮތް ގޮންޖެހުމަކީ، ޑިޖިޓަލް މުއާމަލާތްތަކުގައި ބޭނުންކުރި މި އުސޫލުތައް، އަމަލީ ދުނިޔޭގެ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމުގައިވެސް ބޭނުންކުރަން ފެށުމެވެ.

ނަމަވެސް، އަދިވެސް ފޫބައްދަންޖެހޭ ބޮޑު ރޮނގެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ އިންޑިއާގެ އެކި ސްޓޭޓްތަކުގައި ބިމުގެ ރެކޯޑުތައް ޑިޖިޓަލްކޮށްފައިވާ މިންވަރު އެއްވަރެއްގައި ނެތުމެވެ. އިދާރީ ނިންމުންތައް ހަރުދަނާވާނީ، އެ ނިންމުންތައް ބިނާކުރާ ޖިއޯސްޕޭޝަލް ޑޭޓާ ނުވަތަ ބިމުގެ މައުލޫމާތުތަކަކީ އިތުބާރު ހުރި ސައްހަ މައުލޫމާތުތަކަކަށް ވެގެންނެވެ. އެހެންކަމުން، މި ނިޒާމުގެ ބިންގާ އިތުރަށް ވަރުގަދަކުރަން މިއަދު ވަނީ ޖެހިފައެވެ.

ހުޅަނގު ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ބާނިތަކުގެ އަޑީގައި ފޮރުވިފައިވަނީ ދުނިޔޭގައި މިހާތަނަށް ހިނގާފައިވާ އެންމެ ސިއްރުވެރި އެއް ހާދިސާގެ އަސްލެވެ. 'ޑްރެގަންސް ޓްރޭންގަލް' ނުވަތަ 'ޑެވިލް ސީ' ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ މި ސަރަޙައްދަކީ، ބާމިއުޑާ ޓްރޭންގަލް ފަދައިން، ގޮތްނޭނގޭ ގޮތަށް އުޅަނދުފަހަރާއި މަތިންދާބޯޓުތައް ގެއްލޭ ސަރަޙައްދެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ތަނެކެވެ.

ޖަޕާނުގެ ދެކުނުން، ޓައިވާނާއި ފިލިޕީންސް ކަނޑާ ދެމެދު އޮންނަ މި ސަރަޙައްދަށް ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަން އެންމެ ބޮޑަށް ހުއްޓުނީ 1950 ގެ އަހަރުތަކުގައެވެ. އެއީ އެ ސަރަޙައްދުން މަސްބޯޓުތަކެއް އާދަޔާޚިލާފު ގޮތްތަކަކަށް ގެއްލެން ފެށުމާ ގުޅިގެންނެވެ.

މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ހިތާމަވެރި އެއް ހާދިސާއަކީ 1952 ވަނަ އަހަރު ޖަޕާނުގެ ދިރާސާކުރާ އުޅަނދެއް ކަމަށްވާ 'ކައިއޯ މާރޫ ނަންބަރު 5' ގެއްލުނު ހާދިސާއެވެ.

މިޔޯޖިން ރީފް ކައިރީގައި ހުރި އަލިފާން ފަރުބަދަތަކެއްގެ ދިރާސާކުރަން އުޅެނިކޮށް އެ އުޅަނދު ގެއްލުނީ އޭގައި ތިބި 31 މީހުންނާއެކުގައެވެ. މި ހާދިސާއާއެކު، އެ ސަރަޙައްދުގެ ނާމާންކަމާއި ސިއްރުވެރިކަން އިތުރަށް ބޮޑުވެގެން ދިޔައެވެ.

'ޑްރެގަންސް ޓްރޭންގަލް' އާ ގުޅޭގޮތުން ޗައިނާ އާއި ޖަޕާނުގެ ގަދީމީ ވާހަކަތަކެއް ވެސް ފެތުރިފައިވެއެވެ. އެ ވާހަކަތަކުގައި ބުނާގޮތުން، އެ ކަނޑުގައި ދިރިއުޅޭ ބާރުގަދަ 'ޑްރެގަންތަކެއް' އުފައްދާ ބޮޑެތި ތޫފާންތަކާއި، ކަނޑުގެ ވަޅުގަނޑުތަކުގެ ތެރެއަށް އުޅަނދުފަހަރު ދަމައިގަންނަނީއެވެ. މި ސަރަޙައްދަށް 'ޑްރެގަންސް ޓްރޭންގަލް' ގެ ނަން ދެވިފައިވަނީ ވެސް މިފަދަ ގަދީމީ ވާހަކަތަކަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ.

މިފަދަ ވާހަކަތަކަކީ ގިނަބައެއްގެ ހިތްތަކުގައި ޝައުގުވެރިކަން އުފައްދާ ކަންތައްތަކެއް ނަމަވެސް، ސައިންސްވެރިން މިއީ އިންސާނީ ބުއްދިއަށް ނުވިސްނޭ ފަދަ އާދަޔާޚިލާފު ކަންތައްތަކެއް ކަމަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ސައިންސްވެރިން ފާހަގަކުރަނީ އެ ސަރަހައްދު އޮންނަ ގޮތުން ދިމާވާ ގުދުރަތީ ސަބަބުތަކެކެވެ.

ސައިންސްވެރިން ބުނަނީ އެއީ "ޕެސިފިކް ރިންގް އޮފް ފަޔަރ" ގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ސަރަހައްދަކަށް ވެފައި، އެތަނުގައި ހުންނަ ކަނޑުއަޑީގެ އަލިފާން ފަރުބަދަތަކާއި، ގިނަގިނައިން އަންނަ ބިންހެލުންތަކާއި، ކަނޑުގެ ގަދަ އޮއިވަރުގެ އިތުރުން މޫސުމަށް އަންނަ ކުއްލި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން، ދަތުރުފަތުރު ކުރުމަށް ނުރައްކާތެރި ހާލަތްތަކެއް މެދުވެރިވަނީ ކަމަށެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، އެ ސަރަހައްދުން ފެންނަ އާދަޔާ ހިލާފު އަލިތަކާއި، މިސްރާބު ދައްކާ ކަމްޕަސް ފަދަ އާލާތްތަކަށް ދިމާވާ މައްސަލަތަކާއި، އަދި އެއްވެސް ސަބަބެއް ނޭނގި މީހުންނާއި އުޅަނދުފަހަރު ގެއްލޭ ކަމަށް ބުނާ ރިޕޯޓްތަކަކީ، އަދިވެސް ތަހުގީގުކުރާ ފަރާތްތަކާއި މިފަދަ ސިއްރުތަކަށް ޝައުގުވެރިވާ މީހުންގެ މެދުގައި ބޮޑު ބަހުސެއް ހިނގަމުންދާ ކަންކަމެވެ.

މިކަންކަމަކީ ގުދުރަތީ ބާރުތަކެއްގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ކަންތައްތަކެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ނުވަތަ ޒަމާނުއްސުރެ ދެކެވޭ ފޯލޯކް ވާހަކަތަކަކަށް ވިޔަސް، ޖަޕާނުގެ "ޑްރެގަންސް ޓްރައިއެންގަލް" އަކީ ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުގައިވާ އެންމެ ހައިރާންކުރުވަނިވި އަދި ސިއްރުތަކުން ފުރިގެންވާ އެއް ސަރަހައްދެވެ.

މިދިޔަ ޖޫން މަހުގެ 18 ވަނަ ދުވަހު އިންޑިއާގެ ޕޫނޭގައި ހުންނަ ކިއްލާއަކުން ޒުވާނަކު ވެއްޓި މަރުވުމުން، ފުރަތަމަ ބެލެވުނީ އެއީ ހިތާމަވެރި އެކްސިޑެންޓެއް ކަމަށެވެ. އުމުރުން 26 އަހަރުގެ ކެޓަން އަގަރްވާލް، އޭނާގެ ލޯބިވެރިޔާ ސިއާ ގޯޔަލްއާއެކު ޒިޔާރަތްކުރީ ފަތުރުވެރިންގެ މެދުގައި މަގުބޫލު ރީތި މަންޒިލެއް ކަމަށްވާ ލޯހަގަދް ކިއްލާއަށެވެ.

ނަމަވެސް، އޭގެ ދުވަސްތަކެއް ފަހުން ފުލުހުން ވަނީ 20 އަހަރުގެ ސިއާ އާއި އޭނާގެ އެކުވެރިއެއް ކަމަށްވާ 22 އަހަރުގެ ޗެތަން ޗައުދަރީ ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ. ފުލުހުން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި، މި ދެމީހުން ރޭވުންތެރިކަމާއެކު ކެޓަން ކިއްލާގެ މަތިން ވައްޓާލައި މަރާލީއެވެ. އަދި ސިއާ އާއި ޗެތަންއާ ދެމެދު ސިއްރު ލޯބީގެ ގުޅުމެއް އޮތް ކަމަށްވެސް ފުލުހުން ބުނެއެވެ.

މީޑިއާގެ ސަމާލުކަން މި މައްސަލައަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހުއްޓިފައެވެ. ފުލުހުން ތަހުގީގުން ހޯދާ މައުލޫމާތުތައް މަދު މަދުން ހާމަކުރަމުންދާއިރު، ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ކެޓަން އާއި ސިއާގެ އަމިއްލަ ފޮޓޯތަކާއި ވީޑިއޯތައް ވަނީ އާންމުވެފައެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް، ސިއާއަށް އަމާޒުކޮށް ގިނަ ބައެއްގެ ނުރުހުމާއި ފާޑުކިޔުން ދަނީ އޮހެމުންނެވެ. ތަހުގީގު ނުނިމެނީސް އޭނާއަކީ ގާތިލެއް ކަމަށް ބުނެ ގިނަ ބަޔަކު ދަނީ ފާޑުކިޔާ ދިމާ ކުރަމުންނެވެ.

ތަހުގީގަށް ހޯދުނު ކަންތައްތައް

އާއިލާގެ މައުލޫމާތުތަކަށް ބަލާއިރު، ކެޓަން އާއި ސިއާ އެންގޭޖްވީ މިދިޔަ ފެބުރުއަރީ މަހުއެވެ. އަދި މިއަހަރުގެ ފަހުކޮޅު ކައިވެނި ކުރުމަށް ހުރިހާ ތައްޔާރީތަކެއް ވެސް އޮތީ ނިމިފައެވެ.

ޕޫނޭ ފުލުހުންގެ އިސް އޮފިޝަލެއް ކަމަށްވާ ސަންދީޕް ގިލް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ކެޓަން މަރުވީ ކިއްލާގެ މަތިން ކަހާލައިގެން ވެއްޓިގެން ކަމަށް ސިއާ ބުނި ނަމަވެސް، ތަހުގީގުން އެކަމާ މެދު ޝައްކުތަކެއް އުފެދުނެވެ. ކެޓަންއަކީ މިފަދަ ތަންތަނަށް ގޮސް އުޅުމުގެ ތަޖުރިބާ ހުރި މީހެއް ކަމުން، ކުއްލިއަކަށް ކަހާލައިގެން ވެއްޓުމަކީ ގަބޫލުކުރަން ދަތި ކަމެއް ކަމަށް އާއިލާއިން ވެސް ބުންޏެވެ.

ފުލުހުން ބުނާ ގޮތުގައި، ސިއާ ބޭނުންވީ ކެޓަންއާ ކައިވެނި ނުކޮށް ޗެތަންއާ ގުޅޭށެވެ. މަތިންވައްޓާ ކެޓަން މަރާލީ އެއީ އެކްސިޑެންޓެއް ކަމަށް ދެއްކުމަށްޓަކައެވެ. ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖުން ފެނުނު ގޮތުގައި، އެދުވަހުގެ ހޫނުމިން 33 ޑިގްރީގައި ހުރިއިރުވެސް، ބޯ ނިވާކޮށްގެން ހޫޑީއެއް ލައިގެން ހުރި މީހަކު ކިއްލާ ސަރަހައްދުގައި އުޅުނެވެ. ފުލުހުން ތުހުމަތު ކުރާ ގޮތުގައި އެއީ ޗެތަންއެވެ.

ވަކީލުންގެ ރައްދު

ސިއާގެ ވަކީލު ވިޕުލް ދުޝިންގް ބުނާ ގޮތުގައި، ސިއާގެ މައްޗަށް ކުރަނީ އެއްވެސް އަސާސެއް ނެތް ތުހުމަތުތަކެކެވެ. އޭނާ ހައްޔަރުކުރީ ގާނޫނީ އެކަށީގެންވާ ހެއްކެއް ނެތި، ހަމައެކަނި ކެޓަންގެ އާއިލާގެ ޝަކުވާއަށް ބަލައިގެން ކަމަށް ވަކީލު ތުހުމަތު ކުރެއެވެ. ޗެތަންގެ ވަކީލުވެސް ވަނީ އެ ތުހުމަތުތައް ދޮގުކޮށްފައެވެ.

އާއިލާގެ އިހުސާސްތައް

ކެޓަންގެ ބައްޕަ ވިޝާލް އަގަރްވާލް ބުނީ، ސިއާ ކައިވެނި ކުރަން ބޭނުން ނުވާކަން ކުރިން ބުނިނަމަ ވަގުތުން ކައިވެނި ކެންސަލް ކުރީސް ކަމަށެވެ. ކެޓަންގެ މަންމަ ބުނީ އޭނާ ސިއާ ދެކުނީ އަމިއްލަ ދަރިއެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށެވެ. އާއިލާއިން މިހާރު އެދެނީ މި މައްސަލައިގައި އިންސާފު ގާއިމުކޮށް، ކުށްވެރިންނަށް މަރުގެ އަދަބު ދިނުމަށެވެ.

މި މައްސަލައިގައި ދައުލަތުގެ ވަކީލަކަށް ހަމަޖައްސާފައިވަނީ އިންޑިއާގެ މަޝްހޫރު ގާނޫނީ ވަކީލު އުއްޖަލް ނިކަމްއެވެ. އޭނާއަކީ މުމްބާއީ ހަމަލާގެ މޭސްތިރި މުހައްމަދު ގަސާބަށް މަރުގެ އަދަބު ހޯދައިދިން ވަކީލެވެ.

އަނެއްކޮޅުން، ސިއާގެ މައިންބަފައިން ތިބީ ލިބުނު ސޮކެއްގައެވެ. ސިއާގެ މަންމަ ބުނި ގޮތުގައި ސިއާ ކެޓަން ދެކެ ވަރަށް ލޯބިވެއެވެ. އަދި އޭނާއަށް އެއްވެސް މަޖުބޫރުކަމެއް ނެތް ކަމަށާއި، މި ހާދިސާގެ ސަބަބުން ދެ އާއިލާވެސް ބަނގުރޫޓުވެފައިވާ ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.

މައްސަލައިގެ ތަހުގީގު އަދިވެސް ދަނީ ކުރިއަށެވެ.

ވޫވްސްގައި ހުންނަ މި ޒައިތޫނި ގަހުގެ އުމުރު ކަނޑައެޅިގެން ބުނުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ. ރޭޑިއޯއައިސޯޓޯޕް ބޭނުންކޮށްގެން އެ ގަހުގެ އުމުރު ދެނެގަތުމަކީ ކުރެވޭނު ކަމަކަށް ނުވިއެވެ. އެއީ ގަރުނުތަކެއް ވެފައިވާ ގަހުގެ އާރުގަނޑު ހަލާކުވެފައިވާތީއެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ގަހުގެ ބޮޑުމިނާއި އޭގައި ހުރި ރިންގުތަކަށް ބަލައި ކުރި ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މި ގަހުގެ އުމުރަކީ މަދުވެގެން 2000 އަހަރެވެ. އަނެއްކޮޅުން، ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ކްރީޓްގެ ސައިންސްވެރިން އަންދާޒާކުރާ ގޮތުގައި މި ގަހަށް 4000 އަހަރު ވެދާނެއެވެ.

ގަސް ހުރި ސަރަޙައްދުގެ ކައިރިން ފެނިފައިވާ "ޖިއޮމެޓްރިކް ޕީރިއަޑް" އަށް ނިސްބަތްވާ ދެ ގަބުރުސްތާނަކީ ވެސް މި ގަހުގެ ގަދީމީކަން އަންގައިދޭ ހެއްކެކެވެ. ކްރީޓާއި އެހެނިހެން ގައުމުތަކުގައި ކުރެވޭ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ޒައިތޫނި ގަސްގަހުގެ އުމުރު ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންކުރާ ސައިންޓިފިކް ގޮތްތަކާމެދު އަދިވެސް އިލްމީ ގޮތުން ބަހުސްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. އެހެންކަމުން، ވޫވްސްގެ މި ގަހަކީ ކުރިން ހީކުރި ވަރަށްވުރެ ދޮށިގަހެކެވެ. ފިނިކްސްގައި ހުރި ގަދީމީ ގަހަށްވުރެ ވެސް ދުވަސްވީ ގަހަކަށް ވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ވޫވްސްގައި ހުންނަ މި ޒައިތޫނި ގަހަކީ މިހާރު ވެސް މޭވާ އަޅާ ގަހެކެވެ. ގަހުގެ ބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު، ވަށައިގެން 12.5 މީޓަރު (41 ފޫޓު) ހުރެއެވެ. ފުޅާމިނުގައި 4.6 މީޓަރު (15 ފޫޓު) ހުރެއެވެ.

1997 ވަނަ އަހަރު، މި ގަހަކީ ހިމާޔަތްކުރެވިފައިވާ ގުދުރަތީ ތަރިކައެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުނެވެ. އަދި 2009 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހު، މި ގަހުގެ ކައިރީގައި ހުރި 19 ވަނަ ގަރުނުގެ ގެއެއްގައި "އޮލިވް ޓްރީ މިއުޒިއަމް އޮފް ވޫވްސް" ހުޅުވުނެވެ. އޮލިވްޓްރީ މިއުޒިއަމްގައި ޒައިތޫނި ހެއްދުމަށް ބޭނުންކުރާ ސަގާފީ އާލާތްތަކާއި އޭގެ މަސައްކަތްތައް ދައްކާލުމަށް ބަހައްޓާފައިވެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، 2004 ވަނަ އަހަރު އެތެންސްގައި ބޭއްވުނު އޮލިމްޕިކްސް އާއި 2008 ވަނަ އަހަރު ބީޖިންގްގައި ބޭއްވުނު އޮލިމްޕިކްސްގެ މުބާރާތްތަކުން މޮޅުވާ ފަރާތްތަކުގެ ބޮލުގައި އަޅުވާ "ވިކްޓަރސް ވްރީތު" ނުވަތަ މާބޮނޑި ތައްޔާރުކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ މި ގަހުގެ ކުރިތަކެވެ.     

ރޭޕްކުރުމާ ދެކޮޅަށް އަޑުއުފުލާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި، އެއީ ހަމައެކަނި ޖިންސީ ގޯނާގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިންޑިއާގެ އަވަށްތަކުގައި ޖިންސީ ގޯނާގެ ޝިކާރައަކަށްވާ އަންހެނުންނަށް ފުލުހުންނާއި ސިއްހީ އިދާރާތަކުން ކުރިމަތިވާ ފަރުވާކުޑަކުރުމާއި، އިހުމާލުވުމުގެ ހިތާމަވެރި މިސާލެކެވެ.

އިންޑިއާގެ ގާނޫނުތައް ހުންނަގޮތުން ޖިންސީ ގޯނާގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހުންގެ ނަން ހާމަކުރުމަކީ މަނާކަމަކަށްވާތީ، މި ރިޕޯޓްގައި އެ އަންހެން މީހާއަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ނަމަކީ "ސަމާ" އެވެ.

އުމުރުން 28 އަހަރުގެ ސަމާ ބުނިގޮތުގައި، އޭނާގެ އަމިއްލަ ގޭގައި ހުއްޓާ ފިރިހެނުންގެ ގްރޫޕަކުން ވަދެ އޭނާ ރޭޕްކޮށް، އޭނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުގެ ތެރެއަށް އެކި ބާވަތުގެ ތަކެތި ވަނީ ބާނާފައެވެ. ހާދިސާ ހިންގާފައިވަނީ ޖޫން މަހުގެ 11 ވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ، އިންޑިއާގެ އެންމެ ފަގީރު ތަރައްގީގެ އަސަރުކުޑަ ގޮތުން ސަރަހައްދެއް ކަމަށްވާ ބެގުސަރާއީގެ އަވަށެއްގައެވެ.

މައްސަލަ މުޅި އިންޑިއާގެ ސަމާލުކަމަށް އައީ، ރޭޕްވެފައިވާ ސަމާގެ ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ފާޑުފާޑުގެ ތަކެތި ގަދަކަމުން ބާނާފައިވާކަން ހޮސްޕިޓަލުގެ ލިޔެކިޔުންތަކުން ކަށަވަރުވުމުންނެވެ. ސަމާގެ ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއިން ޑޮކްޓަރުން ނެގި ތަކެތީގެ ތެރޭގައި ވަޒަނެއްގެ ހުސް ދޯރިއެއް ވެސް ހިމެނެއެވެ.

ސަމާ ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، އޭނާ ދިރިއުޅޭ އެއް ކޮޓަރީގެ ގޭގެ ބޭރުގައި ހުންނަ ފާހާނާއަށް ދިޔަ ވަގުތު ފަސް ފިރިހެނަކު ގަދަކަމުން އެތަނަށް ވަނެވެ. އެ ފާހާނާގައި ދޮރެއްގެ ބަދަލުގައި ހުންނަނީ ހަމައެކަނި ފޮތިގަނޑެކެވެ. "އެމީހުން އަހަރެންގެ އަންނައުނު ބާލުވައި، އަނގަ ބަންދުކޮށް، ދެއަތް އައްސާލި. އަހަރެން ސަލާމަތްވާން މަސައްކަތް ކުރުމުން ތޫނު އެއްޗަކުން އަހަރެންގެ މޭގައި އަޅައި ޒަހަމްކޮށް ރޭޕްކުރި،" އޭނާ ބުންޏެވެ.

ސަމާގެ ފިރިމީހާ ފުރަތަމަ ހީކުރީ ފާހާނާ ތެރެއިން އިވޭ އަޑަކީ ބުޅަލެއްގެ އަޑު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ޝައްކުވެގެން ބަލަން ދިޔައިރު، ގޭގެ ދޮރު ހުރީ ބޭރުން ތަޅުލާފައެވެ. އަވަށްޓެރިއަކު އައިސް ދޮރު ހުޅުވުމުން، ސަމާ އޮތް ހާލަތު ފެނި އެންމެންނަށް ރޮވުނެވެ.

ބެގުސަރާއީގެ ފުލުހުންގެ އިސްވެރިޔާ މަނީޝް ވިދާޅުވީ، މެޑިކަލް ރިޕޯޓުން ޖިންސީ ގޯނާކޮށްފައިވާކަން ކަށަވަރުވާ ކަމަށެވެ. މައްސަލާގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަސް މީހުންގެ ތެރެއިން ދެ މީހަކު މިހާރު ވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ. ބާކީ ތިބި މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ހާއްސަ ޓީމަކުން ކުރަމުންދާ ކަމަށް މަނީޝް ވިދާޅުވިއެވެ.

ނަމަވެސް، ސަމާއަށް ހާދިސާ ހިނގި ރޭ ފުލުހުންނާއި ސިއްހީ އިދާރާތަކުން އެހީތެރިކަން ލިބުނީ ވަރަށް އުނދަގުލުންނެވެ. ސަމާގެ ފިރިމީހާ، ހޭނެތިފައި އޮތް އޭނާގެ އަންހެނުން ގޮވައިގެން 3 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައި ހުރި ފުލުސް އޮފީހަށް ދިއުމުން، މައްސަލަ ބަލައިގަތުމަށް ފުލުހުން ދެކޮޅު ހެދިއެވެ. އަދި އޭނާ ގޮވައިގެން ޑޮކްޓަރަށް ދިއުމަށް ބުންޏެވެ. މި އިހުމާލާ ގުޅިގެން އެ ސަރަހައްދުގެ ފުލުހުންގެ ވެރިޔާ ރަޖީވް ކުމާރު މިހާރު ވަނީ ސަސްޕެންޑްކޮށްފައެވެ.

އޭނާއަށް ސިއްހީ ފަރުވާ ހޯދުމުގައި ވެސް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވިއެވެ. އަމިއްލަ ކްލިނިކަކުން ފަރުވާ ދޭން ދެކޮޅު ހެދުމުން، ސަރުކާރުގެ ހޮސްޕިޓަލަކަށް ގެންދެވުނެވެ. ނަމަވެސް އެތަނުން ވެސް ފުރަތަމަ މައްސަލަ ސީރިއަސްކޮށް ނުބަލައި، އޭނާ ގެއަށް ފޮނުވާލީއެވެ.

ދެވަނަ ފަހަރަށް ހޭނެތިގެން ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދިއުމުން ވެސް ކަންތައްވީ އެހެންނެވެ. އެންމެ ފަހުން އޭނާގެ ހަށިގަނޑުގެ ތެރޭގައި އެއްޗެއް އޮތްކަން އެނގުނީ އަވަށުގެ ތަޖުރިބާކާރު ފޫޅުމަޔަކު އޭނާ ބަލާފައި ބުނުމުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންގޮސް ބެލިއިރު، އޭނާގެ ހަށިގަނޑުން ވަޒަނެއްގެ ދޯރިއެއްގެ އިތުރުން އެހެން ބައެއް ތަކެތި ވެސް ޑޮކްޓަރުން ނެގިއެވެ.

މި ހާދިސާގެ ސަބަބުން 2012 ވަނަ އަހަރު ދިއްލީގައި ހިނގި ހިތްދަތި ހާދިސާގެ ހަނދާންތައް އާވެ، އާންމުންގެ ބޮޑު ނުރުހުމެއް ވަނީ އަމާޒުވެފައެވެ. 2012 ގެ ހާދިސާއާ ގުޅިގެން އިންޑިއާގެ ގާނޫނުތައް ހަރުކަށި ކުރި ނަމަވެސް، އަދިވެސް އަހަރަކު 30،000 އަށްވުރެ ގިނަ ރޭޕްގެ މައްސަލަ އިންޑިއާގައި ރިޕޯޓްކުރެވެއެވެ.

އަންހެނުންގެ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ޔޯގީތާ ބަޔާނާ ބުނިގޮތުގައި، މިއީ އެއްވެސް އިބުރަތެއް ހާސިލުނުވާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. "މިފަދަ ކަންކަން ހުއްޓުވުމަށް އޮތް ބިރުވެރިކަން މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި އަދިވެސް އުފެދިފައެއް ނުވޭ،" އޭނާ ބުންޏެވެ.

މިހާރު ހޮސްޕިޓަލުގައި ފަރުވާ ހޯދަމުންދާ ސަމާ ބުނީ، އޭނާ އެންމެ ކަންބޮޑުވަނީ އޭނާގެ ކުދިކުދި ދަރިންނާ މެދު ކަމަށެވެ. އޭނާ ބޭނުންވަނީ ވީހާވެސް އަވަހަށް ރަނގަޅުވެގެން ދަރިންގެ ގާތަށް ގެއަށް ދިއުމަށެވެ.

ލޮސް އެންޖެލިސްގައި ދިރިއުޅޭ، އަސްލު ނަމުން ނަމަ ޑޭވިޑް ބާކް (21 އަހަރު)، ހައްޔަރުކުރީ ސެލެސްޓް ރިވާސް ހެނާންޑޭޒްގެ މަރުގެ މައްސަލައިގައި މަސްތަކެއް ވަންދެން ހިންގި ތަހުގީގަށްފަހު މިދިޔަ ހަފުތާގައެވެ.

ހޮޗްމަން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ޑޭވިޑްގެ މައްޗަށް ގިނަ ދަޢުވާތަކެއް އުފުލާފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އެ އަންހެން ކުއްޖާގެ އުމުރުން 14 އަހަރު ނުފުރެނީސް އޭނާއާއެކު ތަކުރާރުކޮށް ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމާއި، އޭނާގެ މިއުޒިކީ ކެރިއަރަށް ލިބޭ ބޮޑު އާމްދަނީއަށް އުނިކަމެއް އަތުވެދާނެތީ، ސެލެސްޓް އެ ވާހަކަ ހާމަކޮށްފާނެ ކަމުގެ ބިރަށްޓަކައި މާލީ މަންފާއަށްޓަކައި އޭނާ މަރާލުން ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން އިންސާނެއްގެ ގަބުރަށް އިހާނެތިކޮށް ހިތުމުގެ ދަޢުވާވެސް އޭނާގެ މައްޗަށް ވަނީ އުފުލާފައެވެ.

" ދައުވާތައް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ކޯޓުގައި ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ފިޒިކަލް، ފޮރެންސިކް އަދި ޑިޖިޓަލް ހެކި އެބަހުރި،" ކަމަށް ހޮޗްމަން ވިދާޅުވިއެވެ.

ހޯމަ ދުވަހު ބޭއްވި ފުރަތަމަ އަޑުއެހުމުގައި ޑޭވިޑްގެ ފަރާތުން ވަނީ ކުށަށް އިންކާރުކޮށްފައެވެ. އޭނާ މިހާރު ހުރީ ކަފާލާތުގެ ދަށުން ދޫނުކުރެވޭ ގޮތަށް ބަންދުގައެވެ.

ރިވާސައިޑް ކައުންޓީން ފިލައިގެން އުޅުނު ކަމަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާ ސެލެސްޓް އެންމެ ފަހުން ދިރިހުއްޓާ ފެނިފައިވަނީ 23 އެޕްރީލް 2025 ގައެވެ. އެއީ އޭނާ ހޮލީވުޑް ހިލްސްގައި ހުންނަ ޑޭވިޑްގެ ގެއަށް ދިޔަ ވަގުތެވެ. އޭގެ ފަހުން އޭނާގެ އެއްވެސް ހަބަރެއް ވެފައެއް ނުވެއެވެ.

އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ފެނިފައިވަނީ 8 ސެޕްޓެމްބަރު 2025 ގައެވެ. ފުލުހުންނަށް އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ފެނުނީ ހޮލީވުޑްގެ މަގަކަށް ދޫކޮށްލާފައި އޮތުމުން ޓޯޔާޑަށް ގެންދިޔަ ޑޭވިޑްގެ ޓެސްލާ ކާރުގެ ފަހަތު ޑިކީންނެވެ. ކޯޓުގެ ލިޔުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، އޭނާގެ ބޯ އަދި ހަށިގަނޑުގެ މައިބައި އޮތީ އެއް ކޮތަޅުގައެވެ. އަތާއި ފައި އޮތީ އެހެން ކޮތަޅެއްގައެވެ.

ފުލުހުން ބުނާ ގޮތުގައި، ކާރުން ނުބައި ވަސް ދުވާތީ ބެލި ބެލުމުން ހަށިގަނޑު ފެނުނުއިރު، އެ ކުއްޖާ މަރުވިތާ ހަފުތާތަކެއް ވެދާނެއެވެ. އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ފެނުނީ އޭނާގެ 15 ވަނަ އުފަންދުވަހުގެ އެއްދުވަސް ފަހުންނެވެ.

ތަހުގީގުން ހާމަވި ގޮތުގައި، ސެލެސްޓް ކުޑަކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި ހުއްޓާ ބޮޑުމީހެއް ކަމަށްވާ ޑޭވިޑާއެކު ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގާފައިވެއެވެ. މި މައްސަލައިގައި ޑޭވިޑަށް އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް ނުވަތަ މަރުގެ އަދަބު އައުން އެކަށީގެންވެއެވެ. މަރުގެ އަދަބު ދިނުމަށް އެދޭނެތޯ ޕްރޮސެކިއުޓަރުން ފަހުން ނިންމާނެއެވެ.

ޑޭވިޑްގެ ވަކީލުންނާއި އޭނާގެ މައިންބަފައިން ބުނަނީ އޭނާއަކީ ކުށެއް ނެތް މީހެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، "ރޮމޭންޓިކް ހޯމިސައިޑް" ފަދަ ލަވަތަކުން މަޝްހޫރުވި، ޓިކްޓޮކްގައި 4 މިލިއަނާ ގާތްކުރާ އަދަދަކަށް ފޮލޯވަރުން ތިބި ޒުވާން ލަވަކިޔުންތެރިޔާގެ މައްޗަށް އުފުލާފައިވާ ދައުވާގެ ތުހުމަތުތަކާއެކު، އޭނާގެ "ވިދަރޑް" ވޯލްޑް ޓުއާގެ ޝޯތައް މިހާރު ވަނީ ކެންސަލްކޮށްފައެވެ.

އަރިއަޅާލާފައި އޮތް އެއްޗެއް ކޮށްޕާލާނެ ކުޑަ ބާރެއް ނެތިގެން ނުވެއޓި އޮންނަންޏާ ކޮނޑު ވިއްދައިގެންވެސް ހިފެހެއްޓޭތޯ އުޅެނެތާއެވެ. ފުޅަށް ބުޑުން ދަންޏާ ކެޔޮގަނޑު ކަނޑަނެހެން ހީވަނީތާއެވެ.

މިރެއަކު މާބާރަކަށް ގިންފައި ޖައްސުވާފައި މަގު ބަލަހައްޓަން ފުލުހުން ނެރެނީ ބިރަކުން ނޫނޭ ބުނާކަހަލައެވެ. މީގެ ކުރީންވެސް މާލޭގައި މަގުތައް އޮތެވެ. ފުލުހުން މަގުތައް ވެސް ބަލަހައްޓައެވެ. މިރެއަކު މާ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދީގެން މަގުމައްޗަށް މަގުބެލެހެއްޓުމުގެ ނަމުގައި ފުލުން ނެރެނީ ގަންނާ ކުރައްވާ ބިރުންނެވެ. 

އެއްވެ އުޅުމާ މުޒާހަރާ ކުރުމަކީ ގާނޫނު އަސާސީން ކަށަވަރު ކޮށްދޭއިރު އެއްވުން ގައިރު ގާނޫނީ އެއްވުމަކަށް ބަދަލުކުރުވަން ފުލުހުން ނެރެގެން ޖަހަން އުޅޭ ސަކަރާތަށް އެމްޑީޕީ އޮތީ ހޭލައެވެ. ފުލުހުން ނެރެގެން އެމްޑީޕީގެ އެއްވުން ހަމަ ނުޖެހުމަކަށް ވިސްނާ ވެރިންނަށް ނޭނގޭ ކަމަކީ ފުލުހުންގެ ގިނަ ބަޔަކު މުއިއްޒު ސަރުކާރު ދެކެ ރުޅިއަރާފައި ތިބިވަރެވެ. 

ސަރުކާރުގެ ތެރެއިން ނާޖާއިޒު ގޮތުގައި ބައިއެޅޭ ޅިޔަނަކު ފުލުހުންގެ ތެރޭގައި ބަސްކިޔޭ ހިސާބުގައި ހުރުމަކީ މުޅި ފުލުސް މުއައްސަސާ މުއިއްޒާ ރުހިގެން އޮތްކަމުގެ ލައިސަންސެއް ނޫނެވެ. ފުލުހުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު މަގަށް ނެރެގެން ފުލުހުންގެ ވާޖިބަށް ހުރަސް އެޅުމުގެކުށް އުފައްދަން ޖަހަންއުޅޭ ސަކަރާތަށްވުރެ ރައްޔިތުންގެ ބާރު މާ ގަދަވާނެއެވެ. 

ރައީސް ނަޝީދު އިސްވެހުރެ އެމްޑީޕީ ލަޝްކަރު މަގުމަތީގައި ރުކުރުވާލާތީ މޭބޮޑުވަނީތާއެވެ. ކަރުނަގޭހާއި އަސޭމިރުހު ސްޕްރޭ ޖަހާ ކަންފަން ބައްކުރާ އަޑު ގޮއްވަން ފުލުހުން ނެރުނަސް އެންމެނަކު އަބަދަކު ނުސިހޭނެއެވެ. ސަރުކާރުން ހިންގާ ގައިރުގާނޫނީ ކަންކަން ހުއްޓުވަން އެމްޑީޕީން އަޅާ އެންމެ ފިޔަވަޅެއްވެސް ފަހަތަކަށް ނުޖެއްސުވޭނެއެވެ. މުއިއްޒު ސައިޒުވަންދެން އެމްޑީޕީ މަގުމަތީގައި އޮންނާނެއެވެ. 

1748 ވަނަ އަހަރު، ރަސްގެފާނު ފްރެޑްރިކް ދަ ގްރޭޓް މިތަން ބިނާކުރެއްވީ "ސަންސޫސީ ޕެލަސް" ނުވަތަ ގަނޑުވަރުގެ ފެންއަރުވާ ވަޑާންތަކަށް ބޭނުންވާ ފެން ފޯރުކޮށްދިނުމަށެވެ. މިއަދު މި ސަރަހައްދަކީ ޔުނެސްކޯގެ ދުނިޔޭގެ ތަރިކައިގެ ގޮތުގައި ބަލައިގެންފައިވާ، މަންޒަރު ބަލާލަން ހިތްގައިމު އުސް ބިމެކެވެ.

ތަނުގެ މައިގަނޑު ސިފަތައް:

• ލޭންޑްސްކޭޕް ފަރުމާ: މި އާސާރީ ބިނާތަކުގެ ވަށައިގެންވަނީ ޕްރަޝިޔާގެ މަޝްހޫރު އާކިޓެކްޓް ޕީޓާ ޖޯސެފް ލެނޭ ފަރުމާކޮށްފައިވާ ހިތްގައިމު ބަގީޗާއެކެވެ.
• ފެން ކަންޒު: ފަރުބަދައިގެ މެދުގައި 7,600 ކިއުބިކް މީޓަރުގެ ބޮޑު ފެން ކަންޒެއް އޮވެއެވެ. މިއީ ކުރީޒަމާނުގައި ރަސްމީ ފެންއަރުވާ ވަޑާންތަކަށް ފެން ފޮނުވުމަށް ބޭނުންކުރި ތަނެކެވެ.
• ނޯމަން ޓަވަރު: 1846 ވަނަ އަހަރު ބިނާކުރި 23 މީޓަރު އުސް މި ޓަވަރަކީ މެދުޒަމާނުގެ ފޯރިމަރާ ބުރުޖެއްގެ ސިފައަށް ހަދާފައިވާ ތަނެކެވެ. މިތަނުން މުޅި ޕޮޓްސްޑަމް އާއި ހަވޭލް ކޯރާއި، ސަންސޫސީ ޕާކުގެ ފުރިހަމަ މަންޒަރު ފެންނަން އޮވެއެވެ.
• އާސާރީ ބިނާތައް: ރޯމަން ޒަމާނުގެ ކޮލަމްތަކާއި، ފައްޅިތަކާއި، ފެން ފޯރުކޮށްދޭ ދަގަޑު ހޮޅިތައް ހަލާކުވެފައިވާ މަންޒަރު ދައްކުވައިދޭ ގޮތަށް މިތަން ފަރުމާކުރީ ސަންސޫސީ ގަނޑުވަރުގެ ރީތިކަން އިތުރުކޮށްދޭ ފަސްމަންޒަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

ރޫއިނަންބާގް އުފެދިގެން އައި ގޮތަކީ ރަސްކަމުގެ ހައިބަތާއި، އާކިޓެކްޗަރަލް ފަރުމާކުރުމުގެ ހުނަރާއި، އަދި ޕްރަޝިޔާގެ ތާރީހުގައި ހިނގި ބޮޑު އިންޖިނިއަރިން ނާކާމިޔާބީއެއް ގުޅިފައިވާ ޝައުގުވެރި ހާދިސާއެކެވެ.

"ހިސާބު އިލްމުވެރިކަމުގެ ކިބުރުވެރިކަން": އިންޖިނިއަރިންގެ ނާކާމިޔާބީއެއް

1748 ވަނަ އަހަރު، ފްރެޑްރިކް ދަ ގްރޭޓް ބޭނުންފުޅުވީ ސަންސޫސީ ގަނޑުވަރުގެ ބަގީޗާތަކުގައި ވަރަށް އުހަށް ފެން އަރުވާ ބޮޑު ފެންއަރުވާ ވަޑާމެއް ހެދުމަށެވެ. މިކަމަށް ބޭނުންވާ ފެނުގެ ޕްރެޝަރ އުފެއްދުމަށްޓަކައި، ކައިރީގައި އޮތް އުސް ބިމުގައި 7,600 ކިއުބިކް މީޓަރުގެ ބޮޑު ފެން ކަންޒެއް (ރިޒާވޯޔަރ) ބިނާކުރިއެވެ. ރޭވުމަކީ ހަވޭލް ކޯރުން ފެން ނަގައިގެން މައްޗަށް ޕަންޕުކޮށް، އޭގެ ފަހުން ބާރުމިނުގައި ތިރިއަށް ފޮނުވުމެވެ. ނަމަވެސް މި މަޝްރޫއު މުޅިން ނާކާމިޔާބުވީއެވެ.

ނާކާމިޔާބުވީ ސަބަބުތައް:

• ހޮޅިތައް ގޮވުން: އޭރު އިންޖިނިއަރުން ބޭނުންކުރީ މެދުން ހުސްކޮށްފައިވާ ލަކުޑި ގުޅިތަކެކެވެ. ފެނުގެ ގަދަ ޕްރެޝަރަށް ކެތްނުކުރެވިގެން މި ހޮޅިތައް ވަގުތުން ފަޅައިގެން ދިޔައެވެ.
• މާހިރުންގެ ބަސް ގަބޫލުނުކުރުން: މަޝްހޫރު ހިސާބު އިލްމުވެރިޔާ ލިއޮނާޑް އޮއިލާ ވަނީ ލަކުޑި ހޮޅިން މިކަން ނުވާނެ ކަމަށާއި، ބަދަލުގައި "ލެޑް" ބޭނުންކުރުމަށް އިރުޝާދު ދީފައެވެ. ނަމަވެސް ހަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ ގޮތުން ރަސްގެފާނު މިކަމަށް އިންކާރު ކުރެއްވިއެވެ.
• ރަސްގެފާނުގެ މާޔޫސްކަން: ސައިންސްގެ ހަގީގަތްތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ނާކާމިޔާބުވުމުން، 1780 ވަނަ އަހަރު ރަސްގެފާނު މި މަސައްކަތް ހުއްޓާލެއްވިއެވެ. އަދި މިއީ ޖިއޮމެޓްރީ ނުވަތަ ހިސާބު އިލްމުގެ ކިބުރުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ދިމާވި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރެއްވިއެވެ.

ފެންއަރުވާ ވަޑާމުގެ މަސައްކަތް ކާމިޔާބުވީ އޭގެ ގަރުނެއް ފަހުންނެވެ. 1843 ވަނަ އަހަރު، ކިންގް ފްރެޑްރިކް ވިލިއަމް IV، ޒަމާނީ ސްޓީމް އިންޖީނެއް ބޭނުންކޮށްގެން މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުންނެވެ.

"މަސްނޫއީ އާސާރީ" ފަސްމަންޒަރު ފަރުމާކުރުން

ފަރުބަދަ މަތީގައި ހުރި ބޮޑު ފެން ރިޒާވޯޔަރ (ކަންޒު) އަކީ ބަލާލަން އެހާ ރީތި ތަނަކަށް ނުވާތީ، ރަސްގެފާނު ނިންމެވީ އެތަން ނިވާ ވާނޭހެން އާސާރީ ސިފައެއް ގެނައުމަށެވެ. މިގޮތުން، ރޯމަން ޒަމާނުގެ ބިނާތަކެއް ހަލާކުވެފައި ހުންނަ ފަދަ ގޮތަކަށް އެތަން ފަރުމާކުރިއެވެ. މިއީ ގަނޑުވަރަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މެހެމާނުންނަށް ފެންނަ އެންމެ ފުރަތަމަ މަންޒަރަށް ވުމުން، ވަރަށް ތިއެޓްރިކަލް ނުވަތަ ފަންނީ ސިފައެއް މިތަނަށް ދީފައިވެއެވެ.

އޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

• މޮނޮޕްޓެރޯސް: ގްރީކް ޒަމާނުގެ ފަރުމާއަށް ހަދާފައިވާ ވަށް ބިނާއެކެވެ.
• ތިއޭޓަރު ފާރު: ރޯމަން އެމްފިތިއޭޓަރެއްގެ ސިފައަށް ހަދާފައިވާ ހިލަ ފާރެކެވެ.
• ކޮލަމްތަކާއި ޕިރަމިޑް: ގަސްތަކުގެ ތެރޭގައި އެކަނި ހުރި ތިން ތަނބާއި، ކުޑަ ޕިރަމިޑެކެވެ.

19 ވަނަ ގަރުނުގެ ބަދަލުތައް

1841 ވަނަ އަހަރު، މި ސަރަހައްދު އިތުރަށް ތަރައްގީކޮށް، ހިތްގައިމު ހިނގާ މަގުތަކާއި ގުދުރަތީ ރީތިކަން ފެންނާނެހެން ބަދަލުކުރެވުނެވެ. 1846 ވަނަ އަހަރު ބިނާކުރި ނޯމަން ޓަވަރާއެކު، މިތަނުން ރޯމަން ޒަމާނާއި، މެދުޒަމާނުގެ އިތުރުން ޒަމާނީ ފެންވަރުގެ ފަރުމާތައް އެއް ތަނަކުން ފެންނަން ހުރެއެވެ.

ވޭތުވެދިޔަ 6 މަސްދުވަހު އެމްޑީޕީ އަށް ކޮށްދެއްވި ހަރުދަނާ މަސައްކަތަށް ޝުކުރު އަދާކުރައްވަމުން އޮނަރަބަލް އަބްދުއްލާ ޝާހިދު ވިދާޅުވީ ދިމާވި ހައްސާސް ދަނޑިވަޅެއްގައި ޕާޓީގެ ކަންކަމާއި ހަވާލުވެވަޑައިގެން، ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިޚާބުގައި އެމްޑީޕީގެ ކެންޑިޑޭޓުން ހޯއްދެވި ކާމިޔާބީގައި ގަފޫރުވަނީ މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރައްވާފައި ކަމަށެވެ.

ޕާލަމެންޓްރީ ގްރޫޕްގެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިންނާއި އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުންވެސް ގަފޫރުގެ ހިދުމަތް އަދިވެސް ޕާޓީއަށް ލިބެމުންދާނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން އެބައޮތް ކަމަށްވެސް އެމްޑީޕީގެ ރައީސް ވިދާޅުވިއެވެ. 

އެމްޑިޕީއަށް 2023 ގެއްލުނު ފަހުން އެންމެ ބޮޑު ކާމިޔާބެއް އެމްޑީޕީއަށް ލިބުނީ ގަޕޯގެ ލީޑަރޝިޕްގައެވެ. ފަސް ސިޓީގެ މޭޔަރުކަމާއި ލޯކަލް ކައުންސިލްގެ ބޮޑު ކާމިޔާބީއާއި ހިތަދޫ އުތުރުގެ މަޖިލިސް ގޮނޑިއާއި ބ. ދޮންފަނު ކައުންސިލްގެ އަންހެން ގޮނޑި ސަރުކާރާ ވާދަކޮށް އެމްޑީޕީއަށް ލިބުނީ ގަޕޯގެ ކުރު މުއްދަތުގެ ލީޑަރޝިޕްގައެވެ. 

ދެއިންތިހާބު އެއްކުރުމުގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓްގައި ސަރުކާރު ފެއިލްކޮށްލުމުގައި ވެސް ގަޕޯގެ ދައުރު އިންތިހާއަށް ބޮޑެވެ. 

އެމްޑީޕީ ގެ ޗެއަރޕާސަން އިންތިހާބު ކާމިޔާބު ކުރެއްވި ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދަށް ވަރަށް ބޮޑަށް މަރުހަބާ ދަންނަވަންނަވަމުން ވިދާޅުވީ ސަރުކާރު ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމަށް އެމްޑީޕީން ކުރަން ޖެހޭ ސިޔާސީ މަސައްކަތްތައް މިވަގުތު ވަރަށް ގިނަ ކަމަށެވެ. އެ މަސައްކަތްތައް ކުރުމުގައި ރައީސް ނަޝީދުގެ ތަޖުރިބާ ގެ އަލީގައި ކުރިއަށް ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމާ މެދު ޝައްކެއް ނުކުރައްވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. 

ޗެއަރޕާސަން އިންތިހާބުގައި ރައީސް ނަޝީދާ ވާދަ ކުރެއްވި މީކާއީލް ނަސީމް ކުރެއްވި މަސައްކަތް ވަރަށް ކައިރިން ދެކިވަޑައިގެން ބޭފުޅެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން މީކާއީލަށް މަރުޙަބާ ވިދާޅުވަމުން ވިދާޅުވީ މީކާއީލްގެ ސިޔާސީ މުސްތަގުބަލު ފެންނަނީ ވަރަށް އުޖާލާކޮށް ކަމަށެވެ. 

ރައީސް ސޯލިހު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އަނެއްކާ ވެސް އެމްޑީޕީ އިން ފެނިގެން މިދިޔައީ ޕާޓީގެ އެތެރޭގެ ޑިމޮކްރެސީ ފައްކާވެ ފުރިހަމަ ވަމުން އަންނަތަން ކަމަށާއި ޕާޓީ އާއިގެން ކުރިއަށް ދާންވީ އެންމެން އެކީގައި ކަމަށެވެ. 

މެންބަރ މީކާއީލް ނަސީމް

ރައީސް ނަޝީދަށް ފޯނުކުރައްވާ ހޯއްދެވި ފުރިހަމަ ކާމިޔާބަށް މަރުހަބާ ދެންނެވިއެވެ. އެމްޑީޕީ އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގާ ބާއްވާ 2028 އެމްޑީޕީއަށް ކާމިޔާބުކޮށްދިނުމަށް އާ އަޒުމެއްގައި މަސައްކަތްކުރައްވާނެކަމާއި ޕާޓީގެ އާންމު މެންބަރުންނާއި އެކު ދެމިހުންނަވަނެ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. 

މީކާއީލް ނަސީމަށް ތާއީދުކޮށް ވޯޓު ދެއްވި އާންމު މެންބަރުންނާއި، ކެމްޕެއިން ޓީމުން ކޮށްދެއްވި ބުރަ، ހިތްވަރުގަދަ މަސައްކަތަށް އެބޭފުޅުންނަށް ހިތުގެ އެންމެ ފުންމިނުން ޝުކުރު ދަންނަވާކަމަށް ވެސް މީކާއީލް ނަސީމް ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ.

އެމްޑީޕީގެ ރައީސް އަބްދުއްލާ ޝާހިދު

އެމްޑީޕީގެ ޗެއަރޕަރސަން އިންތިހާބު ކާމިޔާބުކުރެއްވި ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދަށް ވަރަށް ބޮޑަށް މަރުޙަބާ ވިދާޅުވިއެވެ. ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ޕާޓީއަކުން މިފަހުން ބޭއްވި އެންމެ ބޮޑު އެތެރޭގެ ސިޔާސީ ހަރަކާތުގައި ބައިވެރިވެ، ޕާޓީގެ ޑިމޮކްރަސީގެ ރޫޙު ނެރުނު އެންމެހާ މެމްބަރުންނަށާއި، އަމާން އޮމާންކޮށް އިންތހާބުގެ ކަންކަން ކުރިއަށް ގެންގޮސްދެއްވި އެމްޑީޕީގެ އެންމެހާ ވޮލަންޓިއަރުންނަށް ޝުކުރު ދެންނެވިއެވެ. 

އިންތިހާބުގައި ވާދަކުރެއްވި މީކާއިލް ނަސީމާއި އިބްރާހިމް މުހައްމަދު (ވާޑު) ދެއްކެވި ޑިމޮކްރަސީގެ ރީތި ނަމޫނާއަށްވެސް ޝާހިދު ޝުކުރު އަދާކުރެއްވިއެވެ. 

ޝާހިދު ވިދާޅުވީ މިއީ އެމްޑީޕީގެ ސަފުތައް ރުކުރުވާލައި، އެންމެންއެކުގައި މިސަރުކާރު ބަލިކޮށް، ދިވެހި ރައްޔިތުން ބޭނުންވާފަދަ އެމްޑީޕީގެ ވެރިކަމެއް ހޯދައިދިނުމުގެ މަސަތްކަތައް ފަށަންވީ ވަގުތު ކަމަށެވެ.

ކުރީގެ ޗެއަރޕާސަން ފައްޔާޒު އިސްމާއީލް

ކުރީގެ ޗެއަރޕާސަން ފައްޔާޒު އިސްމާއީލް ވިދާޅުވީ "މަރުހަބާ ރައީސް ނަޝީދު. މަރުހަބާ އެމްޑީޕީ މެންބަރުން."

މާތް ރަސްކަލާނގެ ވާގިފުޅާއެކު ކާމިޔާބަށް ވާސިލުވެވިއްޖެކަމަށާއި ލިބުނު ކުޑަ ދުވަސްކޮޅު ތެރޭ މުޅި ރާއްޖޭގައި ރީނދޫ ލަޝްކަރު ރުކުރުވާލެވިފައި އޮތް މަންޒަރު ފެނުމަކީ ބޮޑު އުފަލެއްކަމަށް ފައްޔާޒު ވިދާޅުވިއެވެ. ކެމްޕޭނުގައި ވަރަށް ބުރަކޮށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި ކެމްޕޭން ޓީމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ޝުކުރު އަދާކުރައްވަމުން  އިންތިހާބުގައި ބައިވެރިވެ ވޯޓު ދެއްވި ހުރިހާ އާންމު މެންބަރުންނަށް ހާއްސަ ޝުކުރެއް ދަންނެވިއެވެ.

ސާބިތު ތިޔަ ކޮށްދެއްވީ އެމްޑީޕީގެ މިސްރާބު ކަނޑައަޅައިދޭ، ޕާޓީގެ ވިންދަކީ އާއްމު މެންބަރުން ކަމާއި ހިތަށް ވީ ތަދުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ވުރެ މި ރާއްޖެ އިސްކޮށް ތިޔަ ދެއްވީ މުހިންމު ވޯޓެއް ކަމަށް ވެސް ފައްޔާޒު ވިދާޅުވިއެވެ.

ގަލޮޅު ދެކުނު ދާއިރާގެ މެންބަރު މީކާއިލް ނަސީމާއި ކެމްޕޭން ޓީމުން ދެއްކި ހިތްވަރަށް ސާބަސް ދަންނަވަމުން ފައްޔާޒު ވިދާޅުވީ ދެން އޮތީ އެކުގައި ގޮސް މި ސަރުކާރު ބަލިކުރުން ކަމަށެވެ.

ބަދަހި ސަފުތަކަކާއެކު ނުކުމެ އެ މަސައްކަތް ކާމިޔާބުކުރާނެ ކަމަށާއި އެމްޑީޕީ މެންބަރުން ބޮޑު ބަދަލަކަށް ތައްޔާރުކަން ސާބިތުކޮށްދެއްވައިފި ކަމަށް ފައްޔާޒު ވިދާޅުވިއެވެ. ރައީސް ނަޝީދަށް ދެއްވި ވޯޓާއެކު "ބޮޑު ބަދަލު" މި ރާއްޖެއަށް ގެނައުމުގެ މަސައްކަތް މިއަދު މިދިޔައީ ފެށިގެން ކަމަށައި އެމްޑީޕީ ކުރިއަށް ކަމަށް ފައްޔާޒު ވިދާޅުވިއެވެ. 

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ކުރީގެ ނައިބު ފައިސަލް ނަސީމް

އެމްޑީޕީގެ ޗެއާޕާސަން އިންތިހާބު ކާމިޔާބު ކުރެއްވި ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދަށް ވަރަށް ބޮޑަށް މަރުޙަބާ ދަންނަވަމުން ވިދާޅުވީ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި އެމްޑީޕީ ވަރުގަދަވެ، ޕާޓީގެ ހަރަކާތްތެރިކަން އިތުރުވެ، 2028 އެމްޑީޕީ އަށް ކާމިޔާބު ކުރުމަށް ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއް ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުން މުހިންމު ކަމަށެވެ. އެމްޑީޕީ އަކީ ރާއްޖެ އަށް ހެޔޮ ބަދަލު ތަކެއް ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ވެސް ގެނެސްދޭނެ އަދި ރައްޔިތުންނަށް ހަމަޖެހުން ހޯދައިދޭނެ ޕާޓީ ކަމަށްވެސް ފައިސަލް ނަސީމް ވިދާޅުވިއެވެ. 

މާލޭ މޭޔަރ އާދަމް އާޒިމް

އެމް.ޑީ.ޕީގެ ޗެއަރ ޕާސަން ހޮވުމަށް ބޭއްވި އިންތިހާބު ކާމިޔާބުކުރެއްވި، ރައީސް ނަޝީދަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ތަހުނިޔާ ދަންނަވަމުން ވިދާޅުވީ އުންމީދުކުރަނީ، އެންމެން ގުޅިގެން އެމް.ޑީ.ޕީ އެކަތިގަނޑެއްގެގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް، 2028 ރިޔާސީ އިންތިހާބު ކާމިޔާބުކުރުމަށް ހާއްސަ މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ކުރައްވާނެކަމަށެވެ.

މި ވަގުތު ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙު އޮތް ގޮތުން، ސަރުކާރު ޒިންމާދާރު ކުރުމަށް ޓަކައި، ޒިންމާދާރު މުހިއްމު މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް، ރައީސް ނަޝީދުގެ ލީޑަރ ޝިޕްގެ ދަށުން ކުރައްވަމުން ގެންދަވާނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރައްވާ ކަމަށެވެ.

ޗެއަރޕާސަން އިންތިހާބުގައި ވާދަކުރައްވާ ނާކާމީޔާބުވެ ވަޑައިގެންނެވި ނަމަވެސް، މީކާއިލް ނަސީމްގެ ޝަޚުޞިއްޔަތާއި ތޫނު ވިސްނުންފުޅު ފެނިގެންދިޔާއީ، ތަޢުރީފު ހައްގުވާ ފަދަ ގޮތަކަށްކަން ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. މި ފަހަރު އިންތިހާބުން ނާކާމިޔާބުވެ ވަޑައިގެންނެވި ނަމަވެސް، މީކާއީލަކީ ސިޔާސީ ކުރިމަގެއް އޮތް ހަރުދަނާ ޒުވާނެއްކަން ސާބިތުވެގެން ހިނގައްޖެކަމަށް މޭޔަރ އާޒިމް ވިދާޅުވިއެވެ.

ޕިނަސް ލޮންގޭވާ" ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ މި ގްރޭޓް ބޭސިން ބްރިސްޓްލްކޯން ޕައިން އަކީ ދުނިޔޭގައި ހުރި އެންމެ ދުވަސްވީ އިންފިރާދީ ގަހުގެ ގޮތުގައި ކަށަވަރުކުރެވިފައިވާ ބާވަތެވެ. މި ބާވަތުގެ ގަސްތައް ހެދެނީ ހަމައެކަނި ކެލިފޯނިއާ، ނެވާޑާ އަދި ޔޫޓާގެ އުސް ސަރަހައްދުތަކުގައެވެ. މި ބާވަތުގެ ގަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ "މެތޫސެލާ" އެވެ. މި ގަހުގެ އުމުރު ދެނެގަތުމަށްޓަކައި 1957 ވަނަ އަހަރު ސައިންސްވެރިޔާ އެޑްމަންޑް ޝޫލްމަން ވަނީ ދިރާސާކޮށްފައެވެ. މިހާރު ލަފާކުރެވޭ ގޮތުގައި މި ގަހުގެ އުމުރު 4،850 އަހަރަށް ވުރެ ގިނައެވެ. މިއީ މީލާދީ ސަނަތުގެ 2833 އަހަރު ކުރިން ފަޅާފައިވާ ގަހެއް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އެކި ކަހަލަ ގެއްލުންތަކުން މި ގަސް ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި، އެމެރިކާގެ ފޮރެސްޓް ސާވިސްއިން މި ގަސް ހުރި ސީދާ ތަން ވަނީ ސިއްރުކޮށްފައެވެ.

ހަމަ އެ ސަރަހައްދުން ފެނުނު ދެވަނަ ބްރިސްޓްލްކޯން ގަހަކީ 5،000 އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ ގަހެއް ކަމަށް ބައެއް ލިޔުންތަކުގައި ބަޔާންކުރެއެވެ. ނަމަވެސް މި ދަޢުވާއަކީ ވަރަށް ބަލިކަށި ދަޢުވާއެކެވެ. ސަބަބަކީ އެ ގަހުގެ އުމުރު ބެލުމަށް ނެގުނު އަސްލު ސާމްޕަލްތައް، އެ ދިރާސާކުރި ސައިންސްވެރިޔާ 2013 ވަނަ އަހަރު މަރުވި ފަހުން ފެނިފައި ނުވާތީއެވެ. އަދި އެހެން އެއްވެސް މިނިވަން ދިރާސާ ޓީމަކަށް އެ ގަހުގެ އުމުރު މިހާތަނަށް ކަށަވަރުކޮށްދެވިފައެއް ނުވެއެވެ. 

ގިނަ ސައިންސްވެރިން އަދިވެސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، ފުރިހަމައަށް ރެކޯޑު ކުރެވިފައިވާ އެންމެ ދުވަސްވީ ގަހަކީ 'މެތޫސަލާ' އެވެ. މީގެ އިތުރުން މަޝްހޫރުވި ތިންވަނަ ޕައިން ގަހެއް ކަމަށްވާ 'ޕްރޮމެތިއަސް' އަކީ މެތޫސަލާއަށް ވުރެ ވެސް އުމުރުން ދުވަސްވީ ގަހެކެވެ. އެ ގަހުގެ އުމުރު ބެލުމަށް ހެދި ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، އޭގައި މަދުވެގެން 4،862 އުމުރުފުރާގެ ބުރު ހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް އެ ގަސް މިހާރު ދުނިޔެއަކު ނެތެވެ. 1964 ވަނަ އަހަރު ނެވާޑާގެ ވީލާ ޕީކުން ސާމްޕަލެއް ނެގުމުގެ ތެރޭގައި، ގްރެޖުއޭޓް ދަރިވަރަކަށް އޮޅިގެން އެ ގަސް ބުރިކޮށްލެވުނެވެ. މިއީ މި ދާއިރާގައި ހިނގާފައިވާ އެންމެ ހިތާމަވެރި އަދި އިބުރަތްތެރި އެއް ހާދިސާގެ ގޮތުގައި މިއަދުވެސް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އެ ސަރަހައްދަކީ މިހާރު ގްރޭޓް ބޭސިން ނޭޝަނަލް ޕާކުގެ ބައެކެވެ.

ބްރިސްޓްލްކޯން ޕައިން ގަސްތަކަށް މިހާ ދިގު އުމުރެއް ލިބެނީ، އެ ގަސްތައް ދިރިހުންނަ މާހައުލުގެ ނުތަނަވަސްކަމާއި އުނދަގޫކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ގަސްތައް ހެދެނީ މޫދު ސަތަހައަށް ވުރެ 10،000 ފޫޓު އުސް ފެންމަދު ފިނި އަދި ގަދަވައި ހުންނަ ހިސާބުތަކުގައެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ގަސް ހެދެނީ ވަރަށް ލަހުންނެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އެ ގަސްތަކުގެ ލަކުޑި ވަރަށް ބާރުވެފައި، ގިނަ އަދަދަކަށް 'ރެސިން' އުފައްދައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ސޫފިތަކާއި، ފަންގަސް އަދި ކުނިވުމުން ގަސް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. ގަސް މަރުވުމަށްފަހުވެސް، އޭގެ ބޮޑު ގަސްގަނޑު އެތައް ހާސް އަހަރެއް ވަންދެން ނުވެއްޓި ހުރެއެވެ.

51 އަހަރުގެ ބޫޗީ، އޭނާގެ ލޯބިވެރިޔާ ލެޓީޝިއާ އާރް (42 އަހަރު) އަށް މި ބޮޑެތި އަނިޔާތައް ދީފައިވަނީ "ސެކްސް ގޭމް" ތަކެއްގެ ނަމުގައި އޮޅުވާލައިގެންނެވެ. އޭނާ ވަނީ އޮންލައިންކޮށް ހޯދާ ނުދަންނަ މީހުންނާއެކު ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމަށް ލެޓީޝިއާއަށް މަޖުބޫރުކޮށްފައެވެ. 2015 ވަނަ އަހަރުގެ ކްރިސްމަސް ދުވަހުގެ ރޭ، މަގުމަތީގައި ހުންނަ ސާވިސް ސްޓޭޝަނަކަށް ގޮސް ނުދަންނަ މީހުންނަށް އަމިއްލަ ހަށިގަނޑު ހުށަހެޅުމަށް ބޫޗީ އަމުރުކުރިއެވެ. އެ ވަގުތު އޭނާ ހުރީ ފޯނުން އެ މަންޒަރު އަޑުއަހާށެވެ.

ބޫޗީ ވަނީ އޭނާގެ ރަހުމަތްތެރިންނާއި، މަސައްކަތުގެ ބައިވެރިން އަދި ނުދަންނަ މީހުންނަށް ލެޓީޝިއާގެ ހަށިގަނޑު ވިއްކައި، އެމީހުންގެ ލިސްޓެއް ބެލެހެއްޓުމަށްވެސް އަންގާފައެވެ. ލެޓީޝިއާ ކޯޓުގައި ދިން ބަޔާނުގައި ބުނީ، އޭނާއަށް މަޖުބޫރުކޮށްގެން ގެނައި ފިރިހެނުންގެ އަދަދު 487 އަށް އެރުމުން، އެ އަދަދު ގުނުން ހުއްޓާލި ކަމަށެވެ.

މި މައްސަލައިގެ ޝަރީއަތް ސިއްރުކުރުމަށް ބޫޗީ އެދުނު ނަމަވެސް، ލެޓީޝިއާ ވަނީ އެކަމަށް އިންކާރުކޮށް، އާންމުކޮށް ހުޅުވާލައިގެން ޝަރީއަތް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް އެދިފައެވެ. އޭނާ ބުނި ގޮތުގައި މި ހިތްވަރު ލިބުނީ، ފަރަންސޭސިވިލާތުގައި މިފަދަ އަނިޔާތަކާ ދެކޮޅަށް ތެދުވި ޖިސޭލް ޕެލިކޯގެ ފަރާތުންނެވެ.

ޝަރީއަތުގެ މަޖިލީހުގައި ލެޓީޝިއާ ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، 2015 އިން 2022 އަށް އޭނާ ދިރިއުޅެމުންދިޔައީ ބޫޗީގެ ފުރިހަމަ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި، ނުހަނު ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ބޫޗީ އޭނާއާ މުއާމަލާތްކުރީ އަޅެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށާއި، އިންސާނީ ކަރާމާތް ގެއްލޭ ފަދަ ދަށު ދަރަޖައިގެ އަމަލުތައް ހިންގުމަށް މަޖުބޫރުކުރި ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. މިގޮތުން، އެދެމީހުންގެ ދަރިފުޅު ވިހެއުމަށްފަހު ހޮސްޕިޓަލުން ދޫކޮށްލިތާ އެންމެ ދުވަހެއްގެ ތެރޭގައިވެސް، ލޮރީ ޑްރައިވަރަކާއެކު ޖިންސީ އަމަލު ހިންގުމަށް ބޫޗީ ވަނީ އޭނާއަށް މަޖުބޫރުކޮށްފައެވެ.

"އަހަރެންގެ އެތެރެހަށި މަރުވަމުންދާހެން ހީވި،" ކަރުނާއާއެކު ލެޓީޝިއާ ކޯޓުގައި ބުންޏެވެ. "ކޮންމެ އައު އަނިޔާއެއް ކުރިމަތިވާއިރު، އަހަރެންގެ ނަފްސުގެ ބައެއް ދާއިމަށް ހަލާކުވެގެންދާ ފަދަ އިހުސާސެއް ކުރެވުނު." ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.

ބޫޗީ ބައެއް އަމަލުތަކަށް އިއުތިރާފުވި ނަމަވެސް، އޭނާ ދިފާއުގައި ބުނީ އެއީ ދެމީހުންގެ ރުހުމުގައި، ޖިންސީ ގުޅުމުގެ ތެރެއިން ހިންގި "ކުޅިވަރުތަކެއް" ކަމަށެވެ. އަދި އޭނާގެ ބައިވެރިޔާއަށް އަނިޔާއެއް ލިބޭ ކަމަށް ގަބޫލުނުކުރާ ކަމަށްވެސް ބުންޏެވެ. ނަމަވެސް، ޕްރޮސެކިއުޓަރުން ވަނީ ބޫޗީ ފޮނުވާފައިވާ މެސެޖުތަކާއި ރެކޯޑިންގްތައް ހުށަހަޅާފައެވެ. އެ ހެކިތަކުން ސާފުވި ގޮތުގައި، ބޫޗީގެ އަމުރުތަކަށް ނުކިޔަމަންތެރިވެއްޖެ ނަމަ މަރާލާނެ ކަމަށް ބުނެ އޭނާ ދިޔައީ ލެޓީޝިއާއަށް ބިރުދައްކަމުންނެވެ. އެހެންކަމުން، ލެޓީޝިއާ އެ ހުރިހާ ކަމެއް ކުރީ މަޖުބޫރުވެގެންކަން ޝަރީއަތަށް ސާބިތުވިއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ލެޓީޝިއާ ލައްވައި މަޖުބޫރުން ހަށިވިއްކުވި ކަމަށްވެސް ބޫޗީ ވަނީ އިއުތިރާފުވެފައެވެ.

ދައުލަތުގެ ވަކީލުން އެދިވަޑައިގަތީ ބޫޗީއަށް އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވުމަށެވެ. އެއީ އޭނާގެ ފަރާތުން އެހެން އަންހެނަކަށްވެސް މިފަދަ ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެތީއެވެ.

މި މައްސަލަ ބެލުމަށްފަހު ކޯޓުން ހުކުމްކުރީ ބޫޗީ 25 އަހަރަށް ޖަލަށްލުމަށެވެ. އަދި އޭނާގެ ހުކުމުގެ ތިންބައިކުޅަ ދެބައި ފުރިހަމަކުރުމުގެ ކުރިން، ކަފާލާތުގެ ދަށުން މިނިވަންވުމަށް އެދުމުގެ ފުރުސަތު ނޯންނާނެ ކަމަށްވެސް ކޯޓުން ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ.

ފުލުހުންނަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައިގައިވާ ގޮތުން، އަނިޔާ ލިބުނު އަންހެންމީހާއަކީ އުމުރުން 55 އަހަރުގެ ވިކާސް ސްރިވަސްތަވާގެ އަނބިމީހާއެވެ. އެ ދެމީހުން ފުރަތަމަ ބައްދަލުވީ 2024 ވަނަ އަހަރު ވަޒީފާއެއް ހޯދުމުގެ ތެރެއިންނެވެ. ޕްރައިވެޓް ބޭންކެއްގެ މެނޭޖަރެއްގެ މަގާމުގައި ހުރި ވިކާސްއާ އެ އަންހެންމީހާ ފަހުން ކައިވެނި ކުރިއެވެ. އެދެމީހުން ކައިވެނިކުރުމަކަށް ވިކާސްގެ ދަރިފުޅު އަކްޝަތު ގަބޫލެއް ނޫނެވެ.

މައްސަލައިގައި އިތުރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި ކައިވެންޏަށްފަހު އެ ގޭތެރޭގައި އަބަދުވެސް މައްސަލަޖެހި، އަކްޝަތު އެ އަންހެންމީހާއަށް ބޮޑެތި އަނިޔާތަކާއި ގޯނާތައް ކުރަމުން ގޮސްފައިވެއެވެ. އަދި މިފަދަ ބައެއް ހާދިސާތައް މީގެ ކުރިންވެސް ފުލުހުންނަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެއެވެ.

ނަމަވެސް، މިދިޔަ އޭޕްރިލް މަހުގެ 10 ވަނަ ދުވަހު އަކްޝަތު އެ އަންހެންމީހާގެ ކޮޓަރިއަށް ވަދެ ޖިންސީ ގޯނާކޮށް، އެ ވާހަކަ އެއްވެސް މީހަކަށް ކިޔައިދީފިނަމަ މަރާލާނެ ކަމަށް ބުނެ އިންޒާރުދީފައިވާ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވެއެވެ.

އަނިޔާ ލިބުނު އަންހެންމީހާ މި ވާހަކަ އޭނާގެ ފިރިމީހާއަށް ކިޔައިދިނުމުން، އޭނާއަށް އެހީތެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި ފިރިމީހާ އެދުނީ އާއިލާގެ އަބުރަށްޓަކައި އަދި ދަރިފުޅުގެ ކިޔެވުމުގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި މި ވާހަކަ ސިއްރުކުރުމަށެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، އެ އަންހެންމީހާ ވަނީ ހިތްވަރާއެކު މި މައްސަލަ ކަމާބެހޭ ފުލުހުންގެ އިދާރާއަށް ހުށަހަޅާފައެވެ. ފުލުހުން މި މައްސަލަ ރަސްމީކޮށް ތަހުގީގު ކުރަން ފަށައި، އޭގެ މަދު ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ އަކްޝަތު ވަނީ ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ.

މީގެ ތެރެއިންވެސް، އެކި ކުލަކުލައިގެ ރޮނގުތަކުން ކުރެހިފައިވާ ފަދަ ގޮތަކަށް ފެންނަ، އަދި އަލި އެޅޭ ގޮތުންނާއި ދުރުމިނަށް ބަލައި ކުލަތައް ބަދަލުވާ ފަދަ ގޮތަކަށް ފެންނަ ފަރުބަދައެއް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. ޕެރޫގެ ފަރުބަދަ މަތީ ހިސާބެއްގައި ފޮރުވިފައިވާ މި ރީތި މަންޒިލް ދުނިޔެއަށް މަޝްހޫރުވެގެން ދިޔަ ސަބަބު އެ ތަނަށް ބަލައިލުމުން ހަމަ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ވަގުތުން ސާފުވެގެންދާނެއެވެ. ކުލަގަދަ ރީތި ކުރެހުމެއް ފަދަ ސިފައެއް ލިބިފައިވާ މި ފަރުބަދައަކީ މިހާރު ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ފޮޓޯ ނަގާ އެއް މަންޒިލަށް ވަނީ ވެފައެވެ. މި ތަނާ ބެހޭ އިތުރު މައުލޫމާތާއި، ފަތުރުވެރިން މި ތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރުން މުހިންމު ސަބަބުތަކަށް ބަލައިލަމާ ހިނގާށެވެ.

ވިނިކުންކާ: ދުނިޔޭގެ ރެއިންބޯ މައުންޓަން

ޕެރޫގެ އެންޑީސް ފަރުބަދަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ "ވިނިކުންކާ" އަކީ އާންމު ނަމުން ނަމަ "ރެއިންބޯ މައުންޓަން" އެވެ. މިއީ އެ ފަރުބަދައިގެ ގުދުރަތީ ކުލަގަދަ ސިފައަށްޓަކައި މުޅި ދުނިޔެއަށް މަޝްހޫރުވެފައިވާ ތަނެކެވެ. ކަނޑުގެ ސަތަހައަށްވުރެ 5،000 މީޓަރަށް ވުރެ އުސްމިނުގައި އޮންނަ މި ފަރުބަދައަކީ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި ޕެރޫގައި އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު ޒިޔާރަތްކުރާ ގުދުރަތީ އެއް މަންޒިލެވެ. މި ފަރުބަދައަށް މިފަދަ ކުލަގަދަ ސިފައެއް ލިބިފައިވަނީ އެތައް ގަރުނެއްގެ ވަންދެން އެކި ބާވަތްތަކުގެ މައުދަނުތައް ފަށަލަ ފަށަލައަށް ޖަމާވެފައި ހުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ފަރުބަދައިން އެކި ކުލަތައް ފެންނަ ސަބަބު:

ރެއިންބޯ މައުންޓަން އިން ފެންނަ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކުލަތަކަކީ އެތަނުގެ ބިމުގެ އޮނިގަނޑާއި އެކުލެވިގެންވާ މަޢުދަނުތަކުގެ ނަތީޖާއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

ރަތް ކުލަ: އަޔަން އޮކްސައިޑްގެ ސަބަބުން

ރީނދޫ އަދި ރަން ކުލަ: ސަލްފައިޑް މަޢުދަނުތަކުގެ ސަބަބުން

ފެހި ކުލަ: ކްލޮރައިޓް އާއި އެހެނިހެން މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން

މުށި އަދި ދަނބު ކުލަ: އެކި ބާވަތްތަކުގެ ކަަރު ފަށަލަތައް މަސްހުނިވުމުގެ ސަބަބުން

ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި ގިރުމުގެ ސަބަބުން، މި ކުލަގަދަ ފަށަލަތައް ހާމަވެ، މިއަދު މި ފެންނަ ހިތްގައިމު މަންޒަރު އުފެދުނެވެ.

މަންޒިލް މަޝްހޫރުވެގެން ދިޔައީ ފަހުގެ ތާރީހެއްގައެވެ. ޝައުގުވެރިކަމާއެކު ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަމަކީ، ރެއިންބޯ މައުންޓަން މިހާރު މިފެންނަ ސިފައަށް އަބަދު ނުފެންނަ ކަމެވެ. ސަރަހައްދަކީ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ސުނޯ ނުވަތަ ގަނޑުފެނުން ފޮރުވިފައި އޮތް ތަނެކެވެ. މި ކުލަގަދަ ފަށަލަތައް ފާޅުވާން ފެށީ ގަނޑުފެން ވިރެން ފެށުމުންނެވެ.

މިއަދު މިތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

• ފަރުބަދައަށް އަރާ މީހުން

• ގުދުރަތީ މަންޒަރުތައް ފޮޓޯނަގާ މީހުން

• އެޑްވެންޗަރ ފަތުރުވެރިން

• ޕެރޫގެ މަޝްހޫރު "މަޗޫ ޕިޗޫ" ފިޔަވައި އެހެން ތަފާތު ތަންތަން ބަލައިލަން ބޭނުންވާ މީހުން

ރެއިންބޯ މައުންޓަންގެ މަގުބޫލުކަން އިތުރުވުމުގައި ފޮޓޯގްރަފީ އާއި ސޯޝަލް މީޑިއާ ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކޮށްފައިވެއެވެ.

ދަތުރުގެ ތަޖުރިބާ ހުންނާނެ ގޮތް

ވިނިކުންކާއަށް ދިއުމަށްޓަކައި އުސް ފަރުބަދަތަކުގައި ގިނަ އިރު ހިނގަންޖެހެއެވެ. މިއީ އުސްމިނުގެ ސަބަބުން ޖިސްމާނީ ގޮތުން ބުރަ ދަތުރަކަށް ވެދާނެއެވެ.

ދަތުރުވެރިން ސަމާލުވާންޖެހޭ ކަންތައްތައް:

• ފަރުބަދައަށް އެރުމަށް އާންމުކޮށް އެތައް ގަޑިއިރެއް ހޭދަވެއެވެ.

• އުސް ސަރަހައްދުތަކުގައި އޮކްސިޖަން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ "އަލްޓިޓިއުޑް ސިކްނެސް" އަށް ސަމާލުވާންޖެހެއެވެ.

• ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި ފިނިހޫނުމިނަށް އަވަސް ބަދަލުތަކެއް އަތުވެދާނެއެވެ.

• ފަރުބަދައަށް އަރަން ފެށުމުގެ ކުރިން އެ މާހައުލަށް ހޭނުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ގިނަ މީހުން މި ދަތުރު ފަށަނީ "ކުސްކޯ" ސިޓީންނެވެ.

ތަފާތު ތަޖުރިބާއަކަށް ވަނީ ކީއްވެ:

ކުލަގަދަ މި ފަރުބަދައިގެ އިތުރުން، އެ ސަރަހައްދުގެ ވަށައިގެންވާ މަންޒަރުތަކުން ދަތުރުގެ ފުރިހަމަކަން އިތުރުކޮށްދެއެވެ. ދަތުރުމަތީގައި ފެންނާނެ މަންޒަރުތައް:

• ގަނޑުފެނުން ފޮރުވިފައިވާ އެންޑީސް ފަރުބަދަތަކުގެ ކުރިބޯށިތައް

• އަލްޕަކާ އާއި ލާމާ ފަދަ ޖަނަވާރުތައް

• ފަރުބަދަ މަތީ ފުޅާ ވާދީތައް

• ސަރަހައްދުގެ ގަދީމީ ދިރިއުޅުން އުޅޭ މީހުން

އުސްމިނާއި، މަންޒަރުތަކާއި، ތަފާތު ޖިއޮލޮޖީގެ ސަބަބުން މިއީ އާންމު ފަރުބަދަ މަތީ ހިސާބުތަކާ މުޅިން ތަފާތު އިހުސާސެއް ކޮށްދޭ މަންޒިލެކެވެ.

ޒިޔާރަތްކުރަން އެންމެ ރަނގަޅު ވަގުތު

ރެއިންބޯ މައުންޓަނަށް ޒިޔާރަތްކުރަން އެންމެ އެކަށީގެންވާ ވަގުތަކީ އާންމުކޮށް މެއި މަހާއި ސެޕްޓެމްބަރު މަހާ ދެމެދުގައެވެ. އެއީ މޫސުން ހިކި އަދި ދަތުރުކުރަން އެންމެ ރަނގަޅު ދުވަސްވަރެވެ. ވާރޭ މޫސުމުގައި މަގުތައް ކަހާ ގޮތްވުމާއި، ފުސްވުމުގެ ސަބަބުން މަންޒަރުތައް ސާފުކޮށް ނުފެނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.        

އިންޑިއާގެ އެންމެ ބިރުވެރި 10 ތަން

އިންޑިއާއަކީ މުއްސަނދި ތާރީހަކާއި، ތަފާތު ފުލޯކު ވާހަކަތަކުން ފުރިގެންވާ ގައުމެކެވެ. އެކި ދުވަސްވަރު ހިނގާފައިވާ ހަނގުރާމަތަކާއި، އިންގިލާބުތަކާއި، އަދި އާދަޔާހިލާފު މަރުތަކުގެ ސަބަބުން، ބައެއް ތަންތަނަކީ ރޫހާނީ ކަންތައްތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ ތަންތަން ކަމަށް ގިނަބަޔަކު ގަބޫލުކުރެއެވެ.

ފިލްމުތަކާއި ފޮތްތަކުން މިފަދަ ވާހަކަތައް އަޑުއެހުމަކީ މަޖާ ކަމަކަށް ވީނަމަވެސް، މިފަދަ ތަންތަނަށް ގޮސް އެކަން ތަޖުރިބާކުރުމަކީ މުޅިން ތަފާތު ކަމެކެވެ. އިންޑިއާގެ އެންމެ ބިރުވެރި ކަމަށް މަޝްހޫރު 10 ތަނަކީ:

1. މޯގަން ހައުސް، ކަލިމްޕޮންގް

މިއީ އިނގިރޭސި އިސްތިއުމާރުގެ ދުވަސްވަރު ބިނާކޮށްފައިވާ ބޮޑު ގެއެކެވެ. މި ގޭގެ ވެރިއަކަށް އުޅުނު "ލޭޑީ މޯގަން" މަރުވުމަށްފަހު، އޭނާގެ ރޫހު އަދިވެސް އެގޭގައި އުޅޭ ކަމަށް އަޑުފެތުރިފައިވެއެވެ. ބައެއް މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި ދަމަކަށް ދާއިރު، އެގޭގެ ތެރޭގައި މީހަކު ހައިހީލްއަށް އަރައިގެން ހިނގާ އަޑު އިވެއެވެ.

2. ރޫޕްކުންޑް ކަށިގަނޑުތަކުގެ ފެންގަނޑު

ހިމަލަޔާ ފަރުބަދަތަކުގެ ތެރޭގައިވާ މި ފެންގަނޑު މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ އޭގެ ވަށައިގެން ފެންނަން ހުރި އިންސާނުންގެ ކަށިގަނޑުތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި ތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރި ބައެއް މީހުންނަށް އާދަޔާހިލާފު އަޑުތައް އިވުމާއި، ގަޑި ހުއްޓުން ފަދަ ކަންކަން ދިމާވެފައިވާ ކަމަށް ބުނެއެވެ.

3. ޑޫމަސް ބީޗް، ގުޖުރާތު

މިއީ ގުޖުރާތުގެ ސޫރަތު ކައިރީގައި އޮންނަ ގޮނޑުދޮށެކެވެ. ކުރީޒަމާނުގައި ހިންދޫން މީހުން އަންދާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި މި ގޮނޑުދޮށަކީ ރޭގަނޑު ވަރަށް ބިރުވެރި ތަނެކެވެ. ރޭގަނޑު އެތަނަށްދާ މީހުންނަށް އާދަޔާހިލާފު ހިޔަނިތައް ފެނުމާއި ބިރުވެރި އަޑުތައް އިވޭ ކަމަށް އެ ސަރަހައްދުގެ މީހުން ބުނެއެވެ.

4. ޖަމާލީ ކަމާލީ މިސްކިތާއި މަގުބަރާ، ނިއުދިއްލީ

މިއީ މުގަލް ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރުގެ ބިނާއެކެވެ. މިތަނުގައި ޖިންނި އުޅޭ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރެއެވެ. ރޭގަނޑު ގާޑުންނަށް މީހުންގެ ހިޔަނި ފެނުމާއި، އާދަޔާހިލާފު އަޑުތައް އިވޭ ކަމަށް ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ.

5. ބާންގަޅު ކިއްލާ، ރާޖަސްތާން

އިންޑިއާގެ އެންމެ ބިރުވެރި ތަނުގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ މި ކިއްލާއަށް އިރުއޮއްސުމަށްފަހު ވަނުމަކީ ސަރުކާރުން މަނާކޮށްފައިވާ ކަމެކެވެ. މިތަނަކީ ސިހުރުވެރިއެއްގެ ސަބަބުން ލައުނަތް ޖެހިފައިވާ ތަނެއް ކަމަށް ބުނެއުޅެއެވެ.

6. އިޓަޗޫނާ ރާޖްބާރީ، ހުޅަނގު ބެންގާލް

މިއީ 300 އެއްހާ އަހަރުވީ ގަނޑުވަަރެކެވެ. މިތަނުގެ ބައެއް ކޮޓަރިތަކާއި ސަރަހައްދުތަކުން ރޭގަނޑު މީހުން ހިނގާ އަޑާއި، ބައެއް ކަހަލަ ހިޔަނިތައް ފެންނަ ކަމަށް އެތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުން ބުނެއެވެ.

7. ވޯވިކް ހައުސް، އުއްތަރަކަންޑް

މި ގެއާ ގުޅިފައިވަނީ އިނގިރޭސި އޮފިސަރެއް ކަމަށްވާ ލެފްޓިނަންޓް ކާނަލް ވޯވިކްގެ ހިތާމަވެރި ލޯބީގެ ވާހަކައެވެ. އޭނާގެ އަންހެނުން މަރުވުމުން މޮޔަވެ، އޭނާ އަންހެން ހެދުން އަޅައިގެން ދުވި ކަމަށް ބުނެއެވެ. އޭނާ މަރުވި ފަހުންވެސް ހުދު އަހެއްގައި އޭނާގެ ރޫހު ފެންނަ ކަމަށް އަވަށު މީހުން ގަބޫލުކުރެއެވެ.

8. ކުލްދާރާ އަވަށް، ރާޖަސްތާން

މިއީ މީގެ އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ކުރިން އެއްރޭ ތެރޭގައި އެންމެން ހުސްވި އަވަށެކެވެ. އެ އަވަށް ދޫކޮށް ދަމުން އެމީހުން ކުރި ލައުނަތެއްގެ ސަބަބުން، މިއަދާ ހަމައަށްވެސް އެތަނުގައި އެއްވެސް މީހަކަށް ދިރިއެއް ނޫޅެވެއެވެ.

9. ތްރީ ކިންގްސް ޗާޗް، ގޯއާ

މި ފައްޅީގައި ތިން ރަސްކަލުން ވަޅުލާފައިވެއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި މި ތިން ރަސްކަލުންނަކީ ވެރިކަމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި އެކަކު އަނެކަކަށް ވިހަދީގެން މަރުވި ބައެކެވެ. އެމީހުންގެ ރޫހު އަދިވެސް އެ ސަރަހައްދުގައި އުޅޭ ކަމަށް ބުނެއެވެ.

10. ޑޯ ހިލް ޑެތު ރޯޑް، ކުރުސިއޮންގް

މިއީ ދާޖިލިން ކައިރީގައި އޮންނަ ވަރަށް ބިރުވެރި މަގެކެވެ. މި މަގުން ދާ މީހުންނަށް ބޯ ނެތް ކުޑަކުއްޖަކު ހިނގާފައި ދަނިކޮށް ފެންނަ ކަމަށް ގިނަބަޔަކު ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި އެ ސަރަހައްދުގެ ޖަންގަލިތަކުންވެސް ތަފާތު ބިރުވެރި ކަންތައްތައް ތަޖުރިބާކުރެވޭ ކަމަށްވެއެވެ.

މިފަދަ ތަންތަނަކީ ބިރުވެރި ކަންކަމަށް ޝައުގުވެރިވާ މީހުންގެ މެދުގައި ވަރަށް މަގުބޫލު ތަންތަނެވެ. ނަމަވެސް މި ތަންތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރާއިރު ނަފްސާނީ ގޮތުން ވަރުގަދަވާން ޖެހޭނެއެވެ.                 

ލިސްޓުގެ އެންމެ ކުރީގައި އުޅޭ ސިޓީތަކުގެ ތެރޭގައި މެކްސިކޯގެ ކޮލީމާ، އިކުއެޑޯގެ ދުރާން، އަދި ދެކުނު އެފްރިކާގެ ޕިއެޓާމަރިޓްޒްބާގް ހިމެނެއެވެ. މި ސިޓީތަކުގައި ކޮންމެ އެއްލައްކަ މީހުންގެ ތެރެއިން 100 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މަރާލާކަމަށް ރެކޯޑުކުރެވިފައިވެއެވެ.

2025-2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ސިޓީތައް: 

ނުރައްކާތެރި ސިޓީގެ ގޮތުގައި ބަލަނީ ކުށްކުރުމާއި މީހުން މެރުން އެންމެ ގިނަ ކަމަށް ރެކޯޑް ކުރެވިފައިވާ ސިޓީތަކެވެ. އެގޮތުން ކުށުގެ ރެކޯޑް އެންމެ މަތީގައި ވާ ސިޓީތައް ފާހަގަ ކޮށްލަމެވެ. 

ކޮލީމާ، މެކްސިކޯ:

ދުނިޔޭގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ސިޓީގެ ގޮތުގައި މެކްސިކޯގެ ކޮލީމާ އަދިވެސް އޮތީ އެންމެ ކުރީގައެވެ. މަސްތުވާތަކެތީގެ ކާޓެލްތަކުގެ މެދުގައި ހިނގާ ލޭއޮހޮރުވުން ބޮޑު ކުރިމަތިލުންތަކާ ގުޅިގެން، އެ ސިޓީގައި ކޮންމެ އެއްލައްކަ މީހަކަށް 180 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން މަރާލާފައިވެއެވެ.

ދުރާން، އިކުއެޑޯ:

ކުށުގެ ލިސްޓަށް އަލަށް އިތުރުވި ދުރާންގައި ސަލާމަތީ ނުރައްކާތެރިކަން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައެވެ. މިއީ މަސްތުވާތަކެތީގެ ގޭންގުތަކުގެ މައި މަރުކަޒަކަށް މިހާރު ވަނީ ވެފައެވެ.

ޕިއެޓާމަރިޓްޒްބާގް، ދެކުނު އެފްރިކާ:

2025 އާއި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ފޭރުމާއި އިޖުތިމާއީ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން މި ސިޓީއަކީ ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެއް އޮތް ތަނެކެވެ.

ސިއުޑާޑް އޮބްރެގޯން، މެކްސިކޯ: 

ސިއުޑާޑް އޮބްރެގޯން ސިޓީގައި ވައްކަމާއި ފޭރުމުގެ އިތުރުން ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން ހިންގާ ޖަރީމާތައް އިންތިހާއަށް ގިނައެވެ.

ކަރާކަސް، ވެނެޒުއޭލާ:

ކަރާކަސްއަކީ ޒަމާނުއްސުރެ މީހުން މެރުމާއި، ފޭރުމާއި އަދި މީހުން ރަހީނުކުރުން ފަދަ ނުރައްކާތެރި ކުށްތައް އާންމުވެފައިވާ ސިޓީއެކެވެ.

ސަރަހައްދީ ގޮތުން ފާހަގަކުރެވޭ ތަންތަން:

މެކްސިކޯ:

ދުނިޔޭގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ސިޓީތަކުގެ ތެރޭގައި މެކްސިކޯގެ ސިޓީތައް ގިނަކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޒަކަޓެކަސް، ޓިހުއާނާ، އަދި އަކަޕުލްކޯ ހިމެނެއެވެ.

ދެކުނު އެފްރިކާ:

ނުރައްކާތެރި އަދި އަނިޔާވެރި ކުށްތައް ހިނގާ މިންވަރު މަތިވުމުގެ ސަބަބުން، ދުނިޔޭގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި 20 ސިޓީގެ ތެރޭގައި އެ ގައުމުގެ އެކި ސިޓީތައް ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޑާބަން، ޖޯހަނަސްބާގް އަދި ކޭޕް ޓައުން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.

އިކުއެޑޯ:

ގައުމުގައި ހިންގާ އަނިޔާވެރި އަމަލުތައް ވަނީ އިންތިހާއަށް އިތުރުވެފައެވެ. މިގޮތުން ޑުރާންގެ އިތުރުން ގުއަޔަކީލް އަދި ޕޯޓޯވިއެޖޯ ފަދަ ސިޓީތައް މިހާރު ވަނީ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ސިޓީތަކުގެ ލިސްޓުގެ ވަރަށް ކުރީގައެވެ.

އެމެރިކާ:

މީހުން މެރުމުގެ ހާދިސާތައް ނިސްބަތުން އެންމެ ގިނަ ސިޓީތަކުގެ ގޮތުގައި މެމްފިސް، ނިއު އޯލިއަންސް އަދި ބޯލްޓިމޯ ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

މައިގަނޑު ސަބަބުތައް:

• ސަރަހައްދީ ބާރުވެރިކަމަށް ކުރާ ހަނގުރާމައާއި މަސްތުވާތަކެތީގެ ކާޓެލްތައް: ހާއްސަކޮށް މެކްސިކޯ އާއި އިކުއެޑޯގައެވެ.
• ގުރޫޕް މާރާމާރީތައް: ދެކުނު އެފްރިކާ، މެދުތެރޭ އެމެރިކާ އަދި އެމެރިކާގެ ބައެއް ސަރަހައްދުތަކުގައި މި މައްސަލަ ވަރަށް ބޮޑެވެ.
• ސިޔާސީ އަދި އިގްތިސާދީ ހަމަޖެހުން ނެތުން: ވެނެޒުއޭލާ ފަދަ ގައުމުތަކުން މިކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ.

ސަމާލުކަމަށް: ކުށްތަކާ ގުޅޭ ތަފާސްހިސާބުތައް، އެ މައުލޫމާތު އެއްކުރާ މަސްދަރުތަކާއި ބޭނުންކުރާ މިންގަނޑުތަކުގެ ސަބަބުން ތަފާތުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ބައެއް މަސްދަރުތަކުން ކުށްތަކަށް އޮންނަ ބިރުވެރިކަމަށް ބަލާއިރު، އަނެއްބައި މަސްދަރުތަކުން ބަލަނީ މީހުން މެރުމުގެ ހާދިސާތައް ހިނގާ މިންވަރަށެވެ.                   

ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބިރުވެރި ހަވޭލިތައް:

ލީޕް ކާސަލް (އަޔަރލޭންޑް):

ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބިރުވެރި ބިނާގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ މިތަނުގެ "ބްލަޑީ ޗެޕަލް" ގައި ކާހިނަކު އޭނާގެ އަމިއްލަ ބޭބެގެ އަތުން މަރުވެފައިވާއިރު، މިތަނުގެ އަޑީގައިވާ ކޮޓަރިއަކުން 150 އެއްހާ މީހުންގެ ހަށިގަނޑު ފެނިފައިވާ ކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

ޗިލިންގްހަމް ކާސަލް (އިންގްލެންޑް):

މިއީ އިނގިރޭސިވިލާތުގައި ހުރި އެންމެ ބިރުވެރި އެއް ބިނާއެވެ. ހާއްސަކޮށް މިތަނުގައިވާ "ބްލޫ ބޯއި" ގެ ރޫހާއި، މީހުންނަށް އަނިޔާކުރުމަށް މާޒީގައި ބޭނުންކުރި ކޮޓަރި މަޝްހޫރެވެ.

ބްރޭން ކާސަލް (ރޫމޭނިއާ):

"ޑްރެކިއުލާ ކާސަލް" ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ މިތަނަކީ ބިރުވެރި ވާހަކަތަކަކާ ގުޅިފައިވާ، ގިނަ ބަޔަކު ޒިޔާރަތްކުރާ ތަނެކެވެ.

ގްލޭމިސް ކާސަލް (ސްކޮޓްލޭންޑް):

މިއީ އިނގިރޭސި ރާނީގެ މަންމާފުޅުގެ އާއިލީ ގެކޮޅެވެ. މިތަން މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ އެތަނުގައި ފޮރުވިފައިވާ ބިރުވެރި ސިއްރުތަކާއި ތާރީހީ ހާދިސާތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ހިމޭޖީ ކާސަލް (ޖަޕާން):

ޖަޕާނުގައި ހުރި އެންމެ ބިރުވެރި ހަވޭލި ކަމަށް ބެލެވޭ މިތަން ގުޅިފައިވަނީ "އޮކީކޫ" ގެ ހިތާމަވެރި ފޯލޯކްލޯއާއެވެ.

ޕްރެޖަމާ ކާސަލް (ސްލޮވީނިއާ):

ބޮޑު ހޮހަޅައެއްގެ ތެރޭގައި ބިނާކޮށްފައިވާ މި ހަވޭއްޔަކީ ބަދަލުހިފުމާއި ހިޔާނާތުގެ އަނދިރި ތާރީހެއް އޮތް ތަނެކެވެ.

ބުނެވިދިޔަ ހުރިހާ ބިނާތަކަކީވެސް މާޒީގައި ހިނގާފައިވާ އަނިޔާވެރި އަމަލުތަކާއި، ގަތުލުއާންމުތަކާއި، އަދި އިންސާނިއްޔަތާ ހިލާފު ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން، ބިރުވެރި ވާހަކަތަކާއި ރޫހާނީ ކަންތައްތަކާ ގުޅިފައިވާ ތަންތަނުގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ތަންތަނެވެ.

ސަހަރުވެރި ކަމުގެތެރޭން ތެރޭން އަވަލީ ދެތިން އަންހެނުން ތިބީ ނިކަން ރަނގަޅަށް ރަދުން ބްލެކްމޭލު ކޮށްގެނޭ ބުނާ މީހުން އެބުނަނީ ގައިމު ކަމެއް ވެގެންތާއެވެ. ސިހުރު ހެދިޔަސް ގައުމު އިނދަ ޖައްސާލިޔަސް އެ ދެތިން އަންހެނުންނާ ދެކޮޅަށް ރަދުންނަށް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ހަރާމުން ހަރާމެވެ. ފުރަތަމަ މިގެނެސްދެނީ އެއިގެ ތެރެއިން އެއް އަންހެނެއް ވާހަކައެވެ. 

ބިސްފީކުރާ ކަމަނާއަކީ ރަދުން އެންމެ އިތުބާރުކޮށްގެން އެންމެ އަރިސްކޮށްގެން ވަޒީރުކަން ދީގެން ގެންގުޅުނު ބޮޑު ރައްޓެހި މީހާގެ ދެއަނބިނއ އެއް އަނތްބެވެ. ސަހަރު ވެރިކަމުގައި ރަދުން ހުރި އިރު ހިންގިހާ ޖަރީމާއެއް ހިންގުމުގެ އިސްދައުރެއް ކުޅުނީވެސް ބޮޑު ރައްޓެހި މީހާއާއި އޭނާގެ އަނބި ގޮއްޔަ ބައިވެރިކޮށްގެންނެވެ. ރަދުންގެ ދެފުށުން ދަންނަ ދެމަފިރިންނަކީ ބޮޑު ރައްޓެހި މީހާގެ ދެމަފިރިންނެވެ. ސަހަރުވެރި ކަމުއްސުރެ ރަދުންގެ ދާންމަތިކޮޅުގެ އެއް ބައިވެރިއަކަށް ބޮޑު ރައްޓެހި މީހާގެ އަނބިގޮއްޔަ ވެއެވެ.

ރަސްކަން ލިބުމުން ގަނޑުވަރު ތެރެއަށް ވައްދައިގެން އަނބި މީހާއަށް ނާންގާ ބިސްފީކުރަން ގެންގުޅުނީ ބޮޑުރައްޓެހި މީހާގެ އަނބިގޮއްޔައެވެ. ގެއަށް ވައްދާއިގެން އުޅެވުނީ ވިހަގަދަ ހަރުފައެއް ކަމަކަށް މަހާރެހެންދި ވެސް ހިޔެއް ނުކުރާނެތާއެވެ. ޖައްވުގާ އުދުހިލާފާ އުޅޭ މަންޒަރު ވީޑިއޯކޮށްގެން ލީކްކޮށް ފަލީހަތްކޮށްލާނެ ކަމެއް ނުދެނެ ހުންނާނެތާއެވެ. ބިސްފީކުރަން ބަނޑުދަށަށް ވައްދަފާނެ ކަމަކަށް މަހާރެހެންދި ހިތައްވެސް ނަރާނެތާއެވެ. އެކަމަކު އެކަކަށްވެސް ދޮންކަޅު އަންގާ ނުލާ އުޅެވެނީ ވެސް ވަކި ވަރަކަށެވެ. 

މަހާރެންދިއަށް ހިލަންވުމުގެ ކުރިން ގަނޑުވަރުން ނެރެ ސައިޒުން ބޮޑުކަމަކާ މަތިކުރިޔަސް ގާތްކަން ދުރުވުމުގެ ނުތަނަވަސްކަމެއް ބިސްފީކުރާ ކަމަނާގެ ފިލާނުދިޔައެވެ. ރަސްކަން ހޯދަން ހެދިހާ ސިހުރެއް ހެދީ އަމިއްލަ ލޯމަތީގައި ބައިވެރިވުން ހޯދައިގެން ކަމަށްވަންޏާ ގާތްވާން ސިހުރު ނުހަދާންވީ ސަބަބެއް ނެތްތާއެވެ. ފުލުފުލުގައި ސިހުރުގެ ކުޅިސަމާ ފަށައިގަތެވެ.

ސިހުރުގެ ގޮށްތަކަށް ފުމެން ފެށުމުން މަހާރެހެންދިޔަށް ހިލަންވާކަށް ދުވަސްތަކެއް ނުވިއެވެ. ނޭނގޭ އުދަގޫތަކެއް ވާންފެށުމުން ސަލަފީންގެ އެހީ ނުހޯދައެއް މަހާރެހެންދި ނުހުންނާނެތާއެވެ. ސަލަފަކީ މަހާ ރެހެންދި ވިއްޔާއެވެ.

އަނެއްކޮޅުން ހިލަންވެގެން ރަދުންގެ ބޮޑު ރައްޓެހި މީހާ އަންހެނުން ވަރިކޮށް ފިލާރައްކާ ވެއްޖެއެވެ. އޭނާ ފިލާރައްކާވީ މިލިޔަން މިލިޔަނުން ޑޮލަރުވެސް ހިފައިގެން ކަމަށް ބުނެއުޅެއެވެ. ކުރާނީ ކީއްހެއްޔެވެ. ކިތަންމެ ބޮޑު ދޯކާއެއް ދީފާ ފިލިޔަސް އޭނާ މަގާމުން ވަކި ކުރެވޭނެ ހިތްވަރެއް ރަދުންގެ ނެތެވެ. ގޮތެއް ހަދަލައިފިނަމަ ނިކުންނާނެ އެއްޗެތި ގިނަކަމުން ސަސްޕެންޝަންގައި ބިހައްޓަން ޖެހުނީ މުސާރަ ދީފައެވެ.

ލޯމައްޗަށް ކަންކަން ސާފުވެ ހާމަވުމުން ގަޑުވަރުގެ އޯޑަރަކަށް ފުލުހުން ނިކުމެ ބިސްފީކުރާ ކަމަނާ ހުރަގެއަށް ކަހާލީއެވެ. ވީދެރަޔާ ގަތްލަދުން ރެކެން މައްސަލަ ބަލަނި ތިމަންގެ އަމުރަކަށް ނޫނޭ ބުނެ ހިތައް ހަމަޖެހުމެއް ގެނެވޭތޯ އުޅުނަސް ހިތްހަމަ ޖެހޭނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ. މޫނަށް ލަދަށް މަގާމުން ވަކިކުރިޔަސް ހިތުން ދީފައިވާ މަގާމެއް ވަތްކެއް ނުކުރެވޭނެތާއެވެ. މަހަރެހެންދީގެ ނުފޫޒު ގަދަކަމުން ކައިރި ވެވޭކަށް ނެތެވެ. ބަރަހަނާވެ ރަސްކަން ގެއްލިދާނެތީ ބިސްފީކުރާ ކަމަނާ ހުރަގޭންނެރެ ދޫކޮށްލެވޭކަށް ނެތެވެ.   

ބްލޫ ރިންގްޑް ބޯވަ (Hapalochlaena) އަކީ އޭގެ ކުޑަ ސައިޒުގައި ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާ ފަދަ ވިހައެއް ދޫކުރާ އާދަޔާ ހިލާފް މަހުލޫގެކެވެ.

ގާތްގަނޑަކަށް 2.5 އިންޗިއަށް ވުރެ ބޮޑު ނޫން ދިގުމިނެއްގައި ގާތްގަނޑަކަށް 4 އިންޗިއަށް އަރާ ސްނެޕް ކުރާ މި ނާޒުކު ސެފަލޮޑްސް ދިރިއުޅެނީ އޮސްޓްރޭލިއާ އާއި ޖަޕާނާއި ދެމެދުގައިވާ ޕެސިފިކް ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުތަކުގެ އިތުރުން ހުޅަނގު އިންޑޯ ޕެސިފިކް ޖަޒީރާތަކުގަ އެވެ.

ނުރައްކާތެރި ނަމަވެސް، ބްލޫ ރިންގްޑް އޮކްޓޯޕަސް އިންސާނުން ގައިގައި ދަތްއަޅަނީ މަދުންނެވެ. މިއީ ދުވާލު ވަގުތު ފޮރުވިފައި ތިބުމަށް އިސްކަންދޭ، ރޭގަނޑަށް ފާޅުވާ މަހުލޫގެކެވެ.

މި އެއްޗެތީގެ ގަދަ ނޫކުލައިގެ ހަށިގަނޑު އިންޒާރުގެ ސިގްނަލް އިހުސާސް ކުރެވޭ ވަގުތުތަކުގައި ރައްކާތެރިކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.

ބްލޫ ރިންގްޑް ބޯވަތަކުގައި ކަނޑުގެ ދިރުންތަކުން ފެންނަ އެންމެ ނުރައްކާތެރި މާއްދާތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވިހައެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. ޓެޓްރޯޑޮޓޮކްސިން (TTX) ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު މި ވިހަ އުފައްދަނީ ބޯވަތަކުގެ ލޭހޮޅިތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ބެކްޓީރިއާތަކުންނެވެ.

ބޯވަ އޭގެ ޝިކާރަ އަތުޖެހުމުން އޭގެ ތުންފަތުގެ ތެރެއިން މި ނުރައްކާތެރި، ފުރާނައަށް ނުރައްކާ މާއްދާ އިންޖެކްޓް ކުރެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ވާގިނެތުން ނުވަތަ މަރުވުން ވަރަށް ގާތެވެ.

މިދިޔަ ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ތެރޭގައި ބްލޫ ރިންގްޑް ބޯވަ ދަތްއެޅުމުގެ ސަބަބުން މަރުވި މީހުންގެ އަދަދު ވަރަށް މަދުކަމަށް ރިޕޯޓް ކޮށްފައިވާއިރު، މިހާތަނަށް މިއަހަރު މަރުވެފައިވަނީ 3 މީހުންނެވެ.

ވިސްނާލަ ބަލާށެވެ. ބާލަން ވެރިކަމަށް އެރި އިންޑިއާ ސިފައިންގެ ބާލަނީ ޔުނީފޯމެވެ. ގެއްލުނު ކަނޑު ހޯދުން ހަދަނީ ދައުލަތުން ފައިސާފެލާ އޮތްބަކަށެވެ. މިނިވަންކުރަން ވައުދުވީ ރައީސް ޔާމީންގެ ކިބައިން މިނިވަންކުރީ ޕީޕީއެމް-ޕީއެންސީއެވެ. ވެރިކަމަށް އާދެވެންދެން ހަރާންވި ޔާމީނުގެ ހުކުން ވެރިކަން ލިބުމާއެކުވީ ހަލާލެވެ. ހުސް ގޮނޑިއެއް ދައްކައިގެން ވެރިކަން ހޯދާ ހުސްގޮނޑި ތަކަކަށް ރިޔާސީ ބަޔާން އިއްވާ ހުސްގޮނޑިއަށް ބާރު ހޯދަން ދިޔައީ ސްޕްރީމް ކޯޓަށެވެ.

މުސާރަ ދޭނޭ ފައިސާ ނެތިގެން ކުންފުނިތަކުން އެތައް ސަތޭކަ މުއައްޒަފުން ކަނޑާ މަގުމަތި ކުރަމުން އައްޔަނު ކުރަނީ އަތްގުޅި ނުކާވަރު ބޮޑު މުސާރައިގައި އެތައް ސަތޭކަ ސިޔާސީ މުއައްޒަފުންނެވެ. ރަށްރަށުގައި ގާއިމު ކުރަމުންދާ ފެނާ ނަރުދަމާގެ ނިޒާމު ހުއްޓުވާ އަޅަން އުޅެނީ ބަޖެޓްގައި ނެތް ކެންޕޭން އެއަރޕޯޓް ތަކެވެ. މާލެ ސަރަހައްދުން މާލޭ މީހުނަށް ދޭން ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޯތިތައް ނުދީ މާލޭ މީހުނަށް ގޯތިދޭން ހިއްކަން ފެށީ ބަޖެޓްގައި ނެތް ފުށިދިއްގަރުފަޅެވެ. ބަނދަރާ މަގާ ނުހެދުނަސް އަޅަން އުޅެނީ ބިލިޔަން ޑޮލަރުގެ ކަނޑުއަޑީ ޓަނަލެވެ.

ރާއްޖޭގެ ކުދި ކުދި ބޭސް ފިހާރަތަކާއި ކުލިނިކް ތަކާއި ހޮސްޕިޓަލް ތަކުން ހޯދި ހިދުމަތަށް ދޭނެ ފައިސާއެއް އާސަންދައަކު ނެތެވެ. އަވައްޓެރި ގައުމުތަކުން ހޯދި ހިދުމަތަށް ދަރަނި އަދާކުރާނެ ފައިސާ ނެތިގެން އަސަންދަ އޮތީ ދޮޅި ފެނުގައެވެ. އެކަމަކު ނެތް ފައިސާއިން އާސަންދައިގެ ހިދުމަތްދޭން ބެންކޮކާ ދުބާއީ ހުޅުވާލަނީއެވެ. އޭރުންވެސް އިތުބާރުކޮށް ޖަހަންވީ އަތެވެ.

ހުވާކުރި ޖަލްސާގައި އަނގަފުރާފައި ބުނީ އިގުތިސާދީ ފުންވަޅުގަޑެއް އޮތް ވާހަކައެވެ. އެހެން ބުނަމުން ދިދަ ހެކިކޮށް ބުނީ ގިރާވަރުފަޅުން ފެށިގެން ފުށިދިއްގަރުފަޅާ ހަމަޔަށް ބުރުޖު ހަލީފާތައް ކޯދުލާ ބިންފަޅާ އަރާނެ ވާހަކައެވެ. ޑްރޯނުން ސަރަހައްދު ބެލެހެއްޓުމާއި މަސްވެރިންނަށް ކިރާ މަހުގެ އަގު 48ގަޑިއިރު ތެރޭގައި ދިނުމާއި ބޯންމެރޯ ހެދުމާއި ތަރައްގީގައި ގުދަށްތިބެ ދުބާއީ އެތިބަ ދައްކަނީއެވެ. 

އިގުތިސާދު ރޫފަޖެހި ބޯކޮށް ޑޮލަރު ވަދެ އެތެރެއެއް ބޭރެއްނެތި މިނެއްނެތި ހެޔޮ އަގުގައި ލިބޭނެ ކަމަށް ބުނި ޑޮލަރަށް ވީވަރަކީ 25 ޑޮލަރަށްވުރެ މަތީގެ މުއާމަލާތެއް ނުހިންގޭ ގޮތްވުމެވެ. ޑޮލަރު ނުލިބިގެން ފިހާރަތަކުގެ ދޮރުމަކުޑި އަޅުވަން އޮތީ ޖެހިފައެވެ. ބާޒާރުން މުދާ ހުސްވެ އަނގަޔާ އަތާ ދިމާ ނުވާން ފެށީމާ 16 މިލިޔަނުގެ ޖަގޫޒީއަށް އެރިތިބޭތަން ފެންނާނީ މަޖޫރީންނެވެ.  

ގާނޫނު އަސާސީއާއި ހިލާފުވުމުގައި ވެސް މިވަރުކަމެއް ނެތެވެ. ރިޔާސަތާއި ކެބިނެޓާ ދޭތެރެއަށް ގާނޫނު އަސާސީ ނުދަންނަ ބޮޑުވަޒީރަކު ހުރެއެވެ. ލާމަރުކަޒީ ގާނޫނުގެ ބާރުތައް ދަތްދޮޅި ވަޒީރުގެ އަންބޮޑިއަށް ޖަހަލައިފިއެވެ. ރެއަކަށް އިރުއޮއްސި އަލިވިލުނުއިރު ގަނޑުކޮށް ހުރިގޮތަށް ވިކުނު 13ހަށި ގަނެލައިފިއެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ހުއްދަނެތި ފުށިދިއްގަރުފަޅާއި ހުޅުމާލެއިން ބޭރު ކުންފުންޏަކަށް ބާޓާ އުސޫލުން ބިންދީފިއެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ރުހުން ނުދިން ބަޔަކަށް ވަޒީރުކަން ދީގެން ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހުގައި އެބަ ގެންގުޅެއެވެ. ގާނޫނާ ހިލާފަށް އަނބިމީހާއަށް ނޯޕޭލީވެއް ހޯދައިގެން ނޯޕޭލީވްގައި ބަހައްޓައިގެން ދައުލަތުން ފައިސާ އެބަ ނަގުވައެވެ. 

މަޖިލީހުގައި ތަމްސީލު ނުކުރެވޭ ގޮތަށް ރާއްޖޭގެ ދެވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ޕާޓީ އޮތީ ހިސޯރުކޮށްފައެވެ. ޕްރައިމަރީގައި ޕާޓީމެންބަރުން ވޯޓުދީގެން ޕާޓީގެ ޓިކެޓަށް ހޮވާ ކެންޑިޑޭޓް ހުއްޓާ އެހެން މީހަކަށް ވާގިދީގެން ޕާޓީ ނިޒާމާއި "ޑިމޮކްރެޓީކް ވެލިއުސް" ވެއްޔާ މޮޑެލަނީއެވެ. 

ގޮތްފޮތް ވެރިއެއްގެ ކިބައި އެވަރަށް ނެތުނީމާ އިތުބާރަކީ މީހުން ކުރާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މުއިއްޒަށް ކިރިޔާވެސް ބާރެއް މަޖިލީހުން ލިބިއްޖެނަމަ ރާއްޖޭގައި މިހުނަށް ދިރިއުޅުމާ ނުކުޅަދާނަ ވާނެއެވެ. ދިވެހިންނަށް އެންމެ ހެޔޮގޮތަކީ ވީހާ އަވަހަކަށް ވެރިކަމުން މުއިއްޒު ފައްސާ ނަގާލުމެވެ. ހޮޅި ވައުދުވެ ހޮޅިހޮއްލަން މުއިއްޒު ބެހެއްޓޭކަށް ނެތެވެ.  ޕީޕީއެމް-ޕީއެންސީގެ ބާރު ޔާމީނުގެ އަތްމައްޗަށް އަލުން ގެނައުން ނޫން ރަނގަޅު އެއްވެސް ގޮތެއް ޕީޕީއެމް-ޕީއެންސީއަކަށް މިހާރަކު ނެތެވެ. ޔާމީނު ބާރުވެރިކުރުމުގެ ވަގުތު މިހާރު ޖެހިއްޖެއެވެ.        

ރަހިމެއް ކުއްޔަށް ހިފައިގެން ދަރިއަކު އުފަން ކުރުވުމަކީ ދުނިޔޭގައި ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި މިހާރު ހިންގާ ވިޔާފާރިއެވެ. އެކަމުން ދަރިން ލިބުމުން މަހުރޫމުވެފާ ތިބޭ ދެމަފިރިންނަށް ދަރިއަކު ހޯދުމުގެ ހިތް ހަމަ ޖެހުން ލިބެއެވެ. ރަހިމް ކުއްޔަށް ދީގެން ދަރިން ވިހާދޭ އަންހެނުންނަށް ސަރޮގަސީއަކީ އެހާމެ ބޮޑުއަގު ލިބޭ ފައިދާ ބޮޑު ވިޔަފާރިއެކެވެ. 

ކިތަންމެ ފައިދާ ބޮޑު ވިޔަފާރި އަކަސް ކުލީ ރަހިމުގެ ވިޔަފާރީގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި އިޖުތިމާއީ މައްސަލަތައް އުފަންވެއެވެ. ނަސްލު އޮޅުމަކީ އޭގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއްކަމެވެ. ކުލީ ރަހިމުން އުފަންކުރާ ދަރިފުޅުގެ ދެ މަންމައިން ތިބެއެވެ. އެކަކަށް ދަރިއަކު އުފަން ކުރުވުމުގައި އުފުލަންޖެހޭ މައިވަންތަ ތަކުލީފު ތަކެއް އުފުލާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އަނެކަކަށް އޭނާގެ އަމިއްލަ ހަށިގަނޑާ ގުޅުމެއްނެތް. އަމިއްލަ ރަހިމުގައި އުފެދުންނުވާ ނުތުފާއެއް ރަހިމުގައި އިންދައިގެން އުފަންކުރާ ދަރިއަކީ ދަރިއަކަށް ނުވެއެވެ. ބައްޕަ ކަށަވަރު ކުރުމުގައި ވެސް ޝައްކު ތަކެއް އުފެދުމުގެ ފުރުސަތު އެހާމެ ބޮޑެވެ. 

އަމްދުން އިސްލާމީ މުޖުތަމައެއްގައި އެފަދަ ކުއްޖާގެ މައިވަންތަކަމުގެ ހައްގުތައް އެކަށައެޅުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އިސްލާމު ދީނުގައި މައިވަންތަ ކަމުގެ ހުރިހާ ހައްގެއް އޮންނަނީ ވިހޭ މައިމީހާއަށެވެ. މުދާ ވާރުތަވުން ވެސް އޮންނަނީ އެމަގަށެވެ. ރަހިމު ކުއްޔަށް ދިން މައިމީހާއަށް އޭނާ ވިހޭ ދަރީގެ މައްޗަށް މައިވަންތަކަމުގެ ހައްގު ނެތުމަކީ އިންސާފަކަށް ނުވާނެއެވެ. 

ސަރޮގަސި ހެދުމަކީ ކުއްޖަކު އެޑޮޕްޓް ކުރުން ކަހަލަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ހަލާލު އަނބި މީހާ ނުވަތަ އަޅު އަންހެނާގެ ރަހިމުގެ ތެރެއަށް ނޫނީ އެއްވެސް ފިރިހެނެއްގެ ދަރިފަންޏެއް އެހެން އަންހެނެއްގެ ރަހިމުގެ ތެރެއަށް ދިއުމަކަށް އިސްލާމް ދީނުގައި ފުރުސަތެއް ނެތެވެ. އެނޫން ގޮތަކަށް އެކުރެވެނީ ބޮޑުވެގެންވާ ހަރާމް ކަމެކެވެ.

ކަމަކީ ހުއްދަ ކަމެއް ކަމަށް ހަދަން ސިއްހީ ސަބަބުވެރިކަން ހުއްޖަތަކަށް ހަދަން އުޅެފަނެއެވެ. އެހެނަސް ގުރުއާނާ ސުންނަތުން ސަރޮގަސީއަކީ ހުއްދަކަމެއް ކަމަށް ސާބިތު ކުރެވޭނެ ހަމައެއް ނެތްކަމަށް އިސްލާމީ ގިނަ އިލްމުވެރިން އިއްތިފާގުވެއެވެ.  

އޭގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުންނަކީ ކުޑަކުދިން ކަމަށް މިންޒަރުދުށް މީހުން ލޯކަލް މީޑިއާއަށް ކިޔައިދިން ނަމަވެސް މިކަން އަދި ރަސްމީކޮށް ކަށަވަރުކޮށްދީފައެއް ނުވެއެވެ.

ހާސްވެފައި ތިބި ބެލެނިވެރިން ވަނީ ކައިރީގައި ހުރި ހޮސްޕިޓަލަކަށް އެއްވެ އަޕްޑޭޓް ހޯދުމަށް އެއްވެފައެވެ. 

ސިނާއީ ޕްރޮވިންސް ހެއިލޮންޖިއަންގްގެ ޖިމް ތެރޭގައި ތިބި 19 މީހުންގެ ތެރެއިން ސަލާމަތްވީ އެންމެ އަށް މީހުންނެވެ. 

ތަހުގީގެއްގައި ދައްކާފައިވާ ގޮތުގައި  ވޮލްކެނިކް ގްލާސް ވައްތަރެއް ކަމަށްވާ ޕަރލައިޓް ފުރާޅުގައި ގަވާއިދާ ހިލާފަށް ފުނިޖައްސާފަ ހުރުމުގެ ސަބަބުން ވާރޭފެނާތެމި ޕަރލައިޓް ފޯވެގެންގޮސް ފުރާޅުވެއްޓުނީކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

ހޯމަ ދުވަހުގެ ހެނދުނާ ހަމައަށް ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ސަލާމަތް ކުރުމުގެ މަސައްކަތާ ގުޅޭ ގޮތުން އެކަށީގެންވާ މުއާމަލާތެއް ނެތް ކަމަށް ބުނެ ބެލެނިވެރިން ވަނީ ސްކޫލްގެ އޮފިޝަލުންނާ ސުވާލު ކޮއްފައެވެ.

އިންސްޓަގްރާމްގައި 8.5 މިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ ފޮލޯވަރުންނާއި ޔޫޓިއުބް ޗެނަލްގައި ގާތްގަނޑަކަށް 500 މިލިއަން ވިއުސް ލިބިފައިވާ މި އިންފްލޫއެންސަރު މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ ޓްރެއިނިން ރެޖިމަންޓާއި ޖިމް ވޯކްއައުޓްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ.

އިންސްޓަގްރާމްއިން އޭނާގެ ލޯބިވެރިޔާ ނިޗާ ވަނީ ޖޯއެސްތެޓިކްސް ދުނިޔެ ދޫކޮށްފައިވާކަން ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.

މިޝޯގަ ވާހަކަދެކުވުނީ 2025 ވަނަ އަހަރު ޝުގާ އާއި ޖިމިން، މަޝްހޫރު ކޭޕޮޕް ބޭންޑް ބީޓީއެސް އެނބުރި އައުމުގެ ފުރުސަތު އޮތް ވާހަކައެވެ. ޝުގާ ވަނީ ޖިމިންއަށް މަރުހަބާ ކިޔައި، އަދި ޖިނިމް އޭނާގެ ޑްރިންކިން ޗެޓް ޝޯ ގަވާއިދުން ބަލާ ކަމަށް ފާހަގަކޮށް މީގެ ކުރިން އޭނާގެ ވީވަރސް ލައިވް ސެޝަންގައި އޭނާއަށް ތައުރީފު ކުރި ކަމަށްވެސް ފާހަގަކުރިއެވެ.  ޔޫޓިއުބް އަދި ވީވަރސް އިން ލިބެން ހުރި 36 މިނެޓުގެ ދިގު ވީޑިއޯގައި ޖިމީން އާއި ޝުގާ ކެރިއަރުގެ ވާހަކަ ދައްކާތަން ފެނިފައިވާއިރު، 2025 ވަނަ އަހަރު އެ ގްރޫޕް އެނބުރި އައުމުގެ ފުރުސަތު އޮތް ކަމަށް ވެސް ހައިރާން ކުރުވަނިވި ގޮތަކަށް ހާމަކޮށްފައިވެ އެވެ.

ރީޔޫނިއަންއާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދައްކަމުން ޖިމިން ބުނީ 2025 ވަނަ އަހަރަށް އިންތިޒާރު ކުރަމުން އަންނަ ކަމަށާއި އެ އަހަރަށް ގްރޫޕްގެ ހުރިހާ މެމްބަރުން އެކުގައި ތިބޭނެ ކަމަށެވެ. ޝުގާ ވެސް ހަމަ އެކަން ކަށަވަރުކޮށްދީ، އެމިހުންގެ ސިންގަލްތަކާއި އަލްބަމްތައް ނެރުމަށް ފަހު އެކުގައި އުޅޭނެ ކަންޔަގިން ކޮއްދީފައިވޭއެވެ.

ޝޯ ނިމުނުއިރު ސުގާ ޖިމިން ގާތު ބީޓީއެސްގެ މާނައަކީ ކޮބައިތޯ އަހާލުމުން 'އާއިލާ' ކަމަށް ބުންޏެވެ.