ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައި މިވަނީ ޑެމޮކްރަސީގެ ކޮން ވިސްނުންތަކެއް ކަމެއް ދަންނަ މީހަކު ނެތެވެ. ޓެކްސްތަކުން ރައްޔިތުންނާއި ހިސާބަށް އަންނަނީ ކޮޅު ދާލި ކޮޅެކެވެ. ދައުލަތަށް އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި ލިބޭ އަދަދަށް ވުރެ ހަރަދު ބޮޑެވެ. ނަމަވެސް ރަގަޅު ތައުލީމެއް ނެތެވެ. މަދަރުސާ ތަކުގައި ކިޔަވާ ދެނީ މުގައްރަރު ފުރިހަމަ ކުރުން އަމާޒަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. ޓެކްސްފައިސާއިން މުސާރަދޭ ސަރުކާރުގެ ސްކޫލްތަކުގައި އުޅޭ ކުދިންގެ ނަތީޖާތައް ޕްރައިވެޓް ސްކޫލްތަކުން ހޯދާ ނަތީޖާތަކާއި ނުބައްދަލުވާ ސަބަބު ހޯދަން ވެއްޖެއެވެ.

ސަރުކާރުގެ އިސް ފަންތީގައި ހަރަކާތްތެރިވާ އިއްޒަތްތެރިންގެ ދަރިން ގިނައިން އުޅެނީ ޕްރައިވެޓް ސްކޫލް ތަކުގައެވެ. ދައުލަތާއި ސަރުކާރު ހިންގަން އުޅޭ މީހުންވެސް ސަރުކާރު ސްކޫލްތަކުގެ ފެންވަރު ދައްކަމަށް ގަބޫލު ކުރަނީއެވެ. ރަގަޅު ޓީޗަރުންނާއި ވަސީލަތް ހަމަ ސްކޫލްތައް ސަރުކާރު ސްކޫލްތަކުގައި ހަމަކުރަން ނަގާ އެއްޗަކަށް ޓެކްސް ނުވަނީ ތޯއެވެ. 

ސިއްހީ ހިދުމަތް ވަނީ ވެންޓިލޭޓަރުގައެވެ. ޑޮކްޓަރު ކިއު އުޅެނީ ހާހުން މަތީގައެވެ. ބޭހެއް ނެތެވެ. ޓެސްޓު ހަދާނެ މެޝިނެތް ނެތެވެ. ބޭނުން ކުރާނެ ކެމިކަލެއް ނެތެވެ. ޕްރައިވެޓް ހޮސްޕިޓަލް ތަކަށް ވުރެ ސަރުކާރުގެ ސިއްހީ ނިޒާމް ބޮޑުތަނުން ވަނދެވެ. އެކަމަކުވެސް ޓެކްސް ނަގަނީ ސިއްހީ ހިދުމަތް ރަގަޅު ފެންވަރަކަށް ދޭށެވެ. ކަމެއް ވާއިރަށް ދާން ވީ ފުރައިގެން ބޭރަށެވެ. އާސަންދަ އާއި އެންސްޕާ ލިބެނީ ކޯޓުތުރުކުރައްވާ ބޭބޭފުޅުންގެ އެކުވެރިންނާއި އާއިލާތަކަށެވެ. ޓެކްސުން ރައްޔިތަށް ލިބެނީ ޕެނަޑޯލް ގުޅައަކާއި ބާމު ފުޅިއެކެވެ. ކީހައި ޅެމެއް މިވީ ފަރިއްސަށެވެ. ޖެހި ހިސާބުދިޔައީ ތޮއްޑޫ ދަށުންނެވެ.

ތަކެތީގެ އަގުތައް ހިފަހައްޓަން ސަރުކާރު ވަނީ ނުކުޅެދިފައެވެ. ހަފުތާއަކުން ހަފުތާއަކުން ތަކެތީގެ އަގުތައް އެބަ އުފުލެއެވެ. ހިދުމަތް ތަކުގެ އަގުތައް އުފުލެއެވެ. ރައްޔިތުން ބޭނުންވަނީ ޓެކްސްފައިސާ އިން ފުރިހަމަ ހިދުމަތް ތަކެއް ހޯދާށެވެ. ޖާހާ ހައިބަތަށްޓަކައި ވަޒީފާ ތަކަކަށް މީހުންވައްދާ ހިދުމަތުގެ އަގުތަކާއި ހިދުމަތްތައް މެދުކަނޑާލާކަށް ނޫނެވެ. 

ހިދުމަތްތައް ބޮޑުއަގުގައި ގަންނަން ޖެހުމަކީ ކުރިއެރުމެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ ރައްޔިތެއް ހަމަހަމަ ވާން ޖެހެއެވެ. އެއީ އަސާސީ ހިދުމަތް ލިބުމުގައެވެ. ސިއްހަތާއި ތައުލީމާއި ރައްކައުތެރިކަމާއި ކެއިން ބުއިމަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި ހެޔޮ އަގުގައި ފޯރު ކޮށް ނުދެވި، ސިއްހީ ހިދުމަތް ލިބުމުގައި އިހުމާލު ވާނަމަ ޓެކްސް ނުނަންގަވާށެވެ. ނުވަތަ ސަރުކާރުން ހިދުމަތް ފޯރު ކޮށްނުދޭނެ ގިންތި ތަކެއް ކަނޑައަޅާ އެ ރައްޔިތުންގެ އަތުން ޓެކްސް ނެގުންވެސް ހުއްޓާލާށެވެ. އިންސާފުވެރި ވާށެވެ.  

ރައްޔިތުންނޭވެ. 

ދެ ފުށަށް ކެޑޭ މީހެއްގެ ނަމަ އަމަލާ ބަހާ އެއްގޮތްނުވޭ،

އެ ފުށާ މިފުުށް އޮފުދާރުކޮށް ދޮގުތައްހަދަން ޖެހިލުންނުވޭ ،

ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުން ބޭނުންވާ ކަންކަން ވަރަށް ސާފެވެ. ކަންބޮޑުވެ ދައްކާ ވާހަކައަކީ ރަށުގައި ތިބެގެން ވިއަސް ރަށުން ބޭރުގައި ނަމަވެސް ފުދުންތެރި ދިރިއުޅުމެއްގެ ފުރުސަތު ހަނި ވާހަކައެވެ. ބިން ބޮޑެތި ރަށް ރަށުން ބުނަނީ ބިން ހިއްކުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުން ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އެންމެން ވަޒީފާ ތަކަށްލުމުން އާންމު ދިވެހި ވިޔަފާރިތައް ހުއްޓުނު ވާހަކައެވެ. 

އަތޮޅުތެރޭގައި ކޮންމެ ރަށެއްގައި އޭޓީއެމް އެބަހުއްޓެވެ. ކުރިއާއި ހިލާފަށް އޭޓީއެމްއިން ނަގާނެ ފައިސާއެއް އެކައުންޓުގައި ނެތެވެ. ސްކޫލްތަކުގައި ކިޔަވާދޭނެ އެކަށީގެންވާ ޓީޗަރުންނެއް ނެތެވެ. ސްކޫލްތަކުގެ ތައުލީމީ ފެންވަރު ދައްވެއްޖެއެވެ. ސްކޫލްތައް ވަނީ ފިލާވަޅު ނަގާދޭ ތަނަކަށް ބަދަލު ވެފައެވެ. ކިޔަވައެއް ނުދެއެވެ. ޓީޗަރ ބުނަނީ “އޯޕަން ޕޭޖްނަމްބަރ *** ރީޑް އިޓް ޔުއަރސެލްފް އާސްކް މީ އިފް ޔޫ ހޭވް އެނީ….” އަތޮޅު ތެރޭގައިވެސް ބޭނުންވަނީ މިސަގާފަތަށް ނިމުމެކެވެ.

ކިޔަވާ ދޭށެވެ. ދަރިވަރަށް އިތުރު މައުލޫމާތު ލިބޭނެ ގޮތަށެވެ. މައުލޫމާތުގެ ހަޒާނާ މުއްސަނދި ވާނެ ގޮތްތަކަށެވެ. އިތުރު ހަރަކާތްތައް އޮވެއެވެ. އެކަމަކު ނަމެއްގައެވެ. 

އަތޮޅު ތެރެ ތަރައްގީ ކުރުމުގެ ވާހަކައާއި އިތުރު ވައުދުތައް ވާއިރު ވިސްނާލަ ދޭށެވެ. ކުރީ ސަރުކާރުތަކުން ފައްޓާފައިވާ ކިތައް ޕްރޮޖެކްޓް ކުރިއަށް ނުކަނޑާ އެބައޮތްތޯއެވެ. ކޮންމެ އިންތިހާބަކަށް އައު ވައުދުތައް ވުމުގެ ވާހަކަ ހުއްޓާ ލައްވާށެވެ.

ރަށެއްގައި ބޭނުންވާ ކަންކަން ވަރަށް ސާފެވެ. އަރާ ފޭބޭނެ ރަގަޅު ނިޒާމެކެވެ. ވިޔަފާރި ކުރުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު މަންޒަރު ފެންނަ ރަނަގަޅު ބަނދަރު މައްޗެކެވެ. ތެލާއި ފެން ފަސޭހައިން ލިބޭނެ ގޮތްތަކެކެވެ.

މާލޭގައި 16 ރުފިޔާއަށް އެސްޓީއޯގެ ޕެޓްރޯލް ގަންނަން ލިބޭއިރު އަތޮޅު ތެރެއިން 28 ރުފިޔާއަށް ޕެޓްރޯލް ލީޓަރެއް ގަންނަން ޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. އެސްޓީއޯއަކީ މާލޭ ރައްޔިތުންގެ ވިޔަފާރި ކުންފުންޏަކީ ތޯއެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުންނަމަ އެސްޓީއޯ އަކީ ރައްޔިތުންގެ ކުންފުންޏެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ތަފާތު ކުރުން އިންތިހާއެވެ. 

ސިއްހީ ނިޒާމު ބައްޓަންވެފައި އޮތީ މާލެއަށް ދާން މަޖުބޫރު ވާގޮތަށެވެ. ހުސްނުވާ އާސްންދަ ހުސްވީއެއް ނޫނެވެ. އާސްންދައިން ގަންނަން ބޭނުންވާ ބޭހުގެ ސްޓޮކް ހުސްވީއެވެ.

ޑޮކްޓަރު ލިޔެދޭން ޖެހެނީ ސްޓޮކުގައި ހުންނަ ބޭހެވެ. ހަދަން ޖެހެނީ ކެމިކަލް ލިބެން ހުރި ޓެސްޓު ތަކެވެ. ބައްޔަށް ބޭނުންވާ ޓެސްޓާއި ބޭހަކީ މިއަދު ލިބޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.

މި ތަފާތުތައް އަތޮޅު ތެރޭގައި އޮތީ މުޅިން ތަފާތު ކޮށެވެ. ބޮލުގަ ރިއްސާތީ ޑޮކްޓަރަށް ގޮއްސި ނަމަ ދެނީ ކަކުލަށް ޖަހާނެ މޫވް ސްޕްރޭ ފުޅިއެވެ. ހުންއައިސްގެން ޑޮކްޓަރަށް ގޮއްސިއްޔާ ލިބެނީ ބޭސް މަލަން ކޮޅެކެވެ. މާލޭގައި ޑޮކްޓަރު ލިޔެދޭ ބޭސް އާސަންދައިން ނުލިބެއެވެ. ލިސްޓުގައި ނެތް ބޭހަކަށް ވާތީއެވެ. ނުވަތަ ސްޓޮކުގައި ނެތީއެވެ. ބޮޑުއަގުގައި އަމިއްލަ އަށް ގަތުން ނޫން ގޮތެއް ނެތެވެ. 

އަތޮޅުތެރެއަށް ލިބެން ޖެހޭ ހިދުމަތް ނުލިބުމަކީ ރައްޔިތުން އިންތިހާއަށް ކަންބޮޑުވާ ކަމެކެވެ. ރަށުގައި ތިބެ އާމްދަނީ އިތުރު ކުރުމަށް އޮތް ފުރުސަތަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ދެވޭ މޭޒު ވަޒީފާއެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް އޮތުމަށް ނިމުން އަންނަން ޖެހެއެވެ. މަސްވެރިކަން ހުއްޓެނީއެވެ. ދަނޑުވެރިކަން ހުއްޓެނީއެވެ. މަސައްކަތް ކުރަން ތިބީ ބިދޭސީންނެވެ. މަސްވެރިކަން ކުރަންތިބި މީހުންނާއި ދަނޑުވެރިންނަށް ކުންފުނިތަކުން ވަޒީފާ ދިނީމާ ވާނީވެސް އެހެން ތާއެވެ. 

އިންސާނުން އަޅުވެތިކަން ބަލައިގަތީކީ ނޫނެވެ. ރިޒުގު ދެނީ ސަރުކާރުން ކަމަށް ބުނެދޭން ސަރުކާރުން ބޭނުންވީއެވެ. ގޮތް ހުސްވީއެވެ.

ސަރުކާރުން ރާއްޖެ ޑިޒައިން ކޮށްފައިވަނީ އަޅުވަތި ވާން މަޖުބޫރު ކުރުވާ ގޮތަށެވެ. ފުރިހަމަ މިނިވަން ކަމަކީ އަމިއްލަ ނަފުސުގެ މިނިވަން ކަމެވެ. ގޮތް ނިންމުމުގެ މިނިވަންކަމެވެ. އަމިއްލަ އިހްތިޔާރުގައި ކަންކަން ކުރުމުގެ މިނިވަން ކަމެވެ. އެ މިނިވަންކަން ސަރުކާރުން ވަނީ ގައިދު ކޮށްފައެވެ. 

ރަށްރަށަށް މިއުޅެނީ ދިރިހުރެވޭނެ ގޮތް ނުފެނިގެންނެވެ. ތަކެތީގެ އަގުތައް އަތޮޅުތެރޭގައި އިތުރުވެފައިވަނީ ހައްދު ފަހަނައަޅާފައިވާ މިންވަރަށެވެ. ވަސީލަތް ހަމަ ތަންތަނަށް ރަށްރަށް ހަދާދިނުމުގެ އާދޭހަށް އަޅަނީ އޮފީހެކެވެ. ވަސީލަތުގެ ދަތިކަމުގެ ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ.

ހާލަތު ބަދަލުވާނީ ހާލަތު ބަދަލު ކުރުމުގެ ހިޔާލާތު ހުރެގެންނެވެ. ކޮންމެ ރަށެއް އަތޮޅެއް ތަފާތެވެ. އެއް މޮޑެލެއް ހުރިހާ ރަށަކަށް ނުފެތޭނެއެވެ. އެކަން ދަންނަން ވެއްޖެ ނޫން ތޯއެވެ.

ވެރިކަމުގެ މާމުއި ހަނދުވަރުގައި ހިތަދޫ އުތުރު އޮތްގޮތް ދުށީމުއެވެ. އެމްޑީޕީއަށް އޭރުގައި ދިނީ އެންމެ 838 ވޯޓެވެ. މުއިއްޒާއި މުއިއްޒުގެ ކޯލިޝަން ސަރުކާރަށް 1079 ވޯޓު ލިބުނެވެ. 2026 ބައި އިލެކްޝަން މުއިއްޒުއާއި މުއިއްޒު ޕާޓީ ތަމްސީލު ކުރާ ކެނޑިޑޭޓު އަމިއްލަ ކެނޑިޑޭޓެއްގެ ގޮތުގައި ބައިވެރިވެ 306 ވޯޓު ހޯދިއެވެ. 

2026 ވަނަ އަހަރުގެ މަޖިލިސް ބައި އިލެކްޝަން އައި އިރު ސަރުކާރު ވަނީ ވައި ވެފައެވެ. ސަރުކާރުގެ އަމަލުތައް ހުރީ ރައްޔިތުން ބީރައްޓެހި ކުރާކަހަލަ ގޮތަކަށް ބަދަލު ވެފައެވެ. މެޗެއް މޮޅުވަނީ ފަރަގުގައި ވާދަވެރި ބަޔަށް ވުރެ އެންމެ ދަރަޖައަކުން ނަމަވެސް ކުރި ހޯދައިގެންނެވެ. ކޮންމެއަކަސް މުއިއްޒާއި މުއިއްޒުގެ ކޯލިޝަން ޓީމަށް ދުނިޔެ ދައްކާލައިފިއެވެ.

ކޯލިޝަން ސަރުކާރުގެ ޓީމުތަކެއް އެ ދާއިރާގެ އިންތިހާބު އިއުލާނު ކުރީންސުރެ އެ ރަށުގައި ހަރަކާތްތެރި ވާން ފެއްޓިއެވެ. ދެ އަނތްބަށް ކައިވެނި ކުރާނެ މީހުންނާއި، ތިންވަނަ ކައިވެންޏަކަށް ތައްޔާރުވެފައި ތިބި ކަމަށް ކެމްޕެއިން ޓީމުގެ މެމްބަރުން ގޮވަމުން ދިޔައެވެ. އައްޔާޝީގެ ތުހުމަތުތަކުގެ ރެކޯޑް މަތީން ތިރިއަށް އޮތް އޮތުން ސީދާ ކުރިއެވެ.

އެމްޓީސީސީ މުޅިންހެން އޮތީ އެ ދާއިރާއަށް އޯޕަން ބަޖެޓެއްގައި ހުޅުވާލާފައެވެ. ނުނިމި، ނުފަށާ ހުރި އަދި ވުޖޫދުގައިވެސް ނެތް އެތައް މަޝްރޫއު އެއް މަސް ދުވަހުތެރޭ ނިންމާލިއެވެ. ނުވަތަ ނިމުމާއި ގާތް ކުރިއެވެ. ވަޒީފާތައް ބެހިއިރު ވަޒީފާ ލިބުނު ބައެއް ބޭބޭ ފުޅުން ދުނިޔެ ދޫކުރިތާ 2 އަހަރު ވެއްޖެއެވެ. ނަމްބަރު ޖެހުމުގެ މައްސަލައެއް ކަމަށް ބަލާ ނިންމާލީއެވެ. އެއްބަޔަކު އާސަންދަ އާއި އެންސްޕާގެ އެހީގައި ބޭރަށް އައްޑޫއިން ޗާޓަރު ފުލައިޓުގައި ފޮނުވާލާހާ އޯގާ ތެރިކަން ދެއްކިއެވެ.

ނަތީޖާއާއި ހިސާބުން ކެމްޕެއިން ޓީމުން ބުނަމުން ދިޔައީ އިންތިހާބުން ބަލިވީ މުއިއްޒުގެ ސަބަބުން ކަމުގައެވެ. ނަން ކިޔުން މަނާ ކުދިންނާއި ދޮގުހެދުން ބޮޑުކަމުންނެވެ. ކޮންމެއަކަސް ވީ ބައްޔެވެ. 

މުއިއްޒާއި މުއިއްޒުގެ ޕާޓީ ކޯލިޝަނަށް މި ފަހަރު ކާމިޔާބެއް ނުކުރެވުނެވެ. އެމްޑީޕީ 1375 ވަރަކަށް ވޯޓު ހޯދައިފިއެވެ. މުއިއްޒާއި މުއިއްޒުގެ ކޯލިޝަން ޓީމުން ނެރުނު ކެނޑިޑޭޓަށް ތާއީދު ލިބުނެވެ. ނަމަވެސް އެ ޖަމާއަތްތަކުގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ނޫނެކޭ ބުނީއެވެ. އެ ޖަމާއަތުގެ ކެނޑިޑޭޓަށް 1313 ވޯޓު ކާމިޔާބު ކުރެވުނެވެ. މިއީ އަމިއްލަ ގޮތުން 2024 ވަނައަހަރު ނިކުމެ 306 ވޯޓު ހޯދި ކެނޑިޑޭޓް ހާސިލުކުރި ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.

މުއިއްޒު ޕާޓީ ކެނޑިޑޭޓުގެ އާއިލާއަށް ނިސްބަތްވާ މީހަކާއި ހަވާލާދީ ރައްޓެއްސަކު ބުންޏެވެ. “އަމިއްލަ ގޮތުން ނިކުތްނަމަ އިންނާނީ ގޮނޑީގައި” ތެދަކަށް ވުން ގާތެވެ. ރަށަށް މީހުން ބަލައިގަންނަ ކަހަލަ ބަޔަކު ދިޔަނަމަވެސް ނަތީޖާއަށް ބަދަލެއް އައިސްސީސް، ބާނަބާނަ ތިއްބާ އެ ވިއްކާލީ ކަނޑު ކަމަށް ބުނި މީހަކާއި، ރުފިޔާ ގޯނި އުފުލި ސޮރަކާއި އުކުޅަހު ސޮރަކު ގޮސްގެން ވޯޓެއް ނުލިބުނެވެ.

އަސްލަކީ ސަރުކާރަށް އާނއެކޭ ނުބުނީއެވެ. ކޯލިޝަން ސަރުކާރު ދަށީއެވެ. މިފަހަރު މިބަލިވީ ކޯލިޝަންގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ޕާޓީތަކެވެ. ރާއްޖޭގައި އަދަދުން މިހާރު އެންމެ ބޮޑު ޕާޓީއަކީ މުއިއްޒު ޕާޓީއެވެ. ދެން ބޮޑީ އެމްޑީޕީއެވެ. އެމްޑީޕީ އާއި އެކު މި އިންތިހާބުގައި އޮތީ އަދަދު ކިރިޔާ ހަމަވާ ޕީއެންއެފެވެ. އެހެން ހުރިހާ ޕާޓީތަކެއް އޮތީ މުއީޒު ފަހަތުގައެވެ. 

ކޮންމެ އަކަސް މާލޭގައި ތިބި އައްޑޫއަށް ނިސްބަތްވާ ސަރުކާރުގެ އެންމެން ކަހަލަ ގޮތަކަށް އައްޑޫގައި ބަނޑަހަ ޖަހައިގެން މި ލިބުނު ނާކާމިޔާބީ ކާމިޔާބަކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޮންމެ ކޮޅަކަށް އެނބުރިއަސް އައްޑޫ މީހުން ޖެހިޖެހިގެން ތިން ފަހަރު ނޫނެކޭ ބުނެފިއެވެ. ކޮންމެއަކަސް ވިދިވިދިގެން 3 ވީއެވެ. އައްޑޫން ބުނީ ފަށް ކަނޑަން ޖެހޭ ވާހަކައެވެ.

ހަނދާނަށް އަންނަނީ 2023 ވަނައަހަރުގެ ފުރަތަމަ ދެތިންމަހެވެ. ރައްޔިތުންނަށްޓަކާއި ޖާނުން ފިދާވާނެ ކަމަށް ވައުދު ވިއެވެ. ގައުމަށްޓަކާއި ޖިހާދު ކުރާނެކަމަށް ވައުދު ވިއެވެ. އިސްލާމް ދީނަށް ޓަކައި ގުރުބާން ވާނެ ކަމަށް ވައުދު ވިއެވެ. ވަރަށްވެސް ނަލަ ފަށުވި އިބާރާތުން މޫނުގެ އޮމާންކަން ދަމަހައްޓަމުން ވެރިކަމަށް ހޮވަން ރައްޔިތުން ވޯޓު ދޭން ޖެހޭ ސަބަބުތަކެއްގެ ގޮވެލި ތަކެއްގެ އަޑުތައް މުޅި ގައުމުގައި ގުގުމާލިއެވެ.

ލޯބިވާ ރައީސް ޔާމީނާއި ދޭތެރޭގައި ސަރުކާރުން ގެންގުޅޭ އަނިޔާވެރިކަމެއްގެ ވާހަކައެވެ. ނުހައްގުން ޖަލުގައި ގެންގުޅޭ ވާހަކައެވެ. ސިޔާސީ ދައުވާ އެއްގައި ސިޔާސީ މައިދާނުން އެކަހެރި ކުރި ވާހަކައެވެ. ހުސް ގޮނޑިއަކާއި ފޮޓޯ ގަނޑަކާއި “ދިވެހީންގެރާއްޖެ” ނަމުގައިވާ ޝިޔާރެކެވެ. 

ދިވެހިންގެ ދީން އިސްލާމް ދީނާއި ދެކޮޅު ސިޔާސަތުތަކެއް ކުރިއަރުވާން އުޅޭ ބަޔަކާއި ސަރުކާރާއި ގުޅުން ބޮޑު ވާހަކައެވެ. ދިވެހި ފަސްގަނޑުގައި ބޭރުގެ އަސްކަރިއްޔާއެއް ބާއްވައިގެން ހަމަނިދި ނުލިބޭ ވާހަކައެވެ. ސިއްރުން ސޮއިކޮށް ސިއްރު ކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކެއް ހާމަ ނުކޮށްގެން ދިވެހިރާއްޖެ ގާދޫ ކޮލުން ނިކުމެގެން އަވަށްޓެރި ގައުމެއްގެ ހިޔާވަހިކަން ހޯދަން ނައްޓަލުމުގެ ވާހަކައެވެ. ބާނަބާނަ ތިއްބާ ކަނޑު ވިއްކާލި ވާހަކައެވެ. ދިވެހީންނަށް އަމިއްލަ ގައުމުގައި ބަސް ބުނުމުގެ ހައްގު ގެއްލި އަވަށްޓެރި ގައުމަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ލަގަން ގެންގުޅޭ ވާހަކައެވެ. 

ދިވެހި އިގުތިސާދު އަނަރޫފަވެ ދައުލަތުގެ ތިޖޫރީތަކުގެ ފޫވެއްޓިގެން ފައިސާ ހަރުނުލާ ސަބަބުތަކާއި ދައުލަތް ބަނގުރޫޓްގެ ތުންފަތްމަތީގައިވާ ވާހަކަތަކެވެ. ރައްޔިތުންނަށް ލިބެންޖެހޭ ހައްގު މިންވަރުގެ މަދުކަމުގެ ވާހަކައެވެ. ސަރުކާރުން ބަހާފައިވާ ބިންބިމާއި ގޯތިތަކާއި ފުލެޓުތައް ހައްގުވެރިންނަށް ނުލިބޭ ވާހަކައެވެ. ބޭސް ސިޓީ އާއި ތައުލީމާއި ވަޒީފާގެ ރައްކައުތެރިކަން ނެތް ވާހަކައެވެ. 

ޑިމެކްރަސީގެ ހަމަތައް ވަޅުލަމުންދާ ވާހަކައެވެ. ހިޔާލު ފާޅުކުރުމާއި ބަސްބުނުމުގެ ހައްގުތައް ހަނިވެފައިވާ ވާހަކައެވެ. މިނިވަން ނޫސްވެރިކަން ގެއްލިގޮސްފައިވާ ވާހަކައެވެ. ސިޔާސީ ހަރަކާތްތަކަށް ކުރަމުންދާ އުނދަގޫތަކުގެ ވާހަކައެވެ. ދައުލަތެއްގެ ނިޒާމްތެރޭގައިވާ ޖަވާބުދާރީ ކުރުވުމުގެ ސަގާފަތަށް އޮތް ހުރަސްތަކުގެ ވާހަކައެވެ. ހަމަ އެފަދައިން ދައުލަތްހިންގުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިއްޖެ ނަމަ ފުއްދާދޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވި ކަންކަމުގެ ވާހަކަތަކެވެ. 

ވެރިކަމުގެ ދައުރު ދެބައިވެއްޖެއެވެ. ބޭރުގެ އަސްކަރިއްޔާއެއް ޔުނީފޯމުގައި ނެތެވެ. ބޭރުގެ އަސްކަރިއްޔާ ޔުނިފޯމްއަޅަނީ އެ މީހުން ތިބޭ ޖަގަހަ ތަކުގައެވެ. ތަމްރީނުވެ ހަށިގަނޑު ތަރުބިއްޔަތު ކުރަނީ ޓްރެކްޝޫޓާއި ޓީޝާރޓްގައެވެ. ގެއްލުވާ ވިއްކާލި ކަނޑުގެ ވާހަކަ ދެއްކުން ހުއްޓާލީއެވެ. އެއީ ވުޖޫދުގައި ނެތް މައްސަލައެކެވެ. ސިއްރު އެއްބަސްވުންތަކުގެ ވާހަކަ ދައްކަން ކެރޭ މީހުންގެ އަދަދު ނިސްބަތުން މަދު ވެއްޖެއެވެ. ރައީސް ޔާމީނުގެ ކަރުގައި އަދިވެސް އޮތީ ވާ ޖަހާފައެވެ. އިސްލާމް ދީނުގެ ހަމަތަކުގެ ވާހަކަ ނުދެއްކޭ ވަރަށް ސަމޯއާ އެގްރީމަންޓަކާއި ޝާދީ ކުރީއެވެ. 

އިގްތިސާދުގައި އަބަދުމެ ވަނީ ރަތްބޮކި ދިއްލިފައެވެ. ފެހި ސިގްންލް ކިޔުން ވަނީ ގަރާރަކުން މަނާވެފައި ކަހަލައެވެ. މާލެއާއި އަތޮޅުތަކަށް ވީ ވައުދުތައް ފޮތްފޮތުން ވަނީ އުނިވެ ހަނދާން ނެތިފައެވެ. ރަސް މާލެ ހައެއްކަ ފަހަރު 8 މަސްތެރޭ ހިއްކާ ނިމިއްޖެއެވެ. އިންވެސްޓަރ ބޭންކުތަކުން ލޯނުތަކާއި ބޭރު ފައިސާ ލިބޭ މިންވަރު އިރުތުވެއްޖެ އެވެ. ބަންކަރިން ހިދުމަތުން ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް ލިބޭ މިންވަރު 400 މިލިއަނުން 800 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އިތުރު ކުރެވިއްޖެއެވެ.

ބިއްލޫރި ޓަނަލުގެ ތެރޭގައި ރޭލުގެ މަސައްކަތް ބާރު ސްޕީޑުގައި ދަނީ ކުރިއަށެވެ. ނުވާ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތެވެ. އައްޑޫ ބްރިޖުގެ މަސައްކަތް ނިންމާ ބްރިޖުގެ މަޝްރޫގެ ކޮންޓްރެކްޓަރުން ފުރިތާ ދެ އަހަރުވެއްޖެއެވެ. ޑޮލަރުގެ އަގުތައް ހުރީ 1970 ވަނައަހަރުގައި ޑޮލަރު ލިބޭ ވަރަށްވުރެ މާ ބޮޑުތަނުން ހެޔޮ ވެފައެވެ. 

ރައްޔިތުން ހަދަނީ ދޮގެވެ. ރައީސަކީ އިތުރު ފުޅެއް ދުވަހަކުވެސް ހެއްދެވި ބޭފުޅެއް ހަމަ ނޫނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެ ވިދާޅުވާ ރައީސް ވިދާޅުވި އެއްވެސް ވާހަކައެއް ހަގީގަތަކަށް ނުވެއެވެ. ދޮގު މިބަސް ދިވެހި ރަދީފުން އުނި ކުރަން ވެއްޖެއެވެ. އަދުގެ ޅަޖީލު ދޮގަކީ ތެދު ހަގީގަތް ކަމަށް ގަބޫލު ކުރަން ފަށާފާނެއެވެ.

މަސްތުވުމުގައި ދެވިހިފާފައިވާ ވާހަކަ އަޑު އިވޭ ހިސާބުން ވަގުތުން މީހުން  ގުޅުވާލަނީ ރަލާއި ޑްރަގާއި ނިކޮޓިން ނުވަތަ ޖުވާ ކުޅުމާއި އެވެ. ފަހުގެ ސެންޗަރީ ތަކުގައި ސައިކޮލޮޖިސްޓުން ވަނީ މަސްތުގައި ދެވިހިފާފައިވުން އިތުރަށް ފުޅާ ކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް ގަބޫލުކޮށް ދިރިއުޅުމުގެ ބައެއްކަހަލަ އާދަކާދަ ތަކާއިވެސް ގުޅޭކަމަށް ބަލައިގެންފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ޖުވާކުޅުން، ގޭމްކުޅުން، އާދަޔާއި ހިލާފަށް އިންޓަރނެޓް ބޭނުން ކުރުމާއި އޭގެ އިތުރުން އިންސާނީ ސިކުނޑި އާދަޔާއި ހިލާފަށް ހަރަކާތް އިތުރުކުރާ ކަންކަން މަސްތުވެ ދެވިހިފުމާއި ގުޅުވާލާފައިވެއެވެ. އެ ފަދަ ކަންކަން މާހިރުން މާނަކުރަނީ ސިކުނޑިއަށް ވަނައެއް ދިނުން ފަދަ ކަންކަމާއެވެ. އަދި އެ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑިއަށް ގެންލުން ލިބޭކަމަށްވެސް ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ކަމަށް މާހިރުން ހާމަ ކުރެއެވެ.

އިސްލާމް ދީނުގައި މަސްތުވާ އެއްޗެތި މާނަކޮށްފައިވާ ގޮތް ދިވެހި ފޮތްތަކުގައި ވަނީ ހަމަ ބުއްދި ފިލާދާ ކޮންމެ އެއްޗަކީ ރާކަމަށެވެ. އަދި ރަލަކީ ހަރާމް އެއްޗެއް ކަމެވެ. ވި ތަރުޖަމާގެ އިތުރު ތަފުސީލެއް ޕްރީޕެއިޑް ޝެއިހުން ކިބައިން ސާފުކުރަން އުޅުމަކީ ތަރުޖަމާ އިތުރަށް އޮޅިގެންދިޔުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަމެއް ކަމަށް ނޫނީ ނުވާނެއެވެ.  

މިހާ ހިސާބުން މުހިންމު ސުވާލުތަކެއް މާހިރުން ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. ޖުވާ ކުޅުމުގެ ސަބަބުން އިންސާނީ ބުއްދިއަށާއި ދިރިއުޅުމުގެ އާދަތަކަށާއި ނަފުސަށާއި ތިމާއާއި ގުޅިފައިވާ ގިނަ ފަރާތްތަކަކަށް ބަދަލުތަކެއް އަންނަ ނަމަ، ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި ދޮގުހެދުން މަތީ ދެމިހުރި ހުރުން ނުވަތަ ދެވިހިފުމަކީ ވެސް އިންސާނީ އަހުލާގަށް ނުރަގަޅު ބަދަލު ތަކެއް އަންނަ ކަމެކެވެ. އަދި ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި ދޮގުހެދުމަކީ އާދައިގެ ވަބާއަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް މަސްތެއް ކަމަށް މާހިރުން ގަބޫލު ކުރާ ކުރުން އިތުރު ވެއެވެ. 

އަދުގެ ދުނިޔޭގައި ޖުވާކުޅުމަށް ދެވިހިފާފައިވުމަށް އިޝާރާތްކޮށް މާހިރުން ފާހަގަކުރަނީ ޖުވާއަކީ ދިރިއުޅުމުގެ އަހުލާގީ ދެވިހިފުމެއް ކަމުގައެވެ. ސަބަބެއްކަމަށް އެބޭބޭފުޅުން ފާހަގަ ކުރަނީ ޖުވާގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ގެއްލުންތައް އެނގިހުރެ އެކަންކަން ހުއްޓާލަން އިންސާނީ ހަމަ ބުއްދި ނުކުޅެދޭތީއެވެ. ޖުވާ ކުޅުމުން މާލީ، އިޖްތިމާއީ އަދި ނަފްސާނީ ގެއްލުންތަކާއި ކުރިމަތި ލާން ޖެހޭކަމަށް ސައިކޮލޮޖިސްޓުންގެ ދިރާސާ ތަކުން ފެންނަން ހުރި ކަމަށް އެފަރާތްތައް ފާހަގަ ކުރެއެވެ.

ދިރާސާ އިލްމުވެރިން ވަނީ އިންޓަރނެޓް މެދުވެރިކޮށް ކުޅޭ ބައެއްކަހަލަ ގޭމްތަކާއި ބައެއް ކަހަލަ ޖިންސީ އެދުންތަކާއި އާދަޔާއި ހިލާފަށް ގިނައިން އިންޓަރނެޓުގެ ބޭނުންކުރާ ކުރުން އެކަމަކީ ނުކޮށް ދޫކޮށްލުމުން ނަފްސާނީ ގޮތުން ދަތިތަކާއި ކުރިމަތިވާނަމަ އެކަމަކީވެސް ދެވިހިފާ މަސްތެއް ކަމަށް ގަބޫލު ކުރަން ފަށާފައެވެ. 

އަލަށް އުފެދޭ ތަރުޖަމާ އަކީ މަސްތުގެ ބަސް ރަލާއި ޑްރަގާއި ޖުވާއަށް ކުރުވެފައި އޮތްއޮތުމުގެ ނިމުމުގެ ފެށުމެވެ. މަސްތާއި ދެވިހިފުމުގެ ފަހުގެ ތަރުޖަމާ އަކީ ވަށާޖެހޭ ފަދަ ގޮތަކަށް ތަޖުރިބާ ކާރުން މާނަ ކުރާ އިސްތިލާހުތަކެކެވެ.

މި އިސްތިލާހު ގިނަ ތަޖުރިބާ ކާރުން ބަލައިގަންނަނީ 

1- ކަމަކަށް އިންތިހާއަށް ބޭނުންވެ އެއާއި ވަކި ނުވެވޭ ވަރު ވުމާއި

2- މަޖުބޫރީ ހާލަތަކަށް އިންސާނާ ވައްޓާލުމާއި

3- ވަގުތީގޮތުން އަމިއްލަ ނަފުސަށް އެކަމެއް ހާސިލް

ވުމުން އެރުވޭ ޝަރަފު ނުވަތަ ހަދިޔާއާއި 

4- 1،2 އަދި 3 ތަކުރާރު ވުމާއި 

5- ތަކުރާރު ވުމުގެ މަރުހަލާއިގައި އެ އެއްޗެއް ބޭނުންވާ މިންވަރު މަދުވާން ފެށި، އެއެއްޗެއްގެ މިންވަރު އިތުރުވުމާއި 

6- ހަށިގަނޑާއި ނަފުސަށް ލިބޭ ގެއްލުން އެނގިހުރެ އެ އެއްޗަކާއި ވަކި ނުވެވުން. 

ހިފެހެއްޓުމެއް، ވިސްނުމެއް ނެތި ކަށީގައި ހިފާފައިވާ ބީދައިން ދޮގުހެދުމަށް ނަފުސާނީ އިލްމުވެރިން ދީފައިވާ ނަމަކީ ސޫޑޮލޮޖިއާ ފެންޓާސްޓިކާއެވެ. މި ކަމުގައި ހިމެނެނީ އުފަލަކަށް ދޮގުހެދުމާއި އޮޅުވާލުމެވެ. އާންމުކޮށް މީހުން ބުނެލާ ދޮގުބަހަކާއި މި ފަދަ މީހުންނާއި ހުރި ތަފާތަކީ ކަންކަމުން ބޯދަމައިގަތުމަށް ފަސޭހަކަމާއި އެކު ބުނެލާބުނުންތަކަކަށް ވުމެވެ. މިފަދަ މީހުން ބުނެލާ ގިނަ ބުނުންތައް ގުޅުވަން މަސައްކަތް ކުރަނީ އަމިއްލަ ނަފުސުގެ ދިފާއުގައި ބުނާ ބުނުން ތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

ހައްދުފަހަނަ އަޅާ ފައިވާ މިންވަރަށް ދޮގު ހަދާ މީހުން އާދައިގެ ކުދި ކަންކަމުގައިވެސް ދޮގުހެދެއެވެ. މިކަން ގިނަ ފަހަރު ވަނީ އިހުތިޔާރުން ބޭރު ކަމަކަށެވެ. އެއްވެސް މަންފާއެއް ނެތް ކުދި ކުދި ކަންކަމުގައިވެސް މި މީހުން އިސް ކުރާނީ ދޮގެވެ. ދޮގެއް ބުނުމުން ލިބޭ ގެއްލުމަށްވުރެ ތެދަކުން ލިބޭނެ މަންފާ ނުވަތަ ފަސޭހަކަން އިތުރު ނަމަވެސް އެ މީހުން އިހުތިޔާރު ކުރާނީ ދޮގެވެ. 

މަސްތުވުމަށް ދެވިހިފުމާއި ދޮގުހެދުމުގެ އާދަތަކާއި ހުރި އެއްގޮތް ގިނަގުނަ ސިފަތަކެއް ދިރާސީ އިލްމު ވެރީން ފާހަގަ ކުރެއެވެ. ކޮންމެ ކަހަލަ މަސްތަކީ ވެސް ނަފުސު ބަލައިގަންނަ ފަދަ ވަޒަންކުރުމެއް ނުވަތަ ހަދިޔާއެއް ލިބޭ ކަމެއް ކަމަށް ވުމަކީ ދޮގުހެދުން މަސްތަކާއި އެއްގޮތްވާ އެންމެ އަސާސީ ސިފައެވެ. ނަފުސަށް ލިބޭ ހިތްހަމަޖެހުމެވެ.  

ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި އާންމުކޮށް ދޮށީ ބޭބޭފުޅުންނާއި ކާފަ މާމައިން، ބައްޕަ އާއި މަންމަމެންގެ އެންމެ އާންމު ބައެއް އަމުރަކީ:-

“ކުދިންނޭ ދޮގު ނުހަދާތި، ދޮގަކީ ހުރިހާ ނުބައި ކަމެއްގެ ފެށުން”.

“އެއް ދޮގު ހަދައިފިނަމަ އެ ދޮގު ފޮރުވަން ހާސް ދޮގު ހަދަން ޖެހޭނެ”.

“ދޮގަކީ ވައްކަމުގެ ތަޅުދަނޑި”

މި އަމުރުތަކުގެ ފިލާވަޅުތަކާއި އެންގުންތަކަކީ ދިވެހިން ވަރަށް ސަމާލު ކަމެއް ދީފައިވާ ކަމެކެވެ. އަދި ދޮގުހެދުމުގެ ނުބައިކަން އިސްލާމް ދީނުގެ އަސްލުތަކުންވެސް ފެންނާން އެބަހުއްޓެވެ. ފާސިގުންނާއި ކައްޒާބުގެ ނަން ދެވިފައިވާ ނުބައި ވަބާއަކަށް ވާތީއެވެ. އަދި ދޮގާމަކަރުގެ ތެރޭގައިވާ މީހުންނަށް ހުރި ޖަޒާ ތަކުގެ ވާހަކަ އިސްލާމް ދީނުގައި ހާމަ ކުރައްވާފައިވާ ގޮތުން އިސްލާމް ދީން ދޮގާ މަކަރާއި އޮޅުވާލުން ބަލައިނުގަންނަކަން ހާމަވެއެވެ. 

ދޮގު ހެދުން އާންމު އިޖްތިމާއީ ނަފްސާނީ އަދި މާލީ ތަފާތު ގެއްލުންތަކަށް ހުށަހެޅެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ވަކި ދަރަޖައަކުން ފެށިގެން އިސް މަގާމުތަކުގައި ތިބޭ މީހުން ވަކިވަކި މަގުސަދުތައް ހާސިލު ކުރުމަށް ހިފެހެއްޓުމެއް ނެތި ދޮގުތަކެއްގެ ތޫފާން ތަކެއް ރައްޔިތުންގެ ބޯމައްޗަށް ދޫކޮށްލައެވެ. އެ ދޮގު އަސްލަކަށް ދެކި ވަކި ފަންތިތަކެއްގެ މީހުންގެ ސިޔާސީ ޕްރޮޕެގަންޑާވެސް ހާސިލު ކުރެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ދޮގުތަކުން އުފަން ކުރި ނަތީޖާގެ ތަކުލީފު ރައްޔިތުން ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން އުފުލާން ވެސް ޖެހެއެވެ.

ހަގީގަތަށް ރިޔާއަތްކޮށް ލިބޭ ވަގުތީ މަންފާއަށްވުރެ ދާއިމަށް ލިބޭ ގެއްލުން ބޮޑު ވުމަކީ ދޮގުވެރިންގެ ކިބައިން މުޖުތަމައުތަކަށް ލިބޭނެ ގެއްލުމެވެ. ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަންދާ ޕޭޝަންޓު ނުބައި މައުލޫމާތު ދީފިނަމަ އެ ބައްޔަކަށް ދުވަހްކުވެސް ޝިފާއެއް ނުލިބޭނެއެވެ. ޑޮކްޓަރަށް ދޮގު ހަދާ އޮޅުވާލައިފި ނަމަ ޑޮކްޓަރ ލިޔެދޭނީ ވުޖޫދުގައިވެސް ނެތް ބައްޔަކަށް އަމާޒުކޮށް ދޭ ބެހެކެވެ. އަދި އެ ބޭހުގެ ސަބަބުން އިތުރު އުނދަގޫތަކަށް ހުށަހެޅެއެވެ. 

ދޮގުގެ މާނަ ކޮންމެ ސިފައަކުން ދިރާސާ ކުރިނަމަވެސް ގާތްގަނޑަކަށް  ކޮންމެ ދޮގަކުންވެސް ނިކުންނަ ނަތީޖާތައް ގޯހެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މަދު ހާލަތްތަކެއްގައި ދޮގު ދޮގެއްގެ ގޮތަށްވުރެ ހެޔޮކޮން ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ސަބަބުތަކާއި އިންސާނާ ކުރިމަތި ކުރުވައެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ ހިސާބަށްވެސް ދަތުރު ކުރަން ޖެހެނީ ދޮގެއް ނުވަތަ އޮޅުވާލުމެއް ކަމުގެ ފެށުން ކަމަށް ވާތީއެވެ. 

ދައުލަތްތައް ހިންގަނީ މަތީން ތިރިއަށް އުފެދޭ ތަރުތީބަކުންނެވެ. އެންމެ އިސް މަގާމުގައި ހުންނަ ބޭފުޅަކީ ދޮގާއި މަކަރަށް ދެވިހިފާ މަސްތުވެފައިވާ ހާލަތުގައި ހުރި މީހަކަށް ވެއްޖެނަމަ، އެ އިސްމީހާގެ ދަށުން މަސައްކަތް ކުރަން އޮތް ތަރުތީބުގައި ހިމެނޭ އެންމެންވެސް ސީދާ ކަމާއި ތެދަށް ވުރެ އެންމެ އިސްމީހާ މަސްތުވެފައިވާ ދޮގާއި އޮޅުވާލުމަށް ތާއީދުކޮށް އެ ދޮގުތައް ތެދުކޮށް ފޮރުވަން އިތުރު ދޮގުތަކެއް ހަދަން މަޖޫބުރު ކުރުވައެވެ. 

ދޮގަކުން ވަގުތީ މަންފާއެއް ހާސިލު ކުރެވިދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ދާއިމީ ނުބަޔަކަށް އެ މުޖުތަމައު ހުށަހެޅިގެން ދެއެވެ. މިކަމާއި ވިދިގެން ދިރާސީ އިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ ކޮންމެ މަސްތަކީ ނުވަތަ ދެވިހިފުމަކީ ނަފުސަށް ސަނާ ކިޔުމަކާއި އިތުރު ހިތްވަރެއް ބޭނުންވާ ކަމެއް ކަމަށެވެ. މިސާލެއްގެ ގޮތުން މަސްތުވެ ދެވިހިފާފައިވާ މީހުންގެ ކިބައިން ފެންނަ ބައެއް ކަންކަން ނަފްސާނީ އިލްމު ވެރިން ފާހަގަ ކުރެއެވެ.

ޖުވާ ކުޅޭ މީހާ އިތުރު ޖޯޝްއެއް ލިބިގަނެއެވެ. މޮޅުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ނަފުސަށް ތައުރީފު ކޮށްލާ ހިތްވަރު ދެއެވެ. ރަލަށް މަސްތުވެ ދެވިހިފާފައިވާ މީހާ ރާ ފޮދަކުން އެމީހާގެ ނަފުސަށް އިތުރު އާރޯކަމެއް ގެނެސްދެއެވެ. އާދަޔާއި ހިލާފަށް ސޯޝަލް މީޑިއާ އާއި އިންޓަރނެޓުގައި އުޅޭ ފަރާތްތަކަށް ހިތްހަމަޖެހުން ލިބި މުޖުތަމައު ތެރޭގައި ވާކަމުގެ އިހުސާސް އައު ކޮށްލައެވެ. ދޮގު ހެދުމުގައި ދެމި ހުންނަ ދޮގުގެ މަސްތުގައި ޖެހިފައިވާ މީހާ ވެސް ބާރުވެރިކަމާއި ނަފުސުގެ ކޮންޓްރޯލް އޮތް ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެއެވެ. ހަމަ އެގޮތަށް ދޮގު ހެދުމުގެ މަސްތުގައި ޖެހިފައިވާ މީހާއަށް އަނެކާގެ އަބުރެއް އިއްޒަތެއް ނުވެއެވެ. އެހެން މީހަކާއި ދޭތެރޭ ވިސްނާނެ ފުރުސަތެއް ނުލިބެއެވެ. އަމިއްލަ ދިފާއަށް ފަހު އެހެން ކަމަކަށް ފުރުސަތު ނުދެވޭ ތީއެވެ. ގާތުގައި ތިބޭ އެންމެންވެސް އެނބުރެން މަޖުބޫރު ކުރުވަނީ އެ ދޮގުތައް ދިފާއު ކުރުމަށެވެ. 

ދޮގު ތަކަކުން ވަގުތީ ގޮތުން ކުރު މުއްދަތަކަށް އަމިއްލަ ނަފުސުގެ އަގު ހިފެހެއްޓެއެވެ. ޖަވާބުދާރީ ވާންޖެހޭ ހާލަތު އެކަހެރި ކުރުވައެވެ. ހަމްދަރުދީ ހޯދެއެވެ. ބާރުވެރިވެރިކަމާއި އަމުރުވެރިކަން ދަމަހައްޓައެވެ. ނުވަތަ ޖަމާއަތަކަށް އޮޅުވާލުމާއި މަގު އޮޅުވާލުމުގައި މެޑަލް ޖަހާލައެވެ. މީގެން ކޮންމެ ކާމިޔާބީއެއް، އެފަދަ ދޮގަކަށް ކަމިޔާބީގެ މަތިވެރި ދަރަޖަ ދެއެވެ. އަދި ކުރިމަގުގައި އެފަދަ ދޮގުތަކުން ލިބޭ ހިތްހަމަޖެހުން ތަކުރާރު ކޮށްލަން ލިބޭ ހިތްވަރަކަށްވެ ދޮގުގެ އަޅުވެރިއަކަށް ތިމާ ވެދެއެވެ. 

ސިޔާސީ މައިދާނުގައިވެސް ދޮގުގެ މަސްތުގައި ޖެހިފައިވާ މީހުން އަމަލު ކުރާނެ ކަމަށް ދިރާސީ އިލްމުވެރިން ގަބޫލު ކުރަނީ އާންމު މަސްތުތަކުގެ ތަރުތީބު ތަކާއި އެއްފަދަ ގޮތަކަށެވެ. ގައުމެއްގެ ވެރިކަމަށް އަންނަންވެސް ދޮގު ހަދާ އޮޅުވާލައިގެން ކާމިޔާބީތަކެއް ހާސިލު ކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ދޮގުތަކުގެ މަތީ ދެމި ހުރުމަށް އިތުރު ދޮގުތައް ހަދަން މަޖުބޫރު ކުރުވައެވެ. އަދި އެ ދޮގުގެ ޝިކާރައަކަށް އިންސާނާ ހަދައެވެ. 

އެހެނިހެން މަސްތާއި ދެވިހިފުން ފަދައިން ދޮގުހެދުން ވެސް ކުރިއަރާދެއެވެ. މަސްތެކޭ އެއްފަދައިން މި ދެވައްތަރުގެ ގެ މަސްތުގައިވެސް އެއްގޮތް ނިޒާމްތަކެއް ވެއެވެ. މި މަންޒަރު މިއަދު ސަރުކާރުގެ ތެރެއިންވެސް ފެންނަކަމީ ހިތާމައެކެވެ. މި މަންޒަރުތައް ވިޔަފާރި ކުންފުނި ތަކާއި ސިޔާސީ ހަރަކާތްތަކުގައި ވެސް ވެއެވެ.

މަތިން ތިރިއަށް އުފެދިފައިވާ ނިޒާމްތަކުގައި އިސްވެރިން ނުވަތަ އެންމެ އިސް ވެރިޔާ ދޮގެއްގެ މަތީ ބިނާއެއް އަޅަން އުޅޭނަމަ އަދި ތެދުގެ ސަބަބުން އުންމީދު ނުކުރާ ފަދަ ނަތީޖާ ތަކަކަށް ވާސިލު ވެދާނެ ކަމުގެ ބިރު އޮތްނަމަ އެ ނިޒާމު ދޮގު ޝިކާރަ ކުރާނެއެވެ. އަދި އިތުރު ތަފުސީލީ ދޮގުތަކަކުން ކުރީން ބުނި ދޮގުތަކުގެ ހަކަތަ ވަރުގަދަވެ އެ ދޮގުތައް އައު ނިޒާމަކަށް ބަދަލު ވެގެން ދެއެވެ. އެ ނިޒާމުގެ ސަބަބުން ފުރަތަމަ ހެދި ދޮގަށް ވުރެ މޮޅު ކުޅަދާނަ އީޖާދީ ދޮގުތަކަކަށް މުޅި ނިޒާމު އަނބުރާލައެވެ.

ބަހުސެއްގެ ގޮތުގައި ދޮގުހެދުމުގެ މަސްތުގެ އަވާގައި ޖެހިފައިވާ ފަރާތްތަކަކީ އެ މީހެއްގެ ޒާތީ މަސްލަހަތެއް ކަމަށް ބަޔަކު ބަލައިގަތް ނަމަވެސް އެ މަސްތަކީ ދެވި ހިފުމެއް ކަމަށް ދިރާސީ އިލްމުވެރިން ގަބޫލު ކުރެއެވެ. ޖުވާ ކުޅުމަކީ މަސްތެއް ކަމަށާއި ދެވިހިފާ ކަމެއް ކަމުގެ ދިރާސާތަކާއި ބެހޭ ގޮތުންވެސް މި ދިރާސާތަކުގެ ޅަފަތުގައި ދިރާސީ އިލްމުވެރިން ބަހުސް ކުރެވިފައިވެއެވެ. އަދި ޖުވާ ކުޅުމަކީ އިންސާނުން އަޅުވެތި ކުރާ މަސްތީ ދެވިހިފުމެއް ކަމަށް ސިއްކަ ޖެހުނެވެ. 

މަސްތުވުމާއި ދެވިހިފުމަކީ 21 ވަނަ ގަރުނުގައި ފަރުވާ ބޭނުންވާ ކަމެކެވެ. އަދި ނަފުސުގެ ކޮންޓްރޯލް ތިމާއަށް މުޅިން ގެއްލޭ ކަމެކެވެ. ދޮގުވެސް އެ މިންގަނޑު ތެރޭގައި ހިމެނިގެން ދާއިރު ބައެއް ކަހަލަ މަގާމު ތަކަކީ ހަމަ ބުއްދީގައި މީހާ ދެމިހުރުން ލާޒިމު ކުރެއެވެ. އަދި އަމިއްލަ ނަފުސު ދޮގުގެ އަޅުވެތި މަސްތެއްގައިވާ ނަމަ ޒިންމާދާރު މަގާމުތަކުގެ ޝަރުތުތަކުން މީހާ އުނިވެގެން ދެއެވެ. އެ މަސްތުގައި ވާ ވެރިޔާގެ ސަބަބުން އޭނާއާއި އެކު އުޅޭ މީހުންނަށް ލިބިދާނެ ފޫނުބެއްދޭ ވަރުގެ ގެއްލުން ތަކުން ސަލާމަތް ކުރުމަށެވެ. 

މަސްތުގައިވާ މީހާ އަކީ ބުއްދި ހަމަޖެހޭ މީހެއްގެ ގިންތީގައި ގުނިދާނެ ބައެއް ނޫނެވެ. ހަމަ އެފަދައިން މީހާގެ ވިސްނުމާއި ހިޔާލާތު ޑްރަގުގެ މަސްތުގައި ނުވަތަ ޖުވާ ކުޅުމާއި ދޮގުގެ މަސްތުގައި ޖެހިފައިވާ މީހެއްގެ ބުއްދީގެ ސީދާކަން ގެއްލޭނެ ކަމަށް ދިރާސާތައް ދައްކައެވެ. އެ ފަދަ މަސްތުތަކުގެ ސަބަބުން އިންސާނާ ނަފުސާނީ ގޮތުން ޒިންމާއެއް އަދާ ކުރުމަކަށް ނުކުޅެދޭނެ ކަމަށް ދިރާސީ އިލްމުވެރިން އިއްތިފާގުވާން ވަނީ ފަށާފައެވެ.

ވެދުން ސަލާމަށް ފަހު ދަންނަވަމެވެ.

2026 ވަނައަހަރު އެމެރިކާއާއި މެކްސިކޯގައި ކުޅުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ފީފާ ވޯލްޑް ކަޕް ފުޓުބޯޅަ މުބާރާތް އޮންނާނެ ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެނީ ރޭގަނޑާއި މެންދަމާއި ފަތިހުގެ ވަގުތު ތަކުގައެވެ. މި ގަޑިތަކުގައި މެޗުތަކަށް އިންސާފު ކޮށް އޮފީސްތަކުގެ މަސައްކަތަށް ހެނދުނު ހާޒިރު ވުމަކީ ވަރަށް ބޮޑު ތަކުލީފަކަށް ވާނެއެވެ.  އަދި އޮފީހަށް ވަގުތަށް ހާޒިރުވި ނަމަވެސް މާ ބިނާކުރުވަނިވި މަސައްކަތަކަށް ސިކުނޑި ހުޅުވާލުމަކީ އިންސާނީ ކުޅެދުން ތަކަށް ބަރުދާސްތު ކުރެވޭނެ ވަރުގެ ތަކުލީފަކަށް ނޫނީ ނުވާނެއެވެ.

މަނިކުފާނަކީވެސް ފައިން ބޫޓު ނެއްޓޭ ބޭފުޅެއް ނަމަވެސް ފުޓުބޯޅައަށް ވަރަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވާ ބޭފުޅެއްކަން މުޅި ދިވެހި ދައުލަތް ގަބޫލު ކުރެއެވެ. ކަން މިހެން އޮތުމާއި ސަރުކާރުގެ ހަރަދުތައް ކުޑަ ކުރުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ނަމަވެސް ވޯލްޑް ކަޕުން ލިބިގަންނަ އުފާ ހާސިލު ކުރުމަށް މެޗްތައް އޮންނަ ރޭތަކާއި ވިދިގެން އަންނަ ދުވަސް ތަކަކީ ބަންދު ދުވަސް ތަކެއް ކަމުގައި ހަމަޖައްސަވާ ދެއްވުން އެދި ދަންނަވަމެވެ.

މި މުހުތާދު ފުއްދާދިނުމުގައި ދަތިކަމެއް ވާނަމަ ފީފާ އާއި އެމެރިކާއަށް ގުޅާލައިގެން ނަމަވެސް މެޗުތައް ކުޅޭ ގަޑިތަކަށް ބަދަލު ގެންނެވުމަށް އެފަރާތް ތަކަށް އަންގާ އަމުރު ކޮށްދެއްވުން އެދޭ ވާހަކަވެސް ދެންނެވީމެވެ. 

މަނިކުފާނަކީ ރައްޔިތުން އެދޭ ގޮތަށް ރަނުން ރަނަށް ކަންކަން ކޮށްދެއްވަމުން ވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެއް ކަމުން އަޅުގަނޑުމެންގެ މި އެދުން ފުރިހަމަ ކޮށްދެއްވުން އެދި ދެންނެވީމެވެ. 

މިހުރިހާކަމެއް މިގޮތައް ދިއުމުގައި އެންމެ ބޮޑު ޒިންމާއެއް ނަންގަވަންޖެހެނީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ހަށިވިއްކާ ބޭފުޅުންނެވެ. މިއަދު މިނިސްޓަރ އިހުސާނަށް ކޯޓުގެ އިހުތިރާމް ކަނޑާތަނާއި މަގުމަތީގެ އަހުލާގު ނެތިގޮސް އަނެކުންނަށް އިހުތިރާމް ކުޑަކުރާތަން ތިޔަފެނިވަޑައިގަތީ މަނިކުފާނު ވެރިކަމުގެ ކޮއިލުގަ ނުފޫޒުގަދަ ސިޔާސީ މަގާމެއް ބައްލަވައި ގަނެގެން އެފަދަ މަގާމެއްގައި ހުންނެވުމުމާއި މަނިކުފާނު ނިސްބަތްވެ ވަޑައިގަންނަވާ ވެރިކަން ކުރާ ޕާޓީ އަށާއި ދައުލަތުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާއާއި ވެރިކަމުގައި ތިއްބެވި އިސްފަރާތްތަކަށް ބަހުގެ ހަމަލާތައް ރައްދުވާތީ ކަމަށް ދެންނެވުމަކީ ދޮގަކަށް އަދި ކުށަކަށްވެސް ނުވާނެއެވެ.

ހަގީގަތަކީ ރައްދުވާ ބަސްތަކުން ރެކެވޭނެ މިންވަރަށް ވުރެ ސަރުކާރުތެރޭގެ ނުރަނގަޅު ކަންކަން އިތުރުވީއެވެ. ދޮގުތައް އިތުރުވީއެވެ. އައްޗި ކަންކަން އިތުރުވީއެވެ. އައްޗި ފޮޓޯތައް ފޮނުއްވަނީ ކީއްކުރަންތޯއެވެ. އެވަރަށް ރޭގަނޑު އުދަގޫ ކުރަނީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ. މި ފޭރާން ހަލާކުވީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންގެ ފުށުންނެވެ. 

ސަރުކާރުގެ އިސް މަގާމް ތަކުގައި އިއްޒަތްތެރި އެއްވެސް ބޭފުޅަކުނެތޭ ބުނުމަކީ ދޮގަކަށް ވާނެބާއެވެ. ރައްޔިތުންގެ  މަޖިލިސް އިން ފަށަމާތޯއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ސުވާލަކީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް މިއަދު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަކަށް ވޭތޯއެވެ. ނުވަތަ އެއީ ސަރުކާރުގެ މަޖިލީހަކީ ތޯއެވެ. އެންމެ ގިނައިން އިއްޒަތްތެރި މިބަހުން މުހާތަބު ކުރައްވާ އަޑު އިވެނީ އެ މަޖިލިހުގެ ތަޅުމުންނެވެ.

މަޖިލިހަށް ބަލާލާއިރު މަޖިލިހުގެ ބައެއް މެންބަރުންގެ ވީޑިއޯ ކްލިޕްތައް ޓިކްޓޮކްގައި ދަނީ މަޝްހޫރުކަމާއި މަގުބޫލުކަން ހޯދަމުން ވައިރަހެއްހެން ފެތުރެމުންނެވެ. އެއްބަޔަކު އުފަލާއި އެކު އެ ވީޑިއޯތައް ފަތުރަމުން، ހިއްސާ ކުރަމުން ދާއިރު އަނެއްބަޔަކު އެކަމާ ނުރުހުމުގެ ބަސްތައް ދަނީ އިއްވަމުންނެވެ. ނަމަވެސް އެ ވީޑިއޯ ތަކުގެ ހަގީގަތައް ބަލަނީ ކިތައް މީހުންތޯއެވެ.

ކުރި ގުރުނޑުވެފަ ހުރި ރުކެއް ކިތަންމެ ރީތި ބަގީޗާއެއްގައި އިންދާ އެއީ މާފުރިހަމަ ރުކެއް ކަމުގައި ދައްކަން އުޅުނަސް އެގުރުނޑު ކަމެއް ނުފިލާނެ ދޮގެއްތޯއެވެ. އެގޮތައް އެރުކާ ގުޅިގެން ވާހަކަ ދައްކާބަޔަކު އެވާހަކަ ދައްކާ ސަބަބަކީ ކުރި ގުރުނޑުވެފައި ހުރި ރުކެއް އެބަގީޗާގައި އިންދީމަ ނޫންތޯއެވެ. އެހެންވީމަ މިތަނުން ގޯސްވާންވީ އެރުކުގެ ގުރުނޑު ކަމުގެ ވާހަކަ ދައްކާ ބަޔަކުތޯ ނުވަތަ އެފަދަ ގުރުނޑު ރުކެއް އެބަގީޗާގައި އިންދިމީހާތޯ މިއީ ވިސްނާލާ ފައިސަލާ ކޮށްލާންޖެހޭ ކަމެއްކަމުގައި ދެކެމެވެ. މި ކަމުގައި ހަމަ އިހުސާނު ހިމެނޭހެން އިހުސާނު ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުން ހިމެނެވެ.

ދެން އޮތީ ކޯޓުގެ ހުރުމަތް ކެނޑުމުގެ ވާހަކައެވެ. މިއީ ވަރަށް ގިނައިން އިވޭ އަޑެކެވެ. އެތަނެއްގައި އަދުލުއިންސާފު ނެތް ތަނެއްގައި ކޯޓުތަކާއި މެދު ރައްޔިތުންގެ އޮންނާނީ ކޮން އިތުބާރެއްތޯއެވެ. އެހެނީ ކޯޓުތަކުން ގާނޫނުގެ ބާރު ދަމަހައްޓާނެ ވާހަކަ އިއުލާނު ކުރުމުން އެކަނި ނުފުދޭތީއެވެ. ތަންފީޒު ކުރާ މަންޒަރުވެސް ގާނޫނީ ހަމަތަކުން ހަމަހަމަކަމާއި އެކު ކަންކަން ކުރާތަން ވެސް ފެނުން ލާޒިިމް ކުރާތީއެވެ. އެހެން ކަމުން ކޯޓުތަކުން އެ މަންޒަރު ނުފެންނަ ނަމަ އެ ތަނަށް ކުރާނީ ކޮން އިހުތިރާމް އެއްތޯއެވެ. ކޯޓުތަކަށް ކުރާ އިހުތިރާމް ނެތި ދިއުމާއި ހުރުމަތް ކެޑުންވެސް ގުޅިފައިވަނީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނާއެވެ.

މައުމޫން އަބުދުލް ގައްޔޫމް ގެ ވެރިކަމުގައި ކުރީގެ ރައީސް އިބްރާހިމް ނާސިރަށް ދައުވާ ތަކެއް އުފުލާ ގައިރު ހާޒިރުގައި ހުކުމް ތަކެއް އިއްވާ އެމަނިކުފާނުގެ ގެދޮރާއި މުދާ ދައުލަތަށް ނެގިއެވެ. ވެލާނާ ބިލްޑިންގް އަކީ އެފަދަ އެއްތަނެވެ. އެއިރު ސަރުކާރުގެ އެއްބާރުން ލިބިގެން އެތައް މަޒާހިރާ ތަކެއް ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި މިފަދަ ގޮތަކަށް  މުޒާހިރާ ކުރުމުގެ ފެށުމެވެ. މި މުޒާހިރާ ތަކުގައިވެސް ބޭނުން ކުރަމުން ދިޔަ ބަސްތަކާއި ކިޔަމުން ދިޔަ ލަވަތަކުގެ ވާހަކަ ދައްކާކަށް ނެތީމުއެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާމުން ނިއުޅެންފެށި  ފުރަތަމަ ރޮއްޖެވެ. މިއީވެސް ނުހައްގުން ކޮއްފައިވާ ސިޔާސީ ދަޢުވާތަކެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެ ވާހަކަފުޅު ދައްކަވާ ކޯޓުތަކުގެ ހުރުމަތް ކެނޑޭ ގޮތައް ވާހަކަފުޅު ދައްކަަވާފައިވަނީވެސް ހަމަ މިރާއްޖޭގެ އިހުސާނު ފަދައިން ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވެ ދައުވާކުރާ ބޭފުޅުންނެވެ. 

ދެން އައީ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދުގެ ވެރިކަމެވެ. އެމަނިކުފާނުންގެ ވެރިކަމުގައިވެސް ގާޒީއަކު ހައްޔަރު ކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ އިތުރުންވެސް ސިޔާސީ ބައެއް ބޭފުޅުން ހައްޔަރު ކުރެއްވުމާއި ބައެއް ބޭފުޅުންނަށް ކޯޓުތަކުން ހުކުމް ކުރިއެވެ. އެކަންތައްތަކާއި ގުޅިގެންވެސް ސިޔާސީ ބޭފުޅުން އިސްކޮށް ތިއްބަވައިގެން މުޒާހިރާތައް ކުރެއްވިއެވެ. މަގުމަތީގެ އަދަބުތަކާއި ބަސްމަގުގެ ފެންވަރުގެ ވާހަކަ ދައްކާކަށް ނެތީމެވެ. މި މުޒާހިރާތަކާއި އެއްވުންތައްވެސް ކުރިޔަށް ގެންދެވީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ އިހުސާންތެރި ކަމެއް ނެތް ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނެވެ.

މި ދެންނެވި މުޒާހިރާތައް ދިގުދެމި އެންމެފަހުން އޭރުގެ އިދިކޮޅު ފަރާތްތައް އިސްކޮށް ތިބެ މަގުމަތީގެ ހާލަތު ހަލަބޮލި ކޮށްލިއެވެ. އާއްމު ރައްޔިތުން ކުރިއަށް ނެރެ ވެރިކަމުގެ ތަނބު ކަނޑާ ވައްޓާލިއެވެ. އެ އެއްވުން ތަކުން ހުދު އިހުސާނު ވެސް ފެނިގެންދިޔައެވެ. އަސްކަރީ ޔުނީފޯމެއްގައެވެ. ނަމަވެސް މާރިވެތި އަހުލާގެއް ހިފެހެއްޓެވި އެކޭ ދަންނަވާކަށް ނުކެރޭނެއެވެ. މާ ނަޒާހަތްތެރި ބޭފުޅެކޭ ދެންނެވޭކަށްވެސް ނެތެވެ. ނަމަވެސް އެ ވައްޓާލި ވެރިކަން ވައްޓާލުމުގައި ހަމަ އިހުސާނު ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ނަޒާހަތްތެރިކަން ވަޅުލެވިފައިވާ ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުން ހިމެނެއެވެ. 

ޖެހިގެން އައީ ރައީސް މުހައްމަދު ވަހީދު ހަސަން މަނިކުގެ ކުރު ދައުރެކެވެ. ވަރަށް ހަލަ ބޮލިކޮށް ދިޔަ ދުވަސް ކޮޅެކެވެ. މުޒާހިރާ ތަކާއި އެއްވުންތައް ގިނަ ހަލަބޮލި ދުވަސްވަރެކެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައިވެސް ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު ހިމެނޭހެން ބައެއް ސިޔާސީ ބޭބޭފުޅުންގެ މައްސަލަތައް ތަހުގީގުކޮށް ކޯޓަށް މައްސަލަތައްވެއްދިއެވެ.  އޭރުވެސް ހަމަ އިހުސާނު ފަދަ އެއްވެސް އަސާސެއް، ހަމައެއް، އަމިއްލަ އުސޫލެއް ނެތް ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުން ކޮޅުކޮޅަށް ދުވެ ހެދިއެވެ. 

ވަހީދުގެ ކުރު މުއްދަތު ނިމުމުން ދިވެހި ވެރިކަމާއި ހަވާލުވެ ވަޑައިގަތީ ރައީސް ޔާމީން އަބުދުލް ގައްޔޫމެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ކޯޓުތަކުގައިވީ ބައެއް މައްސަލަތައް ނިމުނުއިރު ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދު ހިމެނޭހެން އެތައް ސިޔާސީ ބޭފުޅުންނަށް ކޯޓުތަކުން ހުކުމް ކުރިއެވެ. އަދި ރާއްޖޭގެ އުއްތަމަށް ފަނޑިޔާރު ހިމެނޭހެން އެތައް ފަނޑިޔާރުންނެއް ހައްޔަރުކޮއް މަގާމުން އެކަހެރިކޮށް ކޮރަޕްޝަންގެ ތުހުމަތުތައް އެބޭފުޅުންގެ މައްޗަށް އުފުލުނެވެ. މިކަންކަމާއި ގުޅިގެންވެސް މުޒާހިރާ ތައް ފެށުނެވެ. މަގުމަތި ހަލަބޮލި ކޮއްލިއެވެ. ހަމަ އިދި ކޮޅުގައި އެއިރު ތިއްބެވި ސިޔާސީ ބޭފުޅުން އިސްކޮށް ތިއްބަވައިގެންނެވެ.

އަދަބު އަހުލާގުގެ ކަންފުޅެއްވެސް ނެތޭ ދެންނެވުމަކީ ގޯހަކަށް ނުވާނެއެވެ. ކޯޓުތްކުގެ ހުރުމަތުގެ ވާހަކަ ދައްކަންޖެހޭތޯއެވެ. އެމީހަކާ އެމީހެކެވެ. ހަމަ ގޮވުނު އެއްޗެއް ގޮވަނީއެވެ. އަތްޖައްސަވާ ސާބަސް ދެއްވަން ތިއްބެވީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ތަނަވަަސް ބަފާބެއެއްގެ ތައްޕާހުން ކައިބޮއި އުޅުނު އިހުސާނުމެން ފަދަ ބޭފުޅުންނެވެ. 

ކޮންމެ އަކަސް ދެން ފެނުނީ ރައީސް އިބުރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެވެރިކަމެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ކުރީގެ ރައީސް ޔާމީން އަބުދުލް ގައްޔޫމް އެތަކެއް ފަހަރު މަތިން ހައްޔަރުކޮށް އަދި ކޯޓުން ހުކުމްކޮށް ޖަލަށް ލިއެވެ. ޖަލަށް ލުމާއި ވިދިގެން މިހާރުވެރި ކަމުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުން މިނިސްޓަރ އިހުސާނު ވެސް ހިމެނޭގޮތައް މަގުމަތީގެ މުޒާހިރާތައް ފެއްޓެވިއެވެ. ވަގު ހުކުމާއި ހަރާމް ހުކުމަށް ގޮވަމުންނެވެ. އޭރުގެ ރައީސް އިބުރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހަށް ޗޯރޭ ގޮވަމުން ވަގަށް ގޮވަމުން ގައްދާރަކަށް ހަދަމުންނެވެ. ހިލޭ އަންހނަކާއި އެކު ގޮތްގޮތަާް އުޅުނު ވާހަކަ ގޮވަމުންނެވެ.

އޭގެތެރެއިް މިހާރުގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ  ރައީސްގެ ވާހަކަ ދައްކާކަށް ނެތީމެވެ. މުޅި ޓިކްޓޮކް ފުރިފައި އެވަނީ އެމަނިކުފާނުގެ އެ ބަލާގާތްތެރި ފިލާވަޅުތަކުގެ ވީޑިއޯތަކުންނެވެ. އަހުލާގު މިބަސް ބޭނުންކުރަންވެސް ލަދުގަންނަ ދަރަޖައިގެ ކުޅަދާނަ ފަށުވި މާތް ބަސްމޮށުންތެރިކަމެވެ. އައްޕަތުރޭ އިންތަން ނޭނގިގެން ކޮންމެ ތާކަށްވެސް މިސައިލެއް އިންޑިއާއިން ފޮނުވާލަފާނެ ކަމަށް ގޮވިއެވެ. ހަމަ އިހުސާނު ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ސިޔާސީ ރަންޑިންނެކޭ ދަންނަވާކަށް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ. 

ދެން ބަދަލުވެގެން މިދިޔައީ ރައީސް ޑރ. މުހައްމަދު މުއީޒުގެ ވެރިކަމެވެ. ދީނީ ބޭފުޅެކެވެ. އިރާދަކުރެއްވިއްޔާއޭ ވިދާޅު ނުވެ އެންމެ އިތުރުފުޅެއްވެސް ނުހައްދަވައެވެ. ކޮންމެ އިތުރުފުޅެއް ވެސް ހެއްދެވީ އިރާދަ ކުރައްވައިގެންނެވެ. ރައީސް އިބުރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހުގެ ވެރިކަމުގައި އޭރު އިދިކޮޅުގައި ތިއްބެވި ބޭފުޅުންނެވެ. އޭރު ރައީސް ޔާމީން އަބުދުލް ގައްޔޫމް ހަރާމް ހުކުމެއްގައި ޖަލުގައި އޮތަތީ ދޫކޮށްލަން ގޮވާ ރެޔާ ދުވާލު މުޒާހިރާ ކުރައްވަމުން މާލެތެރެ ހަލަބޮލި ކުރައްވަމުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންނެވެ. އިންޑިއާއަށް ރާއްޖެ އަޅުދާސްކޮށް މިނިވަންކަން ނަގާލާފައިވާތީ އިންޑިއާ އައުޓް ވިދާޅުވަމުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންނެވެ.

ސަރުކާރުގެ މަގާމް ތަކަށާއި ކެބިނެޓަށް އުނގެނިގެން ތިއްބެވި ގާބިލު ބޭފުޅުން އިސްކުރައްވާނެކަމަށް ވަޢުދު ވަމުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅުންނެވެ. މި ކަންތައްތައް ވެފައިވާ ގޮތް އަޅުގަނޑު ދަންނަވާކަށް ނެތީމުއެވެ. ނަމަވެސް ތަރުބިއްޔަތެއް ނެތް ކަން ކަށަވަރެވެ. މިއަދު ރާއްޖޭގެ ރެކޯޑް ސިޔާސީ ވޯކްފޯސް ދަމަހައްޓަމުންދާ އޭރުގެ ސަރުކާރުގެ މަތިބަރުކަމުންނާއި ސަރުކާރުގެ ފުޅާކަމުން ހަރަދުބޮޑުކަމަށް ގޮވި ގޮވެލިފަތީގެ ފަހަތުގައި ފޮރުވިފައިވާ މައްކާރު ކަމެވެ.

މިއަދުވެސް ސިއްރުވެފައިވާ ސިއްރު ކުރި އެގްރީމަންޓް ތަކުގެ ވާހަކައެވެ. އަދިވެސް ކޮޅެއް މެދެއް ނުފެނިވާ ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުން ވިއްކާލިކަމަށް ބުނާ ކަނޑުގެ ބައެއްގެ ވާހަކައެވެ. އިހުނަށްވުރެ ބޮޑަށް ނިކަމެތިވެފައިވާ ކޮޅަށް ނުޖެހުނު އިގްތިސާދުގެ ވާހަކައެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން މިނިވަންކަން އަދިވެސް ނުލިބިވާ މިނިވަންކަން ގެއްލިފައިވާ ކޯޓުތަކާއި މިނިވަން މުވައްސަސާތަކުގެ ވާހަކައެވެ.

ހައްލު ވުމުގެ އުންމީދު މިއަދުވެސް ނެތް ސިފައިންގެ ތެރެއަށާއި ފުލުހުންގެ ތެރެއަށް ނުފޫޒު ފޯރުވި ވާހަކައެވެ. ހިފެހެއްޓުމެއް ނެތި މަތިވަމުންދާ ބިލުތަކާއި ތަކެތީގެ އަގުތަކާއި ޑޮލަރުގެ އަގުތަކުގެ އުދާސްތަކެވެ. ހައްލުވި އެއްވެސް ކަމެއް އަދި ނެތެވެ. ނިކަމެތިވަނީ ހަމަ ރައްޔިތުންނެވެ. ކޮންމެ މީހަކަށް މަހުޖަނެއްގެ ދަރިއަކާއި ކައިވެންޏެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. މި ކަންކަން ހިންގާ އޮޅުވާލުމުގައި ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންގެ އިހުމާލުވެއެވެ. 

ދެން އޮތީ ކުޅުދުއްފުށީ މަށިމާއްޔެވެ. ކުޅުދުއްފުށީ މަށި މާލި ޕެރޭޑަކީ އަބަދުވެސް ވަރަށް ތަފާތުކޮށް ކުރިޔަށް ގެންދާ ޕެރޭޑެކެވެ. އަބަދުވެސް އެއިރެއްގައި ރައްޔިތުންގެ ސަމާލުކަން  އެންމެ ބޮޑަށް ހުއްޓިފައިވާ ސިޔާސީ ކަންތައްތަކާއި ގުޅުވައިގެން ނެރޭ ވަަރަށް އާދަޔާޚިލާފު ބިނާކުރުވަނިވި ޕެރޭޑެކެވެ. އެއީ ވަކި ސިޔާސީ ޕާޓީ އަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ހިންގާ ހަރަކާތެކޭ ދަންނަވާނޭ ޖާގައެއްވެސް ނެތެވެ. އެހެނީ މަށި މާލި ޕެރޭޑް އިންތިޒާމް ކުރަން ފެށީއްސުރެން މަށިމާލި ޕެރޭޑް ގެންދަނީ އެއްވެސް ތަފާތު ކުރުމެއްނެތި އެއިރެއްގައި ރައްޔިތުންގެތެރޭގައި އެންމެ ގިނައިން ދެކެވޭ ސިޔާސީ ވާހަކަތައް ހިމަނައިގެން ގެނެސްދެމުންނެވެ.

ހަޖަމު ނުވާ ބަޔަކަށް ހަޖަމު ނުވާންވީއެވެ. ފާޑު ކިޔުމަކީ އޮތްކަމެކެވެ. އިތުރަށް ފުރިހަމަ ކުރާނީ އަނެއްކާވެސް އަނެއް އަހަރެވެ. ކަމުނުދާކަމަށް ބުނެ ބުނާ ހުރިހާ ބުނުމެއް ވާނީ ބުނުމުގެ ކުރީން ބާތިލު ބަހަކަށެވެ. މި ޕެރޭޑްތަކުގެ ހާއްސަ ކަމަކީ ބައެއް އައިޓަމްތައް ސްޕޮންސަރ ކުރަނީ ހަމަ އިހުސާނު ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނަށް ވުމެވެ. 

މިހުރިހާ ކަމަކަށް ބަލާލުމުން ކޯޓުތަކުގެ ހުރުމަތް ކެނޑުމުގައިވެސް އެންމެ އިސްކޮއް މިތިއްބަވަނީ ހަމަ ސިޔާސީ ވެރިންގެ ކޯޓުކޮޅު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ވެރިންނެވެ. މަގުމަތީގެ މުޒާހިރާ ތަކުގެ ކުރީގަ އާއި ފުރަގަހުގައިވެސް މިތިއްބަވަނީ ހަމައެ ސިޔާސީ ވެރިންގެ ކޯޓުކޮޅު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ވެރިންނެވެ. މަގުމަތީގެ އަހުލާގް އާއި އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ހަލާކުކޮށްލެއްވުމުގެ ފަހަތުގައިވެސް ތިއްބެވިތަން މިފެންނަނީ ހަމަ އެއްކަލަ ސިޔާސީ ވެރިންގެ ކޯޓުކޮޅު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ވެރިންނެވެ. ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނެވެ.

ނަމަވެސް ކުޅުދުއްފުށީ މާލިތަކުން އަދި ތަނަވަސް އާއިލާ އަންހެނަކާ ކައިވެނި ކުރީ ލޯބިން ނޫންކަމާއި އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ކޮޅަށް ތެދުވުމުގެ ބޭނުމުގައި ކަމަށް ދައްކާދޭ ހުށަހެޅުމެއް ނުފެނެއެވެ. ދެން އަންނަ އަހަރު އެފަދަ ހުށަހެޅުމަކަށް އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅެއްގެ ސްޕޮންސަރެއް ލިބިއްޖެ ނަމަ އުފާ މާރކެޓުގެ ނަން ނުޖަހާ ހުށަހެޅުމެއް ފެނުން ގާތެވެ. 

ސަރުކާރާއި ކުންފުނިތަކުގެ އިސް މަގާމް ތަކުގެ އިތުރުން އެހެނިހެން މަގާމް ތަކަށްވެސް ޕޯޑިއަމް ތަކުގައި އަޑުގަދަކޮށް ހިމާރުފަދަ ޖަނަވާރުން ނެރޭ ނަލަ އަޑުފުޅުން ފެލިވަޑައިގަންނަވާ، ހަޅޭއްފުޅު ލަވާ މީހުންނާއި އެއްވެސް ތަޢުލީމީ ފެންވަރެއްނެތް، ކަމަށް ގާބިލްނޫން މީހުން ވެސް އައްޔަނު މިކުރައްވަނީ ހަަމަ އެއްކަލަ ސިޔާސީވެރިންގެ ކޯޓުކޮޅު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ވެރިންނެވެ. އަމިއްލަ މަސްލަހަތަށް ޓަކައެވެ. ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނެވެ. 

 ކަންމިހެން ހުރިއިރު ރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ހުރުމަތް ކެނޑުމާއި، އަދަބު އަހުލާގާއި  އިހުތިރާމް ނެތުމުގެ ޒިންމާ އުފުލަންވީ ހަމަ ރައްޔިތުންތޯއެވެ. އިލްމަށްވުރެ ޖާހިލުކަމަށް މަރުހަބާ މިކިޔަނީވެސް ހަމަ ރައްޔިތުންތޯއެވެ. އަދިވެސް އަހުލާގީ މިންގަޑެއް ކަނޑައަޅާ އިސްލާހު ކުރަންވީ މުޖުތަމައު ތޯއެވެ. 

  މިހުރިހާ ކަމެއްގެ ޒިންމާވެސް މިއުފުލަން ޖެހެނީ ހަމަ ރައްޔިތުން ތޯއެވެ. އަމިއްލަ އައުރަ ނިވާނުކޮށް އެހެންމީހުންގެ އައުރަ ނިވާ ކުރަން ގޮވާ ބަވަންވީ ރައްޔިތުންނަށް ތޯއެވެ. ތަމްރީނު ދޭންވީ ގައުމިއްޔަތު އުގަންނައިދޭންވީ ކޮން ބަޔަކަށް ތޯއެވެ. ވަތަނީ ތަމްރީނު ދޭންވީ ރައީސުލް ޖުމްރޫރިއްޔާއަށާއި ވަޒީރުންނަށް ނޫން ތޯއެވެ. އެއަށްފަހު މުޑުދާރު އަމަލުތަކުން ޒީނަތްތެރިވެފައިވާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިހަށް ނޫންތޯއެވެ. މިނިވަން ކުރަން ޖެހޭ މިނިވަން މުވައްސަސާތަކަށް ނޫންތޯއެވެ. އިސްލާހު ވާން ޖެހޭ ކަމަށް ބުނެ ފާޑު ކިޔާނަމަ ފަށަންވީ ހަމަ އިހުސާން ފަދަ ސިޔާސީ ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން ތިއްބެވި ސިޔާސީ ކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭފުޅުންނާއި ހިސާބުންނެވެ.

ކަމަނާ އަކީ އުފެދުމުގައިވެސް ބާތިލު ވާހަކަ ދައްކަވާ ބޭފުޅެކެވެ. ސާބިތު ދަރަނީގެ މައްސަލަތަކެއް ކޯޓުގައި އޮއްވާ މުއިއްޒުގެ ބޮލަށް ޒާތެއްގެ ޗިޕެއް ޖަހައިގެން ކޯޓުތަކުގެ ފަނޑިޔާރުންނަށް ހެދިގޮތެއް ހަދައިގެން ސައްހަ ކުރި ކެނޑިޑެންސީގެ ވެރިކަމަނާފާނެވެ. 

ރައިސް މައުމޫނުން ފެށިގެން މީނާގެ ބައިވެރި ވުމާއި އެކު އުފެދުނު ކޮންމެ ސަރުކާރެއް ހަރާބު ވުމުގައި އެކަމަނާގެ ހިއްސާ ބޮޑުވާނެ ކަމަށް ބުނުމަކީ އައިބަކަށް ނުވާނެއެވެ. ރައީސް މައުމޫނު ސަރުކާރު ހަރާބުވި އިރުވެސް ގާނޫނީ ނުލަފާ ދޭންތިބި މީހުން ތެރޭ ހިމެނެއެވެ. ރައީސް ޑރ. ވަހީދުގެ ވެރިކަން ގަޑުބަޑު ވި އިރުވެސް މީނާގެ ގާނޫނީ ނުލަފާވީ އެ ސަރުކާރުގެ ހަލާކަށެވެ.

ރައީސް ޔާމީނު ޖަލުގައި ހޭދަ ކުރަން ޖެހުމުގެ މައިގަނޑު ބަޔާންތަކާއި މެއިލްތަކާއި ގާނޫނީ ނުލަފާ އަކީވެސް އެ ކަމަނާގެ ހެޔޮ އެދުމެވެ. ފެބުރުއަރީ 1ގެ ކޯޓުއަމުރާއި ގުޅިގެން ރައީސް ޔާމީނުވެރިކަމުގައި ހެދުނު ގިނަ ގޯސްތަކަކީ ސީދާ އެކަމަނާގެ ގާނޫނީ ނުލަފާތަކުން ހިނގާ ދިޔަކަންކަން ކަމަށް ކިޔާއުޅެއެވެ.

މުއިއްޒު ސަރުކާރުން މަގާމެއް ނުދިންކަމުގައިވިޔަސް ސެކިއުރިޓީއާއި ދެ ވަޒީރަކަށް ހޭދަ ކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ހަރަދު ކޮށްގެން އާއިލީ ވަކީލަކަށް ހަދައިގެން އުޅޭ އުޅުމަކީ އިރާދަ ކުރައްވައިފި ނަމަ މި ސަރުކާރުގެވެސް ނިމުމުގެ ފެށުންކަމުގައި ވުން ގާތެވެ. 

ބައެއް މީހުންނަކީ ގާތުގައި ގެންގުޅެން އެކަށީގެންވާ ކަހަލަ މީހުންނެއް ނޫނެވެ. އެފަދަ މީހުންނަކީ ބަދު ނަސީބެވެ. ލޯބިން ބުނާނަމަ ކަމަނާއެވެ. އާދައިގެ ގޮތަކަަށްނަމަ ދައިތައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ގޭތެރެ އަތުރާތަރުތީބު ކޮށްލާށެވެ.

އެންމެ މައްސަލައެއް ނަމަވެސް ކޯޓުގައި މޮޅުވެގެން މޮޅަށް ވަކާލާތު ކޮށްލައިގެން ކާމިޔާބު ކޮށްލަބައްލަވާށެވެ. ރޮއި ހޭރި ނުފޫޒުން އެކަހެރިވެލައިގެން ގާނޫނުގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން މޮޅުވެލައްވާށެވެ. މިހާތަނަށް ކާމިޔާބު ކަމާއި އެކު ނިންމާލެވުނު ރަނގަޅު ފެންވަރުގެ ކޭސްތަކުގެ ޓްރެކް ރެކޯޑްތައް ރީއްޗެއް ނޫނެވެ. މީހުން ހޯބޯ ލަވައެވެ.

ތިޔައީ ގާނޫނީގޮތުން ފަޑުއްކައެވެ. އަދި ދުނިޔެވީގޮތުންވެސް އުފެދުމުގައިވެސް ބާތިލުކަން އިތުރަށް ދިރުވުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. ކުރުކޮށް މީހުން ކިޔާއުޅެނީ ހަތަރުވެރިކަމެއް ފަނިކުރި ގާނޫނީ ބޮޑުފަނި ކަމަށެވެ. 

ތިމާގެ ފެންވަރުން އުޅެން ދަސްކުރާށެވެ. ސަރުކާރުތަކަށް ބަލަދު އަރައިގެން އުޅޭހެން ނޫޅެ މައިތިރި ވެލާށެވެ. އިރާދަ ކުރެއްވިއްޔާ އެކުވެރިއަކުވެސް ދިގު މުއްދަތަކަށް ލިބިދާނެއެވެ. ފެންވަރާ ލައިގެން ހުވަނދުކޮޅެއް އުނގުޅާލައިގެން ކޮންމެވެސް އެންކޮޅެއް އެއްލައިފިއްޔާ ކޮރަކައްޔެއްނަމަވެސް ޖެހިދާނެއެވެ.

ވަތަނަކީ ކޮބާ ކަމެއް، ގައުމަކީ ކޮބާ ކަމެއް، ހުއްބުލްވަތަންގެ ސިފަތަކަކީ ކޮބާކަމެއް، ގައުމުގެ އިސް މަގާމުތަކުގައި ތިބި މީހުންނަށް ފަހުމް ނުވާއިރު އެފަދަ ފިލާވަޅުތަކެއް ކުދި ބަޔަކަށް އުނގަންނައިދެވޭނީ ކިހިނެތް ތޯއެވެ. 

ވަތަނީ ހިދުމަތަކީ ނަގާދޭ ފިލާވަޅަކުން ކުރާ ތަމްރީނަކުން މީހެއްގެ ކިބައިގައި އަށަގަންނާނެ ސިފަތަކެއް ނޫނެވެ. މަތީން ތިރިއަށް ގެންގުޅޭ އަހުލާގާއި ދައްކުވައިދޭ ނަމޫނާއިންނާއި ދިރިއުޅޭ ވެށިން ދަސްވެ ވިސްނުމާއި ހިޔާލުގައި ބިންވަޅު ނެގޭނެ ސިފަތަކެކެވެ. އެންމެ އިސް ވެރިންފެށިގެން އެންމެ އާދައިގެ ސަރުކާރުގެ މުވައްޒަފުން ތަމްސީލު ނުކުރާ ކަމެއް އުމުރުގެ އެތަށް ދުވަހެއްގެ ތަރުބިއްޔަތެއް ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. 

ތައުލީމާއި ތަރުބިއްޔަތު، ތަމްރީނާއި ތަޖުރިބާ އަކީ އެނގުމާއި ނޭނގުމުގެ ތަޅުދަނޑިތަކެވެ. މި ހުރިހާ ކަމެއް އައިސް ގުޅެނީ އެމީހަކު ހެދިބޮޑުވާ ވެށީގެ ތެރެއިން އުނގަންނައިދޭ ފިލާވަޅު ތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ.

“އިލްމަށްވުރެ ޖާހިލުކަމަށް މަރުހަބާކިޔާ ގައުމަކަށް ރާއްޖެވެއްޖެ،މިއީ ހިތާމަ ހުރި ކަމެއް” ހޯމް މިނިސްޓަރު ދާދި މިދާކަށް ދުވަހު ވިދާޅުވިއެވެ. ހެޔޮފުޅު ވާހަކައެކެވެ. އިލްމުން ހިލްމަށް ބަދަލު ނާންނަ ނަމަ ޖާހިލުކަން އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ގަދަވެ ގަންނާނެއެވެ.

އެންމެ ފުރަތަމަ އެވާހަކަ ވިދާޅުވި ފަރާތެވެ. ވެރިކަމުގެ ޅަފަތުގައި ގައުމު ކައްކުވާލީ ބަރަހަނާ ވީޑިއޯ ތަކާއި ފޮޓޯތަކެއް ދައުރުވި ވާހަކައެވެ. އެއީ ދޮގެއް ކަމެއް ތެދެއްކަމެއް ނޭގެއެވެ. މިއީ އިލުމު އުނގެނި ޑރ. ގެ ލަގަބު ނަމުގެ ކުރީގައި ހިމެނި ބޭފުޅެއްގެ ވާހަކައެވެ.

އިލްމު ހުރިކަމަށް ބަލަމާތޯއެވެ. ނަމަވެސް ހިލްމެއް ތަރުބިއްޔަތެއް ނެތެވެ. ދައުލަތުގެ މަގާމުގެ ބޭނުން ނަހަމަ ގޮތުގައި ނަގާ އެ ބާރުގެ ނާޖައިޒް ފައިދާ ނަގާ ވާހަކައަކީ އެންމެންދަންނަ ސިއްރެކެވެ.

ވަތަނީ ހިދުމަތުގެ ތަމްރީނު ދީފައި މި ވެއްޓަށް ކުދިން ނެރޭއިރު ވެށި އޮތީ ތަގައްޔަރުވެފައެވެ. ބަންކަރިންނާއި އިންވެސްޓްމަންޓް ބޭންކާއި ޑޮލަރުގެ އަގު 1970 ގެ އަހަރުތަކުގައި ހުރި ވަރަށް ތިރި ކުރާނެ ކަމަށް ބުނި ވަޒީރުންގެ ކިބައިން ފެނުނީ ދޮގާއި މަކަރުގެ ޒަލްޒަލާއެކެވެ.

ވަތަނީ ހިދުމަތުގެ ތަމްރީނު ހަދައިގެން ދަރިވަރު ނިކުންނަންވީ މި މުޖުތަމައުއަށެވެ. މަސްކިލޯއެއްގެ އަގުގެ ވާހަކައާއި ބޮޑުކަންނެލީގެ އަގުތައް ހުރި ހިސާބުންފެށިގެން 9 ހަފުތާއިން ހެލިކޮޕްޓަރު ދުއްވަން ދަސްކޮށްދޭން ކަމަރުބަތް ވަޒީރުންނަށް ލިބުނު ލައިސަންސްގެ އެކްސްޕަޔަރީ އަރާ ހަމަކުރީ ތޯއްޗެވެ. ބޮނަކުއާ ފުޅިއަކަށް ރުގްޔާ ކުރި ވަޒީރުންގެ މާލިމީ ކަމުގައި ވަތަނީ ތަމްރީނުން މި ވެށި ވަނީ ކިލަނބުވެފައެވެ.

ދޮގާއި މަކަރާއި މުންކަރާތް ތަކާއި އޮޅުވާލުމާއި އިސްލާމީ ތަރުބިއްޔަތުގެ ވާހަކަ ފޮތުގައި ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކަކަށް ވުރެ ކުރިއަށް ނުޖެހޭ ވެއްޓެއްގައި ވަތަނީ ތަމްރީނު ވާނީ ނުވިހާ ކުއްޖެއްގެ ފޫޅު ހޯދުމަށް ނޫންބާވައޭ ހިތައް އަރައެވެ. 

ދުނިޔެ އިސްލާހު ކުރުމުގެ ކުރިން އިސްލާހު ވާންވީ ތިމާމެންނެވެ. ބަހާއި އަމަލާ ދިމާކޮށްލަން ވީއެވެ. ދިވެހި ވެށީގައި ތެދުބުނުމާއި އިސްލާމީ އަހުލާގު ދިރުވާއާލާ ކުރަންވީއެވެ. މަގާމުތަކަކީ ހަޑި ހުތުރު އަމަލުތައް ހިންގުމަށް ލިބޭ ލައިސަންސެއްގެ ގޮތުގައި ބައްޓަންވެފައި އޮތް އޮތުން ބަދަލު ކުރަންވީއެވެ. ގޭތެރެ ތަރުތީބު ކޮށްލަންވީއެވެ.

އޭގެ ފަހުން އަވަށްޓެރިންނަށް ނަސޭހަތްދީ ތަރުބިއްޔަތު ކުރަންވީއެވެ. އޭރުން ރަށްރަށަށް އެ އަހުލާގު ފެތުރިދާނެއެވެ. އޭރުން އެ ހެޔޮ އަހުލާގު މުޅި ގައުމަށް ފަތުރާލަން ފަސޭހަވާނެއެވެ. ތިޔަ ދަތުރުކުރަނީ ތަރުތީބު އޮޅުވާލައިގެންނެވެ. ރަނަގަޅު ކޮށްލާށެވެ. ނުވަންޏާ އެކަހެރިވެލާށެވެ.ވަތަނީ ހިދުމަތަކީ ވެރިން މުގައްދަސް ކުރުމެއް  ވެސް ނޫނެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަ އެސްއޯޕީތައް ތައްޔާރު ކުރެވި އެއަށް އަމަލު ކުރަމުންދާ ތަނުގެ ތެރެއިން މައްސަލައެއް ފެނުމަކީ އާދައިގެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދިވެހި ސިފައިންނަކީ ކަންކަމަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ލާމަސީލު ނަމޫނާވެރި ބައެކެވެ. ލިޔެވިފައިވާ ލިޔުންތަކާއި އެއްގޮތަށް ކަންކަން ކުރުމުގައި ހަލުވި ބައެކެވެ. ޕްލޭން ތަކުގައި ކޮންޓިންޖެންސީ ޕްލޭންތަކާއި ސްލާމަތާއި ރައްކައުތެރިކަމަށް އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތައް ލިޔެވިފައި ހުންނާނެއެވެ.

އެކަމަކު މިވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ. ކޮންމެ ކާރިސާއެއް ހިނގައިގެން އުޅޭ ތަނަކަށް ސިފައިންގެ ވެރިޔާ ފޮޓޯގްރާފަރުން ގޮވައިގެން ދޭ ހެއްޔެވެ. ޖަޕާނު ސަރުކާރުން ހަދިޔާ ކުރި ކަނޑުއަޑީގެ 200މީޓަރ ހޯދޭ ރޮބަރޓް ކޮބާ ތޯއެވެ. ތ. އަތޮޅުގައި ގާއިމު ކުރި ޑީކޯޗޭމްބަރު ކޮބާ ތޯއެވެ. 

ކޯސްޓްގާރޑުގެ ވެރިޔާ ދެއްކިވާހަކައަށް ސަމާލުކަމެއް ދިނުން މުހިންމެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ. ސިފައިން އެ ފުނަށް ރެސްކިޔު އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ދާން ތަމްރީނުވެފައެއް ނެތެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑު ރިސްކެކެވެ. އަދި އެކަމަށް ބޭނުންވާ އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތެއްވެސް ނެތެވެ. މިއީ ކޯސްޓްގާޑްގެ ވެރިޔާގެ ބަހެވެ.

ސުވާލަކީ ރިސްކު ކުޑަ ކުރަން ރޮބާރޓް ބޭނުން ނުކުރީ ކީއްވެހެއްޔެވެ. ކަނޑުއަޑީގައި ތިބި މީހުން ވީ މަރުވެފައިކަން ކަށަވަރު ކުރެވޭއިރު ވަސީލަތާއި ތަމްރީނު ނެތް ބަޔަކު އެތަނަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ގެންގޮސް ބޭލީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އެކަން އެވަގުތު ނުކޮށްގެން އިތުރަށް ގޯސްވާނީ ކޮންކަމެއް ތޯއެވެ؟ ސިފައިންނަކީ ފުރާނައިން ގުރުބާން ވާން ހުވާ ކޮށްގެން ތިބި ބަޔަކަށް ވުމުގެ މާނައަކީ މަރުވާން ދޫކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. 

މުޅި ހާދިސާއަށް އަމަލުކުރުން ފެންނަނީ މުޅިން އެހެން އޭންގަލަކަުންނެވެ. ކަމެއްގެ ސަމާލުކަން ގެއްލުވާލަން ކުރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައިވެސް ސިފަވެއެވެ. ބޭރުގެ ތަޖުރިބާކާރުން ރާއްޖެއައި ދުވަހު ޑައިވެއް ނުކުރެއެވެ. ނަމަވެސް ދެ ދުވަސް މަތީން އެންމެން އެއްގަމަށް އަރުވައިފިއެވެ. މި ހާދިސާއަކީ މި ވަރުގެ ރިސްކެއް ނުނަގާ ނިންމޭނެ ކަމެއް ކަމުގައި ރާއްޖެއާއި ފަރަންޖީންގެ ތަޖުރިބާ ކާރުން ބުނެއެވެ. މި ކަމުން ފިލާވަޅެއް ދަސްކުރަން ޖެހެއެވެ. ދެ ފަހަރު އެކައްޗެއް ކިޔަންވެސް ޖެހެއެވެ.

ޑިފެންސް މިނިސްޓަރުގެ ބަދަލުގައި ހޯމް މިނިސްޓަރު ހާދިސާ ދިފާއު ކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނެތެވެ. ކުރިން ދެއްކި ވާހަކަތައް ހުރީ ޖައްވުގައެވެ. ވާހަކަ ދެއްކީ ދިވެހީންނެވެ. ތަޖުރިބާއާއި ތަމްރީނާއި ވަސީލަތް ނެތި އެ ފުނަށް ޑައިވްކުރި ސަބަބެއް އޮންނަން ވާނެއެވެ. ޒިންމާ ވާނެ ފަރާތްތަކެއް ވާންވާނެއެވެ.

ފަންނުވެރިއެއްގެ ފުރާނައިގެ އަގަކީ ޝަރަފުވެރި ކަމާއި އެކު ފަސްދާނު ލެވުމުން ނިންމާލަން ޖެހޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ތަހުގީގު ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ގައުމުގެ ހާލަތު ގޮސްފައިވާ ހިސާބުން ތަހުގީގީ އިދާރާތަކަށް ކުރާ އިތުބާރު ބޮޑުތަނުން ދައްވެއްޖެއެވެ. ގާނޫނުގެ ދެ ފޮޅުވަތް ދޭތެރެއިން ހިތު ހުރި ގޮތަކަށް ކުރާކަންކަން ހުއްޓާލަން ޖެހެއެވެ. ހަމަމަގަށް ޖެހިލަން އެބަޖެހެއެވެ.

ބަންޑާރަ ގެރިީންގެ ލީޑަރަކީ ޓެކްޓިކަލް ލެވެލްއަށް ކުފޫ ހަމަވާ ވެސް މީހެއް ނޫނެވެ. ޒާތީ ނުވާށެވެ. ޒާތީ ކަމެއް ނެތެވެ. ހެޔޮ އެދޭތީއެވެ. މާބޮޑަށް މިރިއެއް ގަދަބާރުން ކާއްޓަކަށް ވާން އުޅެނިކޮށް ސޯޓު ބޭލިދާނެއެވެ. 

ބުރޯއެވެ. ތިޔަ ލީގުގެ ބައިވެރިން ކުރާކަންކަމަށް މަތީ ލީގުން ދެނީ ބީރު ކަންފަތެކެވެ. ކަނު ލޮލެކެވެ. ރެލެވަންޓެއް ނޫނެވެ. ބުރޯގެ ވާހަކަ ގިނަ މީހުން ދައްކަން ބޭނުން ނުވަނީ ތިޔައީ ކިހާވަރެއްގެ މީހެއްކަން މީހުންނަށް އެގޭތީއެވެ.

މީހުން އެކަންކަމުގެ މަތިން ހަނދާން ނެތްކަމަށް ހީކޮށްގެން ހުއްޓަސް ފަހަރިއެއްގެ އެތައް އަހަރެއްގެ ކައިވެންޏެއް ރޫޅުނު ގޮތް ދަންނަ މީހުން ވެސް ލައްކަ ގިނައެވެ. ކޮން ގެއެއްކަމާއި ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖް ބެލިކަން ދަންނަ މީހުން މި ފުރަމާލޭގައި ބައިވަރެވެ. ފަހަރިއަށް ފުލެޓު ކުއްޔަށް ނަގާދިން މީހެއްގެ ވާހަކަ ދަންނަ މީހުން އެހާމެ ގިނައެވެ. ތެޔޮ ދަމަން ރަށުގައި ގެންގުޅޭ ސޮރުގެ ކަންކަން ދަންނަ މީހުންވެސް އެބައުޅެއެވެ. ރަށުގައި ހިންގާ އޮޑިހަރުގޭގެ މުވައްޒަފުން ޔުޓިލިޓީ ކުންފުންޏާ ހަވާލުކޮށް ހިލޭ މަސައްކަތް ކުރުވާކަން ދަންނަ މީހުންވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. ތެޔޮ އުނގުޅައިގެން އެންޓަނާ ނަގައިގެން އުޅެނިކޮށް ދުށް މީހުންވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. ވަޒީރު އާއި ބުރޯއާއި އެކު ފެށި މަސައްކަތުން ނުހައްގުން ހޯދި މަންފާ އާއި ހަލާލު ނޫން ގޮތުގައި ހޯދި ފައިސާގެ ކަންކަން ދަންނަ މީހުން މަދެއް ނޫނެވެ.

މާތް ރަސްކަލާނގެ ކަންކަން މެދުވެރި ކުރައްވަނީ ފިލާވަޅެއް ލިބިގަތުމަށް ވެސް މެއެވެ. އެ އެއްޗެއް ހޯދި ގޮތަކަށް އެ އެއްޗެއް ދާނެ ވާހަކައަކީ ޖޯކެއް ނޫނެވެ. އޮޑި ދޯނިފަހަރުވެސް އަނދަނީތާއެވެ. އޭރުން އިންސުއަރެންސް ހޯދަން ބަންޑާރައިންގެ ބޮލަށް ޗިޕެއް ޖަހާނީހެއްޔެވެ. އޭނާ ވެސް އަމިއްލަ ދިފާއުގައި މިއަދު ކޮންމެ ފަދަ ކަމެއްވެސް ކޮށްފާނެއެވެ. 

ހެއްދެވި ފަރާތަށް ބިރުވެރިވާށެވެ. ތިމާގެ ގާބިލުކަން ނެތް ލީގަށް ކުޅެން ނޫޅޭށެވެ. ބޭލިދާނެއެވެ. ނަސީބަކުން ނަމަވެސް ތިޔަ ހުރީ ހައްގު ހިސާބެއްގައި ނޫންކަން ތިމާ ތަމްސީލުކުރާ ގޭންގުގެ އެތަށް ބަޔަކު ބުނެއެވެ. ކޮންމެ ފަހަރަކު “ބައްލަވާ ވެރިޔާ އަޅުގަނޑު ބުނާ އެއްވެސް އެއްޗެއް މި ގޭންގަކުން ބަލައެއް ނުގަނޭ، ވަޓްސް އަޕުގައި ލިޔެލަ ދެއްވާ” އަކުން ނުފުދޭނެއެވެ. އަމިއްލަ ގޭންގުން ބަލައި ނުގަންނަ މީހަކު އެހެން ބަޔަކު ބަލައިގަންނާނީ ކިހިނަކުންތޯއެވެ. 

ނޭނގި ކުއްވެރިވުމަކީ މިއަދު މިނިވަން މީޑިއާތަކަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. މީހަކު މީހަކަށް ތުހުމަތުކޮށް ބައެއްކަހަލަ ހެކިތަކާއި އެކު ބުނާ ވާހަކަތައް ދައުލަތުން ވަކީން ހާއްސަކޮށް ސަރުކާރުން ނުރުހޭނަމަ ކުއްވެރިވެއެވެ. 

ދައުލަތުގެ ބާރުތައް ކޮންޓްރޯލް ކޮށް އެއްވަށިގަނޑަކަށް ލެވޭނީ މިވަރަށެވެ. މުޅި ދައުލަތުން މީޑިއާގައި ކަސްތަޅު އެޅުވޭނީ މި މިންވަރަށެވެ. އިނގިރޭސި އަކުރެއް ކިޔުން މަނާވެއްޖެއެވެ. ތާނައިގެ ދެ އަކުރެއް އެއްކުރުން މަނަލެވެ.

އަނެއްކޮޅުން ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު ދުވަހުން ދުވަހަށް ދަނީ ނިކަމެތި ވަމުންނެވެ. ހިދުމަތް ތަކުގެ އަގުތައް އުފުލިއްޖެއެވެ. އާމްދަނީ ހޯދުމަށް ކުރާ މަސައްކަތް ހުއްޓޭ ހިސާބަށް ހިނގައްޖެއެވެ. ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތް ކުރާ ޓޫރިސްޓުން ރެކޯޑް އަދަދަކަށް މަދުވެއްޖެއެވެ.

ދައުލަތަށް އާމްދަނީގެ ގޮތުގައި ލިބޭ މިންވަރަކުން ނުފުދެއެވެ. ދެ ބިލިއަން އާމްދަނީއަށް ލިބޭނަމަ ހަރަދަށް ހަތަރު ބިލިއަން ރުފިޔާ އަރައެވެ. ދެކޮޅު ޖެއްސޭނެ ގޮތެއް ރައްޔިތަކަށްވެސް ސަރުކާރަކަށްވެސް ނެތެވެ. 

މި ހާލަތުގައި ސަރުކާރަށް ވާގިވެރިވާ މީހުންނަކަށް މާބޮޑު ބަދަލެއް ނެތެވެ. ވޭތުވެ ދިޔަ ފަސް އަހަރު ދުވަހު އެއްވެސް އާމްދަނީއެއް ނުލިބި ތިބި މީހުންނަށް މިއަދު ފަނަރަވަރަކަށް ހާހުން މަތީގެ މުސާރަ ލިބޭނަމަ އެވެސް ވާނީ ގުއި ނުދެކޭ ކާޅަށް ގުއި ފެނުން ކަހަލަ ކަމަކަށެވެ. އެވެރިންނަށް އެވެރިން ދިފާއު ކުރަން އުޅެވެނީ ސަރުކާރުކަމެއް، ގައުމުކަމެއް، ޕާޓީކަމެއް ވެރި މީހާކަމެއް ނޭނގެއެވެ. އެ މީހުން އެންމެ ވައްތަރީ ޗާބީ ދީގެން އަނބުރާ ކުޅޭ އެއްޗަކާއެވެ.

އަދިވެސް ވާޖަހާ ކަސްތަޅު އަޅުވާ ކަށިނަރުދަމާ އަލިފާން ރޯކުރަންވީ މީޑިއާގެ ތެރެއިން ނުގުޑާ އަޒުމެއްގައި މަސައްކަތް ކުރާ ގަލަމުގައި ތޯއެވެ؟.

ރާއްޖޭގައި އޮންނަނީ މައިގަނޑު ދެ ސިޔާސީ ފިކުރެކެވެ. ސަރުކާރު ހިންގަމުން ދަނީ އެ ފިކުރުތެރެއިން ކޮން ފިކުރެއްގައިކަން ސަރުކާރަށްވެސް ނުއެނގި އޮތުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އެހެނީ ވެރިކަމަށް އަދުގެ ސަރުކާރު ގެންނަން މަސައްކަތް ކުރި ބަޔަކު މަސައްކަތް ކުރީ އޭގެ ކުރިން ވެރިކަން ކުރި ސަރުކާރުގެ ނުރަނގަޅު ސިފަތަކެއް ފެނުމުން ކަމުގައި ބުނވިދާނެއެވެ.

ބަހުސްގެ ބޭނުމަށް އަދުގެ ސަރުކާރަކީ ދެ ފިކުރުގެ ތެރެއިން ހެޔޮ ފިކުރުކަށް ބުނަމާ ތޯއެވެ. ދެބަސްވެ އެއްބަސްވާ ބަޔަކު ތިބުން ބައިކޮށްލަމާތޯއެވެ. ވެރިކަމަށް އަދުގެ ސަރުކާރު އައީ ހުސް ގޮނޑިއެއްގެ އަޖަލުގައި ރައްޔިތުން ޖައްސައިގެންނެވެ. ފޮޓޯ ގަނޑެއް ފަހަތުގައި ކުރަހައިގެންނެވެ. “ނުހައްގުން ޖަލުގައި”، “އަދުލު އިންސާފު މުށު ތެރޭގައި” ގޮވަމުންނެވެ. މިއީ ރުހުނަސް ނުރުހުނަސް، ދެވަސްވެ އެއްބަސް ވިޔަސް ހަގީގަތެވެ.

ބޭރުގެ އަސްކަރިއްޔާ ރާއްޖޭގައި ތިބި ކަމުގެ ތުހުމަތާއި، ސިއްރު ކުރެވިފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކެއް ހާމަ ނުކުރުމާއި، ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުން ބައެއް ގެއްލުވާލި ނުވަތަ ވިއްކާލި ތުހުމަތާއި ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދު ފުނޑުފުނޑު ކޮށްލި ކަމުގެ ތުހުމަތާއި ރާއްޖެއިން ލިބޭ އާމްދަނީއިން ރާއްޖެ ކުޑަ ސަރުކާރަކުން ހިންގާނެކަމާއި، އަދުލު އިންސާފު އެންމެންނަށް ހަމަހަމައަށް ލިބޭނެކަމުގެ ކަށަވަރުކަމާއި، ސަރުކާރުން ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކަށް އަތްނުބާނާނެ ކަމުގެ ޔަގީން ކަމާއި އެކުގައެވެ. މިއީ ވައުދު ނާމާގެ ކޯރުން ކޯވަރެކެވެ.

ފިކުރުގެ އަޖަލުގައި ޖެހިފައިވާ ބޭފުޅުންނަށް އޮތީ އެންމެ ސުވާލެކެވެ. އޭރުގެ ފިކުރު ހުތުރުވެ ފަކުރީއެވެ. މިއަދުގެ ފިކުރުގައި އެ ފަކުރުވި ސިޔާސަތާއި ހުރީ ކޮން ތަފާތެއް ތޯއެވެ؟ ބޭރުގެ އަސްކަރިއްޔާ ނެތްތޯއެވެ. ސިއްރު އެގްރީމަންޓްތައް ރައްޔިތުންނަށް ފެނުނީ ތޯއެވެ. ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދާއި ދައުލަތުގެ އިސްރާފު ހެޔޮ ވީތޯއެވެ. ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުގެ ކަނޑު އަނބުރާ ލިބުނީތޯއެވެ. އަދުލު އިންސާފު ސަރުކާރުގެ ނުފޫޒުން މިންޖުވީ ތޯއެވެ. ޖަވާބު ކިޔުންތެރިންނަށް ދޫކޮށްލަމެވެ.

“ހާދަ ހެޔޮ ސަރުކާރެކޭ” ބުނާނެ މީހުން ތިބޭނެއެވެ. ސަރުކާރުގެ މުސާރަވެރިންނާއި އެ މުސާރަވެރިންގެ ގާތް ތިމާގެ މީހުންނެވެ. އެއީ ފިކުރެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަމިއްލަ އެދުމެވެ. އަމިއްލަ އެދުމުގެ ޝިކާރައަކަށް ވެފައިވާ މީހަކު ފިޔަވާ ކަންކަން ރަގަޅު ކަމަށް ބުނާ މީހަކާއި ކުރިމަތި ނުވެއެވެ. އަމިއްލަ އެދުމުގެ މީހުންގެ އަދަދަކީ ސަރުކާރު އެންޑޯޒް ކުރާ މިންވަރު ދެނެގަނެވޭނެ މީޒާނެއް ނޫނެވެ. އެއީ ރަނގަޅުވުމުގެ ސިއްކައެއްވެސް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ހައި ހޫނުކަން ފިލުވަން އެހެންގޮތެއް ނެތިފައި ތިބި ބައެއް މީހުން ސަރުކާރުން އެންގުމަކާއި ނުލާވެސް އެއްވުންތަކަށް ހިނގައިދާނެއެވެ. ނަށާ ލަވަވެސް ކިޔާ ހަޅޭއް ފަޅޭ ލަވާ ފާނެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ގިނައީ ބަނޑަށް އަރާފާނެ ހޫނަކުން ސަލާމަތްވާން އުޅޭ މީހުންނެވެ. 

ފިކުރަކީ އެ މީހަކު ގަބޫލުކޮށް ބަލައިގަންނަ ސިޔާސަތެކެވެ. އަދުގެ ސަރުކާރުގެ ފިކުރެއް ނެތެވެ. ސިޔާސަތެއްވެސް ނެތެވެ. އެހެން ވީމާ ސިޔާސަތާއި ފިކުރަކީ ތިމާގެ އިސްކޮޅަށް ވުރެ މަތީ ވާހަކައެކެވެ. ޖާހިލުކަމުގެ ނިޝާނެކެވެ. ފުރައްސާރައެކެވެ. އޮޅުވާލުމެކެވެ. ސަރުކާރުން ލާރި ނުދޭނަމަ ތިޔަ ސިޔާސަތާއި ފިކުރު މިހާރު އޮތީހީ ކަފުންކޮށް ވަޅުލާފައެވެ. “ވެހޭތޯ ފެން ނަގަނީއެވެ”. އިތުރު އެއްވެސް ކަމެއް މިއަދާ ގުޅުވޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. 

ގުޑައިފިއެވެ. ނީސްތައްޓަށް އަރައިފިއެވެ. ގޮތް ހުސްވެ، ހާސްވެ، ކޮސްވެ މުޅަވެއްޖެއެވެ. ފިކުރު ދޫކޮށްލާށެވެ. ކުރީން ކަންވީގޮތްވެސް ދޫކޮށްލާށެވެ. އަދުގެ ހާލަތަށް ތިން ރައީސުންގެ މަޖުމާއިން ނަތީޖާއެއް ލިބޭތޯ ބަލަމާތޯއެވެ. ސަރުކާރުގެ ވެރިޔާ މި ވޭތުވެ ދިޔަ ދެ ތިން އަހަރުގައި ދެއްކި ވާހަކައަކާއި އަމަލާ ދިމާވެއްޖެ ތޯއެވެ. ބާރަށް ނޫނެކޭ ބުނެފިނަމަ މާބާރަށް އެކަމެއް އާނ އަކަށް ވެއެވެ. ދޮގެކޭ ބުނާ ކޮންމެ ކަމެއް ތެދަކަށް ވެއެވެ. އަދި އާނ ބުނެފިނަމަ ދެން އެކަން ހަނދާނުން ފޮހެލަން ތަންމަތި ބަންނަންވީއެވެ. ހަމަގައިމުވެސް ބަހާ އަމަލާ ދިމާނުވުމުގެ މިސާލު ހޯދާނަމަ އެކަން ވަރަށްވެސް ސާފެވެ. އަސަރެއް ނުކުރާނެ ވަރުގެ ކަމެއް ނަމަ ސަރުކާރު އެކުގައި ޑިފެންސަށް ކުޅެން ޖެހޭ ފަދަ ހާލަތެއް ތިން ރައީސުންގެ މޭޒު ދޮށުން ފެނުނީ އެއް ނޫނެއްނުން ތޯއެވެ.

ޖެހިލުންވާނަމަ ވިޔާނުދާ ކަންކަމުން ދުރުހެލިވެލާން މަސައްކަތް މިސްރާބު ކުރާށެވެ. ތިޔަ ޖަހާ ހިސާބު މޮޅު ހިސާބު އިލްމުވެރީންނަށް ވެސް ނޭނގޭނެ މިންވަރަށް ހަރާބު ނުކުރާށެވެ. ހެޔޮ ނުބައި ނިންމާނީ ރައްޔިތުންނެވެ. ސަރުކާރުގެ މުއްފަތުން އުޅޭ އަޅުންނަކަށް ޗޮއިސްއެއް ނޯންނާނެއެވެ. ސަލާމް ޖަހަން މަޖުބޫރުވެފައިވާ މީހުންނަށް ވެސް ބޭނުން ހުރިހާއެއްޗެއް ނުލިބެއެވެ.

ދިވެހީން ތަފާތެވެ. ވެރި މީހާ ޗުއްޓީ ހަދާލަން ބޭރަށް ފުރަން ސަރުކާރު ބަންދު ކުރެއެވެ. ބައެއް ކަހަލަ ވާހަކަތަކުގެ ކުރި މަރާލަން ސަރުކާރު ބަންދުކޮށްލައެވެ. އީދު ބަންދާއި ދިމާކޮށް ހައްޖު މަހުގެ ދުވަސްތަކެއް ރޯދަ ހިފާލަން ލިބުމަކީ ނަސީބެކެވެ. ސަރުކާރު ބަންދު ކުރުމުގެ މަގުސަދު ރަގަޅުނަމަ ދަރުމަވެސް އިތުރު ވާނެއެވެ.

އޮފީހުގައި އިނދެ ކުރާނެ ކަމެއް ނެތީވިއްޔާ ބަންދުވެސް ކުރާން ވީއެވެ. އޮފީހުގެ މާހައުލުގެ އުފާވެރިކަމާއި އުޖާލާކަން ނެތީވިއްޔާ ބަންދު ކުރާންވީއެވެ. މަސައްކަތް ތަކެއްގެ ނަތީޖާއިން އާމްދަނީ އުންމީދު ކުރިވަރަށްވުރެ އިތުރު ވެއްޖެ ނަމަވެސް ބަންދުކޮށްލަން ވީއެވެ. މަސައްކަތުގެ އަގު ވަޒަންކޮށްލާ މަސައްކަތްތެރިންނަށް އަރާމު ކޮށްލާނެ ދެތިން ދުވަސް ދިނުމަށެވެ. 

ބަންދު ދުވަސް ވެސް މިލިބެނީ އޮޅުވާލުމަކުން ނޫން ބާވައޭ ހިތަށް އަރައެވެ. މަކަރަކުން ކަމެއް ފޮރުވަނީ ނޫން ބާވައޭ ހިތަށް އަރައެވެ. އިރުއަރާ އޮއްސޭއިރު ރައްޔިތަކު ކުއްވެރިވާނެ އިތުރުކަމެއް ތައާރަފުވެއެވެ. ގައުމުގެ ނިޒާމުތައް ބަދަލުވެފައި ވަނީ ރައްޔިތުން ކުއްވެރިވާ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ. ނޫނީ ނިކަމެތިވާނެ އިތުރު ދުވަހަކަށް އިރުއަރާ ގޮތަށެވެ. ދައުލަތުގެ ގިނަ ކަންކަން ހުރީ ރައްޔިތުން ކުއްވެރިވާނެ އިތުރު ގޮތްތައް ތައާރަފުވާނެ ގޮތަށް ތަރުތީބު ވެފައެވެ. އެ މަގު ވަރަށް ސީދަލެވެ.

ރައްޔިތުންގެ ހާލަތު ޗުއްޓީގައި މަޖާކޮށް އުފާކޮށްލާން ނުކުޅެދެއެވެ. އެ ތަނަވަސްކަން ނެތް މިންވަރަށް ދަށެވެ. މި ބަންދުގެ ފަހަތުގައި ފޮރުވިފައިވާ ސިއްރުތައް އެގޭނީ އަނެއްކާވެސް ބިލްތަކަށް ފައިސާ ދައްކަން ޖެހޭ ހިސާބުންނެވެ. މަސްދަޅު ކޭހަކަށް ކަރަންޓު ބިލު ބޮޑުވެއެވެ. ކަދުރު ކިލޯއަކަށް އެހެން ބިލެއް ބޮޑުވެއެވެ. މި ބަންދަށް ބޮޑުވާނީ ޑޮލަރު ނޫން ބާވައެވެ.

މާޒީގައި ސިޔާސީ އެތައް ބަޔަކު މައިތިރިކޮށް ހަމަބިމަށް ތިރިކޮށްފައިވާ ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައި ނަން މަޝްހޫރު ފަރާތެކެވެ. ދުނިޔޭގެ މަސްރަހުގައި ހިނގާ ކަންކަމުގެ މައުލޫމާތު އެއްކޮށްގެން ހުރި ބޭކަލެކެވެ. ހަނގުރާމަތައް ކުރާއިރު ހަތިޔާރާއި ވަސީލަތާއި އެއްކޮށް، ތަމްރީނާއި ތަރުބިއްޔަތުން ބައިވެރިން ބިނާކޮށް، ތަޖުރިބާއިން ފިލާވަޅު ހޯދުމަކީ ހަނގުރާމަތައް ކާމިޔާބު ކުރުމުގެ އެއް ސިފައެވެ. މިހާރުގެ މަޖިލިސް ނައިބު ރައީސަކީ އަސްކަރީ އުކުޅުތަކުގެ ތިޔަރީގެ މައްޗަށް ކަންކަން ރާވާ ސްޓްރެޓަޖައިޒް ކުރާ ބޭކަލެކެވެ. 

“ބޭހާއި ނުކުޅޭތި ބަޑި” ހަމަ ރަނގަޅަށްވެސް ފިހިދާނެއެވެ. ޔަގީން ކުރައްވާށެވެ. ފިނޑިއަކު ހަމަ ބިމަށް ތިރި ކުރާނެ ހުރިހާ ހަރިތިޔާރަކާއި މައުލޫމާތާއި ހެކި މި ބޭފުޅާގެ އަތުގައި ހުންނާނެކަމީ ޝައްކެއް އޮތް ކަމެއް ނޫންކަން މާޒީގެ ސަފުހާ ތަކުން ސާފުކޮށް ފެންނާން އެބައޮތެވެ.

“ނުކާށޭ ރަހަބަލާނެންޏާ، އުކާލާފާ ދުރަށް ދަންޏާ. 

ނުކައި ދުރުގައި ނުހުރެވެންޏާ، އުކާނުމެލާށެ ކާނެންޏާ”.  

ފިހިދާނެކަން ގަބޫލުކޮށްގެން ނޫނީ އަތްނުލާތި، އަތްލާން ވާނީ ފިސާރު ކެރިގެން ކަމަށް ގަބޫލު ކުރަން ޖެހެއެވެ. ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ޒިންމާދާރު މަގާމުތަކުގައި ތިބި މީހުންގެ ވިސްނުމުގެ ތޫނު ފިލިކަން މި ބޭފުޅާގެ މުގާބިލުގައި ހުވަނދަކަށްވެސް ނުވާނެއެވެ. ތަޖުރިބާއިންނާއި އެކިއެކި ހާދިސާތަކުން ރަގަޅަށް ފިލާވަޅު ލިބިފައިހުންނަ ފަރާތްތަކާއި ކުޅޭއިރު ތަވާ މަތި ހޫނު ވާނެކަން ގަބޫލު ކުރަން ވާނެއެވެ.

ޑރ. މުއިއްޒު ހުރީ އިސްލާމީ ޝަރީއަތާއި، ގާނޫނު އަސާސީއާއި ގާނޫނު ތަކާއި އެއްގޮތަށް ރައްޔުތުންގެ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކޮށްދޭން މާތްރަސްކަލާނގެ ގަންދީ ހުވާ ކޮށްގެންނެވެ. ހުވާކޮށްގެން ހުރެ ކުރާ ވެރިކަމުގެ ހުރިހާ ބުރަޔާއި ޒިންމާ އުފުލާން ޖެހެއެވެ. ސަރުކާރާއި ތިމާކުރާ ލަދުހުތުރު ކަންކަމާއި ގައިރު ގާނޫނީ ކަންކަމާ ޒިންމާވާންވެސް ޖެހެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ހުވާކުރި ގޮތްނޫން ގޮތަށް މުއިއްޒު  ވެރިކަން ކުރަނީ ދިވެހި ދުސްތޫރާއި ހިލާފަށެވެ. އެހެންކަމުން ދިވެހިރާއްޖެއާއި ދިވެހީންގެ މަސަލަހަތަށްޓަކާ މުއިއްޒު ވެރިކަމުން ދުރުވާން ޖެހެއެވެ. 

ނިކަން ބުނެ ބަލާށެވެ. ހެޔޮލަފާ މީހުންނާއި ކަމަށް ގާބިލު، ކަމުގެ ތަޖުރިބާ ހުރި މީހުނާއި ގައުމުގެ އަސްލުތައް ގެއްލުވާނުލާނެ ފަދަ ބޭފުޅުން ވަޒީރުންނާއި، ފަނޑިޔާރުންނަށާއި، ލަފާ އަރުވާ މީހުންގެ ގޮތުގައި ކަނޑަ ނުއަޅުއްވަނީ ކީއްވެތޯއެވެ. ރަސްކަމެއް ކުރުމުގެ ޝައުގެއް ގެންގުޅުއްވަނީ ތޯއެވެ. ނުރަނގަޅު ލަފާގެ ބަދަލުގައި ނުލަފާދޭފަދަ މީހުން ގާތްކޮށް އެވެރީންގެ އިރުޝާދާއި ނުލަފާ ގަބޫލު ކުރުމުން ބޭޒާރުވެ، ލަދުވެތިކަމަށް ހުށައެޅެނީ އަމިއްލަ ފުޅަކަށް ނޫންތޯއެވެ. ބައެއް ހާލަތުގައި އެއްޗެއް ވިދާޅު ނުވުމަކީވެސް ޒިންމާދާރު ކަމެކެވެ. ޒިންމާއެކެވެ. ތިމާއާއި ތިމާގެ ވަށައިގެން އުޅޭ އެންމެންގެ ހައްގުގައެވެ. މަސްލަހަތަށްޓަކާ ވެރިކަމުން އިސްތިއުފާ ދިނުން ހެޔޮވެގެން ވެގެން ވެއެވެ. 

ގައުމެއްގެ އެންމެ އިސް މަގާމު ލިބުމަކީ ޒިންމާއެކެވެ. ޝަރަފެކެވެ. ނަމަވެސް އެ ޒިންމާ އުފުލާން ނުކުޅެދުމަކީ ލަދުވެތި ކަމެކެވެ. ހިޔާނާތެކެވެ. އެހެނީ މަގާމާއި ހަވާލުވީ ރައްޔިތުން ގާތު ރޮއި އާދޭސް ކޮށްގެން ކަމަށްވާތީއެވެ. އެ އާދޭސްތަކާއި ރުއިން އެއީ މަކަރެއް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް މަގާމުގެ ޒިންމާ އަކީ އަމާނާތެކެވެ. ހެޔޮ ގޮތުގައި އަދާ ނުކުރާނަމަ އެ އަމާނާތަށް ހިޔާނާތްތެރި ވެވުނީއެވެ. އަވަހަށް އިސްތުއުފާ ދޭށެވެ.

ދިވެހީން ވެރިއަކަށް ހޮވަނީ ކަލިގިއުލާ އެއް ނޫނެވެ. ޖޫލިއަސް ސީޒަރ އެއްވެސް ނޫނެވެ. އެ މީހުންގެ ވެރިކަމުގެ ކިއްލާތެރޭގައި ކުރި ހުރިހާ ކަމެއް ކުރީ ފިސާރި ކެރިގެން ފާޅުގައެވެ. ދިވެހި ވެރިންނަކީ އެމަގުން ވެރިކަން ހިންގަން ރައްޔިތުން އިސްކުރާ ބައެއް ނޫނެވެ. ވެރިކަމަށް އިސްކުރި މަގުސަދު އޮޅިގެން ނޫޅެ އަވަހަށް އިސްތިއުފާދޭށެވެ. 

ސުވާލު އުފެދެނީ ރައްޔިތުންނަށް ވީ ވައުދުތައް ފުއްދަން ނުކެރިގެން އުޅެނީ ކީތްވެގެންކަން ރައްޔިތުންނަށް ނޭގޭތީއެވެ. ވެރިކަމަށް އަރަމުންނާއި ވެރިކަމުގައި ހުރެ ވީވައުދު ތައް ނުފުއްދާނަމަ އެކަމާއި މެދު ސުވާލު ކުރެވޭނެއެވެ. މުނާފިގަކަށް ނުވެވޭނެއެވެ. ކިތަންމެ ބާރުވެރިއަސް ދުނިޔޭގައި ރައްޔިތުން ބަލާނެއެވެ. އަދި އާހިރަތުގައި ސުވާލު ކުރެވޭނެއެވެ. 

ފަހެ، " ޒައްރެއްގެ މިންވަރުވިޔަސް، ހެޔޮކަމެއްކޮށްފި މީހާ، އޭނާ އެކަން ދެކޭނެތެވެ. އަދި ޒައްރެއްގެ މިންވަރުވިޔަސް، ނުބައި ކަމެއްކޮށްފި މީހާ، އޭނާ އެކަން ދެކޭނެތެވެ” (ޒަލްޒަލާ ސޫރަތުގެ 7،8 ވަނަ އާޔަތް). އެ ކަލާނގެއަށް ވަންހަނާވެ ސިއްރުން  އެއްކަމެއްވެސް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ވެރިކަމުގައި މިއަދު ހުރި ފަރާތާއި އާހިރަތް ދުވަހު ސުވާލު ވެވޭހިނދު ވަށައިގެން ވަޒީރުންނާއި މަޖިލިސް މެމްބަރުންނާއި ފަނޑިޔާރުންނާއި ޕާޓީ ކުދިންކޮޅަށް ގޮސް މަގުމަތީގައި ނުތިބެވޭނެއެވެ. ކޯޓު އަމުރެއް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ. ވާދަވެރި ބަޔަކު ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ. ހެޔޮނުވާނެއެވެ. ބިރުވެތިވެ އަވަހަށް އިސްތިއުފާ ދޭށެވެ. 

ފާސިގުންނާއި ދޮގުވެރި މަކަރުވެރިން ނޫން މީހުންނަށް އިހުތިރާމް ކުރުމަކީ އެންމެންވެސް ކުރާ ހިތްވާނެ ކަމަކެވެ. އެ ފަދަ މީހުންނަކީ ނަސީބު ވެރިންނެވެ. ދުނިޔެއާއި އާހިރަތުގައެވެ. އެ މީހުންނަށް ރައްޔިތުންވެސް އިހުތިރާމް ކުރާނެއެވެ. ވައުދަށް ކަމޭ ހިތާ މީހުންނަށް އޮޅުވާނުލާ އަޅުވެތި ނަޒާހަތްތެރިން އިހުތިރާމް ދޭން މަޖުބޫރު ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. ވައުދަށް ކަމޭ ހިތާ ތެދުބުނާ، އަމާނާތްތެރިބައެއް ކަމުގައި  އަހަރެމެންނާއި އަހަރެމެންގެ ވެރީން ވުމަށް އެންމެން އެދެއެވެ. ރައްޔިތުން އެދެނީ ވެރިކަން ހުދުމުހުތާރު ނުކޮށް ހަޑިމުޑުދާރު ނުކޮށް އަވަހަށް އިސްތިއުފާ ދިނުމަށެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހަގީގަތްވެސް ފެންނަނީ ވަރަށް ތިމާގެ ގޮތަކަށެވެ. ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ނެގި ވޯޓަށްވުރެ ރަނަގަޅު ނަތީޖާއެއް މަޖިލިސް އިންތިހާބުގައި ދެއްކިއެވެ. ނަމަވެސް ލޯކަލް ކައުންސިލް ތަފާތު ބޮޑުކޮށް ރާއްޖޭގެ ސަރުކާރު ކޯލިޝަން ނިކަމެތިވި މަންޒަރު ފެނުނެވެ. ވަކިން ހާއްސަ ކޮށް ދައުރުގެ މެދަށް ވާގޮތަށް ނެގުނު ރެފަރެންޑަމުން ސަރުކާރުގެ ސައިޒު ފެނުނެވެ. ކިރިޔަ ކިރިޔާ %30 ހަމަ ވުމަކީ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތު ތަކަށް ރައްޔިތުން ރަތުން ދިން އިންޒާރެކެވެ. ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބާރުވެރި އެއްގައުމުންވެސް ފެންނަމުންދާ ޒާތުގެ މަންޒަރު ތަކެކެވެ. 

ދިވެހިރާއްޖެ އަކީ ސުލްހަވެރިކަން އިހްތިޔާރު ކުރާ ކިޔަމަންތެރި ބަޔަކު ދިރިއުޅޭ ގައުމެކެވެ. މިއަދު ރާއްޖޭގެ ގިނަ ރައްޔިތުންތިބީ ފުދި އުފަލަކުންނޫނެވެ. 2023 ނޮވެމްބަރ 17 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން ރައްޔިތުން އުޅެނީ އުޅެން ވީ ގޮތް އޮޅިގެންނެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި ވީ ވައުދުތަކާއި 2024 ވަނައަހަރު މަޖިލިސްގެ މެޖޯރިޓީ ހޯދަން ދެއްކި ވާހަކަތަކުން ރައްޔިތަކަށް ނުވާނެ އެއްކަމެއްވެސް ނެތެވެ.

މަޖިލިސް އިންތިހާބު ނިމުނު ހިސާބުން ރައްޔިތުންވީ ދޮންދަރިންނަށެވެ. އެތަށް ދުވަހެއްގެ މަސައްކަތުން ބިނާ ކުރި ވިޔަފާރި ހުލިވެއްޖެއެވެ. ބައްޔެއް ވެގެން ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކޭނެ ފަދަވެސް ނެތެވެ. ޑޮކްޓަރަށް ހާލުން ކިއުގައިޖެހިގެން މަސްތަކެއް ފަހުން ޑޮކްޓަރަށް ދައްކައިފީމު ބޭހެއް ނުލިބެއެވެ. “ތިޔަ ބޭސް އާސަންދަ ކަވަރ ނުކުރެއެވެ”. “މި ބޭސް ވަނީ މިވަގުތު ރާއްޖޭން ހުސްވެފައެވެ”. ބޭސް ކޮންމެހެން ބޭނުންނަމަ ޖެހެނީ ފައިސާ ދީގެން ބޭސް ގަންނަން ނުވަތަ ބޭރަށް ދަތުރު ކުރާ މީހަކުއަތަށް ބޭސް ސިޓީ ދީފައި ޑޮލަރު ކޮޅެއް ދޭށެވެ. ޑޮލަރެއްގެ އަގު -/20ރ އިން މަތިވެއްޖެއެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ ކުރިން ފަސޭހަ ކަމާއި އެކު ލިބެމުން ދިޔަ ބޭހާއި އިންޖެކްޝަން މިހާރަކު ނުލިބެއެވެ. 

2026 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖޭގައި ބޭއްވި ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިހާބަށް ފަހު ދައުލަތް ހިންގަން ތިބި މީހުން ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް މާނަ ކުރަނީ ރަސްކަންތަކުގައި ކަންކަން މާނަ ކުރާ ގޮތަށެވެ. ނުރުހޭނަމަ ތެޔޮ ހަމެކެވެ. ރުހޭ ނަމަ ސިޓީ އުރައެކެވެ. ރައްޔިތުންތިބީ މިހާލަތުން އަރައިގަންނާނެ ދުވަހެއްގެ އިންތިޒާރުގައެވެ. އިހުތިޖާޖަށް ކަމަކާއި ނިކުމެއްޖެ ނަމަ ކޯޓު އަމުރަކުން މަނާ ކުރަނީ އެވެ. ވެރިން އުޅެނީ ހަވާނަފުސަށް ހެއްލި ގެއްލި ގޮސް ހުސް ވެގެންނެވެ.

ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުން ބުނަނީ "މަރައިފިއެވެ. ކަޑައެވެ." މިތިބީ 2028 ގެ އިންތިޒާރުގައި ކުޅި ދައްކާލަން ތައްޔާރުވެގެން ކަމަށެވެ. ހުދުމުހުތާރު ވެރިން ބައެއް ރައްޔިތުންނަށް އޮޅުވާލައިގެން ވެއްޓެންދެން އުޅެވިދާނެއެވެ. ހުރިހާ ރައްޔިތުން ދުވަސް ކޮޅަކަށް އޮޅުވާލައިގެން ގެންގުޅެވިދާނެއެވެ. އެކަމަކު ހުރިހާ ރައްޔިތުންނަކަށް އަބަދަކު އޮޅުވައެއް ނުލެވޭނެއެވެ. މުޅި ދުނިޔެއިންވެސް ފެންނަނީ އެއް މަންޒަރެކެވެ. އަބަދު އެންމެންނަށް އޮޅުވާލައިގެން ނުގެންގުޅެވޭނެކަމެވެ.

ކުރިއަށްދާ އެލްސޯފާ ތަހުގީގުގައިވެސް ރައީސް މުއިއްޒަށް ހުތުރުވާނެ އެއްވެސް ވާހަކައެއް ދެއްކުން މަނާ ކޮށްފައިކަން ވަކީލުންގެ ބަހުން ދޭހަވެއެވެ. ފުލުހުން ތަހުގީގު ކުރިއަށް ގެންދާ ގޮތުން އެކަން މާރަނގަޅަށް ވެސް ސާފުވެއެވެ. ދައުލަތުން ބޭނުންވާނެ މިންވަރަށް ބަޔާން ނަގާ މައްސަލަ އަވަސް އަރުވާލާފައި ކޯޓަށް ފޮނުވާ ފާސްޓް ޓްރެކްގައި މައްސަލައިގެ ހުކުމް ޖެހުމަކީ ދައުލަތުގެ ރޭވުންކަމަށް ސަރުކާރަށް ތާއީދު ކުރާ މީހުންނާއި ހަވާލާދީ ބައެއް ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ. އެކަމަކު ބުނަންހެއްޔެވެ. އެކަނިވެރި މައިން ޝިކާރަކުރާ ވަހުޝީ ވެރިއެއްގެ އަބުރެއް ނުއޮންނާނެއެވެ.

މުޅި މައްސަލަ އޮތްގޮތުން މި ހާލަތު ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނެ ހަމަ އެކަނި ގޮތަކީ ސިޔާސީ ނުފޫޒެއް އިދިކޮޅުން މިކަމުގެ ތެރެއަށް ވެއްދުމެވެ. އެކަމުގައި އަންހެން ކުއްޖާ ވަކި ރަގަޅީއެއް ނޫނެވެ. ގޯހެވެ. ހާމަ ކުރަން ނުޖެހޭ ޒާތުގެ ވާހަކަތައް ގިނައެވެ. އެހެނަސް ހާމަ ނުކުރިނަމަ އަދި މާގޯސް ވީހެވެ.

ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި އެ ވާހަކަތައް ނުދެއްކި ނަމަ އެ އަންހެން ކުއްޖާ މިހާރު އިންނާނީ ޖަލުގެ ތޭރިތަކުގެ ބިއްދޮށުގައެވެ. ޝިކާރަވެރިޔާ ހުންނާނީ ދައުލަތުގެ ހިމާޔަތުގައެވެ. މި ހާލަތުގައި އަންހެން ކުއްޖާއަށް ރައްކައު ތެރިކަން ނުދީފިނަމަ އެ ކުއްޖާގެ އާއިލާއިން އެ ކުއްޖާ ގެއްލުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުކަމަށް ބަލަން ޖެހެއެވެ.

ބާރުހުރި މަގާމުތަކާއި ގައުމުތަކުގެ ވެރިކަމުގައި ތިބޭ މީސްމީހުން ހިންގާ ޖަރީމާތަޢް އެނގޭ މީހުންނާއި އެކަންކަމުގައި ބައިވެރިވާ މީހުން އެކަންކަން ސިއްރުކޮށްގެން ތިއްބާ ވާނުވާ ނޭނގި ގެއްލުމާއި މަރުވުމަކީ މަދެއްކޮށް ހިނގާފައި ހުރި ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ގޮތް ނޭނގޭ މަރުތަކާއި މީހުން ގެއްލުމަކީ ރާއްޖޭގައިވެސް ނުހިނގާ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ކިތަންމެ ގަލެއް ފޮރޮޅިޔަސް އެކަންކަމުގެ ހަގީގަތެއް ނުހޯދެއެވެ.

ހަނދާން ނެތޭހާ ދުވަހެއް އަދިނުވެއެވެ. ރައީސް މުއިއްޒު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެން ރިޔާސީ ގަނޑުވަރުގައި ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރކަން ދެއްވައިގެން މާ އިތުބާރު ކުރައްވާ ކަނބަލަކު ގެންގުޅުއްވިއެވެ، ދުވަސްކޮޅަކުން ފެނުނީ އެ ކަމަނާ ރިޔާސީ ގަނޑުވަރުން ވަކިކުރައްވާ ވުޒާރާއަކަށް ބަދަލުކުރެއްވި ތަނެވެ. ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވެ ފެނިގެން ދިޔައީ ރަޢީސާ ގާތްވާން ސިހުރު ހެދުމުގެ ކުށުގައި އެއްކަލަ ސްޓޭޓް މިނިސްޓަރ ކަމަނާ ޖަލުގައި ހައްޔަރުކުރެވުނު ތަނެވެ. ތުއްތު ދަރިފުޅަށް ބުއްދޭންވެސް ފުރުސަތު ނުދޭވަރުގެ ނުރައްކާތެރި ކުށްވެރިއަކަށް ހެދިތަނެވެ. އާހިރުގައި އެކަން ވެސް ނިމިގެން ދިޔައީ ވާރު އޮޑިންނެވެ.

އެލްސޯފާ މައްސަލަ ފާޅުކޮށް ހާމަކުރުމުން ނޫނީ ރައްކާތެރިކަމެއް ނެތްކަން ޔަގީންވުމުން އަކުރުން އަކުރަން ހާމަކުރުން ނޫންގޮތެއް ހަގީގަތުގައިވެސް ނުއޮންނާނެއެވެ. އައްޔާޝީ ވެރިއެއްގެ ޝިކާރައަކަށް ވެފައިވާ އަންހެނަކަސް ފިރިހެނަކަސް ކިރިޔާވެސް ސަލާމަތެއް އޮންނާނީ އެކަމެއް ހިނގިގޮތަކަށް ތެދުބަހުން އާއްމުކުރުމެވެ. "ނޯ ޗޮއިސް" ގައި އެއީ އެކަން ކުރަންޖެހޭ ގޮތެވެ. ހުޅުވާލެވިފައިވާ އަދުލުވެރި ތަހުގީގެއް ހިންގާ ވެރިންނާ ދެކޮޅަށް އިންސާފެއް ނުލިބޭނެއެވެ. އެކަމަކު ހައްގަކީ ހަމައެކަނި ބާރުގައި ތިބޭ ބައަކަށް އޮތް އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ތަފާތުކުރުމެއް ނެތި ނިކަމެތިންނަށް ފޯރުވާ ނުދެވޭ ހައްގެއްގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ.

ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު ކައިވެންޏަށް ދުވަސްކޮޅެއް ވާތަނުން އަނބި މީހާ ބަދަލު ވަނީ އަމަޔަކަށެވެ. އިންސާނީ ތަބިއްޔަތުގައި ވައު ޖެހިގެން އުޅުމަކަށް ބުއްދި ގަބޫލެއް ނުކުރާނެއެވެ. “ ކޮންތާކު، ކާކު ކައިރިން، ކީއްކުރަން، ކިހާ އިރެއް، އެއީ ކާކު، ކޮންވާހަކައެއް…” މި ސުވާލުތަކަކީ ފިރިޔަކަށް އަބަދު ޖަވާބުދޭން ފަސޭހަ ސުވާލު ތަކެއް ނޫނެވެ.

ލަވައެއް ޖަހާތަނުން “ކުއްޖަކު ރީތި ވީތަ؟”، ސެންޓު ޖަހާ އިރަށް “ކާކަށް ވަސް ދުއްވަން؟” މިއީ ކަސްތަޅު އެޅުމުގެ ކޮޅުމައްޗެވެ. ފަހަރެއްގައިވެސް އެންމެން އުޅޭ ގޮތަކީ އެއް ނޫނެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުގައި ބުނާ “އޯވަރ ޕްރޮޓެކްޝަން” މިއީ ކައިވެނިތައް ރޫޅުމާއި ވަގު އަނބިން ހޯދަން ބައެއް ފިރިހެނުންނަށް މަޖުބޫރުވާ ކަމެކެވެ. 

ޝައްކު ބަލި، މިއީ ހައްލު ކުރަން އުނދަގޫ ބައްޔެކެވެ. އަންހެން ވެރިންގެ ޒާތީ ކަންކަން ހުންނަ ފަދައިން ފިރިހެނުންގެ ވެސް ޒާތީ ކަންކަން ހުންނާނެއެވެ. ކައިވެނިން ގުޅިފައިވާ ދެމަފިރިއަކު ކަމުގައި ވިއަސް މެއެވެ. އެ އިހުތިރާމާއި ފިރިމީހާގެ ހައްގު ދަރަޖަ ނުދޭނަމަ ފިރިންވެސް ގޯސް ހަދާ ފާނެއެވެ.

ފަހަރެއްގައިވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގައި މިހާރު ކުރިއަށްދާ އާއިޝާ ޑްރާމާއާއި ގުޅުވަނީ ކީ ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އިވޭ އަޑުތަކާއި ފެންނަ މަންޒަރުތަކުން ކަނޑައެޅިގެން އާއިޝާގެ ޑްރާމާއާއި އެކަހެރި ކުރަނީކީވެސް ނޫނެވެ. ފިރިއަކު ގަބޫލު ނޫން ލަދުގަންނަ ފަދަ މަންޒަރުތައް މަދުންނަމަވެސް ފެނެއެވެ. 

ހިތް އުފާ ކޮށްލުމާއި ސްޓްރެސް ފްރީ ކޮށްލުމަކީ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ބޭނުންވާނެ ކަމެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ޑިޕްރެޝަނަށް ދާ ފިރިންވެސް އުޅެއެވެ. ބައެއް މީހުން ހިތްހަމަޖައްސާލަނީ ހިލޭ އަންހެނެއްގެ ގާތުން ލިބޭ އޯގާތެރިކަމަކުންނެވެ. ލޯބިން އުނގުޅާލަދޭ ތެޔޮ ކޮޅަކުންނެވެ. ބޮލުގައި ފިރުމާލާ ފިރުމާލުމުންނެވެ. ހިނިތުންވުމާއި އެކު ބުނެލާ ވާހަކައަކުންނެވެ.

އުމުރުން ޅަ ކުދިން ދޮށީ އުމުރުގެ މީހަކަށް ވުރެ ރަގަޅަށް އަޅާލުން ގެންގުޅެނީ ކަމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. ދަރިއެއްގެ އުމުރަށް ވުރެ ހަގަސް ލޯބިން ކޮށްދޭ އެންމެ ކަމެއްވެސް މޫނު ހަދާފައި ކުރާ ހާސް ކަންކަމަށް ވުރެ ހަނދާނުގައި ހަރުލާނެއެވެ. ޒުވާން އުމުރުގައި ކަސްތަޅު އެޅިފައިވީވުން ބާރުވެރި މަގާމަކަށް ނުވަތަ ތަނަވަސް ކަމެއް ލިބުމުން ފުއްދާލަނީ ނޫންބާވައެވެ. ކަޅު ދިގަސް، ދޮން ކުރަސް،   އިންސާނީ ތަބިއްޔަތުގައި ހިތްހަމަ ޖައްސާލުމަކީ ކޮންމެ މީހެއްގެވެސް ހުވަފެނެކެވެ.

ދެމާ އެކުގައި ލިބޭކަށް ނެތް، ދިމާގު ސަމާލުވެވޭކަށް ނެތް. 

އައު ހަޔާތެއް ފަށަން، ބޭނުން ނުވާނީ ކޮން އެކަނިވެރި މައެއްތޯއެވެ. ހަޔާތަށް ތަނަވަސް ބާރުގަދަ މީހަކު ހޯދަން ބޭނުންނުވާނީ އުމުރުން ދޮށި ވަމުންދާ ކޮން ކަނބަލެއްތޯއެވެ.

އެކަނިވެރިކަން އިހުސާސް ކުރަމުންދާ ބައެއް ކަނބަލުންނަކީ ބާރުވެރި ކޮންމެވެސް މީހެއްގެ ޝިކާރަކަށް ވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު ބައެއްކަން ދިވެހި ސަގާފާތުގެ ތެރެއިން ފެނިގެން ދެއެވެ. މަސައްކަތް ކުރާ މާހައުލުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ކަނަބަލުންނަށް ވެރީންގެ ނަޒަރު ހުއްޓި ޝިކާރައަކަށް ވުމަކީ ޒަމާނުންސުރެ ހަމައެކަނި ދިވެހިންގެ ތެރެއިން ނޫނަސް ފެންނަމުންދާ މަންޒަރެކެވެ. އެކަނިވެރި ހަޔާތަށާއި ދަރީންނާއި އާއިލާއަށް އުލުޖާލާކަމެއް ގެނައުމުގެ އުންމީދުގައެވެ. 

ދައުލަތެއްގެ އެންމެ މަތީވެރިޔާގެ ޖާރިޔާ އަކަށްވާން ނުވަތަ ހަޔާތުގެ ބައިވެރިއަކަށްވާން ބޭނުން ނުވާނެ ކަނަބަލުން ތިބޭނެ ކަމީ ޝައްކެއް އޮތްކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކެހިވެރި ވެރިއެއް ޖަހާ މަޅިއަށް ފެެތޭނެ ނިސްބަތް އިތުރުވުމަކީ ހައިރާން ކުރުވަނިވި ކަމެއް ނޫނެވެ. ބޮޑެތި އަގުބޮޑު ހަދިޔާތަކާއި، ހަރަދު ކޮށްލާނެ ފައިސާ އެފަދަ ފަރާތަކުން ދެވޭނެ މިންވަރަށް އެހެން މީހަކަށް ނުދެވިދާނެއެވެ. ހުންނާނެ ތަނެއް ހޯދާ ދިނުމާއި ހައްސާނަކު މެދުވެރިކޮށް ފޮނުވި ސިޓީ އުރަތައް ބަރާބަރަށް ރައްދުވެއެވެ. އަބަދު ކުރިމަތީން ފެންނާނެހެން ވެރިޔާގެ އޮފީހުން ވަޒީފާ ކޮންމެ ކޮންމެ މީހަކަށް ނުވެސް ދެވޭނެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެކަން ކުރެވޭނެ ފެންވަރުގެ މީހުންވެސް ތިބޭނެއެވެ. 

ދިވެހީންގެ އާންމު ކޮއްތެއްގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރީ ކަޅުބިލަ މަހެވެ. އެމަސް ބާނަނީ ހުސްބުޅީގައެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ މަކަރާއި ހީލަތުންނެވެ. އެ މަކަރުވެރިކަން ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި ހުރުމަކީ ދުރުކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އެ މަސްކާ އާބާދީއެއްގައި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް މާދުރަށް ނުވިސްނާ މީހުންވެސް ތިބުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. އެފަދަ މީހުން ބުއްދިވެރީންގެ ޝިކާރަވެރިންނަށް ވެއެވެ. ބައެއް މައްސަލަތައް ބަލާ އިރު ދައުލަތުން ފޮނުވާ ސްޓޭޓް އެޓާނީންނާއި ގާތް ގުޅުންތަކެއް އުފައްދައެވެ. އަދި ބާރުވެރިކަން ލިބުމުން ދެވަނަ އަންބަކަަށް ވެސް ހަދައެވެ. މުސްހަފުން އާޔަތްތައް ކިޔާފައި ބޮނަކުއާ ފެން ފުޅިއަކަށް ރުގްޔާ ކުރެއެވެ. ގޮވައިގެން އެކަހެރި ތަންތަނަށްވެސް ވަދެއެވެ. އަރަބިބަސް ދަންނާތީ ސަލާމަތްވާނެ ގޮތުގެ ޝޯޓުކަޓު ދަސްވެފައި އޮތީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ދީނީ އިލްމުވެރިންނަކީ މަގުދައްކާދޭން ތިބޭ ބައެކެވެ. ގޯސްތައް ފޮރުވާ ފަރުދާ ކުރަން ތިބޭ ބައެއް ނޫނެވެ. ހުކުރު ހުތުބާގައި ގައުމު ހިންގަން ތިބި ވެރީންނަށް ދުއާކުރުން މިހާލަތުގައިވެސް ހުއްދަތޯ އަހާލަން މީހަކު ބުންޏެވެ. 

މިއީ އާދައިގެ ލެވެލްއެވެ. ނަމަވެސް އެކަކަށް ވުރެ ގިނަ މީހުންނާއި އިނދެލައިގެން ދުނިޔޭގެ އުފާ ހޯދާލަން ބޭނުންވާ މީހުން މަދެއް ނޫނެވެ. ވެރީންގެ ފެންވަރުގައާއި ދީނީ އިލްމުވެރީންގެ ތެރޭގައި މިއީ އާންމު ކަމެކެވެ. ބަރާބަރަށް ރަނުން ރަނަށް ހަމަހަމަކޮށް ކަންކަން ފުއްދާދޭތޯ އެއީ ކުރެވޭ ސުވާލެކެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް ނުކެރެނީއެވެ. ފޫކަހާފައި އިތުރު މީހަކާއި އިންނަތަނުން ދޮށީ އަނބި ފޫކަހާފައިދަނީ ކޯޓަށެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ވަރީގެ ރެކޯޑު އޮތް ގައުމެކެވެ. ޝުކުރިއްޔާއެވެ. 

ފުރަތަމަ އަންހެނާއަށް ފުއްދަދޭނެ ކަމަށް ވީ ވައުދާއި އަތާއަތާއި ޖެހުމުން އޮޅުނީއެވެ. އުޅުނީ ލޯބިން ކަމަށް ހީވީއެވެ. “ލޯބިވާއެވެ. އަޅުގަނޑަކަށް ޖާރިޔާއަކަށް ވެގެނެއް ނޫޅެވޭނެއެވެ. އަޅުގަނޑު ބޭނުމިއްޔާ އަޅުގަނޑާއި އިންނާށެވެ”. ފުރަތަމަ އަންހެނާ 2.0 ނުވީ ހަމަ ކިރިޔާއެވެ. 1.0 އަށް އެނގި ފަޅާއެރި ހިސާބުން ފޯނުން ބުލޮކް ކޮށް ޗެޓުލޮގް ޑިލީޓު ކޮށްލީއެވެ. ގޮތެއް ހޯދުމަށް އެ އެކަނިވެރި އަންހެނާ އިތުރު މީހަކާއި ހިތާވެގެންވެސް ނޫޅެވުމެވެ. “ ނަން- ތިޔަކަން ހުއްޓާލާ، އެއީ އަހަރެންގެ ކަމެއް، އަހަންނާ ދޭތެރޭ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ވިސްނާލާ” މި ފަދަ މެސެޖު ދެތިން މީހަކަށް ދިޔަކަމަށް ބުނާ މީހުން އެބައުޅެއެވެ. 

މަސައްކަތުގެ މާހައުލުގައި ރައްކައުތެރިކަން ނެތިގެން ކޮންމެ އޮފީހެއްގައި އެފަދަ މައްސަލަތައް ހިއްސާ ކުރާނެ މޭޒެއް ހުންނާން ޖެހެއެވެ. ވިކްޓިމް ސަޕޯޓް، ވިކްޓިމް ޕްރޮޓެކްޝަން ދައުލަތުގެ ބޮސްއަށް ވާނީ ސައި ބޯނި ބޮތްކެށެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ދުށީ ހަގީގަތުގައިވެސް ލޯބިވީކަމަށެވެ. އަމިއްލަ ނަފުސު އެކީ ވެދުން ކޮށް ހަވާލުކުރީއެވެ. ކޮންމެހެން ފުރަތަމަ އަންހެނާ 2.0 އަކަށް ވާކަށް ނޫނެވެ. ދަރިފުޅަށާއި އެކަނިވެރިކަމަށް އަދި އާއިލާއަށް ހެޔޮގޮތްތަކެއް ހޯދާދޭށެވެ. ޒުވާން ކިތައް ކަނބަލުންނަށް މިފަދަ އަނިޔާވެރިކަން ތަހައްމަލު ކުރަން ޖެހިފައިވާނެ ބާވައޭވެސް ހިތަށް އަރައެވެ.

ޝޭހް އަކަށް ކުރެވުނު ގޯނާއަކުން މާޒީގެ ސަފުހާތަކުގައި އަންހެން ކުއްޖެއްގެ ރުއިން އިވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ ކުޑައެވެ. އާބާދީވެސް މަދެވެ. ނަމަވެސް އާބާދީއާއި ގައުމެއްގެ ނިސްބަތުން ކުރާ ގޯސްކަންތައްތައް މަދެއް ނޫނެވެ. ކުއްވެރި އަމަލުތައްވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. އެހެން ނުވާންވީ ސަބަބެއްވެސް ނެތެވެ. ބޮޑު ސޯބުގެ ދަށުން ކުދި ސޯބު އެނބުރޭނެއެވެ. ފުރަތަމަ އަންހެނާ 2.0 ގެ ހުވަފެން ބެލި ދޮޅަހަކަށް މީހުން ތިބުމަކީ ދުރުކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ.

މުއިއްޒާ އެކީގައި ގިނައިން ތިބީ މުއިއްޒުހެން ވެރިކަމަށް ފެންބޮވައިގެންފައި ތިބި ބައެކެވެ. މުއިއްޒު ފަދައިން އެއިން ކޮންމެ މީހަކީ ވެސް ރައީސް ޔާމީނު ނެތް ދުނިޔެއެއްގައި ނޫޅޭން ފޮނުއެރުވި މީހުންނެވެ. އެ އަނގަތަކުން މިހާރު އެކިޔަނީ އެހެން ލަވައެކެވެ. ކާންދޭ އަތުގައި ދަތްއަޅަން ވަކީން ފަރިތަ އެހެން ބަޔަކު މަދުވާނެއެވެ. ރަނގަޅަށް ހަނދާން އައުކޮށްލަ ބަލާށެވެ.

އާދަމް ޝަރީފަކީ ޕީއެންސީ ސެނެޓްގެ ކުއްލި ޕްރައިމަރީގައި މުއިއްޒާއި ވާދަކުރި ފަރާތެވެ. އާދަމް ޝަރީފަކީ އެޑިއުކޭޝަން ދާއިރާއަށް ފަރިތަ މީހެކެވެ. ދޮންރިހަ ގޮތެއް ހުންނަ ކަމަށް މީހުން ކިޔާއުޅޭ އާދަމް ޝަރީފަކީ މުއިއްޒެކޭ އެއްފަދައިން ޝަހުވަތްތެރިކަން ހައްދު ފަހަނަ އަޅާފައިވާ މީހެކޯލައެވެ. ޕާޓީ ތެރެއިންނާއި މިނިސްޓްރީ ތެރޭގައި މަސައްކަތް ކުރާ އަންހެން ކަނބަލުންނަށް ރޭގަނޑު ގުޅާ އެކިއެކި ކަންކަމަށް ދައުވަތު ދީ ބައެއް ކުދިން އެލް ސޯފާއަކަށް ނުލިނަމަވެސް އެފަދަ ކުދިންނާއި މެދު ގާތް ނުރަނގަޅު ގުޅުންތަކެއް ގެންގުޅުމަކީ މުއިއްޒާއި މީނާގެ ހުރި އާދަޔާއި ހިލާފު އެއްގޮތް ސިފަތަކެއްކަމަށް މީހުން ކިޔައެވެ.

މުޅި ރާއްޖޭގެ ކަންކޮޅުތަކަށް ދަތުރުކޮށް އަބްދުއްލާ ހަމީދު ހެދިގެން އާދަމް ޝަރީފު އޭނާ ދިޔައީ 2028 އަށް ސަޕޯޓް ބޭސް ބޮޑުކުރަމުންކަން މުއިއްޒަށް ރޭކާލީތާއެވެ. ގިނަ މީހުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ފައިނު އާދަނަކީ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ބޮލު ރޮއްޖެކެވެ. ވެރިކަން ވަރަށް ބޭނުން ބޭނުންވެގެން ކުރަމުން އަންނަ ކަންކަމުގެ ހިލަންވެ ވުޒާރާވެސް އުވާލާ ކެބިނެޓުން ބޭރުކޮށްލީތާއެވެ. 

ޑރ. ވަހީދަކީ ޓިކެޓުގެ އިންތިޒާރުގައި އުޅުނު އެއްބޭފުޅާއެވެ. މުއީޒު ވެރިކަމަށް ހޮވުނު ހިސާބުން ދުނިޔެ ކާން ފަސޭހައަކަށް ގާތް ގުޅުމެއް ދަމަހައްޓާ މާލީ ތަނަވަސްކަން ހޯދަމުން ދިޔައީއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެޕްޓީން ފައިލްސްގައި ޑރ. ވަހީދުގެ ނަން ހާމަވެ ފަލީހަތްވުން ސަބަބެއްކަމަށް ދައްކާ އިސްތިއުފާދޭން މަޖުބޫރުކޮށް ސިޔާސީ ކުރިމަގުގައި ކަފުން ކުރުވީއެވެ. ނަމަވެސް އެލް ސޯފާގެ މަތީގައި ހިންގި ހަޑިހުތުރު އަމަލަކީ މުއިއްޒުގެ ސިޔާސީ މުސްތަގުބަލުގެ މައިދިރިއަށްވެ ޑރ. ވަހީދު ކުރީ އައްޗި ކަމެއް ކަމަށް ހަދާ ނިންމާލީއެވެ. 

ޑރ. ޝަހީމަކީ ވެސް ރިޔާސީ ކެނޑިޑޭޓަކަށް ވުމަށް ކޯޓު ތުރުކުރައްވައިގެން އުޅުއްވި ބޭފުޅެކެވެ. ޝަހީމުގެ ކުޅަދާނަ ކަން ފެނިފައިވަނީ ބޮނަކުއާ ފުޅިއްކަށް ރުގުޔާ ކުރުމުގެ ތެރެއިންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ތަފާތު އެކިއެކި ތުހުމަތުތައް ކުރެވުނެވެ. މީނާ ބުނާ ގޮތުންނަމަ އަރަބިން ކައިގެން ތިބިއްޔާ ދިވެހީންވެސް ތިބޭނީ ކައިގެންނެވެ. ތެލަށް ނުޖެހިސަލާމަތް ކުރަންވެސް ދަންނަކަމަށް ބުނެ ހަރުއަޑުން ގޮވިއެވެ. ކާށިދޫ ކަނޑުން ތެޔޮ ހޮޅި ނެރެވޭނެ ކަމަށްވެސް ބުންޏެވެ. ވެރިކަމަށް ކުފޫ ހަމަވާ މީހުން އުޅެނީ ވަކި ގޮތަކަށެވެ. އަދާލަތު ޕާޓީ ދުވަސްވަރު މުއިއްޒަކީ ޝަހީމުގެ ބޯއީ އެކެވެ. ސިއްރުން ވެރިކަމުގެ ވާހަކަ މީހުން ގާތުގައި ނުދައްކާށެވެ. މުއިއްޒަށް އަޑުއިވިއްޖެނަމަ ވަކިކުރާނެއެވެ. 

މިނިސްޓަރު ސައީދަކީ އެމްބަސީ ތަކުގައި ރައީސް ޔާމީނުގެ ކެނޑިޑޭޓް ކަމަށް އަމިއްލައަށް ތައާރަފު ވަމުން ގެންދެވި އެކެކެވެ. ފުލުފުލުގައި ފާޅުކަން ބޮޑެތި ދޮގު ހަދައިގެން ސައީދުކުރާ ކަމަކީ މުއިއްޒު ސަރުކާރު ފެއިލްކޮށްލުމެވެ. ޑޮލަރު އަގުތިރި ކުރުމާއި އަތްގުޅިނުކާ ލޮލަށް ނުފެންނަ މެގަ އިންވެސްޓްމެންޓްތަކުގެ ވާހަކައިން މުއިއްޒުގެ މަގުބޫލުކަން ގެއްލުވާލުން ނޫން ކަމެއް ސައީދު ނުކުރެއެވެ. މުއިއްޒަށް އެކަން އެނގޭއިރު ފަހަރުގައި ވަގުތު ފާއިތުވެސް ވެދާނެއެވެ.

އަދަދު ނޫހުގެ ފަރާތުން ހާމަ ކުރި ޑޮކިއުމަންޓްރީގައި ދައްކާފައިވަނީ އާއިޝާއެއްގެ ވާހަކައެކެވެ. އެ އާއިޝާ އަކީ އީޝާ ޝަރީފުކަން ފުލުހުންވަނީ ހޯދާފައެވެ. މައްސަލައިގައި ދެން ހިމެނޭ ފަރާތްވެސް ހޯދާފައިވާ ފަދަޔަކުން ފުލުހުން ވާހަކަ ދެއްކެވި ކަން ފާހަގަވެއެވެ. މައްސަލައިގައި ދެން ހުރި ފަރާތަކީ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒުކަން ދައުލަތުގެ ހޯމް މިނިސްޓަރުގެ ފޭސް ބުކް ޕޯސްޓުން ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް އެގެއެވެ. 

އީޝާ ޝަރީފް 2026 މެއި 05 ވަނަ ދުވަހުގެރޭ ފުލުހަށް ހާޒިރުކޮށް ތަހުގީގުގެ ބައެއް ނިންމާ ހުޅުމާލޭ ޕޮލިސް ސްޓޭޝަން ކައިރީ މީޑިއާއަށް މައުލޫމާތު ދެމުން އީޝާ ޝަރީފުގެ ލޯޔަރުން ހާމަ ކުރިގޮތުންނަމަ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އައިޝާ އަކީ އީޝާކަން ދެނެގަނެވުނީ ފުލުހަށް ލިބުނު ހެއްކެއްގެ ފަރާތުންކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ނަން ހާމަ ނުކުރިނަމަވެސް އެ ހެއްކަކީ ކޮން ބޭފުޅެއްކަން ސާފުވާވަރުވެއެވެ. އަދި އެ ފަރާތުން އެ ތުހުމަތު ތަކަށް އިންކާރު ކުރާކަމަށްވެސް  ބުނެފައިވެއެވެ. 

އައިޝާ ޑޮކުއިމަންޓްރީގައި ދެ ލޯބިވެރިން ކުރާ ޒާތުގެ ހުރިހާ ކަމެއް ކުރިކަމަށް ބުނާކަމަށް އެ ބެއްލެވި ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ. އަދި ފަހަރެއްގައިވެސް ކައިވެނި ކޮށްގެން އުޅޭ ބަޔަކު ކުރާ ހުރިހާ ކަމެއް ކުރިކަމުގެ ވާހަކައެއް ވާކަމަކަށް އެ ޑޮކިއުމެންޓްރީ ބެލި ފަރާތްތަކުން ހާމައެއް ނުކުރެއެވެ.

އެހެން ކަމުން އެއީ ހޯމް މިނިސްޓަރު އަލީ އިހުސާނު ކޮން ތަނަކުން ނެރުނު ޒިނޭ އެއްގެ ވާހަކައެއްތޯއެވެ. ކޮން ގޮތަކަށް އުފަންވި ގަޒުފެއް ތޯއެވެ. ހޯމް މިނިސްޓަރުގެ ބަސް ވަރަށް ހަރުކައްޓެވެ.

“false allegations of "Zina" against the President of the Maldives.”

ހޯމް މިނިސްޓަރަށް އެ ޑޮކިއުމެންޓްރީގައި ހިމެނެނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަން އެގުނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެ މައުލޫމާތު ހޯމް މިނިސްޓަރަށް ދީގެން ކަން ގަބޫލު ކުރެވެއެވެ. ހޯމް މިނިސްޓަރުގެ ޕޯސްޓުގައި އަދިވެސް ލިޔުއްވާފައިވާ ތަން ކޮޅެއް ހާމަ ކޮށްލާނަމެވެ.

“Making serious false allegations of "zina" against the President is not "journalism"

ތެދު ފުޅެކެވެ. ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާގެ އިސްތަށި ފުޅުގައި ޒިނޭގެ ތުހުމަތު އެޅުވުމަކީ ޖާރނަލިޒަމް އެއް ނޫނެވެ. އެ ތުހުމަތު ކުރަނީ ކާކު ތޯއެވެ. އަދަދު ނޫހުގެ ޑޮކިއުމަންޓްރީ ޒިނޭ ގެ ތުހުމަތެއް އެއްވެސް މީހެއްގެ ބޮލުގައި އަޅުވާފައެއް ނުވެއެވެ. އަލަށް ވެސް އެ ޑޮކިއުމެންޓްރީއާއި ޒިނޭ އާއި ގުޅުވީ ހޯމް މިނިސްޓަރެވެ. އަދި ގަޒުފުގެ ވާހަކަ ދަށްކަވަނީވެސް ހޯމް މިނިސްޓަރެވެ. ހޯމް މިނިސްޓަރުގެ ފޭސްބުކް ޕޯސްޓުގައި ގަޒުފަށް އިޝާރާތް ކުރައްވާ އެފަދަ މައްސަލަތައް ތަހުގީގު ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ބުނެ ފާހަގަ ކުރަނީ މިދަންނަވާ އިބާރާތުންނެވެ.

In any democratic society governed by the rule of law, authorities must be able to investigate potential criminal offences like "gazf", when there is reasonable suspicion

ތެދުފުޅެކެވެ. މައްސަލަ ބައްލަވަން ވާނެއެވެ. އިންސާފާއި ހަމަހަމަ ކަމާއިއެކު ތަހުގީގު ކުރައްވާށެވެ. އޭރުން ޒިނޭތޯ ގަޒުފުތޯ ނޫނީ ލޯބިތޯ ސާފުވާނެއެވެ. އަދި ކުށެއް ހިމެނޭނަމަ އެކަމެއްގައި ހިމެނޭ މީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު ނުވަތަ ދެ މީހުން ކުއްވެރިވޭތޯ ނުވަތަ ކުއްވެރިނުވާކަން ސާބިތުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް މެޗު ނުފަށަނީސް ފޯލްސް އެލިގޭޝަނޭ ވިދާޅުވުން ރަގަޅެއް ނޫންކަން ހޯމް މިނިސްޓަރަށް ވެސް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. 

ގަޒުފު ކުރުމޭ ބުނެވޭ ބުނުމަކީ ބިރުވެރި ވާހަކައެކެވެ. އަދަބު ބޮޑު ކުށެކެވެ. ބޮޑުފާފައެކެވެ. ހަރާމް ކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. މި ފަދަކަމެއް އުފަންވުމުގެ ފުރުސަތު ނެތް ކަމެއްގެ ތެރެއަށް ޒިނޭ އާއި ގަޒުފު ލުމުގެ ފަހަތުގައި ފޮރުވިފައިވާ ސިއްރުތަކެއް ވުމަކީ ގާތްކަމެކެވެ. ފަހަރެއްގައިވެސް ހޯމް މިނިސްޓަރު ރޭވުމަކުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ސައި ކޮށްލީ އެކޭ ނޫނެވެ. ސިޔާސީ ވާފަވެރިކަމަކީ ދިވެހީންގެ މެދުގައި މަކަރާއި ހީލަތާއި އޮޅުވާލުން ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. ސިޔާސީ ކުރިއެރުމަކީ ވަކި މަގާމުތަކަކުން ފެށިގެން ސިޔާސީ މީހުން ދެކޭނެ ހުވަފެނެކެވެ. ނަމަވެސް އެ ޑޮކިއުމެންޓްރީ ދަތުރު ކުރަން ނުޖެހޭ ހިސާބަށް ދަތުރު ކުރުމުގައި ސަރުކާރުގެ އިސް ފަރާތްތައް ހިމެނޭކަން އެއީ އޮޅުވާނުލެވޭނެ ހަގީގަތެކެވެ. 

ގަޒުފު ކުރެވޭ މީހަކީ އެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެއްޖެ ނަމަ:

1. 80 އެތިފަހަރުން ހައްދު ޖަހަން ޖެހޭނެ މީހެކެވެ.
2. ޝަރުއީ އެއްވެސް ހެކިބަހެއް ނުދެވޭނެ މީހެކެވެ.
3. ފާސިގެއްގެ ދަރަޖަ އެމީހަކަށް ލިބެއެވެ.

ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައިގެ ޒާތަށް ބަލާއިރު ގަޒުފު ކުރަން ޖެހޭނީ ކާކުކަން އެނގިގެން ދާނެކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އިސްލާމް ދީނުގައި ހައްދެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ކުރިކަން ސާބިތުވުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވަރަށް ގިނަ ސިޔާސީ ކުރިމަގަށް އޮތް ހުރަހެކެވެ.

ކަމެއްގެ ޝަކުވާއެއްނަމަ ނުވަތަ މީހެއްގެ ޝަކުވާއެއް ނަމަ ތަހުޒީބީ މުޖުތަމައުގައި ކަންކުރާ ހަމަތަކެއް ވެއެވެ. އެ ޝަކުވާއަކާއި ގުޅޭ މަޢުލޫމާތު އެއްކުރުމެވެ. އެ މައުލޫމާތުތައް ދިރާސާ ކުރުމެވެ. ބުއްދީގެ ހަމަތަކުން ގާނޫނު ތަކުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ހަމައިގެ މަތިން ގޮތްތަކެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. ތަހުގީގުގައި ސުވާލު ކުރުމާއި އެ ސުވާލުތަކަށް ލިބޭ ޖަވާބުތަކާއި ކަމެއްގެ ވަށައިގެންވާ ކަމްކަމާއި ގުޅުވާލުމެވެ. 

މަޢުލޫމާތު އެއްކުރަންވެސް ވާނީ ކަންކަން ކުރުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ އިޖުރާއަތް ތަކާއި އެއްގޮތަށެވެ. ގައުމެއްގެ ވެރިއަކު ހިމެނުނަސް ނުވަތަ ނިކަމެއްޗަކު ހިމެނުނަސް ކަންކުރުމުގައި އަމަލު ކުރަން ވާނީ ވަކި ތަރުތީބަކުންނެވެ. 

ދާދި މިދާކަށް ދުވަހުން ފެށިގެން ރާއްޖޭގައި އެންމެ މަޝްހޫރުވި އެއް ވާހަކައަކީ ސޯފާއަކާއި އައިޝާއެއްގެ ވާހަކައެވެ. ކަން ހިނގާ ދިޔަގޮތުގެ ތަރުތީބަށް ނަޒަރު ހިންގާލުން މުހިންމެވެ. ރާއްޖޭގެ ފުރާވަރުގެ ނޫހަކުން ވެރިމީހާއާއި ކުރިމަތި ކުރުވި ސުވާލެކެވެ. ސޯފާއަކާއި ޖިންސުއްލަތީފަކާއި ގުޅުވައިގެން ހިނގާފައިވާ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ ހާދިސާ އަކާއި ވެރިޔާއާއި އޮތް ގުޅުމެވެ. ސުވާލު ރައްދުވީ މ. ދިމްޔާތު މުހައްމަދު މުއިއްޒަކަށް ނޫނެވެ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު ކިޔާ މީހަކު ކޮންމެ ގޮތަކަށް އުޅުނަސް ދިވެހީންނަކަށް ނޫސްވެރިންނަކަށް މައްސަލައަކަށް ނުވާނެއެވެ.

ނަމަވެސް ދައުލަތެއްގެ އެންމެ އިސް މަގާމުގައި ހުރި މީހަކާއި ބެހޭގޮތުން ހަޑި ހުތުރު ވާހަކަތަކެއް ރަށުތެރޭގައި ފެތުރޭނަމަ ރައްޔިތުންވެސް ނޫސްވެރިންވެސް ގަލަމުގެ ކޮޅު ފިއްސާ ނުލާހާ ހިނދަކު ސުވާލު ކޮށްލާން ބޭނުންވާނެއެވެ. އެ ގޮތުން އެ ވެރިމީހާއާއި ބައްދަލު ވުމުން އެ ސުވާލުވެސް އަހާލެވުނީއެވެ.

ދައުލަތުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާއަކީ ދިވެހި އެންމެންނާއި ހަވާލުވެފައި ހުންނަ މީހެކެވެ. ވަކި ޖަމާއަތަކަށް ހުރި މީހެއް ނޫނެވެ. ރައްދު ދޭއިރު އެކަން ގިނަ ގައުމުތަކުގެ ވެރީން  ދަނެއެވެ. ސުވާލެއް ކޮށްލާތަނުން ކަންވާރަށް ވާންވާ ވަރުގެ ރަތްމަހެއް ބާނައިގެން ދަމަން އޮންނަ މަސްވެރިޔާ ރަތްމަހަށް ނުބަވާވަރަށް ބެވުމަކީ ތަހުޒީބެއް ނޫނެވެ. އަދި އެތަނުން މައްސަލަބަލާ ދައުވާ ކުރާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު ދިނުމަކީވެސް އެފެންވަރުގެ މީހަކު ކުރުން އެންމެ ރަގަޅު ނޫން ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ކޮންމެއަކަސް މައްސަލަ ފެށުނީ އެ ނޫސް ކޮންފަރެންސާއި ހިސާބުންނެވެ. އެ ބުނާ ޑޮކިއުމެންޓްރީއެއްގެ ވާހަކަ ޔޯލައެވެ. 

ޖެހިގެން އައީ ބޮޑު ރެއެކެވެ. އެއްކަލަ ނޫސް އިދާރާ ރޫޅާލީއެވެ. ކޯޓު އަމުރުތަކެއްގެ ބާރުގައެވެ. ހަމަ އެއާއި އެކު މައްސަލަ ނިމިފައިވާކަން ދޭހަވާ މޭރުމަކުން ފުލުހުންގެ އިސް ވަޒީރު ބަސް ބުނެފިއެވެ. “ފޯލްސް އެލިގޭޝަން” ދޮގު ތުހުމަތު އެޅުވީ ކަމާއި އެކަން ބެލުމަށް ހުރަހެއް  އިޖުރާއަތެއް އޮތްކަމެއް ނުބަލައެވެ. 

މައްސަލަ ބަލަން ފެށީ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެއްފަރާތަށް ހުކުމް އިއްވާ ކަރަށް މަޅިފައްތާފައެވެ. މިހާ ހިސާބުން މައްސަލަ ބެލުމުގެ ނިޔަތް ފުށު އަރައެވެ. ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުގެ އިތުބާރު ގެއްލެއެވެ. ހަމަ އެއާއި އެކު ހަވާލު ކުރާ މަސައްކަތް ރަނގަޅަށް ނުކުރާނަމަ މަގާމުތަކުގެ ޝަރުތު ހަމަ ނުވާނެ ކަމަށް އިއުލާނު ކުރި ދައުލަތުގެ ސްޕޯކްސް ޕާރސަންގެ ބަހުންނަމަ މައްސަލަ ބަލަން އެންގީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކަމަށެވެ.

ޕްރޮސިކުއުޓާރ ޖެނެރަލް  އެންގެވީ އައިޝާއެއްގެ މައްސަލައެއް ބަލަންތޯ، ސޯފާއެއްގެ މައްސަލަ ބަލަން ތޯ، ކަންތައްތަކެއް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުވާ ބައެއްގެ މައްސަލަތަކެއް ބަލަންތޯ، ޑޮކިއުމަންޓްރީއެއްގެ މައްސަލަ ބަލަންތޯ، ނޫސް އިދާރާއެއްގެ މައްސަލަ ބަލަންތޯ ނުވަތަ މައްސަލައިގެ ހަގީގަތް ހޯދާ ބަލަންތޯ ސާފެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އުފެދޭ ސުވާލެކެވެ. މި ސުވާލަށް ސްޕޯކްސް ޕާސަން އަދި  ކޮންމެވެސް ޒަމާނަކުން ޖަވާބެއް ދޭނެއެވެ. 

މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ކަމަށް ބެލެވެނީ އައިޝާއެއް ނަމަ ނުވަތަ ނޫސް އިދާރާއެއް ނަމަ، އަދި މައްސަލައެއްގައި ހުންނަން ޖެހޭ ޝަރުތުތަކެއް ފުރިހަމައެއް ނުވެއެވެ. ސަރުކާރަށް ތާއީދު ކުރާ ބައެއް މީހުންގެ ބަހުންނަމަ “އައިޝާގައިގާ ހައްދުވެސް ޖަހާނެ ޖަލަށްވެސް ލާނެއެވެ”. އަދި “އެ ނޫސް އެޖެންސީ އާއި ދޭތެރޭ ފިޔަވަޅުވެސް އަޅާނެއެވެ”. މިއޮތީ މައްސަލަ ބަލަން ފެށުމުގެ ކުރީން މައްސަލައިގައި ތުހުމަތު ކުރަން ވަކި ފަރާތަކުން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކެއް ކަފުންކޮށް ވަޅުލާފައެވެ. 

ހިޔާލު ތަފާތުވުން ގެންގުޅޭ ބައެއް ފަރާތްތަކުން ގަބޫލު ކުރަނީ މިއީ ކަންކަން ކުރުމުގެ ތަރުތީބު ނޫން ކަމަށެވެ. މައްސަލައެއްގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ފަރާތްތަކާއިމެދުވެސް އެއް ހަމައަކުން ކަންކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ. ނޫސް އެޖެންސީއެއްގެ ހަރުމުދާ އަތުލާ ދިރާސާ ކުރާ ފަދައިން އައިޝާ ކަމަށް ތުހުމަތުކުރާ ފަރާތުގެ މުވާސަލާތީ ވަސީލަތްތައް ހޯދާ ދިރާސާ ކުރަން ވާނެ ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެއެވެ. ހަމައެހެން މައްސަލައިގައި ދެން ހިމެނެނީ ދައުލަތުގެ ވެރިމީހާ ނަމަވެސް އިންސާފު ގާއިމު ކުރުމުގެ ގޮތުން މުވާސަލާތީ ވަސީލަތްތައް ހޯދަން އޮންނަ އިޖުރާއަތް ތަކާއި އެއްގޮތަށް ހޯދާ ދިރާސާކޮށް ކަމުގެ އަސްލު ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.

ނޫސް ޖަމިއްޔާގެ ވެރިން ފުރުން މަނާކޮށް އާއިޝާއެވެ ކިޔުނު ފަރާތް ފުރުން މަނާ ކުރާނަމަ ދެން ހުރި ފަރާތުގެ ފުރުންވެސް މަނާ ނުކުރާންވީ ސަބަބެއް ނެތް ކަމަށެވެ. ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަންޏާ ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް ނުފޫޒު ފޯރުވުން ނުވަތަ ނައްތާލުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ނުފޫޒު ފޯރުވުމާއި ހެކިނައްތާލުމުގެ ފުރުސަތު ދައުލަތުގެ އެންނެ މަތީވެރިޔާއަށް ސަބަބުވެރި ވިސްނުމަކުން ވިސްނާ މީހަކު ގަބޫލުކުރާނެއެވެ. 

ސިފައިންގޭގެ ސޯލްޖަރުންނަކީ އަމުރަށް ކިޔަމަންތެރިވާ ބައެކެވެ. އެ މީހުންނަށް އަމުރު ކުރާ ފަރާތުން ކުރާ އަމުރާއި އެއްގޮތަށް އަމަލު ކުރާނެއެވެ. އެ ސޯލްޖަރު ކުއްލިއަކަށް އަމުރުވެރި މަގާމަކަށް އައްޔަނު ކުރިއަސް އެ ސޯލްޖަރު ވާނީ ހަމަ ސޯލްޖަރަކަށެވެ. ދިވެހީން ބޭނުންވަނީ ނަޒާހަތްތެރި ހުލްގުހެޔޮ، ފުދުންތެރި އަބުރުވެރި ތަހުޒީބުވެފައިވާ ގައުމެކެވެ. ނާއިންސާފާއި ދޮގުހެދުމާއި ފަސާދައިގެ ކަނޑެއްގައި ގަރަގު ވެގެން ދާ ގައުމެއް ނޫނެވެ.

ދިވެހީން އެދެނީ ދިވެހީންގެ ވެރިޔާއަކީ އައްޔާޝީއާއި ދުރު ދީނީ ހަރުދަނާ މީހަކަށް ވުމެވެ. ނަމަވެސް އިންސާފުވެރި ތަހުހީގަކާއި އަދުލުވެރި ޝަރީއަތަކުން ކަން ހިނގާފައިވަނީ ފުލުހުންގެ އިސް ވަޒީރު ހާމަކުރި ގޮތާއި ހިލާފަށް ކަމަށް ވެއްޖެނަމަ ވަރަށް ވެސް ހިތާމަވެރިއެވެ. އެހެން ވެއްޖެ ނަމަ ދިވެހީންގެ ރާއްޖެއާއި ސަދޫމެކޭ ތަފާތެއް ނެތެވެ.

ބާރުގަދަ ވެރިކަމެއް ކުރެއްވުމަށްފަހު އިދިކޮޅު ލީޑަރުގެ ގޮތުގައި ހުންނެވި ވިކަމެއް ވެގެން ރައީސް ޔާމީނު ޖަލަށް ވަޑައިގަތީ ބޭރުން އަންނަ މިނިކާ ބާޒުތައް ޕާޓީ ޖަހައިގަތަނުދޭން ވަސިއްޔަތް ކުރައްވާފައެވެ. ޔާމީނު ޖަލުގައި ހުންނަވާ ދެއްވާ އިރުޝާދާ އެއްގޮތަށް ހިންގަން ދެޕާޓީގެ ވެރިކަން އަދުރޭ އާއި މަތިކޮށްފައެވެ. ޑރ. ވަހީދާއި ގައްސާނާއި މުއިއްޒާއި އާދަމް ޝަރީފާއި ޝިޔާމާއި ސައީދުގެ މައްޗަށް އަދުރޭ ވެރިކުރެއްވީ ދަނޑިވަޅުބަލާ އެއިން މީހަކުވެސް ދެޕާޓީ ޖަހައިގަތަ ނުދިނުމަށް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

ރައީސް ޔާމީނުގެ ވަސިއްޔަތް އޮތީ ބޭރުން އަންނަ މިނިކާ ބާޒެއް ޕްރޮގްރެސިވް ކޯލިޝަން ޖަހައިގަތަ ނުދިނުމަށް ކަމުން ކިތަންމެ ރަނގަލަކަށް ވެސް އެކަން އަދުރޭ ކޮށްދިނެވެ. ކަޅުއޮށު ބަނޑުދަށުގައި ކޮރަކަލި ބޮޑުވިޔަ ނުދޭކަށް ވަސިއްޔަތެއް ނެތެވެ. އެހެން ކަމުން އެތެރޭން ހަކުރު ދެންޏާ ބޮޑުބޭބެ ނުވާންވީ ސަބަބެއް ނެތްތާއެވެ.

ނަސީބު ދިމާކުރި ގޮތުން އޭރު ޕްރޮގްރެސިވް މުޅި ކޯލިޝަނުގައި ވެސް ރައްޔިތުންގެ ބާރުވެރި މަގާމެއްގައި ހުރި ހަމަ އެކަނި މީހަކީ ޑރ. މުއިއްޒެވެ. މުއިއްޒަކީ މާލެ ސިޓީ މޭޔަރެވެ. ސެނެޓްގެ މެންބަރުން ކޮންސަލްޓެންޓުންނަށް ހަދައިގެން ބޮޑު މަހު މުސާރައެއް ދީގެން ސެނެޓްގެ ކޮންޓްރޯލް ނެގެން އޮތީވެސް މުއިއްޒަށެވެ. އަދުރޭއަށް ރޯގިލަ ކަންފުޅެއްވެސް ވާން އޮތީ މުއިއްޒުގެ ރުހުން ހޯދި ވަރަކުންނެވެ. 

މާލެ ސިޓީ މޭޔަރކަން ލިބުމަކީ އޭރުގެ އިދިކޮޅު ކޯލިޝަންގެ ކޮންޓްރޯލް މުއިއްޒު އަތްދަށަށް ގެންނަން ލިބުނު ރަނުގެ ފުރުސަތެވެ. ދަނޑިވަލުބަލާ އިންތިހާ ދަރަޖައަށް ސިޓީ ކައުންސިލް ތެރެއިން އަދުރޭއަށް ފުރުސަތުތައް ފަހިކޮށްދީ ކާންދީ ރަނގަޅަށް ބުޅީގައި އަޅުވާލިއެވެ. މަހުން މަހަށް އުޖޫރައެއް ދޭން ފެށިއެވެ. ކޮރަޕްޝްނަށް މަގުފަހިވާގޮތަށް ނުއަގުގައި ވެހިކަލްތަކެއް ސިޓީ ކައުންސިލަށް ނަގާ މަހުންމަހުން ކުލީގެ ގޮތުގައި އެތައް ފައިސާއެއް ލިބޭގޮތް ހަދާދިނެވެ. މަސް މާރުކޭޓުގެ ވާހަކައަކީ މުޅި މާލޭގައި ދައްކަމުން ދިޔަ އެންމެން ދަންނަ ބޮޑު ސިއްރެކެވެ. މުއިއްޒުގެ މަޅީގައި އަބުދުއްރަހީމު ޖެހި ބާރުވެ އަދުރޭއަށް ރައީސް ޔާމީނު ވީ ތުންފުހެފައި އެއްލައިލާ ޓިޝީގަނޑަކަށެވެ. 

ކަޅުއޮށު ބަނޑު ދަށުގައި ބައިންދައިގެން ކޮރަކައްޔަށް ކާންދީ ބޮޑުކޮށް ފަނިހައްޖަކަށް ހަދާ އެ ފަނިހަންޖަށް ކަޅުއޮށް ކާންދީ ނިންމާލީއެވެ. ވަނީ އެހެންތާއެވެ. ރައީސް ޔާމީނު ވަސިއްޔަތް ކުރެއްވީ ބޭރުން އަންނަ މިނިކާ ބާޒުތައް ޕާޓީ ޖަހައިގަތަ ނުދިނުމަށެވެ. ފޮޓޯއާއި ހުސްގޮނޑި ދައްކައިގެން ވެރިކަން ހޯދާދީ، ދެޕާޓީ ވެދުމަށް އެރުވީ ބޭރުން އައި މިނިކާ ބާޒަކަށް ނޫނެވެ. ބަނޑުދޮށުގައި ގެންގުޅެ ބޮޑުކުރި ކޮރަކައްޔަށެވެ. 

އެކީގައި އިސްކޮށް މަސައްކަތް ކުރަންތިބި ގިނަ މީހުންނަކީ މުއިއްޒާ އެއްގޮތަށް ވެރިކަމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި ދަނޑިވަޅު ބަލައިލަ ބަލައިލާ ތިބި ބައެކެވެ. ރައީސް ޔާމީނުގެ އަރިހުގައިތިބެގެން ކަންކުރި ބީދައިން ކަންނުކުރާނެ ކަމަށް އޮތީ ކޮން ގެރެންޓީއެއް ހެއްޔެވެ. ރައީސް ޔާމީނު ޖަލަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރީން މިނިކާ ބާޒަކު ޕާޓީ ޖަހައިގަތަ ނުދޭން ވަސިއްޔަތް ކުރެއްވީ ކަމެއް ވެގެންނެވެ. 

ޕީޕީއެމް-ޕީއެންސީ ތެރޭގައި ވެރިކަމަށް ފެންބޮވާފައި ތިބި ކިތަންމެ ބަޔަކު ތިބިކަން ރައީސް ޔާމީނަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ވެރިކަމަށް އައުމުގެ ހުވަފެން ނުދެކެނެ މީހެއްކަމަށް އެންމެ ބޮޑަށް ގަބޫލުކުރެއްވުނީ އަބްދުއްރަހީމް (އަދުރޭ)އެވެ. އަދުރޭގެ ކެންޑިޑޭޓަކީ އެއްވެސް މީހަކު ޝައްކެއް ނުކުރެއެވެ. ރައީސް ޔާމީނު ނެތްތަނެއްގައި ރައީސް ޔާމީނުގެ ވަލީއާ ހަވާލުކުރަން ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް އެންމެ ރަނގަޅު މީހަކީ އަދުރޭ ކަމަށް ނިންމަވާ ދެޕާޓީ ހިންގަން ހަވާލު ކުރެއްވީ އިތުބާރު ކުރައްވާފައެވެ. 

2019 އިން ފެށިގެން 2021 ޖެހެންދެން އަބުދުއްރަހީމާއި މުއިއްޒަކީ މާގާތްކަމެއް އޮންނަ ބައެއްނޫނެވެ. އަދުރޭގެ ކެންޑިދޭޓަކީ ހަމަ ރައީސް ޔާމީނެވެ. ގައްސާން މައުމޫނަކީ ނައިފަރު ޝިޔާމާއި ބާރަށު ޝުޖާގެ އޭރުގެ ރިޔާސީ ކެނޑިޑޭޓެވެ. އެދުވަސްވަރު އަދުރޭ މީހުންގެ ގާތުގައި ގައްސާނަށް މުހާތަބުކޮށް އުޅެނީ “ޅަ ގޮޅާ” ގެ ނަމުންނެވެ. އެހެން އެކަން އޮއްވާ 2020 ވަނަ އަހަރުގެ ވަކި ހިސާބަކުން ބާރަށު ޝުޖާއާއި ޝިޔާމު ވެގެން އަބުދުއްރަހީމު ހައްދާލާ ދައްކަން އޮތް ލޯނެއްގެ ފައިސާ ދައްކާދިން ފަހުން ގައްސާނުގެ ޓީމާއި ގުޅުނެވެ. 

ނަމަވެސް 2021 ވަނަ އަހަރު މޭޔަރ އިންތިހާބާއި ހިސާބުން ގައްސާނު ދޫކޮށް މުއިއްޒާއި ގާތްވިއެވެ. ދެޕާޓީގެ ތެރޭގައި ގައްސާނުގެ އޮތް ވެރިކަމުގެ ޝައުގުގެ ވާހަކަދައްކާ ގައްސާނާއި މެދު އޮތް އިތުބާރު ގެއްލުވާލިއެވެ. ކަރުކެހޭ އަދި ތޮށަލި ކަށިމަތިފަދަ ކުޑައިމީސް ކުރާ މަލާމާތުގެ ބަސްތައް ޝުޖާއަށް ރައްދުކުރިއެވެ. ކޮންމެއަކަސް ގައްސާނުގެ ޝައުގު އަމިއްލަ ނަފުސުގެ ތެރޭގައި ހިފަހައްޓާލާ ހަމަބިމަށް ތިރިވެލީއެވެ. 

މާލެސިޓީ މޭޔަރ ކެންޕޭނުގެ ތެރޭގައި މުއިއްޒުގެ މަކަރުވެރި މަޅީގައި އަދުރޭ ޖައްސާ ރައީސް ޔާމީނަށް އޮތް އަދުރޭގެ ވަފާތެރިކަމަށް ލޮޅުން އަރުވާލީ މުއިއްޒުގެ ހީލަތްތެރި ދަލުގައި ޖައްސައިގެންނެވެ. އިބިލީހަށް ނުހެއްލޭ މީހާވެސް އާދަމުގެ ދަރީންގެ ހީލަތުގެ ދަލުގައި ޖެހޭކަމަށް ބުނެއުޅޭ ނޫން ހެއްޔެވެ.

ދައުލަތް ހުސްވަނީއެވެ. ޑޮލަރެއްގެ އަގު 20.25 ރުފިޔާއަށް ވެއްޖެއެވެ. ސައީދު ހެދި ދޮގުމަތީ ހުރެވެނީ އޭނާގެ ސާހިބާވެސް ދޮގު ހަދާތީއެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ގައުމުތައް އަތްފުނާ އަޅާއިގެން ސިހުރުވެރިން ގެނަޔަސް ދެން ފަސޭހައެއް ނުވާނެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހައްގުގައި އެހެން ވިސްނުމެއް އިސްކުރައްވަންވީ ވަގުތު އައިސް ޖެހިއްޖެއެވެ. މުއީޒުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަން ފޮރުވަން މީހުންތައް ވަޒީފާއިން ވަކި ކޮށްގެން ނުނިމެއެވެ. ގާތުގައި ހުއްޓާ ދޮންކަޅުވެސް ނޭގޭނެ ގޮތަށް ބަލިކޮށް އެކަހެރި ކުރާ ދުވަސް ދާދި ގާތްވެއްޖެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަގާފަތަކީ ވެރިކަމަށް މީހަކު ހޮވުމަށް ވުރެ ބޮޑަށް ވެރިކަމުން މީހަކު ބޭލުންކަން 2008 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރާއްޖޭގެ މަސްރަހުން ފެންނަން އެބައޮތެވެ. އެގޮތުން 2023 ވަނަ އަހަރު ވެސް ވެރިކަން ބަދަލު ކުރަން ދިވެހީން ބޭނުންވެ އެކަން އެކަން އެ އޮތީ ކޮށްފައެވެ. އޭރުއޮތް ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ދެއްކުނު އެއްވާހަކަ އަކީ އެމްޑީއެން ރިޕޯޓެއްގެ ވާހަކައެވެ.

2019 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބުރުއަރީ މަހު އާންމުވި އެމްޑީއެންގެ ފުލް ރިޕޯޓަކީ އޭރުއޮތް އިދިކޮޅު މިއަދުގެ ވެރިކަން ކުރާ ޖަމާއަތުން ވަރަށް ބޮޑަށް ކުއްވެރި ކުރި ކަމެކެވެ. އެމްޑީއެން ރިޕޯޓުގައި ހިމަނާފައިވާ ކަންކަމުގެ މައުލޫމާތުތަކާއި އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ޒާތެއްގެ ކަންކަން ސާފުކުރުމަށްފަހު ހިޔުމަންރައިޓްސް ކަމިޝަން އޮފްދަ މޯލްޑިވްސް އިން 2024 ޑިސެމްބަރު 10 ވަނަ ދުވަހު “ބިޔޯންޑް ޓޫ ޑެކޭޑްސް: ޓްވެންޓީ އިޔާސް އޮފް ދަ “ރައިޓްސް” ސައިޑް ލައިފް” އާންމު ކުރިއެވެ.

މި ކަމަކީ ފަތިސް ނަމާދުން ފޭބި މަންޒަރުތައް އާންމުކޮށް ކެމްޕެއިންގައި ހާމަ ކުރަމުން ދީނީ ޝިޔާރުތައް ވިއްކަމުން ވެރިކަމަށް އައި ބައެއްގެ ވެރިކަމުން ފެނިގެން ދިޔަކަމެކެވެ. 

އެމްޑީއެން ރިޕޯޓާއި ހިޔަުމަންރައިޓްސްގެ ރިޕޯޓުގައިވެސް ހައްގުތައް ހިމާޔަތް ކުރުމުގައި ރައްޔިތުންނަށް މައުލޫމާތު ސާފުވެފައިވާ މިންވަރު ކުޑަކަމާއި، ދީނީ ކަންކަމާއި ގުޅިގެން ރައްޔިތުންނަށް އެގެން ޖެހޭ މިނިވަންކަމުގެ މައުލޫމާތު މަދުކަން ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން އެކި ޖިންސުތަކުގެ ހައްގުތަކާއި ގުޅޭ މައުލޫމާތާއި އަންހެން، ފިރިހެން އަދި އެހެނިހެން ޖިންސުގެ ވާހަކަ ދެ ރިޕޯޓުގައި ވެސް މައުލޫމާތު ރައްޔިތުންގެ ތެރޭގައި މަދުކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ދެ ފޮޅުވަތް ދޭތެރެއިން ބަލާނަމަ ދެ ރިޕޯޓަކީވެސް އެއްކަހަލަ ވިސްނުންތަކެއްގެ މައްޗަށް ފަރުމާކޮށް ތައްޔާރުކުރެވިފައިވާ ލިޔުންތަކެއް ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެއެވެ. ތަފާތަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ހުރި ވިސްނުމުގެ ތައާރުޒު ވުމެއް ކަމަށް ބެލެވިދާނެއެވެ. 2019 ވަނައަހަރު އެމްޑީއެން އިން އާންމު ކުރި ފުލް ރިޕޯޓު ނެރުނު ހިސާބުން އަދުގެ ސަރުކާރު ތެރެއިން ގޮވަމުން ދިޔައީ ލާދީނީ ޖަމާއަތެއްގެ ނިވަލުގައި ނެރުނު ރިޕޯޓެއް ކަމަށެވެ. 2024 ވަނައަހަރު ނެރެ އާންމު ކުރި އެޗްއާރސީއެމްގެ ރިޕޯޓަކީ ވަރަށްވެސް ދީނީގޮތުން ތަސައްރަފު ފުދިފައި ތިބި ބައެއްގެ ނިވަލުގައި ނެރެ އާންމު ކުރި ރިޕޯޓެކެވެ. 

ސަމޯއާ އެގްރީމަންޓް އަކީ އޯއޭސީޕީއެސް-އީޔޫ ޕާޓްނަރ ޝިޕް އެގްރީމަންޓެވެ. މި އެގްރީމަންޓްގައި ސޮއި ކުރީ 1 ޖުލައި 2024 ގައެވެ. ބައިނަލް މީޑިއާ ތަކުގައި ސިފަކޮށްފައިވަނީ “ ދިވެހިރާއްޖެއިން ތާރީހީ ސަމޯއާ އެގްރީމަންޓްގައި ސޮއި ކޮށްފި” ކަމެވެ. ސަމޯއާ އެގްރީމަންޓްގައި ސޮއި ކުރީ އޭރު ދިވެހިރާއްޖެއިން ބެލްޖިއަމް އަށް ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ސަފީރު ގީލާ އަލީ އެވެ.

ސަމޯއާ އެގްރީމަންޓަކީ އިސްލާމީ ބައިނަލް އަގުވާމީ ދީނީ ޖަމާއަތްތަކުން ސޮއި ނުކުރުމަށް އިލްތިމާސްކުރަމުން ގޮސްފައިވާ އެގްރީމަންޓެކެވެ. އިންސާނީ ހައްގުތައް ޔޫރަޕްގެ ގައުމުތަކެކޭ އެއްފަދައިން ޕްރޮމޯޓު ކުރުމަށް 1970 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން އެކިއެކި ނަންނަމުގައި ކުރަމުން ގޮސްފައިވާ ކެމްޕެއިންގެ އެންމެ ފަހުގެ ނަމަކީ ސަމޯއާ އެގްރީމަންޓެވެ. މި އެއްބަސް ވުމުގައި ސޮއި ކުރުމަށް ދިވެހި ސަރުކާރުން ނިންމި ކަމަށް އަރުޝީފުން ފެންނަން އޮތީ 24 ޖޫން 2024 ގައެވެ.

ރިޔާސަތުގައި އިންނެވީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ކަރާމާތަށް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ގޮތަށާއި ގާނޫނު އަސާސީގައި ލިޔެފައިވާ މިންގަނޑު ތެރޭގައި ރައްޔިތުނަށް ވެރިކަން ކޮށްދެއްވާނެ ކަމަށް ގަންދީ ހުވާކޮށްގެން ހުންނެވި ރައީސުލް ޖުމަހޫރިއްޔާއެވެ. 

ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީއެއް ހުރިކަމެއް އަދި އެތަނުގެ ވަޒީރުގެ ބަހެއް އޮތްހެނެއް ހިޔެއް ނުވެއެވެ. އެހެން ވެދާނެއެވެ. އެ މަނިކުފާނު ވެސް އުޅުއްވަނީ ނަޒާހަތްތެރިކަން ގެއްލޭފަދަ ކަންކަމުގެ ޝިކާރަކަށް ވެގެންނެވެ. ބޮނަކުއާ ފުޅިއެއް މެދުގައި ބަހައްޓައިގެން ފެން ކިޔެވި މަންޒަރުތައް މުޅި ސޯޝަލް މީޑިއާގައެވެ. އުމްރާއަށް ގެންދިޔަ އަންހެން ކުއްޖަކާއިއެކު އާދަޔާއި ހިލާފު ގޮތަކަށް އުޅުނު ވާހަކައަކީވެސް ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ސުރުހީތައް ކައްކުވާލި ހަބަރުތަކެކެވެ. އެ މަނިކުފާނަކަށް އެއްޗެއް ވިދާޅެއް ނުވެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ދީނާ ގައުމުގެ ހައްގުގައި ބަސްބުނަމުން ހަރާމް ކަންކަމާއި ގޯސް ކަންތައްތަކުގެ ވާހަކަ ހަރުއަޑުން ގޮވި ޝޭހުންތަކުގެ އަޑު ކެނޑުން އިއްތިފާގެއްކަމަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ.

ދިވެހީން ދީނީ އިލްމުވެރިންދެކެ ފޫހިވެދާނެއެވެ. ދައްކާ ވާހަކަތަކަށް އިޖާބަ ނުދީފާނެއެވެ. ރަނަގަޅު ކޮށްލާށެވެ. މިނިސްޓަރު ދޫކޮށްލައްވާށެވެ. ހައްގުމަގަށް ރުޖޫއަ ވާށެވެ. ގޯސް ގޯސް ކުރާށެވެ. ރަނގަޅު ރަނގަޅު ކުރާށެވެ. އިސްލާމް ދީނަކީ އަނބު މޫސުން އަންނަހެން އަންނަ މޫސުކަމަށް ނުހައްދަވާށެވެ. އެމްޑީއެން ރިޕޯޓް ގޯސްވި ފަދައިން އެޗްއާރސީއެމް ރިޕޯޓުވެސް ގޯސްކަމަށް ވިދާޅުވާށެވެ. އަދި ސަމޯއާ އެގްރީމަންޓް މާ ބޮޑަށްވެސް ގޯސް ކަމަށް ވިދާޅުވާށެވެ. 

ދީނީ އިލްމުވެރިންނާއި ގައުމުގެ ދޮށީ ބޭބޭފުޅުން ސަމޯއާ އެގްރީމަންޓް ފަދަ ކަންކަން ކަމަކަށް ނުހެދުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ސަރުކާރުގެ އެންމެ މަތީ އޮފީހުގެ ހުރުމަތް ކެނޑުމެވެ. ސަމޯޢާ އެގްރީމަންޓުގައި ސޮއި ކުރި ފަރާތަށް މިނިސްޓަރުކަން ދިނުން ރައީސް އޮފީހުގެ ސޯފާތަކުގެ ކަރާމާތް ކަނޑާލި ފަރާތަކަށް ކަމަކަށް ނުވެދާނެއެވެ.

ސަރުކާރުގެ ގޯސްތައް އާންމުވާނަމަ ދީނީ އިލްމުވެރިންވެސް ރާއްޖޭގައި ޒިންމާ ނަންގަވަން ޖެހޭނެއެވެ. ގޯސްތައް ގިނަވެގެން ދާނަމަ އެއީ އާދައިގެ ކަމަކަށް ވެގެން ދާނެއެވެ. ދޮގު ހެދުމާއި، އައްޔާޝީ ކަންކަމާއި ދުރުހެލި ވުމަށް ނަސޭހަތްތެރި ވުމަކީ އިލްމުވެރިންގެ ޒިންމާއެކެވެ. އެ ޒިންމާ ނަންގަވާށެވެ. އެކަންކަމަށް ޗުއްޕުވެސް ނުބުނަނީ މުއިއްޒު ލާދީނިއްޔަތު ފަތުރާދެނީ ޝޭހުން އެދޭގޮތަށް ކަމަށް ވާތީހެއްޔެވެ.

ޝާހިދު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މިއީ ރައީސް ޞާލިޙްގެ ވެރިކަމުގައި ގާއިމު ކުރެވިގެންދިޔަ ހެޔޮވެރިކަމާއި ޑިމޮކްރަސީގެ ރީތި އުސޫލުތައް ނައްތާލުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތެކެވެ. "މިއީ މިއަދުގެ ސަރުކާރަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ނާކާމިޔާބީ އާއި، ގެއްލިފައިވާ ތާޢީދު ފޮރުވައި، ރައްޔިތުންގެ ސަމާލުކަން އެހެން ދިމާލަކަށް އަނބުރާލުމަށް ކުރާ ފިނޑި މަސައްކަތެއް" ކަމަށް އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 

ޝާހިދު ވިދާޅުވީ " މި މަސައްކަތަކީ، އިތުރުވަމުންދާ ދަރަނިތަކާއި އަދި ރައްޔިތުންނަށް ލިބިފައިވާ މިނިވަންކަން ނިގުޅައިގަންނަމުންދާ މައްސަލައިގައި މި ސަރުކާރުން ރައްޔިތުންނަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ބަދަލުގައި، ރައްޔިތުންގެ ސަމާލުކަން އެހެން ދިމާލަކަށް ބަދަލު ކުރުމަށް ކުރަމުންދާ ކަމެއް" ކަމަށެވެ. 

މިފަދަ ނާތަހުޒީބީ އަމަލުތައް ހުއްޓާލައި، ޒިންމާދާރު ކަމާއި އެކު ވެރިކަން ކުރުމުގެ މަގަށް ސަރުކާރުގެ އަމަލުތައް ބައްޓަން ކުރުމަށް ވެސް ޝާހިދު ގޮވާލައްވައެވެ.

އޭނާ ހުރިތާކަށް ރައްޔިތުންގޮސް ހައްގު ހޯދަން އުޅެފާނެތީ ގަންނާ ކުރައްވާ ބިރުން މާދަމާ ރޭ އޮންނަ ޖަލްސާއަށް މާލެއާއި ކައިރި ރަށްރަށުން މީހުން މާލެ އަރާފާނެތީ އަރިއަތޮޅާއި މާލެއަތޮޅުގެ ރަށްރަށަށް އަރާ ނަކަސް ތެޅިއަކަސް މީހުން ތިބީކީ ގުނބޯހެދޭ ގޮތަކަށް ނޫނެވެ. 

އާސަންދައެއް ނުކަނޑާނަމޭ ބުނެ ބޭސްވިއްކާ މީހުނަށް ވަގަށް ގޮވީމާ ތަނެއް ދޮރެއް ނުބަލާ އަޅުކުދިން ބާރަށް އަތްޖެއްސަސް މީހުންނަށް ޖެހެމުންދާ ތަކުލީފު އެމީހުނަށް އެނގެއެވެ. ބޭނުންވާ ބޭސް ނުލިބިގެން މަރަށްތެޅޭ މީހުންގެ އާއިލާތަކަށް ކުރިން ނުޖެހޭ ތަކުލީފު ޖެހޭކަން އެމީހުންނަކަށް އޮޅުވައެއް ނުލެވެނެއެވެ. 

ސަބްސިޑީ ނުކަނޑަމޭ ބުންޏަސް ކުރިން ދެއްކި ވަރަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް ބޮޑުކޮށް ކަރަންޓް ބިލާ ފެންބިލު ދައްކަން މިހާރު ޖެހޭކަން ގޭބިސީތަކަކަށް ނޯޅޭނެއެވެ. 

އޯވަޓައިމާއި އެތައް އިނާޔަތެއް ކެނޑި ކުރިއަށްވުރެ މަދުފައިސާކޮޅެއް ގެއަށް ގެންދަން ޖެހުމުން މުއައްޒަފުންނަށް އެކަމެއް އޮޅުވައެއް ނުލެވޭނެއެވެ. 

މަސްވެރިންނަށް ތެލާއި އައިސް ލިބުމުގައި ކުރިން ނުޖެހޭ އުދަނގޫ ޖެހުނީމާ އެކަމެއް ނޯޅޭނެއެވެ. މުޒާހަރާ ނުކޮށް ކިރިމަހަށް ލަރި ދީފައިނެތް ކަން މަސްވެރިންނަށް އެނގެއެވެ. މަހުގެ އަގު 25 އިން 15 އަށް ތިރިކުރުމުން އެކަން ހަޖަމެއް ނުވާނެއެވެ. 

ދުނިޔެ ބަލަން ބައިހަދާފައި ކެނޑިނޭޅި ފަސްޓް ކުލާހުގައި ދަތުރު ކުރަމުން އާރުޓީއެލްގެ އަގުބޮޑު ކުރަން ނިންމާ ދަތުރުފަތުރު ރަނަށްވެއްޖެއެވެ. ސަރުކާރުން ޓެކްސީ ކުރަން އުޅުނީމާ ހީގަނެގެން މިހުނެއް ނުތިބެނެއެވެ. 

ޓެކްސްތައް ބޮޑުކޮށްގެން މެދު އަދި ދަށްފަންތިގެ ގެސްޓުން އައުން މަދުވެ ގެސްޓް ހައުސް ވިޔަފާރިތައް ބަނގުރޫޓުވެ ދަރަނިވެރިވުމަކަށް ރުހިގެން ނުތިބޭނެއެވެ. 

ގޯތިތައް ނުދީ ދިގު ދަންމާ ފްލެޓްތައް ހަވާލުނުކޮށް އޮޅުވާލާ އޮޅުވާލުން ރުހި ގަބޫލުވެގެން މީހުނެއް ނުތިބޭނެއެވެ. 

ވެރިންނާއި ވެރިންގެ އައުވާނުން ދައުލަތް ފުޅިއްސާލަމުން މިހާރު ރައްޔިތުންނަށް ހިތިބޭސް ދީގެން 2026ގައި ވާނެ މޮޅެއްގެ ވާހަކަ  ދައްކައިގެން ރައްޔިތުން ވަލެއް ނުވެއްދޭނެއެވެ. 

ހަމަތެދެކެވެ. މުއިއްޒުގެ އުނދަގުލުން ރާއްޖެ މިންޖުނުކޮށް ފަސް އަހަރު ވަންދެން ލިޔަތީ އޮތަދޭކަށް ނުޖެހެއެވެ. ދޮގުހެދުމާ އޮޅުވާ ލުމުގައި އޭނާ ހުރީ އެނދު ކެނޑެފައެވެ. ބީތާ ކެޔޮޅަކު ބަހައްޓައިގެން ކަނޑުދުވަން ނިކުމެއުޅެގެން ފުރިތާ ނުޖެހި ކަނޑުވުމުގެ ކުރިން އޮޑިސަލާމަތް ކުރަން ޖެހެއެވެ. 

13.18 ވަނަ މާއްދާއިން ލާޒިމުކުރާ ކަންކަން ވަރަށް ސާފެވެ. އެމާއްދާގެ އަކުރުތައް ބުނެދޭ ވާހަކައަށް ވިސްނާލާށެވެ. 

• (ހ) ބުނާގޮތުން ކޮމިޝަނުގެ ބައްދަލުވުންތަކުގެ ޔައުމިއްޔާ އަކުރުން އަކުރަށް ލިޔެ ބަލަހައްޓަންވާނެވެ. އަދި އެ ބައްދަލުވުންތަކުގެ އޯޑިއޯ ރެކޯޑިންގ ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
• (ށ) ބުނާގޮތުން ޔައުމިއްޔާ ލިޔެ ތައްޔާރުކުރަންވާނީ މެންބަރުން ދައްކާ ވާހަކައަށް އުނިއިތުރެއް ނުގެނެސް ކޮމިޝަނުގެ މެންބަރަކު ދައްކާ ވާހަކައެއް އެ ދެއްކި ގޮތަކަށް ޔައުމިއްޔާއިން ފެންނާނެ އަދި ޖަލްސާގައި ކަންހިނގާދިޔަގޮތް ސާފުކޮށް އެނގޭނެ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
• (ނ) ބުނާގޮތުން ކޮމިޝަނުން އެއްވެސް ތަހުގީގެއް ހިންގައިފިނަމަ ނުވަތަ އެއްވެސް ހެކިބަހެއް ހޯދައިފިނަމަ އަކުރުން އަކުރަށް ޔައުމިއްޔާ ކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ތަހުގީގުގެ އޯޑިއޯ ރެކޯޑިންގ ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
• (ރ) ބުނާގޮތުން ކޮމިޝަނުގެ ބައްދަލުވުންތަކުގެ ޔައުމިއްޔާގައި ކޮމިޝަނުގެ މެންބަރުންގެ ހާޒިރީއާއި ވޯޓުދިން ގޮތުގެ ތަފްސީލު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
• (ބ) ބުނާގޮތުން ކޮމިޝަނުގެ ބައްދަލުވުންތަކުގެ ހާޒިރީ ކޮންމެ މަހަކު އެއްފަހަރު ކޮމިޝަނުގެ ވެބްސައިޓުގައި ޝާއިއު ކުރަންވާނެއެވެ.
• (ޅ) ބުނާގޮތުން އެހެން ގާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް އޮތްނަމަވެސް މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ) ގައިވާ ލިޔެކިޔުންތަކާއި ރެކޯޑިންގތައް މަދުވެގެން 10 (ދިހައެއް) އަހަރުދުވަސް ވަންދެން ކޮމިޝަނުން ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.

ނަމަވެސް ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުން އަމަލުކުރަމުން ދަނީ މި ގާނޫނާއި އަދި މި މާއްދާއާވެސް ކަނޑައެޅިގެން ހިލާފަށެވެ. ދައުލަތުގެ އެތައް ހާސް މުވައްޒަފުންނެއްގެ ބެލެނެވެރި ފަރާތަށް ވާއިރު އަދި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދާއި އުސޫލުތައް ހިތު ހުރިހާ ގޮތަކަށް ބަދަލުކޮށް މުވައްޒަފުންނަށް ތަފާތު އެކި ފިޔަވަޅުތައް އަޅަމުންދާއިރު، ކޮމިޝަނުގެ މެންބަރުން ތިއްބަވަނީ ގާނޫނަށް ވުރެ މާ ބޮޑަށް ވެސް މަތީގައެވެ.

އިސްވެ ދެންނެވުނު މާއްދާއަށް އެ ކޮމިޝަނުން އަމަލު ނުކުރާކަމަށް އެ ކޮމިޝަނުގެ ގިނަ މުވައްޒަފުންނާއި ސިވިލް ސަރވިސްގެ އެކި އިދާރާތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މުއައްޒަފުންނާއި އަދި އެ ކޮމިޝަނުން އެކި ފިޔަވަލުތައް އަޅާފައިވާ މުވައްޒަފުން ހެކިވާނެއެވެ. އެނގޭނެއެވެ.

ދެންނެވުނު މާއްދާއަށް ގޮންޖަހައި ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުން ބާއްވާ ބައްދަލުވުންތަކަށް "ޑެއިލީ ބްރީފިންގ" ގެ ޓެގް ދީގެން ކަންކަމާ މަޝްވަރާކޮށް ނިންމުންތައް ނިންމައި އެ ނިންމުންތަކުގެ މައްޗަށް އަމަލުކުރަމުންދާތާ ހަތަރު އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ވެއްޖެއެވެ. މި ބައްދަލުވުންތަކަކީ ކޮމިޝަނުގެ މެންބަރުން ތިބެ، ކޯރަމް ހަމަކޮށް، ކަންކަން އެޖެންޑާ ކުރެވިގެން ބާއްވާ ނަމުގައި ނުރަސްމީ، ކަމުގައި ރަސްމީ ބައްދަލުވުންތަކެކެވެ. 

މިދިޔަ އަހަރު ކޮމިޝަނުން ގާނޫނާ ހިލާފަށް ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް ކިޔައިދިންގޮތުގައި ކޮމިޝަނުގެ ބައްދަލުވުންތަށް ބާއްވަނީ ގާނޫނާ ހިލާފަށެވެ. އޭނާ ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްގެން ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލަށް މައްސަލަ ހުށައަޅަން އޭނާ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރި ބައްދަލުވުމުގެ މެންބަރުންގެ ބަހުސްގެ ލިޔެކިޔުންތަށް ހޯދަން އެދުމުން ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުން ވަނީ އެއީ ޔައުމިއްޔާ ނުކުރެވޭ ބައްދަލުވުމެއްގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއްކަމަށް ލިޔުމުން އެފަރާތަށް އަންގާފައެވެ. 

އޭނާ ބުނިގޮތުގައި ވަޒީފާގެ ކަންކަމަށް ބަހުސް ކުރުމަށް ބާއްވާ މިބައްދަލުވުންތަކުގައި ރައީސް ނުވަތަ ނައިބު ރައީސް ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓަވައެވެ. އަދި މަދުވެގެން 3 މެންބަރުންގެ ކޯރަމްވެސް ހަމަ ކުރައްވައެވެ. އަދި ބަހުސްކޮށް ސިސްޓަމަށް ނިންމުންވެސް އަޅައެވެ. އަދި އެނިންމުމާ ގުޅިގެން ވަޒީފާއިން ވަކިވެސްކުރެއެވެ. ނަމަވެސް މެންބަރުން ކުރި ބަހުސް ރިކޯޑު ނުކުރާތާ އަކުރުން އަކުރަށް ޔައުމިއްޔާވެސް ނުކުރެއެވެ.

އޭނާ ކިޔައިދިންގޮތުގައި ވަރަށް ފަހުންވެސް ސްކޫލެއްގެ ޕްރިންސިޕަލެއް މައްސަލައެއްގައި ތުހުމަތުކޮށް ސަސްޕެންޑްކުރިއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ސަސްޕެންޑް ކުރާނެ ހާލަތެއް ނެތްކަމަށްބުނެ ފަހުންވަނީ އެހެން ސްކޫލަކަށް ބަދަލުކުރަން ނިންމާފައެވެ. މިކަމަށްވެސް ބަހުސްކޮށް ސިސްޓަމަށް ނިންމުންވެސް އެޅިއެވެ. ނަމަވެސް މިކަމުގެވެސް ބަހުސްގެ ރިކޯޑެއް އަދި އަކުރުން އަކުރަށް ޔައުމިއްޔާއެއްވެސް ނެތެވެ. އޭނާ އެހެން ސްކޫލަކަށް ބަދަލު ކުރަން ނިންމި ނިންމުން ބިނާ ކުރާ ސަބަބުތައް ވެސް އެނގެން ނެތެވެ.

"ހަމަ ހުރެ ބައްހައްޓާފައި، އޭނަ ބަދަލުކޮށްލާ! އޭނަ ވަކި ކޮށްލާ! މިހެން ބުނެ ނިންމުން އަޅާލަނީ. ނިންމުމުގަ އިންނާނެ މިސާލަކަށް މިވެނިމީހެއް މިވެނި ސްކޫލަކަށް ބަދަލުކުރަން ކޮމިޝަނުގެ މިވެނި ނަންބަރެއްގެ ޑެއިލީ ބްރީފިންގ އަކުން ނިންމިއެވެ. އެބުނާ ޑިއިލީ ބްރީފިންގ އަކީ ނުރަސްމީ ޖަލްސާއެއް ނަމަ އެއްވެސް ނިންމުމެއް އެ ޖަލްސާއަކުން ނުނިންމޭނެ. ނިންމައިފިނަމަ ކަނޑައެޅިގެން ގާނޫނާ ހިލާފް އެވީ. މި ގޮތަށް ހުންނާނެ ބައެއްފަހަރު ނިންމުން ނާޅާ ވެސް ވަކި ގޮތަކަށް އަމަލު ކުރަން ބުނެފަ. ފަހުން ނިންމުންތަށް ގަވާއިދުން އަޅަން މަޖުބޫރުކުރުވީ ކުރީގެ ސެކްރެޓަރީ ޖެނެރަލް. އެއީ މެންބަރުން ކަންކަން ކުރަން ބުނެފަ ފަހުން ހަނދާނެއް ނުހުރޭ، މުވައްޒަފުންގެ ބޮލުގައި އަޅުވާތީ، އެގޮތަށް ނިންމިކަން ލިޔުމުން ފެންނަ ގޮތް ހަދަންވެގެން. މި ބުނާ ޖަލްސާ އަކުރުން އަކުރަށް ޔައުމިއްޔާ ނުކުރާތާނގާ އެންމެ އަކުރެއްވެސް ނުލިޔޭ!"

ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުގެ 5 މެންބަރުން ދަނީ މިހާރުވެސް ގާނޫނާ ހިލާފު ބައްދަލުވުންތަށް ބާއްވާ ނިންމުންތަށް ނިންމަމުންނެވެ. ދާދިފަހުންވެސް އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓަރ ޕޯޑިއަމްއެއްގަ ދެއްކެވި ވާހަކައަކަށްވެސް 300 ވަރަކަށް ޕްރިންސިޕަލުންނަށް ހެއްކެއްނެތި އަދަބު ދީފާވާކަމަށާއި، މުވައްޒަފުންނަށް އަނިޔާވެރިވެފައިވާ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

މާލޭގެ 9000 އާއިލާއަކަށް މާލެ ސަރަހައްދުން ގޯތިދިނުމުން މާލޭގެ އަގުބޮޑު ބިމޭ ކިޔައިގެން ޒާތްޒާތުގެ ފަސާދަ މުއިއްޒު އުފައްދާއިރު މާލޭގެ ހިއްކިބިމުގައި ދިމްޔާތު އަޅައިގެން މުއިއްޒު ވިޔަފާރި ކުރަނީ ވަށަފަރު ހުސައިން އަބްދުއްރަހުމާނު ވިހޭއިރު މަހަކަށް ވެއްޓުނު ބިމަކަށް ވެގެން ހެއްޔެވެ. އެ ބިންވެސް ހިއްކާފައިވަނީ ރައްޔިތުންގެ ފައިސާއިންނެވެ. ދިނީ ހިލެއެވެ. ދައުލަތުގެ ފައިސާ ހޭދަކޮށްގެން ހިއްކި ބިމެއް ހިލޭ ހޯދައިގެން މުއިއްޒު ބާލުހާނާ ހިންގަން އޯކޭއެވެ. އޭރުވެސް މާލޭގެ ބިމަކީ ރަނެވެ. 

އަނެއްކޮޅުން މާފަންނު ޒޭވަރަކީ ހަނީސަކްލް އަބްދުއްރަޝީދު ފުލުސްކޯޓުގެ ގާޒީކަމުގައި އިނދެ މޭޒުމަތީ ބަރާއި މޭޒުފައި ހެކިދީގެން އިއްވި އަނިޔާވެރި ހަރާން ހުކުމްތަކުގެ ގަނީމާކަން އޮޅެގެން އުޅެނީ ކާކަށް ހެއްޔެވެ. މާލޭގެ ރަންބިމުގެ ފައިދާ ފަޒުލް އާއިލާއިން ނަގާތާ ކިހާ ޒަމާނެއް ހެއްޔެވެ. އެކަން ގެއްލުމަކަށް ނުވޭހެއްޔެވެ.

މާލޭގެ ރަންބިމުން ދިމްޔާތާއި ޒޭވަރު ހިލޭ ދިން ފަހުން މިވީހާ ތަނަށް އެންމެ ހަތަރުއަނާވެސް އެތަންތާކުން ސަރުކާރަކަށް ނުލިބެއެވެ. ހިލޭ ދީފައިވާ ބަންޑާރަ އެ ދެގޯތިން އެކަނިވެސް ދިވެހި ދައުލަތަށް އެތައް ބިލިޔަން ރުފިޔާގެ ގެއްލުންވަނީ ލިބިފައެވެ. މާލެ ސަރަހައްދުން ކުރީ ސަރުކާރުން ދިން 9000 ގޯތި ދީގެން ލިބޭ ކަމަށް ބުނާ ގެއްލުމެކޭ ދިމްޔާތާއި ޒޭވަރު ދީގެން ދައުލަތަށް ގެއްލުން ލިބުމެކޭ އޮތީ ކޮންތަފާތެއް ހެއްޔެވެ. ސަރުކާރުން ލޯނު ނަގައިގެން ބޮޑު ހޭދަކޮށްގެން ބަންޑާރަ ގޯތި ދިނީކީ އަލަކަށް ނޫނެވެ. 

އެޗްޑީސީއަކީ މުއިއްޒާއި ފަޒުލުގެ ފޫޅުދަނޑިއާ ގުޅީފައި އޮތް މަހެއް ނޫނެވެ. ސަރުކާރުން ގެއްލުމާއި ފައިދާއަށް ޒިންމާވާ ސައްތައިން ސައްތަ ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުންޏެކެވެ. ރައްޔިތަކަށް ސަރުކާރުން ކޮށްދޭ ކަމަކުން އެއްވެސް ޒިންމާއެއް އެޗްޑީސީ އުފުލަން ޖެހެންޏާ އެކަމުގެ ޒިންމާ އެއިރަކު އޮންނަ ސަރުކާރަކުން އުފުލާނެއެވެ. އެކަން ހަމަޖައްސާނީ މުއިއްޒާ ފަޒުލުގެ މިލްކިއްޔާތަކުން ނޫނެވެ.  

ގޯތި ދިނުމުގެ ގެއްލުމުގެ ވާހަކަ އަޑުގަދަކޮށް ދައްކަމުން މިވީ ކުޑަ ދުވަސްކޮޅުގެ ތެރޭގައިވެސް ހުޅުމާލޭން އެތައް ބިމެއް ފަޒޫލާއި މުއިއްޒުގެ މަސްލަހަތުގައި ފުޅިއްސާ ލައިފިއެވެ. މާލޭ ރަންބިމުގައި އާއިލީ ބޮޑެތި ބިންތައް ހުރެ ފަޒުލުގެ އަނބިދަރިންނަށާއި މުއިއްޒުގެ އައުވާނުނަށް ދައުލަތުގެ ފައިސާ ދަވައިގެން މޭޒުދަށުން ބިން ވިއްކަން މާލެ ސަރަހައްދުގެ ބިންތައް ގޯތި ނުދީ ބާއްވާކަށް ލާހިކެއް ނޫނެވެ.   

އިއްޔެއިން ފެށިގެން ރާއްޖެއަށް އަންނަ ކޮންމެ ފަތުރުވެރިއެއްގެ އަތުން ހައްގަކާނުލާ ޓެކްކުހުގެ ގޮތުގައި އެތައް ސަތޭކަ ޑޮލަރެއް ނަގަން ފަށައިފިއެވެ. ފަތުރުވެރިންނަށް ރާއްޖޭދޭ ހިދުމަތެއްގެ ކުޑަ މިންވަރެއް ވެސް ރަގަޅެއް ނުވެއެވެ. ލިޔެއްނުވެއެވެ. ވިއްޔާވީ ގޯހެވެ. ވީ އުނދަގުލެވެ. އެއަރޕޯޓް ޑިވްލޮޕްމަންޓްފީ ވެލާނާ އިންޓަރނޭޝަނަލް އެއަޕޯޓުން ނަގާއިރު އެއަރޕޯޓުން ގެސްޓުމީހާއަށް ލިބޭ ހިދުމަތް ސުމެކެވެ. އެއަރޕޯޓް ޑިވްލޮޕްމަންޓްފީގެ ނަމުގައި ކިތަންމެ ޑޮލަރެއް ނެގިޔަސް ހުޅުލެއަށް އެރީއްސުރެ ބޯޓް ނައްޓާލަންދެން އެއަރޕޯޓުގެ ފަރާތުން ގެސްޓުމީހާއަށް ލިބޭ އެހިތެރިކަމެއް ލުޔެއް ފަސޭހައެއް ވަކިނޯވެއެވެ. ފާހާނާއަކަށް ވަނަސް ބޯފަޅައިގެން ދާހާވެއެވެ. ޓިސޫކޮޅެއްހާ ހިސާބު ނުހުންނަނީ މަދެއްކޮށް ނޫނެވެ. އެވާހަކަ ބާއްވަމާ ހެއްޔެވެ. 

ފުރާ ކޮންމެ ގެސްޓެއްގެ އަތުން އެއަރޕޯޓް ޑިވްލޮޕްމަންޓް ޗާރޖުގެ ނަމުގައި ކުރިން ނެގި 30 ޑޮލަރުގެ ބަދަލުގައި 50 ޑޮލަރ އިއްޔެއިން ފެށިގެން ނަގާނެއެވެ. އެކޮނޮމީ ކްލާހުން ފުރާ ކޮންމެ ބޭރު މީހެއްގެ އަތުން ކުރިންނެގި 30 ޑޮލަރުގެ ބަދަލުގައި ދެން ނަގާނީ 50 ޑޮލަރެވެ. އެހެން ކަމުން ކުރިން ފުރާ ކޮންމެ ގެސްޓަކު ހޭދަކުރި 60 ގެ ބަދަލުގައި އެކޮނޮމީ ކުލާހުން ދަތުރުކުރާ ކޮންމެ ބަޖެޓް ގެސްޓަކު މިހާރު 100 ޑޮލަރު ދައްކަން ޖެހެއެވެ.  

ވީޑިއޯ: ފަސްޓްޕޯސްޓް އެމެރިކާ

ޓޫރިސްޓެއް ދިވެއްސެއް ތަފާތުނުކޮށް ބިޒްނަސް ކްލާހުގައި ފުރާ ކޮންމެ ގެސްޓް ޓެއްގެ އަތުން އެއަރޕޯޓް ޑިވްލޮޕްމަންޓަށާއި ޑިޕާޗަރ ޓެކުސްގެ ގޮތުގައި ކުރިންނަގަނީ ޖުމްލަ 120 ޑޮލަރެވެ. ނަމަވެސް އިއްޔެއިން ފެށިގެން 240 ޑޮލަރު ނަގައެވެ. އަނެއްކޮޅުން ފަސްޓްކުލާހުން ދަތުރުކުރަންޏާ ކޮންމެ މީހެއްގެ އަތުން ކުރިންނެގި 240 ޑޮލަރގެ ބަދަލުގައި އެއަރޕޯޓް ޑިވްލޮޕްމަންޓަށާއި ޑިޕާޗަރ ޓެކުސްގެ ގޮތުގައި މިހާރު ނަގަނީ 480 ޑޮލަރެވެ. 

ޕްރައިވެޓް ޖެޓްގައި ފުރާ ކޮންމެ މީހެއްގެ އަތުން އެއަރޕޯޓް ޑިވްލޮޕްމަންޓް ފީއަށާއި ޑިޕާޗަރ ޓެކްސްއަށް ކުރިންނެގީ 480 ޑޮލަރެވެ. އިއްޔެއިން ފެށިގެން ޕްރައިވެޓް ޖެޓްގައި ފުރާ ކޮންމެ މީހަކު 960 ޑޮލަރ ދައްކަންޖެހެއެވެ. ޑިޕާޗަރ ޓިކްސްއާއި އެއަރޕޯޓް ޑިވްލޮޕްމަންޓް ފީ ދެގުނަ ބޮޑުކޮށް ގްރީންޓެކްސް ދެގުނަ ބޮޑުކޮށްލުމަކީ ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމަށް ސަރުކާރުން ދިން ނުރައްކާތެރި ހަމަލާއެކެވެ. ރާއްޖޭގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ސިނާއަތަށް ދިން ފޫނުބެއްދޭ ވަރުގެ ގެއްލުމެކެވެ. 

ފައިސާގެ ދަހިވެތިކަމުގައި ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމަށް ސަރުކާރުން ދިން މިހަމަލާގައި ފުޑިގެންދާނީ އެއްބައެއް ދެބައެއް ނޫނެވެ. އާދައިގެ ރިސޯޓްތަކަށާއި ގެސްޓް ހައުސްތަކަށް އަންނަ ބަޖެޓް ގެސްޓުންކުރެ ކޮންމެ މީހެއްގެ ޓިކެޓްގެ ތެރެއަށް އިތުރު 40 ޑޮލަރއާއި ޖީއެސްޓީ ވަނުމުން ބަޖެޓްކޮށްގެން އަންނަ ގެސްޓުން އައުން އެތައް ތަނެއް މަދުވެގެން ދާނެއެވެ.

ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ ބޮޑެތި ލޯނު ނަގައިގެން އިންވެސްޓްކޮށްގެން އުޅޭ އާދައިގެ ރިސޯޓްތަކާއި ގެސްޓް ހައުސްތަކުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ އެތައް ބައެއްގެ ވަޒީފާ ގެއްލުމެވެ. ހާލަކުން އަންނަ މަދު ގެސްޓުން ކޮޅަށްވެސް އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ހިދުމަތް ނުދެވުމެވެ. އާދައިގެ ރިސޯޓްތަކާއި ގެސްޓް ހައުސްތައް ބަނގުރޫޓްވެ ބަންދު ކުރަން ޖެހުމެވެ. އެ ތަންތާނގެ ވެރިން ލޯނުތައް ނުދެއްކިގެން ދަރާވިކި ގެދޮރު ނީލަން ކިޔާ ހިސާބަށް ދިޔުމެވެ.    

މަށަށް ވާނެއޭ ކިޔައިގެން ރައްޔިތުންގެ ކަންކަމާ މަތިވެ ގަނެގެން އުޅެންޏާ މީހުން ގޮތްފާޑު ކިޔާނެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ތެރޭގައި އުޅޭ އެންމެންނަކު މުއިއްޒު ކިޔާހާ ލަވަޔަކަށް ނުނަށާނެއެވެ. ގޮތް ފާޑު ކިޔާނެއެވެ. އެއްޗެއް ނުބުނާން ހުއްޓަސް ކުރާ އަގުޅިނެތް ކަންކަމާހުރެ ދުލެއް ނެތް މީހަކު ދުލެއް ގަނެގެންވެސް އެއްޗެހި ބުނާހާވެއްޖެއެވެ.

މީހުންގެ ވައިނޮޅިއަށް އަތްދަރާލީމާ ސަލާމަތްވާންވެސް ލެއްވުނު އަޑެއް މީހުން ލައްވާނެއެވެ. އަގުހެޔޮކޮށް ގަނެގެން ބޮއެގެން ސިއްހަތަށް ގެއްލުންވާ ސިނގިރެޓް އަގު ބޮޑުކޮށް ގަނެގެން ބޮއެގެން ސިއްހަތު ސަލާމަތް ކުރަން ޖެހުނިމާ ޗާލީ ތުއްތެއް ކަމަކު އެއްޗެއް ނުބުނެއެއް ނުހުންނާނެއެވެ. ގޮތް ހުސްވެ ރުޅިގަދަވެގެން ކުރާ ޓްވީޓްގެ ބަސް މަގެއްވެސް ރީއްޗެއް ނުވާނެއެވެ. އަމުދުން ކައްޒާބު ލަގަބު އަމިއްލައަށް ލިބިގަތީތާއެވެ.

ޓްވީޓު ކުރާތީ ފުލުސް އޮފީހަށް ހާޒިރުވާން ޝާފިއު (ތުއްތު) އަށް ވެސް އެންގިދާނެއެވެ. ބާރު އޮތީމާ އުލުބައިންދާ ބުރިން ހަންވެސް ނެގިދާނެއެވެ. އެއްތުއްތު ނެތިއްޔާ އަނެއް ސަތޭކަ ތުއްތު ނިކުންނާނެއެވެ. ގަދަ ބަދެވިކަން ދައްކައިގެން ދުޝްމަނުން އުފެދުން ނޫން ކަމެއް ނުވާނެއެވެ.

ބަރާއި އާރުގެ ކުރިމަތީގައި ގޮތް ހުސްވުމުން މީސްމީހުން ނިރުބަވެރިންނަށް ބަދަލުވުމަކީ ދުނިޔެ ދައްކާ ހަގީގަތެކެވެ. ގައުމެއް ފާލުން ނައްޓާލަނީ އެގައުމެއްގެ ވެރިންގެ އަމަލުތައް ހުންނަ ގޮތަކުންނެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އާއި ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިންގެ "އަބުރުފުޅު"ގެ ހިމާޔަތުގައި ޝާފިއު (ތުއްތު) ފުލުހަށް ހާޒިރުކޮށް އޭނާއަކީ ބޮޑު މުޖުރިމަކަށް ހަދަން ކުރާ ހީލަތްތެރި ކަމަކުން ބޮޑު އަބުރުފުޅު ހިމާޔަތް ކުރެވޭނެކަމަށް ހީކުރާނީ ލައްކަ ގަޅިވީމައެވެ. މުއިއްޒުގެ ބޮޑު އަބުރުފުޅަށްޓަކާ ކައުންސިލަރުންނާ ދެކޮޅަށް ވެސް ވަނީ ފިޔަވަޅު އަޅަން ފަށާފައެވެ.

އެމްޑީޕީގެ ޗެއަރޕަސަން ފައްޔާޒު ވިދާޅުވާހެން ސަރުކާރާ މެދު ހިތްހަމަނުޖެހުން އޮތްކަން ހާމަކުރުމަކީ ބޮޑު ކުށަކަށް މިއަދު ވެއްޖެެއެވެ. ރައްޔިތުންގެ އަޑު ކަނޑުވާލައި ހިޔާލު ފާޅުކުރުމަށް ހުދުމުހުތާރު ވެރިން އަބަދުވެސް ހުރަސް އަޅާނެއެވެ.

އެކަމަކު ހިޔާލާއި ފިކުރުގައި ތަޅެއް ނޭޅުވޭނެއެވެ. މިހެން ޗިޓު ފޮނުވިޔަސް ފާޅުގައި ބަސް ބުނުމުގެ ހިތްވަރު ދިވެހިންގެ އަދި ހާއްސަކޮށް އެމްޑީޕީގެ މެމްބަރުންގެ ހުންނާނެއެވެ. 

އަދުރޭ ނިކަން ވިސްނާލަ ބަލާށެވެ. މައިކެއް ކައިރިއަށް ހުއްޓެވޭ އިރަށް ވަނީ ވައުދެވެ. ބޮޑު އޯޑިއެންސެއް ކުރިމައްޗަށް ހުއްޓެވޭ އިރަށް ގަދަ ބަސް ބުނުމެވެ. ރައީސް މުއިއްޒުގެ ފުށުން ފެންނަނީ ތައުލީމެއް ބުއްދިއެއް ނެތް މޮޔައެއްގެ ފުށުން ފެންނަ ކަހަލަ ގަމާރުކަމާ ޖާހިލުކަމެވެ. މަވަރެއް ނެތިގެން ގަދަ ބަސްބުނުމާއި ސަޅިބައިސާ ކެނޑުމާއި އުނބަށް ޖެހުން ނޫން އެއްކަމެއް މުއިއްޒުގެ ފަރާތުން އެބަފެނޭ ހެއްޔެވެ.

އަދުރޭ ފިކުރުކޮށްލަ ބަލާށެވެ. ވެރިކަމަށް އަހަރެއް ވީއިރު ގައުމުގެ ވެރިމީހާ އަކީ ތިމަންނާކަމެއް މުއިއްޒަކަށް ނޭނގެއެވެ. ކަރުބުޑުން ނާރު ނަގާ ބާޒާރު ބައްޗާއެއްހެން ހާޅޭލުން ނޫންކަމެއް ނޭނގޭ ކަހަލައެވެ. ތިމާގެ ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ވަކިވަކި މީހުނަށް އާއްމު ތަންތާ ހަނގާކުރުމާއި ފުރައްސާރަ ކުރުން ނޫން ކަމެއް ނެތް ކަހަލައެވެ. އިސްރާފު ބޮޑުވެ ޑޮލަރަށް ކޮށިއަރައިގެން ރަންބިސް އަޅާކުކުޅުގެ ބާނީން ހަވަރަށް ދޭން ގޮންޖަހާއިރު ދެއްކެނީ ބޮކުބާރުކަމެއްވެސް އެނގެނީއެއް ނޫނެވެ. ކިބުރުވެރިކަމާ ބޮޑާކަމުގައި އުޑެއް ބުޑެއް މުއިއްޒަށް ވަތްކެއް ވަނީއެއް ނޫނެވެ.  

އަދުރޭ ލޯހުޅުވާލަ ބަލާށެވެ. އުޅުމާއި ގުޅުންތައް ހުންނަ ގޮތުން މުއިއްޒަކީ ސިނކުޑީގެ އުނިކަމެއް ހުރި ބަލި މޮޔައެކޭ ނުބުނެވޭ ވަރެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔެއަށް ލޯހުޅުވެ އާޖުފާޖު ކުޑަކޮށް އެނގޭ މީހަކު ނުކުރާވަރު ކަންކުރުމާއި ނުބުނާވަރު ވާހަކަ ބުނުން މުއިއްޒުގެ ކަށީގެ މަދުގައި ވަނީ ހިފާފައެވެ. އަންޑަރވޯޓަރ ބިއްލޫރި ޓަނަލް އެޅުމާއި އިންޑިއާ އަކީ ރާއްޖެއަށް ބުލީ ކުރާ ގައުމެކޭ މުއިއްޒުގެ ދުލުން ބުނެ އިންޑިއާއަށް ޖެއްސުމަށް ޑްރޯން ގަތް ހިސާބުން ބޮލަށް ބޭސްކުރަން ޖެހިފައި ހުރިކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެއެވެ. 

އަދުރޭ ދެވަނަ ވިސްނުމަކަށް ދޭބަލާށެވެ. މައިންބަފައިން ވަކިވެފައި ވުމުން މައިންބަފައިންގެ ފުރިހަމަ ލޯތްބާއި އަޅާލުމުން މަހުރޫމުމެފައިވާ ދެމަފިރިންނަށް މުއިއްޒާއި ސާޖިދާ ވީތި ހަމްދަރުދީ ވަމެވެ. އެކަމަކު މައިންބަފައިންގެ ފުރިހަމަ ލޯތްބާއި އަޅާލުން ނުލުބުމުން ކުޑައިރުއްސުރެ ބާކީ އިހުސާސްވެ ދުނިޔެދެކެ ރުޅިއައުމަކީ ދިވެހިންގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ތިމާ ބޭނުންވާ ގޮތް ނޫންގޮތަކީ ގޮތް ނޫންކަމަށް ދެކިގެން މައިން ބަފައިންނަށް ގޮތްދޫނުކޮށް އުޅުނު ވައްތަރަށް ރައްޔިތުން ކިބައިން އިންތިގާމު ހިފަން އުޅޭނެ ކަމެއް ނެތްތާއެވެ. 

އަދުރޭ އެއްބަސްވެ ބަލާށެވެ. ކުޑައިރުއްސުރެ ހަށީގައި ހަކި ހިފާފައިވާ ގޮތް ދޫނުކުރުމާއި ވިޔަރި ގަދަކަމަކީ ގައުމެއްގެ ވެރިއެއްގެ ސިފައެއް ނޫނެވެ. ރުންކުރުކަމާއި މަވެތިކަމާއި ޖަދަލުކުރުމަކީ ލީޑަރެއްގެ ގޮތެއް ނޫނެވެ. ގައުމެއްގެ ވެރިކަން ރައްޔިތުންދެނީ ތިމާ ބޭނުންވާހާ ގޮތަކަށް ކަންކަން ބަދަލުކޮށް ހިތުހުރި ކަމެއް ކުރާކަށް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުންނަށް މޮޅާ ރަނގަޅުގޮތަކީ ތިމާ ބޭނުންވާ ގޮތްކަމަށް ނުވުމުން ތިމާ ބޭނުން ގޮތަށް ގައުމުގެ ކަންކަން ފޮރޮޅާލަން ހިތުހުރި އެއްޗެއް ހަދަންދެން ރައްޔިތުން ބަލާކަށް ނުތިބޭނެއެވެ.

އަދުރޭއަށް ވެސް ހުތުރެވެ. ބައިސާ ކެނޑުމާއި އުބަށް ޖެހުމަކީ ނިސްބަތްވާ ބައެއްގެ ކިބައިން ވާރުތަވެގެން އުޅޭ ކަމަކީތާއެވެ. ރުންކުރުކަމާއި ބޯހަރުކަމުގައި ކުރާހާ ކަމެއްވެސް ޖަހަމުން އެ ދަނީ އުނބަށެވެ. ނުކުރާނެ ކަމަށް ގަދައަޑުން ބުނި އެތައް ކަމެއް ދިމާ އިދިކޮޅަށް ކައްޗަށް ބަޅަށް ކޮށްފިއެވެ. ހަމަ ތެދެކެވެ. މުއިއްޒުގެ މުސީބާތުން ގައުމު މިންޖު ކުރެވޭނީ އަދުރޭއަށެވެ. 

އެމްޑީޕީން އާޓިފިޝަލް ބީޗުގައި ރޭ ބޭއްވި "ފުދިއްޖެ. ފުނޑިއްޖެ" ޖަލްސާގައި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން ޝާހިދު ރައްޔިތުންނާ އެ ސުވާލު ކުރެއްވީ ހިތިބޭސް ބުއިމަށް ރައްޔިތުންނަށް މުއިއްޒު ސަރުކާރުން ހުއްޓާނުލާ އަންގަމުންދާ ދަނޑިވަޅެއްގައެވެ. 

މިއަދު ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގައި ހުންނެވި ރައީސްގެ ބޭނުންފުޅަކަށް ވެފައި ވަނީ ރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ރަސްކަމަކަށް ބަދަލުކޮށްލެއްވުން ކަމަށް ޝާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ. އެގޮތުން ހަދަން އުޅޭ އެއްޗަކީ ޕްރިފެރެންޝަލް ވޯޓު ނަގާ ގޮތަށް ހަމަޖައްސާ ވޯޓް ގުނާނީ މާލޭގައޭ ކިޔާފައި ވޯޓު ކަރުދާސްތަކާއި ވޯޓު ފޮށިތައް މާލެ ގެނެސް ވޯޓު ފޮށީގައި ބަނޑު އެޅުމުގެ މަސައްކަތް ކުރުންކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ހާރިޖީ ވަޒީރުކަން ދެފަހަރަށް ކުރައްވާފައިވާ އދ ގެ އާއްމު މަޖިލީހުގެ ކުރީގެ ރައީސް ޝާހިދު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ބައިނަލްއަގްވާމީ ގުޅުންތަކަކީ އިތުބާރާއި އިހުތިރާމާއި އުސޫލުތައް ހިފެހެއްޓުމުގެ ތެރޭގައި ހިންގޭ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި މިއަދުގެ ސަރުކާރުން ކަން ކުރައްވަމުން ގެންދަވަނީ އެހެންނެއް ނޫން ކަމަށް ޝާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ. ދޮގާއި މަކަރާއި އޮޅުވާލައިގެން ހާރިޖީ ސިޔާސަތެއް ނުހިންގޭނެ ކަމަށް ޝާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ. 

‏އެމްޑީޕީގެ ރައިސްކަންވެސް ކުރައްވާ ޝާހިދު ވިދާޅުވީ " މި ސަރުކާރު ވެރިކަމަށް އައީ ބޮޑު ތަނުން ބައިނަލްއަގުވާމީ މައިދާނަށް ވެސް އޮޅުވާލައިގެން. މިއަދު މިއޮތް ސަރުކާރަށް އިތުބާރު ނުކުރެވޭ ބައިވެރިއެއްގެ ނަން ވަނީ ލިބިފަ" ކަމަށެވެ.

"ނާގާބިލް، ގޮތް ދޫނުކުރާ އޮޅުވާލާ ދޮގުހަދާ ނަފުރަތާ ފިތުނަ އުފައްދާ ދޯހަޅި ސަރުކާރެއް ހަވާލުވީމާ އެއް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ބައްލަވާ މި ރާއްޖެއަށް ކޮށްލާފައި އޮތް މިންވަރު" އަސަރާއެކު ޝާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ.  

އެމްޑީޕީ ހަށިފޮޅާޅާ އެ ތެދުވީ ރައްޔިތުން ރަތަށް އަރައިގެންނެވެ. ރައްޔިތުން ފުނޑިގެންނެވެ. ފުނޑި ހަފުސްވަނީ ވަކިރަށެއް ވަކި މީހެއްނޫނެވެ. މުޅިގައުމެވެ. ސަރުކާރު ފޫނުވެއްޓޭ ވަކި ދިމާލެއް ނެތެވެ.

މާލޭ މޭޔަރ އޮނަރަބަލް އާދަމް އާޒިމްގެ ވާހަކަޕުޅުންވެސް ނުފުނޑޭ އެއްދިމާލެއްވެސް ނެތްކަން ސާފެވެ. ހޮޅި ސަރުކާރު ހަމަ މަގަށް އަޅުވަން ޖެހިއްޖެކަން ކަށަވަރު ވެއްޖެއެވެ. 

މޭޔަރު އާޒިމް ވިދާޅުވީ "މިއަދު ކަރަންޓު ބިލު ތިން ގުނަ ބޮޑުވެއްޖެ. ފެން ބިލު ތިން ގުނަ ބޮޑުވެއްޖެ" ކަމަށެވެ. އެކްސްޗޭންޖު ރޭޓު 20 އަށް އަރުވާލާފައި ހުރިކަންވެސް އާޒިމް ފާހަގަ ކުރެއްވިއެވެ. ކަން ކުރުމުގެ އެއްވެސް އިސްތިރާޖީ ޕްލޭނެއް ވިސްނުމެއް ސަރުކާރުގައި ނެތް ކަމަށް މާލޭ މޭޔަރ ވިދާޅުވިއެވެ.

ބަޖެޓް ފެންނަން އޮތްވާ އައިގޮތަށް އައިސް 35 މިލިއަން ޑޮލަރު ދީފަ ދޫނިތަކެއް މާލެ ނުގެންނާނެ ކަމަށާއި މިއީ ކުޑަ ލާރި ކޮޅެއް ނޫން ކަމަށް މޭޔަރު ވިދާޅުވަމުން "މިއީ ކިތައް މީހުންގެ ބޯހިޔާވަހިކަންތޯ" ސުވާލު އެފައްދަވާ ވިދާޅުވީ އެއީ ގާތްގަނޑަކަށް 100 މީހުންގެ ބޯހިޔާވަހިކަން ކަމަށެވެ. އާޒިމް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި 35 މިލިއަން ޑޮލަރު ހަމަ ވަޔަށް ތަޅާލީއެވެ. 

ބުޅާ ޝެލްޓަރގެ ހިޔާލު އުފަން ކުރުވާ އަމަލީ ގޮތުން އެމަސައްކަތް ކުރައްވާ ބުޅާ ޝެލްޓަރ ހަގީގަތަކަށް ހެއްދެވި މޭޔަރ އާޒިމު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގައި ހުޅުވަންޖެހޭ ރީހެބްތައް ވަރަށް ގިނަވެއްޖެއެވެ.  ދޮގުހަދާ މީހުންތަކެއްލާން ޖެހޭ ރީހެބްތަކެއް ހަދަން ޖެހޭކަމަށް އާޒިމް ވިދާޅުވިއެވެ. " ދޮގުހަދާ މީހުން ލާނެ ރީހެބެއް ބަޖެޓްގައި ޖަހާ ދިނުމަށް މާލޭ މޭޔަރު ގޮވާލެއްވިއެވެ. އެކަން ނުކޮށް މިގައުމު ސަލާމަތް ކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނެތް ކަމަށް އާޒިމް ވިދާޅުވިއެވެ. 

ސިއްހީ ނިޒާމު ސިޔާސީ ކުރުން ހުއްޓައިލުމަށް އަބްދުއްލާ ޝާހިދު ސަރުކާރަށް ގޮވާލެއްވުމަށް އެކްސްގައި ޝާހިދު ކުރެއްވި ޕޯސްޓެއްގައި ވިދާޅުވީ ބޭސް ސިޓީއަށް ސަލާންޖެހުން ނިމުމަކަށް ގެނެސް އައިޑީ ކާޑު ދައްކައިލުމުން ހިލޭ ބޭސްފަރުވާ ކުރެވޭ ނިޒާމަކީ އެމްޑީޕީން މި ގައުމަށް ގެނައި ހެޔޮ ވެރިކަމުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް އަސާސް ކަމަށެވެ..

އެއްވެސް ރައްޔިތަކު ބާކީ ނުކޮށް ހެލްތު އިންޝުއަރެންސްގެ ވަށައިޖެހޭ ނިޒާމެއް އެމްޑީޕީން އެކުލަވައިލީ ސިއްހީ ހިދުމަތަކީ ހުރިހާ ރައްޔިތުން ވެސް ޝާމިލު ކުރަންޖެހޭ އަސާސީ ހައްގަކަށް ވާތީ ކަމަށް އެމްޑީޕީގެ ރައީސް ޝާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް މިއަދު ފެންނަމުން ދަނީ އެ މަންޒަރު ނޫން ކަމަށް ޝާހިދު ވިދާޅުވި އެވެ. ޝާހިދު ވިދާޅުވީ ގޮތުގައި ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު އާސަންދަ ނިޒާމުން ބާކީކޮށް މި ހަރުދަނާ ނިޒާމަށް މި ސަރުކާރުން ގެންނަމުން މިދާ ބަދަލުގެ ހަގީގީ އަމާޒަކީ ވަކި ސިޔާސީ ފިކުރަކަށް ނިސްބަތްވުމުން މި އަސާސީ ހައްގުން މަހުރޫމު ކުރުން ކަމަށެވެ.  އަދި ބޭސް ސިޓީއަށް ސަލާން ޖެހުމުގެ ސަގާފަތް އިއާދަކޮށް ސިއްހީ ނިޒާމު ސިޔާސީ ކޮށްލުމަކީ ސަރުކާރުގެ އަމާޒުކަމަށް ޝާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ.

ސިއްހީ ނިޒާމު ސިޔާސީ ނުކުރުމަށާއި ދިވެހި އެއްވެސް ރައްޔިތަކު ބޭސްފަރުވާގެ އަސާސީ ހައްގުން މަހުރޫމު ނުކުރުމަށް ޝާހިދު ގޮވައިލައްވައެވެ.

އެމްޑީޕީގެ ރައީސް ޝާހިދު މިމޭރުމުން އެކްސްގައި ޕޯސްޓެއް ކުރެއްވީ އާސަންދަ ނިޒާމަށް ސަރުކާރުން ގެނައި ބަދަލުތަކާ ގުޅިގެން އެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ހޯދަމުން އައި ބައެއް ފަރުވާ ލިބުން ހުއްޓުމާއި ހިދުމަތް ހޯދަން އުނދަގޫވުމުގެ ޝަކުވާތައް ގިނަވެފައި ވަނިކޮށެވެ.

ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމެއް ކޮށްލެވޭނީ ގަބު ގަމާރުން ބަސްކިޔަން ތިބެގެންތާއެވެ. އެހެން ކަމުން ކަމެއް ރަނގަޅުކުރުމަށް މުއިއްޒު ސަރުކާރާ އެކަކުވެސް ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ މާނައެއް ނެތެވެ. ޑިމޮކްރަސީއާއި ބުއްދީގެ ހަމައަކީ މި ސަރުކާރުން ގަބޫލުކުރާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ގަބޫލު ކުރާނެ އެއްޗެއްވެސް ނޫނެވެ. 

" ބޮޓޭކޯ" ފަލާހު "ކޮންސިއޫއޫއޫ.. މަބަލް" ވެގެން މަޖިލީހުގައި ބިލް ހުށަހަޅާ ހިސާބަށް ގޮސް ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ބަރަހަނާ ވިޔަކަސް ހެޔޮތާއެވެ. ދޮގު ހެދުމާއި އޮޅުވާލުމާއި ރިޝްވަތުން މުޅި ގައުމު ފަސާދަކޮށް ގައުމު އިނދަ ޖައްސާލަނީ އެނގިހުރެއެވެ. ބޭނުމެއްގައެވެ.

ރާއްޖޭގައި މީހުން ޢާމްދަނީ ހޯދަން ކޮށްއުޅޭ ހުރިހާކަމަކަށް ސަރުކާރު ދަނޑި ބާނައިގެން ސަރުކާރުން އެކަންކަން ކުރަން ދިމާކޮށްފައި އެހުރީކީވެސް އޮޅުމަކުން ނޫނެވެ. މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމާއި އިމާރާތްކުރުމާއި ޓެކްސީ ދުއްވުމަށް ދާންދެން ސަރުކާރުން ކުރާކަންކަމަށް ހަދަން އެއުޅެނީ ރައްޔިތަކަށް ހެވެއް އެދިގެން ނޫނެވެ. އާއްމު ވިޔާފާރިތަކާއި އާއްމުން އާމްދަނީ ހޯދަން ކުރާ މަސައްކަތްތައް ހުއްޓުވާ ރައްޔިތުން ނިކަމެތި ކޮށްލުމަކީ މުއިއްޒުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމެވެ.

ކަރަންޓާއި ފެން ބިލު ބޮޑުކޮށް ބާޒާރުގެ މުދަލުގެ އަގުތައް އުފުލުވާ އާސަންދަ ލިބުން ދަތިކޮށް ހަނިކޮށް ހަދަނީ ރޭވިގެންނެވެ. ޒަމާނީ އާލާތްތަކުގެ ޓެކްސް ބޮޑުކޮށް ޓެކްނޮލޮޖީގެ ފަހުގެ ހިދުމަތްތައް އާއްމު މީހާއަށް ނުހޯދޭ ވަރަށް އަގުތައް ބޮޑުކޮށްލާ ބައްތިފޯނާއި ރަށު ބޫތަށް ގުޅުންތައް ތިރިކޮށްލުމަކީ މުއިއްޒުގެ ނިޔަތެވެ. ތަނަވަސް ފޯރުންތެރި ދިރިއުޅުމެއް އާއްމު ރައްޔިތުން އުޅުނަ ނުދިނުމަށް ޓޫރިޒަމް ޓެކްސްތައް ބޮޑުކޮށްގެން ދަށްފަންތިއާއި މެދު ފަންތީގެ ގެސްޓުން ނާންނަވަރު ކޮށްލައިގެން ގެސްޓު ހައުސް ވިޔަފާރިއާއި ރަށު ފަތުރުވެރިކަން ފުޑާލަނީއެވެ. އަންނަ އަހަރަށް ހުށަހަޅާ ބަޖެޓުން ކުރަން މިއުޅެނީ ކީއްކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް އެހުރީ ފެންނާށެވެ.  

ހަގީގަތަކީ ސަރުކާރު ތުނބުން ވެއްޓޭ ބަތްފުކެއް ނޫނީ ރައްޔިތު މީހާއަށް ނުލިބޭ ގޮތްހަދާ ބަނޑުފުރާނަ މުއްތިކުރުން ނޫން ކަމަކަށް ނުވިސްނޭ ވަރަށް ރައްޔިތުން ބިންމަތިކޮށްލުމަކީ މުއިއްޒުގެ މުޅި ވިސްނުމެވެ. އޭރަކުން ރައީސް ވިދާޅުބަސްފުޅަށްވުރެ މަތީ ގާނޫނެއް ހަމައެއް ނޯންނާނެއެވެ. ޗެކް އެންޑް ބެލެންސާއި އަދުލަކީވެސް އިންސާފަކީވެސް އެވަގުތަކަށް މުއުއްޒު ބޭނުންވާ ގޮތެކެވެ. 

ރައްޔިތުންނަށް އޮތް ހައްގަކަށްވާނީ ނަމެއްގައި ބާއްވާ އިންތިހާބުތަކުގައި މުއިއްޒު އެދޭ ގޮތަކަށް ވޯޓް ދިނުމެވެ. މުއިއްޒު ހާމަ ކުރަން ބޭނުން އެއްޗެއް ހާމަކޮށް ސިއްރުކުރަން ބޭނުން ކަމެއް ސިއްރުކުރުމުން ރައްޔިތުންނަށް އޮތީ އަހާ ކިޔަމަން ގަނެގެން ތިބުމެވެ. އެކަމަކު ބުނަން ހެއްޔެވެ. ރައްޔިތުން މުއިއްޒާ އަރާ ހަމަކުރާނެއެވެ.

ދިވެހި ރައްޔިތުން އުފައްދާ ތަކެއްޗާއި އުފައްދާ ހިދުމަތް އިތުރުކޮށްގެން ނޫންގޮތަކަށް ޑޮލަރެއް ރުފިޔާއެއް އިތުރެއް ނުވާނެއެވެ. ކަނޑުފަޅާއި ބިމާއި ގުދުރަތީ މުއްސަދިކަން ތަންމިނަށް ރާއްޖޭގައި އޮތް ކަމަށް ވިޔަސް ނަފާވެރި އިގްތިސާދަކަށް ރާއްޖެ ފަހިކުރެވޭނީ ހިވާގި މުރާލި ރައްޔިތެއް އޮވެ ޖީބުނުކަނޑާ ސަރުކާރެއް އޮވެގެނެވެ. 

ހަފޮޅުން ބޭރަށް ތަރައްގީގެ ވިސްނުން ނެރެގެނެވެ. ރާއްޖޭގެ ތޮށިން ބޭރަށް ނެރެވިފައި އޮތްހާވެސް ކަމަކީ ޓޫރިޒަމެވެ. ހަގިގަތުގައި މަސްވެރިކަން އަދިވެސް ކުރެވެނީ ލައިގެން ކާއެއްޗެއް ހޯދަން ކުރެވޭކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެހާވެސް ހަނިކޮށެވެ.

ދައުލަތުން ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ނުވަދެ ހޯދޭނެ މޮޅެއް ނެތެވެ. ބިން އޮތް މީހުން އޮތް ޑިމާންޑް އޮތް ތަންތާ ރިއަލް ސްޓޭޓް ވިޔަފާރި ނުކުރާންވީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ. ޑެއިރީ ފާމްތަކާއި ފުޅާ ދައިރާއެއްގައި ހަރަދުކުޑަކޮށް ބޮޑު ނަފާލިބޭނެ ކަންކަން ކުރަން ނޭނގިފައި އަބަދު ސަލާން ޖެހުމާ ލޯނުނެގުން ނޫންކަމެއް ނުކުރެވިގެން އުޅެއުޅެ ދުނިޔޭން ދުވަހެއް ދުއްވާލަ ދުއްވަލާ ތިބޭނީ ކިހާ ދުވަހަކު ހެއްޔެވެ. 

ޑޮލަރާއި ރުފިޔާ އިތުރުވަނީ އުފައްދާ ތަކެއްޗާއި ހިދުމަތް އިތުރު ކޮށްގެންނެވެ. ޓައީއެއް އަޅައިގެން އޮފީހަކަށް ހެނދުނު ގޮސް، ހުސް އަނގަ ތަޅާފައި، ކޮފީ ބޮއެފައި، ގިނަގިނައިން ދެހަން ބީއްސާފައި ، ގެޔަށް ވަދެ ނިދުމަކުން އިތުރުވާ ޑޮލަރެއް ރުފިޔާއެއް ނޯންނާނެއެވެ.

އުމުރުން 59 އަހަރުގައި ނިޔާވި ޕައިލެޓަކީ އިލްޗެހިން ޕެލިވާން އެވެ. އެއާރބަސް އޭ350-900 އިން ޑައިވަރޝަން ހެދީ އިސްތަންބޫލަށް ދަތުރުކުރަމުން ދަނިކޮށެވެ. 

"ފަސްޓް އެއިޑް ދިނުމަށް ކުރި ނާކާމިޔާބު މަސައްކަތަކަށް ފަހު ކުއްލި ގޮތަކަށް ޖެއްސުނުއިރު ކެޕްޓަން މަރުވެއްޖެއެވެ. 

ބޯޓް ޖެއްސީ އެހެން ޕައިލެޓަކާއި ކޯ ޕައިލެޓާއި ފްލައިޓް ކްރޫއިން ކުއްލި ގޮތަކަށް ލޭންޑިން ކުރަން ނިންމައިގެންނެވެ.